תג מ8מ1.ן חאפו1ומתמ1נצ 41,ד1611ם 6תע2עמ8מ/2ע21עפ אע צע1פ
6 +-ס זאו
א 1קואוםפ 1 4121 /,/28)
יע
4 ט
עטססתתפ תגתז/2./
צצפצט,ז4,ע 48 זא /1נ1
08 1,261 01:) טמ אעשידג, 111 מופ!נפמסזצ
2
אה דאוםי) 8668 ופוטסנ1צ, זא א116,/וו
פ5דזדעפטע1,8559861א , 51 111 ג,
אט דאעס צססם תמפנסטפנצ 41 א10דע, א
פדדעפט4-4 ,59 1א , 1דפ עט 1ד דע
60 881124מ19110פסנצ | 250-4900 413
)תע0ס. מע ויאע6אצ0ס80מגפ1נסמ1צ. ציעלעץ
עתד תסע ספאזספתאש? עס ןא,זא
צתע4א תמ1ן1 תפ1וממנצ }ג,;11טסו1ם סתע8 ןעפ אק צ4ע1פ
;צם פעפונצסעע ,לע
4 1 01960ט) .ם 1006 1
1 1זט06ץט) 106 67 4716/
/ד111זזם1 11811ט711ב) זזוסנוזש6פ 1116
101111601101 1 ז111/50//10 .ם חזחטזסם הוח 100016
8160 208
06 +ז6ט10
1ס1011110011 16/3008 151911160118
0561 .כן /161
1010111115/6 800 614 5001
101111601101 679ט0111/'ש 160116116 8114 /רזזהבן
2 עס פמתאטזםץ סא פּמתעמזאתזא זא
ז6116) 000 310615/1 8 1101
{ססתץפ 1201010021 8 68000/4.18קן 201060 עס ,6טחט 6װ00/66 סת 1
זסז1 002068 תסתק010ס עטס ע10 תסחהז1קפת1 סת 1 . ש016811014 100150 04
.151261 ,0ז16:05216 }0 1ת11202 600161/' 2084 0ס1סת 406 שט 4692 8
1285 /?זסקןסענק 4611606021ת1 סת8 +12עץעקסס 106 16506048 /6016-) 8008 ת310015 21ת14210 סת 1
תזגמנסס ססטק סח} ת1 /6ח614 18 4106 415 ,1606טשסתא עטס 04 0684 106 10 .פאססט ;טס תז
-1460414160 06 גס ז106ס0 124עץעקסס +תסעזטס סת חס1תטצ 104 אעסטץ תגםקזס תג 15 +1 עס
-- 0068 סתטז ששסחא טסץ 14 עס - צעסטצ 4018 0 +18צץקסס 6ע2061 תג 0(סת טסץ 1
.18061ט0ץ8ע01981121110 21 11גתזס צט עס ,153א 413-256-4900 24 סתסתק עט 5ט 024204ס 16256קן
ז, שניאור,
1טעס בּוך .
פֿעַרלאָגֿ
װועַלט-בּיבּליאָטעק".
ווֹאַרשא,
תרע"א
אויף בֵּיידֶע זייטֶען דְנֶעסְטָעד
41
דאָם איַן נגעָוועֶן אַ שמיַקעָל צײַט נאָך דֹעָם פּאָנראָמעןימאָי
פאָט , מיַר זעֶנעֶן געֶזעֶסעֶן איַן אַ האַלבּ-פֿיַנסטעָרעֶן צימעָר אוּן דעֶר.
צעָהלט שמולעָרהײַד, איטליבֿעָר װאָס עֶר האָט זיַך אָננעזעָהן אוּן
אֶגעֶהעֶרט, ס'איַז שיין געֶיועֶן בּאַלר נאַכֿט. דֹעָר װיַגטעָר:היטעָל
האָט מונקעל:בּלײַך אַרײַנגעֶקוּקְט אין די פֿעֶנמטעֶר און בּעָנאָסעֶן
אַלעֶטעָנם פּנים'עָר מיט אַ מוֹיטינעֶלבּעָן אָבשײַן, אײַנעֶר נאָך
דעָם אַנדעָרעֶן האָט מעָן דעֶרצעָהלְט אוּן איַנּערְגעָחוּר'ש בְּלוּט:
שהאַטעֶן , מוֹיט-שרעֶקְעֶן .., אוֹיסגעָגלאָצטע אוֹיגעֶן פֿון רעָרשאָסע: -
נֹעָ , דעָרמאָהנט נַעֲולעָכֹֿעֶר מיט מִשועָקעֶָם, הֹעָק מיט שאַף:
בּעָנם, אָבֹּנעֶועֶגְטץָ פֿיִם אוּן אוֹיסגעָריִסעֶנעָ צײַהנעָר טיט די
יאַשלעָס צוּזאַטעֶן.., עֶס האָט זיך שטאַרק עָפּיִם נעָװאָלט אוֹיפֿרײַצען
דעָם חבר'ם נעֶרוועָן אוּן איַטליכֿעֶר האָט געֲזעָהן אוֹיסצוּמאָלען
זײַנע זכרוֹנוֹת אוּן אײַנצוּרריַקעֶן מיִם װאָס שאַרעֶפֿעֶרעָ און שװאַר:
צעֶרעָ פֿאַרבּעָן . נאָר איבּעֲריְגִם האָט זיך דאָס קײַנעם ניִט אײַנ.
געֶנעֶבּעָן, אוּנזעָרעָ נעַרְוועֶן זעֶנעֶן שוין געֲוועֶן צוּ פֿיִעל פֿעָרטעמפּט,
די הערצעֶר צוּ פֿוִעל פֿעָרשטײַנעָרט, |
--- איַן דעֶר שטאָדט דרײַסיג דעָר'הרג'עֶמץָ, ,. אין יעָנעֶר
שמאָדט דרײַ הוּנדעֶרט געֶהרֹנ'עֶטעָ, אוּן פֿעָרװאוּנדעֲמעָ בּיז מוֹי-
זעָנר, +,
אוֹיף אוּנזעֶרעָ מיַעדעָ געָפֿיִהלעָן האָט דאָם שׁוֹין געָהאַט די.
זֹעֶלבּעָ װיַרקונג, וי דרײַטיג געֶשאָפֿטעֶנעָ היהנעֶר , דרײַ הוּנדעָרט
געקוֹילעֶטעָ אָקסעָן, טוֹיועָנר געָשוּרעֶנעָ קעֶלבּעָר .. .
= ?{ ---
ז, שניאור .
שא פעסטעסלע לאר .ר"ר" שר .ברע ל"ר "עס לעסטעאר ריר של ישר עשר שי שרריש שיר אל שלש שאר שאט
2 +
יט
נאָר אײַנע, אַ בּלײַכֿעָם פֿרײַלין מיט גרוֹיסץ בּלאָהע אוֹינעָן,
װאָס אין מיִט אוּנז צוזאַמעָן געָועֶטעֶן, פֿלעָגט נאָך איטליבֿער בּלוּמײ.
עֶָרצעָהלוּנג נעָרוועַז אוּן בּיַטעֶר אַ לאַך טהוּן דוּרך די צוּזאַמעֶנגעָ
דריקטע צײָהן אוּן אַרוֹיסרעֲדעֶן } |
-- חאַ --- חאַ, דאָם 20:טע יאָהר:הונדעָרט א*
אָדעֶר זי פֿלענט פֿעָרשטעָלעֶן דעָם פּנים מיט אֹיְהרעָ דאַרעָ:
חעָנר אוּן שעָפּטשעָן וי פֿאַר זיִך אַלײַן: --
-- עֶלעֶקְטרעָ ,, צוװויַליזאַציעָ.,,- פּאָנראָמעָן ,,, דאַמפּףטאַײ
שיִנעָן ,, חוּליגאַנעָם,.. שװאַרצץַ מאוֹת .. |
--- װאָס איַז מיִט אײַך 1 אײַך איז ניִשט גוּם + געָבּעֶן אַ גלאָ
װאַסעָר 1
--- איּבּסעֶן אוּן עֶדיִסאָן אוּן פּאַטריאָטיִשץ מאַניפֿעסטאַציעָםײג
אוּן אַנטאָקאָלסקי אוּן צוּשפּאָלטעָנע בּײַכֿעָר.,. חאַּחאַ -- --
--- אַך, גאָט מײַן גאָט ,, --- האָט אײַנעֶר זיִך אַ הוֹיבּ גץ+
טחון --- אפשר ווע שוֹין גאָר זײַן געֲנוּג }
אוּן דערבּײַ האָט עֶר זיַך אָנגעָמהוּן אַ כּח אוּן ניט געָלונגעֶן
אַ געָניִץ געָטהוּן ,. י
| --- עוֹלם 1,,. -- האָט רעָר בּעל:הבּית אוֹיסגעֶרוּפֿעָן --- אפשר
װיִל מעָן גאָר מײַ 4 מף! |
-- טײַ ? מעָן דאַרף ניִשט קײַן טײַ . שפּאַציַרעֶן
--- שפּאַציָרעָן , שפּאַציָרעָן} --- האָבּעֶן עֶטליִבֿץָ קוֹלוֹת אוּני
טעָרגעָהאַפּט ,
עֶמליִבֿע בּעֲנקלעֶך האָבּעָן אָנגעֶהוֹיבּעֶן רוּדעָרן, די שטאָהלע:
נֹעַ געָרעָרם פֿון דעֶר סאָפֿקץ האָבּעֶן אַ כּרוּם געָטהוּן, נאָר אין
דֹעָם האָט זיִך דעָרהעָרט אַ דײַטליבֿעָר אוּן אוּנבּעקאַנטעָר בּאַריטאָן:
-- ,נאָספּאָדאַי, איִך װיל אײַך אוֹיך עֶטװאָס דעֶרצעַהלֹעָןי.
| אַלעָ זעָנעֶן תּיכּף שטיל געֶװאָרעֶן אוּן טיט הבנעה נעֶבּליִבּעָן
זיַצעָן אוֹיף די עֶרטעֶר , דעֶר אוּנטעָרגעָשטריכֿעָנעֶר ,אוֹיךְ' מיִט דעָם
עָצם טאָן האָט אַלעָמעָן איִנטעֶרעֶסוֵיט ,
דאָס האָט אַרוֹיסגעֶרעֶרט אײַנעֶר אַ יוּנגעָרמאַן, װאָס איַז מיִט
- אוּנז דאָס עֶרְשטעָ מאָל בּעָקאַנט געֶװאָרעָן. טיַר האָבּעָן נוּר געָי
װאוּסט וועֶגעֶן איָהם, אַז דאָס איַז אַ דוּרכֿפֿאָהרעָר , אַנ'עֶמיִגראַנט ,
די גאַנצע צײַט , װאָס מיַר האָבּעֶן צוויִשעֶן זיִך געַרעֶרט, איז עָר
געֶעָטעֶן אָן א זײַט אוּן געֶשוְגעָן, אוּן אַלעָ האָבּעָן אָן איָחם פֿערי
4 =
אויף בּיידע זייטען דגעסטער,
געֶסעָן, איצט אי עֶר געָועֶסעָן מיִטן פּראָפֿיַל צוּם פֿעַנסטעָר, אַ.
גלײַבֿעֶר , אַ מאַט -בלײַכער מים אַ פּעֶך-שואַרץ בּעֲרדעָל, מיִט צוּי
נפֿנעלענטע העָנד, מיַט צוּזאַמעֶנגעָוואַקטעֶנץ בּרעֶמעֶן,., דעֶר גע
שטאָרבּעֶנעָר װיַנטעָר-מאָג האָט אוּנְטעֶר זײַ אַרײַנגעקוקט אוּן האָט
שװאַך בּעלוֹיבֿטעָן אַ פּאָר גרוֹיסעָ מאָדנץ אוֹינען מיַט אַ מיִערעֶן,
אוְראָניִשעָן פֿײַעֶרל ...
-- יאָ, -- האָט עֶר זיִך נאָך אַ רנע שװײַגעֶן אױפֿגעָהאַפּט
אוּן אַ רײַב געטתוּן זיך דֹעֶם שטעָרן ,
דאָס בּלײַבֿץ פֿרײַלין האָט אַ ציִטעֶר געָטחוּן , אוֹפֿגעהוֹיבּעֶן
דֹעָם קְאָפּ און געֶבּלוִבּעֶן קוּקעָן אַ צושראָקעֶנץ, א פֿעָרגליװועָרמץע .
--- איחר האָט געֲדוּלד ? איך װועָל אַבּיִסעֶל מאריך זײַן ,
אַלעָ האָבּעָן מיָר געַעֶנטפֿעָרט דאָס, װאָס מֵעָן עֶנטפֿעָרט.
געֶוועָהנליִך אַלעָ מאָל אַנ'אוּנגעֶקאַנטעֶן מענשען אוֹיף אַזאַ שאלה ,
-- איַך פֿאָהר אוצט פֿון דער געֶבּעֶנשטעֶר בַּעֶטאַראַבּיעָ נאָךי.
װײַט, װײַט פֿאָדר אוך --- האָט דעֶר יונגעָרמאַן אָנגעְהוֹיבּעֶן ;
-- אוך פֿאָהר דאָס פֿון דאָרטעָן, וואוּ ס'זעָנען געַטאַפֿען געוואָי
רֹעֶן אַלעָ מאַלאָראָסיִשע ליִעדלעָך, פֿון װעֶלבֿץ מיַר לעֶקעֶן אַזוֹי די
פֿיַננעָר, ווא עֶָם טאַנצעֶן איַן די הײַטּץ סטעפּען שלאַנקע, שװאַרץ.
בּרעָמעָנדיגץ שיקסעָם, בּעֶהאַננעֶנעָ מיַט פֿאַרבּיגעַ סטעננעָם אוּן
בומקן, און ווא לעָבּהאַפֿטיגע ,פֿאַרוּבוּקְעֶם" שפּיעלען אוֹיף ציַטרעָם
און בּאַלאַליקעט.
איך פֿאָהר פֿון דאָרטעֶן , ואוּ צוּזאַמעָן מיט סטעָפּבּלוּמעֶן
װאַקסען אוֹים שרעֶקליבֿע איַנסמינקמען , וואוּ צוּזאַטעָן מיַט אַקאַציעֶט
בּלוִעֶן אוֹיף אַטאָל הײַדאַמאַטשיַנץַ, אוּן איצט --- חוּליָגאַניִשע
{קעלהאַפֿטיגע אכזריות י,,
יאָ, און אָט זיַץ איִך אוצט צװיִשעֶן מענשעֶן אוּן דעֶרצעָהל.
אוּן צוּריִק גיב איִך אַ קלעֶר , אַז איך זיַץ נאָר ניִט אוּ | דעֶרצעָהל
ניט { אַז איך -װײַם ניִט אוּן פֿעֶרשטעָה גאָרניִשט. ., סיא איִן נאַנ
צֵעֶן אַ נעָכֿטיגעֶר טאָג, װאָרוּם זעָהן, װאָס איִך האָבּ געָזעָהן, אוּן
עֶסעֶן אַלעָ טאָג מיטאָג אוּן טראָנעַן נעֶקראָבֿמעלטע קראַגעַלעֶך
:מימ גאָלדעָנע שפּאָנקעֲלעֶך אוּן לײַעֶנעָן בּלעָטעֶר אוּן אַרוּמגעהן
איַבּעֶר רי גאַסעָן --- איַז איָהר העֶרט ? אַנ'אוּנפֿעָרשטעָנרליכֿע זאַך...
אוּנפֿערשטעַנדליך 5 פֿאַר זיִך אַלײַן,..
זײַן קול איָז נעָוועֶן אַ זיָבֿעָרעֶר , אַ בּוֹיגזאַמעֶר , אַ טרוֹיעָריֵגֵי
--- 8 =
(: שביאור 4
בי" ארי" אל" ריט
יי
אט י"שר
1
אל "רש ישר ישילש
ליכֿעֶר ,, אוּן דאָך האָט זיַך איַן איָהם געָפֿיהלט אַ מאָדנעימאָרנע:
גלײַפֿגילטיגקײַט װײ בּײַ אַ טעָנשעָן מיַט צוּגעָטעָמפּטץ גערוועַן .
--- מײַן שמעָדמעָל איָז אײַנס פֿון די גליקליִבֿסטע פֿאַר יּדעָן
אין בּעֶסאַראַבּיעֶן, אין די 70--60:ער יאָהועָן האָט מעָן ראָרם"
יוּדעָן עֶרלייבּט צוּ קױיפֿעָן עֶרד, פֿעַרפֿלאַנצעָן װײַנגעֶרטנעָר . אוּן
אַזוֹי האָבּעֶן זיך דאָרט יּדעֶן אײַנגעלעב , אײַנגעװאָרצעָלט האַלבּ
פוֹיעָריִט, האַלבּ בּעלייבתײש, און געָנוּמען קוּקען אוֹיף זײַעֲרעָ נתלות
וי ישר אַנ'אײַגעָנטום: מײַן בּית:המדרש, מײַן שמיבּעָל, מײַן
פֿעָרדעָל, מײַן װײַנגאָרטעָן, מײַן סמעָפּ, מײַנץ, האַ:חאַ --
מײַנע. | י |
| אַזוֹי האָבּעָן מיַר זיך אײַנגעֶשמוּעָסט, אַזֹי האָבּעֶן מיַר זי
אײַנגעָוועָהנט קלעֲרעֶן, אוּן דאָס איז אונז אַרײַן איַן דאָם בּלוּם,,.
מיַר האָבּעֶן געַפֿיַהלט אוּנטעֶר זיך װאָרצלעָן, אוּן בֹּיִטעֶר , זעֲהו
בּיִשעֶר אוז אונז דעָרנאָך געֲוועָן צוּ דעָרפֿיַהלעָן, אַז מיר זעָנעֶן די= -
ועָלבּעָ שװעָמלעָך וי אַלֹעָ יודיִשעָ געֶמיִנדעָם איִן די איִבּרוגץָ עֶרי
טעָר - אַבּיִסעָל װיַלגאָטש, אַבּיִסעֶל לופֿט, אַבּיִסעֶל פֿוױלץ מאָך --
אָט האָט איהר אײַך אַ שועטעָל, אַ בּלאָו אַ טרוּקעֶן װיַנטעָל, אַ
טאָטשע אַ װאָרם --- אוּן אוֹים שוועֶמעָל,,, אוֹיס !
שוועָר , זעָהר שװעָר, אפּשר שועֶרעֶר פֿון אַלעָמעֶן ,
אוּנז דעָרנאָך אוֹיסגעָקוּמעֶן מוֹדה צוּ זײַן זיך פֿאַר זיַך אַלײַן, אַז מיִר
זיִצעֶן אין דיַעֶלנּעָ לופֿט:אכסניוֹת וי אַלץ איִבּריְגעָ יוּדעָן; הײַנמ
דאָ אוּן מאָרגעָן דאָרטעֶן { אַז רֹעֶר פּעֲקְעֶָל מו אַלֹעָ זײַן גרײַם...
אַו מעָן מוּו אַלץָ טאָל שלאָפֿען ניט קײַן. אוֹיסגעְטהוּעֶנעֶנעֶר , אין די
קלײַרעֶר , איַן די קוֹיטיִנעָ װאַנדעָר-שמוװעָל... /
שרעָקליִך איז געֲוועֶן דעָרנאָך מוֹדה צוּ זײַן זיך, אַז דאָס,
װאָס מיָר האָבּעָן געֶליִעבּט אוּן געפּיִלגעָוועֶט, אי עו נים אונ=
זּעֶרְעָ, אוּן ליִעבּיהאָנעֶנדיָג אוּנזעָר בּאַשטאַן, אוּנזעֶר פֿעָלר, אוּנ-
עֶר הוֹיז, האָבּעֶן מיר געָטֹהון דעֶמועֶלבּעֶן גײַסטיגעֶן פֿעָרבּרעֶך,
װי מיָר װאָלטעָן געֶליִעבּט אוּן געֶלעֶבּט מיִט א פֿרעֶמדעֶנס װײַב,,.
אַרוּם אוּנז אוּן צוּזאַמעָן מיט אוּנו האָבּעָן געֶלעֶבּט מאָלראַ:
װאַנֹעָם,. בּרײטבּיַנעֶרדיָגעָ מיט גרוֹיסְץָ טשוּבּוּקעָס איַן מוֹיל, מיט
שרעקליכֿע אַראָבּגעָהאַנגעָנעָ װאָנסעָם, מיִט אַ גוּטעֶן מכנים-אוֹרח=
דיָגעֶן שמײבֿעָל אין די װינקלעָן פֿון די ליפּעָן, עָר האָט נעָ
טראַכֿט, אַז אַזאַ געֶזוּנדעָר קאָרפּוּם, מיט אַזאַ נאַטיַרליכֿעָן רפק,
= 6 ==
אויף בּיידע זייטען דנעסטער,
",ב"ל" /אר 4 6541 י,,יי אלש יי יע עי עי י"ע יי אע עי יש אע
ינש
וי אוּנזעֶר שטעָדטעָל מיט די אַרוּמיגעָ קאָלאָניעָם, האָכּעֶן איַן דער
מיעף אַועֶלבֿעָ שלעָבֿטע געֶבּליְטעָן ,. אָט בּין איִך איִצט פֿון אַ
יּנגעֶל אוֹיסגעָואַקסעָן אַ בּחוּר ? אַ ,גדוֹל" מיִט אַ בּאָרר ,. אַ נאַרי.
שעֶר שװאַרצעָר בּאָרד , אוּן האָבּ קײַנטאָל ניִט חוֹשר געֶוועָן, אַז
אין אוּנזעַר געֶזוּנרעֶן לעֶבּעָן קאָנעֶן אַרוֹסשפּריַנגעֶן אַזעלבֿעָ צרה'דינע
מכּוֹת וי פּאָגראָמעָן, שחיטוֹת... אַז פֿון אַזעֶלבֿעָ געֶזוּנרעַ , האָראָ:
פּאַשנעָ יוּדעֶן קאָן איַן אײַניִגעָ מעֶג װעֶרעֶן--פֿעָרצװײַפֿעָלטע, נײַם.
טיג אוּן קעָרפּעֶרליִך צוּבּראָבֿעֶנעָ בּעֶשעָפֿעֶניִשעָן, אוֹיף װעֶלכֿץַ מען
קלוֹיבּט נדבוֹת אוּן מעֶן האָט רחמנות ,.. אַז עֶס קאָן אַרוֹיסשװיִמעֶן
אַזאַ וילרעָ שרעקעֶניִשׁ וי ,.. װי די אַלמעָ יכֿבד, וועָגעֶן װאָסעָרער -
איך װעֶל אײַך דעֶרצעֲהלעַן ,.. אוּן איַך האָבּ אַזוֹי געֶגלוֹיבּט איָנם
דאָזיגעֶן לעֶבַּעֶן אוּן געָהאָפֿט פֿון איָהם . אוּן געֲוועֶכּט דאָרטעָן מײַן
צוּקוּנפֿט פֿון קינדװײַן אָן, פֿון קינדװײַז אָן .. |
כ'דעָרמאָהן מיך אַנ'אָסיעֶן-נאַבֿט פֿון קינדעֶר-יאָהרעָן . דוּרך
אַ גאַס װעֶלדעֶל כּיִן איִך דאַן מיִט'ן טאַטעֶן געָפֿאָהרעֶן. פֿיגעָדײַנק
ניִט נאָך װאָס, שװאַרץ אוּן װוסט, מעֶן ועָהט קײַן לעֶבּעֶדיִגעֶן
הונד גיִם . פלוצלונג גלײַך אוּנז איַן פּנים אַרײַן ! ,סטאָפ!", נאָבֿץ -
מאַטעָנס ציַטעֶר-טהוּן האָבּ איִך געֶמײַנט , אַן דאָס זעָנעַן אוּנמ.
גזלניִם בּעֶפֿאַלעֶן... לאָזט זיִך אוֹים, אַז דאָס איִז אַ בּגילופֿין'דינער
מאָלדאַװאַן. בּײַ זײַן טאָכטעֶר איַז נעָפֿטעָן חתונה ועװעֶן. אַ
נדוּלה!. האָט עֶר זיך אַװעֶקְנעֶשטעֶלְט אוֹיפֿץ מיטן שאָסײַ מיִם
אַנ'עָמעֶר װײַן אוּן מיט אַ מאָפ געָזיַעֶרטץָ בּאַקלאַזשאַנעָם , אוּן איז
מכבּד אַלעֶמעֶן, וועָמעָן עֶר מרעפֿט אָן ..,
אוּן נאָך אַ סך, אַסך אִו לכץָ זאַכֿעָן ... אוּן אַז איך דֹעָר.
מאָהן מיך אָן זײַ, װײַם איִך ניִם, צי שמײַכֿלעָן , צי קריִצעָן מימ
די צײַחך.. -
אוּנזעֶר געזיִנרעָל מיִט נאָך עֶטליִכֿע יוּדיִשעָ משפּווֹת האָבּעָן
ניִשט געָוואוֹינט גופֿאָ אוּן דֹעָם שטעָדטעָל, װעָגעָן װאָסעָרען
איִך דעֶרצעָהל אײַך { צוויִשעָן אוּנזעֶרעָ נחלאוֹת אוּן דאָס שטעֶרטעֶל
האָט געֶפֿלײַצט וי העל-בּלוֹיעָם, לעֶבּעֶדיַנעֶם גלאָז---דעָר דנעֶסטעֶר ,
אוּן אַזוֹי װי אונזעֶר הוֹיפֿעָל איז געשטאַנעֶן אוֹיף אַ בּאַרג, האָט זיַך
דאָס נאַנצעָ שטעָדטעָל פוּן אוּנועֶרעָ פֿעָנסטעֶר נַעָזעֶהעָן, װי בײַ
זיך אוֹיפֿין האַבֿר וא |
אַסך, אַ סך הײַזלעָך האָבּעָן ויַך נעָזעָהעֶן פֿון יעָנעֶר זײַם
2 7 =
שניאגר +
ענייש י"עש "ר"ר" ליאטע ריע ל"שלצל ש""אר ש "אט" יאר"יצלשפל"שר" שרישל'שישר ישר אש אר,
טײַך, װײַסונקץ, רײַגינקע, שטענדיג אוֹיסנעֶקאַלבֿטע, מיִט שװאַר:
צֹעָ פאַסעֶן בּײַ די װיִנקלען נאָבֿץ קלײַן:רוסישעָן געָשמאַק . זּמעֶר
האָבּעֶן זיך די דאָזיגעָ הײַולעָך געטרוּנקעֶן און אַקאַציעֶם אוּן איִן
גריִנם פֿון די אַרוּמיִגעָ װײַנגעֶרטנעֶר, אוּן קוּקעֶנריָג פֿון בּעֶרגעֶל
איִבּעֶר'ן. דנעֶסטעֶר , האָט זיַך אָפֿטמאָל געָדאַכֿט , אַז אַ סך, אַ סך
ויִבּעצעֶהניאָהריגעַ מײַרלעָך, אָנגעָמהוּן איַן װײַסעֶן, בּעֶהאַנגעָן מיִט -
שװאַרצץ סטעֶנגעָם , זעֶנעָן פֿעָרלאָפּעָן איַן סאַמעַָ געֶדיִבֿטעֶן גריִנם
אַרײַן,. אוּן געֲנוּמעֶן זיך פֿאַר די העֲנד צוּ געָהן אַ קאַראַהאָר א.
! אוּן װיַנטעֶר איָו די גאַנצץ לאַנדשאַפֿט נַעֲוועָן װײַם. די
הײַזלעֶך װײַם, די בּוֹימעֶר װײַם, די רוּנדע װײַנגעַרטגעֶרבּעֶרג-- -
װײַם ... שאַ,. שמיָל... נאָר דֹעָר גלײַבֿעָר געֶקריועֶלְטעֶר רוֹיך פֿון
די קוימעָנם פֿלעָגט אָנזאָנעָן, אַז מיטאָג:צײַט, ועָן פֿעָרשװיַצטע
יוּרעֶן מיט בּרײַמץָ פּלײַצעָס קוּמעֶן אַ הײַם פֿון די שפּײַכֿלעָרס אוּן
קעֶלעֶרֹס, וועֶלעָן זײַ געֶפֿיִנעֶן דעָם טיִש געגרײַט , אוּן רוֹיט בּאַקעָנ.
דיַגעָ -מעָבֿטעָר װעֶלעָן דעֶרלאַנגעָן עֶסעָן. אוֹן געָעֶצְטעָ חרר:
יונגלעך מיַט שװאַרצע אוֹיגעֶן וועֶלעֶן שטיפֿעָן אוּן ליאַרעֶמעֶן אַרום זי ..
אָפֿטמאָל פֿלעָג איך זעָהן, װי די דאָזיגע ידעַן קומען צוּ
מײַן טאַטעָן מאַבֿעָן געֶשעֶפֿט. .. אוּן דעָרנאָך , װיַ מעָן טריַנקט
,מאַהאַריטש*, - אוּן וי אַ חװאַט אַ יוּך דעֶרלאַנגם מײַן טאַמעֶן אַ
פּאַמש און לײצ אַרײַן פֿון גוּט-בּרוּרעָרשאַפֿט , אוּן װי מײַן טאַטע----
אוֹיך ניַט קײַן שװאַך קעֲרעֶל---גיִט זיַך אַ בּוֹיג איַן דרײַעֶן ... געָזיּנ
דֹעָ יוּנגעֶן,. זאָג איַך אײַך, זעֶנעֶן דאָס געָוװועָזעֶן מיט געֶזוּנדעָ נשמות,
מיט געֶזוּנדעָ זיָהן , מיט טעָבֿטעָר מיַט פֿערבּרעָנטץ פּנים'עָר אוּן
פֿעָסטץ בּרוּסטעָן, איך רעָכֿעָן, אַז קײַנעָר פֿון אײַך האָט ניִשט
געֶזעָהן, װי יּריִשעָ טעָכֿטעֶר אַרבּײַטעֶן אוֹיפֿ'ן על ., - אוּנטעָר
דֹעֶר היַסעֶר בּעֶסאַראַבּעֶר זוּן האָט מעָן דאָם וואוּ ניִט װאוּ געקאָנט
זעָהן ...
| אוּן דעֶרנאָך אַז איך בּיַן געֶפֿאָהרעָן קײַן אַרעָם לעֶרנעֶן זיך
אוּן איך בּיִן אַרוֹיף אוֹיף ,מאָלדאַװאַנקע" אוּן דעֶרזעָהן אוּנזעֶרעָ יודע:
לעֶך דאָרטעָן מיִט די ריִנעָ פֿיִסלעָך , מיט רי גרוֹיסעָ טאָהנעֶנריגץָ -
אוֹיגעָן, האָבּ. איִך זיך נעָנוּמעֶן פֿיִהלעָן אַוֹי יתוֹם'דיָג, אַזוֹי אוּמ.
גליִקליַך .. איִך האָבּ כּמעט װי מוֹראָ געָהאַט בּעֶנעָגעֶנעֶן זיִך מיִט
רי דאָוגעָ מעֶנשעֶן. עָפּיִם פֿלעַג איך מיך שעָמען עָפיִם בין
איִך זײַ געֲוועָן שולריג ..,
-- 8 --
אויף ביירע זייטען דגעסטער ,
יט "לדער" לאר" שאר שאר" בר" רל" אל רשא ישר לשר אל א ר" גל" ,אי" /י "אע גי ליא יי יי יי 205
קוֹים, קוֹים פֿלעָג איַך מיך דעָרװאַרטעֶן קאַניקוּל אוּן גלײַך--
הײַם, מיַך האָט געֶצוֹיגעֶן אוּנזעֶר הוױפֿעָל מיטץ בּאַשטאַן מיט ה
טלאַנקע 2 קוּקוּרוזעָואַנגעָן .,. אוּנזעָרעָ אָקסעָן מיט אונזעָר פֿעֶרדעָל--
מײַן פֿעֶרדעָל, --- װאָס דעֶר מאַטע האָט אֹיָהם אַ גאָמען געֶגעֶבַּעֶן
,פֿעָטעֶר זלמן". אַן איַך פֿלעג קוּמעָן צופֿאָהרעָן, פֿלעָגט עֶר מיד
אָבּנעֶבעֶן שלום:עליכם מיט אַ פֿרעָהליבֿען הירז שעָן, אונזער שבן
יאַקיִם, אַ מאָלדאַװאַן מיִט מוֹראָ דיִנע, גוּמעָ אוּן גרױליבֿץ װאָני
טעָם --- וועַן איִך בּין נאָך אַ יוּנגעֶָל געוועֶן --- פֿלעַנט עֶר מיָר מאַבֿען
ַֿֿרעֶך אוּן בריננען מיִד די עֶרשטעַ צײַמיגע הײַנגלעָך װײַנטרױג
בּעֶן און קיצלעָן מיך מיטן בּײַנדעָל פֿון גראָבּעָן פֿונגעָר --- אַזאַ
= ט בײַנרעל האָט עָר געְהאַט.., אנָרן האָט עֶר זיך אײַגמאָל
מיט'ן האַק אַ שטיקעל פֿונגעַר אָבּנעָהאַקט, אוּן אַוֹי אוז דאָס געֶן
בּליבּעֶן --- א פֿונגעָר אֶהן אַ נאָגעֶל מם אַניאַרו סגעסטאַרמשעָמען
בּײַנדעל,,. אַז איך בּין נאָך געְוועֶן אַ בּר:מצוח-שנעק, האָט מיר
שׁוֹין יאַקיִם געָנוּמעֶן אוּנטעֶר:װיַנקעָן מיט אײַן אײַג עֶל פֿון אוּנטשָ
זײַן שיעֲרֹעֶר , פּאַפּאַרזע" װעֶן אוך פֿלעָג אַרוֹיף אוֹיפֿן בּאַראָם
אַרוְבּעָרצופֿאָהרען אין שטעָרטעָל, פֿלעָגט יאַקיִם אַרוֹיטנעֶהמען זײַן
געֶטריַעָ פּיפקץ פֿון מוֹיל: |
-- אַ שצאָ? דיווקאַ? חעַ-חע א
אוּן דאָס פַּניִם האָט אוָהם בשעת-מעשה נְעָל ויכמען װי כַ
אַ מענשען, װאָס װיִנשט דֹעָם אַנדעֶרעֶן גליַק אוּן ,הצלחת. מיָטן
פֿולען האַרצעֶן י.
אַזאַ איַז געֶוועָן יאַקיִם,
און, קוּמענדיג קאַניקול :צײַט אַ הײַם, פֿלעג איך אַזוֹי געָרן אַראָב.
װאַרפֿעַן דאָט גימנאַזיעימוּנדיַרעֶל אוּן אַרײַנקריָבֿעָן אין א פּאָר פּאַרוּסינע
הוֹיזעֶן, אין אַ פּאָר שטוֹיבּיְגץ { שטיַוועָל מיִט לאַנגץ חאָליאַװעם, און פֿלעג
מיך אַוועָק: לאָזעֶן אַ זוּמעֶר:לעבּ איַבעָר די פֿעָלדער און װײַנגעָרטנעָרה,
שנײדעֶן, אַבֿמוּנג געֶבּעֶן ... גריִסעֶן זיך מיט רי פּאַרובּיקעָם פֿון אונזץ.
רֹעַ אוּן פֿרעָמרע פֿעֲלדעֶר ... עֶסעֶן מיִט זײַ צוּזאַמעָן זַיַעֶר פֿריָהש.
טיק : קאַװעֶנעַ מיִט בֹּרוֹים, שרײַבעֶן 2 קוװיַטלעָך... אַרוּמפֿליַהעַן אוֹיפֿץ
,פֿעטעָר זלמן" פֿון שײַעֶר צוּ שײַעֶר ,, מײַנץ חברים אין גיַמנאַזיום
האָבּעֶן פֿון דעָם אַלעֶם געָוואוּמט אוּן האָבּעָן מיר אַ צוּנעָם עָניִש געֶנעָג
בּעֶן : {טאָלסטאָיים פּלוִמעָניִק'... דעֶר דאָזיגעָר נאָמעֶן פֿלעָגט געֲזאָגט
יֹעֶרעָן טיט ועָהר אַ מיעפֿעֶר איראָניעָ; דאָם רוֹב , װועֶָן איך פֿלענ
-- 8
ײ. 7 יאה
אל אל" "אי" ריר =
מיַך אָבזאָנען פֿון זײַעֶרעָ סהאָרקעם", וועֶן איַך פֿלעָג ניִם אײַנ
שטוַמעֶן מיט זײַעֶרעָ מײַגוּנגעָן , ניט אונטעָרהאַלטעָן זַּעֶרעָ לאַנגץ,
געֶלְעָ ויכּוּחים אי, |
און אָם דאָ מיִט אַ האַלבּ יאָהר צוּרוק, האָבּ איך אונגאַנצעֶן
פֿעֶרעָנדיגט מיִם טײַן אײַבּיְגעֶן שטוּריַרעָן, מיָר איו נמאָם געֲואָ -
דעֶן לעגעֶן צוּליִעבּ דעָם לקָרנעָן. טור האָבּעֶן רעֶרעֶסעֶן די פּראָ:
צעֶנטעְן מיִט די פֿוַרבּעֶרריָגעָ עָקוּאַמעֲנֹעֶם, ניִט געשלאָפֿעָן, ני
געֶנעְסעָן ... רי קלאָץ:טאַלוֹת פֿו פֿעָטץ, געלאַסעֶנעָ פּראָפֿעַפאָרעָן
מיָט דֹעָם גאַנצען שמאָרט:לעָבען בּבלל , בּיַן צוּם בּרעכֿעַן האָבּען
דעֶרעֶסעֶן ר: חברח סמוּרעָנטעָן מיט אַלעָ איברונץ קאָלעָגעָן מימ
זײַעֶרע הוּנדעֶרְטעֶר בּראָשוּרעָן מיִט די לאַנגע שמאַלצונע נעמעֶן,
װאָס האָבּעֶן אַלעָ אײַן טעם, אײַן ריח, מיִט זײַעֶרץָ תרי'ג מצווֹת
פֿאַר טוֹבת הכּלל, מיט זײַעֶר רחמנות:קוק אוֹיף דעָם, װעָר עֶס
טהוט יט װאָס זײַ טהוּען, זײַעֶרֹעָ אוּנטעָרגעשאָרעֶנע בלוכע' מײַרי
לֹעָךְ, װאָס אַרבּײַטעָן ,אין עַסק", אוּן רוֹיבֿעָרן פּאַפּיַראָסעֶן, וײַעֶר
צוּמהײלען די גאַנצץ על נאָר אוֹיף צװײַ מיַנים מענעען, זײַעָה
שטאָלציָרעָן מיִט דעֶר צוּקונפֿט פֿון ,אוּנזעֶר פֿאַטעָרלאַנד דוסלאַנד",,.
אײַגעֶנטליך, האָט דאָך מיר דאָס לעָצטעָ געֶראַרפֿט זײַן זעָהר נאָי
העָנט, און פֿאַר װאָס האָט דאָס מיר אַזוֹי געֶריִסעֶן די אוֹיעֶרן , וועֶן
דאָס פֿלענט אַרוֹים פֿון ז יַ י עַ ר טוֹיל?
קורץ, איך בּיִן געֶװאָרעֶן זְעָהר נַעֶרוועָו אוּן האָכּ אָנגעְרוֹיבּעֶן
זעָהן די הײַם װי אַ װיַספּע פֿון גאַטוַרלןכען לעָבּעֶן און אַרבּײַט אין
אַ ים פֿון שיַטעָל אוּן פֿראַזעֶן .., מיָר האָט זיַך געֶראַפֿט , אַז װי נאָר
איִך װעָל קוּמעֶן אַהײַם אוּן פֿ'װעָל אַרײַנקריכֿעָן איַן די לאַנגע
שטיַוועָל און אַװעָקלאָועֶן זיִך איִן פֿעָלד, אין בּאַשטאַן ,,. אַז װי נאָר
בֿ'װעָס נעָהמעֶן צוּהעלפֿעַן דעָם טאַטעָן, װאָם איַז שׁוֹין אַלטליך אוּן
נרוֹי געָװאָרעֶן,. אוּן כֿװעָל דוּרבֿרײַטעָן אַ פּאָר מאָל אוֹיף רעָם
,פֿעָטעָר:זלמן", וועָט אַלץ אַריַבּעֶרגעָהן . איַך װעָל מיך בּערוּחיְגעֶן,
נעֲזונד װעָרעֶן, אוּן פֿװועָל אָנהײַבּעֶן פֿיִהרעָן דאָס נאַטיַרליִך לֹעָ
בּעָן, צוּ וועָלֿעָן איך בּיִן געָוועָהנט געֲוועָן פֿון קיִנדעֶר יאָהרעֶן אָן יי
-- אַ ---אַ -- אֶה ,, -- האָט = אײַנעֶר = פֿון אונז אין מיטען
דעֶריִנעָן שמאַקהאַפֿטיג אַ געָניִץ געָטהון, בּאַלר אֶבֹּעֶר פֿעָרחאַפּט:.
זיָך אוּן דעָרשטיִקט רעָם סוֹף נעָניִץ איִן האַנד .,,
דֹעָר עֶרצעֲהלעֶר איז בּאַלד אַנמשװווגען געװאָר עֶן , הי מים!
== ארי
אויף ביידע זייטען דנעסטער ,
ר וי 6 00656666 0 יי
, ציק ר בה ,אי
א מַעֶסעֶר אָבּנעֶהאַקט, אַ װײַלע איז געָשטאַנעָן אַנ'אוּנרוּהיגץ, ניט
אַניגעְנעָהטעָ שטילקײַט, בּאַלד אֶבּעַר האָט זיך װײַטעֶר דעָרהעֶרט
יעֲנעָמם קֹל אין דער פֿונסטעָר /
-- יאָ, איִך. בּיִן אַבּיִסעֶל פֿעַרקראָכֿען דאָרטען אַפֿילו ., נאָר
בּאַלד וועֶט װועָרעֶן זַעָהר אינטעָרעֶסאַנט, זעַהר אינשעֶרעֶטאַנט ---
אַ סענטאַציע אי |
מיר האָבּעֶן אַלעָ אינסטונקטיו רערפֿוָהלט, אַו יעָגעֶף
שמײַכעָלט און דעֶר פֿיִנסטעֶר , אוּן אַ פֿרעֶטטעֶל איז דוּרבֿגעלאָפֿעַן ..
דֹעָר, װאָם האָט געֶנעֶניִצְט, האָט זיך געָנוּמעֶן פֿעָרעָנטפֿעָרן :
-- נײַן , נײַן , אַדרבּאָ , פערקעהרט ,,,
--- עָר האָט שוװעַבּעֲלעֶך ?
אוּן אַז דֹעָר לאָמפ האָט זיך אָנגעצוּנדעָן אונטעָר'ץ נריִנעָם
אַבּאַזֹשוּר , האָבּעֶן אַלעָ פֿעָרװאוּנדעֶרט דעָרזעָהן, א יעֲנעֶר זצט
א קאַלטעֶר, אַ בּלײַבֿעֶר מיט צונױיפֿגעְצוֹינעֶנעָ בּרעָמעָן אוּן צוואַמעָנ-
געלעַנטעָ העֲנד, וי פֿריִהער,
11
,ט הײַם בּין אוך אַװעקגעֶפֿאָהועֶן, + לאַנגץ שמווועָל האָבּ
איך אַרוֹיפֿגעְצוֹינעֶן, אֶבּעֶר אוֹיסצוּרוּהעֶן אי ניט אוֹיסגעָקוּמעֶן,
אָם איַז צוּגעֶקראָבֿעָן דעֶר פֿעָרגאַנגעֶנעֶר צרה'ריַגעֶר העֶרבּסט
מיַט זײַנעָ שטרײַקען, מיַט די ,מאַסעָן אין רו גאַסעָן", מיט די
רוֹיטע בּעֶנדלעֶך אוֹיף די לאַצעָן, מיִט דעֶם איַראָניִש-צופֿריַרעָנעָם
שמײַכֿעָל אוֹיף די ליִפּעְן פֿון יונגץ לײַטלעָך: ,אַהאַ, װעֶר האָם
אױיסגעָפֿיהרט 1 , אוּן אט האָבּעָן אוּמגעֶריִבֿט אָנגעֶהוֹינּעֶן צוּ קומען
שװואַרצע בֹּשׁוּרוֹת פֿון דאַנעָן אוּן פֿון דאָרטעֶן ... עֶס האָבּעֶן גֹעִי
נוּמעְן געָהן קלאַנגעָן, אַז און די אַרוּמיגעָ דעָרפֿלעך , דאָ אוּן
| דאָרטעֶן . האָכּעֶן שוֹין פּוֹיעָרַיִם אָנגעֶקלאַפּט עֶטליִכֿעָ יוּרעָן רי בֹּיַ.
| נעָר פֿאַר קלײַננגקײַטעָן, אֶרעֶר סתם אַזֹי -- פֿון ,פּראָבעַ* װעָנעֶן,
די אוֹיגעֶן פֿון די שכנים-מאָלראַװאַנעָם זעֶנעֶן עֶפּיִם געָוואָרעָן
מוּטנעָ. אַז מעֶן האָט זי געֶגריִסט טיט אַלטע בּעקאַנטץָ פּאַרובי
=-- 11 --
{ שנואנר ,
רע "א יא
ר
יע אט
קְעָם , האָבּעֶן זײַ עָפּיִם געֶקֶנטפֿעָרט זעָהר שטיל, אַראָבּלאָזעַנדיג
דעָם קאָפּ , האַלב פֿעָרשעָמט , האַלבּ בּרוֹינזידיָג , אוּן דאָרטעֶן אין
שׁוֹין געֲוועֶן ., אוּן דאָרמעֶן װעָט זײַן,,, אוּן דאָ קלויבּט מען זיַך..
אוּן אָט געָהט דאָם , אוּן אֶם שטעָהם דאָם,,, אוּן אָט שרײַבט מעֶן...
אוּן אָט קוּמט דאָס אָן ...
די הײַזלעֶך האָבּעֶן עֶפּיִס געָנוּמעְן שרעָקעֶן בּײַ נאַפֿט מיט זײַער
װײַסקײַט , די הוֹילעָ געֶרטנעֶר האָבּעֶן אימה'דיג געָשׁוּשקעָט, פּונקט
וי זײַ װאָלטעֶן בּײַ טאָג בּלוּטיגע טעלעֶגראַטעָם געלײַעֶנט, אַז מעֶן
האָט דוּרפֿגעפֿיִהרט אַ פֿאַם װײַן,, אַ װאָגעָן מיט פּירוֹת , פֿלעָגט ראָם
עָפּיִם זײַן אַזוֹ, װי אַ לויה װאָלט דוּרבֿגעגאַנגעָן , די שײַעָרם האָי
בּעֶן גענוּמעֶן קוּקעָן מיַט אַ רחמנות. בײַ די יוּדעָן האָכּעָן זיַך אין
אַ פּאָר מעָג די פּנים'עֶר אוֹיסנעְצוֹינעֶן, אוּן בּײַַם רײַרעָן מיט אַ, גױ",
האָבּעֶן בײַ זײַ די אוֹיגעֶן געֶפֿלאַקעָרט מיט טועפֿעַן חשד און שנאָה,
פֿרעָהליֿע רוֹיטבּאַקעַנדיְגעָ קינדעָר האָבּעֶן זיך מיט קײַלעַכֿדנע
אוֹיגעֶן געֲנוּמעֶן צוהעָרען, װאָס ,די גרוֹיסע" רײַדעֶן , יוריַשעַ בֹּהמוֹת -
האָבּעָן טרוֹיעֶריַג מעלהנרה געָוועֶן. אוּן אײַן מאָל אין אֶװועָנד איז
אוּגֹעֶר שכן יאַקיִם אַרײַג געפֿאַלען אַ האַלכּ:שיכּוֹר'עֶר צוּ אונז אין
שמובּ אַרײַן, אָנגעְקוּקְט דעָם טאַטעָן אַזוֹי, וי עֶר װאָלם איָהם געָ.
זעֶחעֶן צוּם עֶרשטעֶן מאָל, אַרוֹיסגענוּמעָן דעָם משובּוּק פֿין מוֹיל אוּן
אוֹיסגעֶשריעֶן מיָט אַ טאַחאָרקע:רוֹיך : |
-- אַ, קאַזשי: מיַני, אַבּראַמקי , חינאַ צֶץָ פּראודאַ?! 1)
אוּן אַז דֹעֶר טאַטע אוּן די מאַמע האָנּעֶן איִָהם מוט הטרצי
קלאַפּעָניש געֲנוּמעֶן פֿונאַנדערפֿרעָגעָן, װאָס עֶר װײַס, האָט עֶר
דעָרֹצעָהלט : -
-- אַאָס פּריֵשאוּ קוּמץ װאָסיַלי { האַװאָריָאוּ, האַװאָריאו,.
בַּרֲשִיעָש, קאַזשׁוּ , אַ װויַן קאַזשע, ני קאַושעָ, נֹעָ בּרעֲשׁוּ .. 2)
| = נוּ, דעָרצעָהלט האָט עֶר , פֿעָרשטעֲהם זיִך, דאָס װאָס אַלץָ.
מען איַז נוּט בּעֶקאַנט פֿון די בּעָוואוּסטעָ בּלעֶטלעֶך מיט דער װאָל.
װעָלעֶר , געֲקוֹיפֿטעֶר שנאָה , מיִט די גוזמאות'ריגץ, גראָבּע כּלכּוליִם 0
1) זאָג נאָר מור אַבוהם'עָל, און דאָם טאַקי אמת {
{ = 2) אָט אוז געָקוּמעֶן דעָר קְרוֹב װאַסיל!, האָט עֶר געֲרעָדְט או נךָ.
דעָדְט { דוּ לײַגסט זאָג אנך און עֶר ואָגט , גײַן, זאָגט עֶר, אנך לפג ניט.
--- 18 ---
אוים בּייד זייטען דגעסטער ,
6665 "=
יע מ"יו,
א דקרצעהלעֶנדיג האָט יאַקִיִם מיך , זײַן געָוועֶועָנעָם ,מאַזוגטשיק" ,
אָנגעקוּקט מיט גרוֹים השר ,
ס'איז געֶיועָן װיִלד אוּן אוּנפֿערשטענדליך אַװעָקצוּװואַרפֿען
קלשׁרעָן מכֹּח ליפֿעָרן איִן דֹעֶר צײַט תּבוּאָה, מאָהלעָן קוּקיּרוּועָ ,
מכּח כהמות, דעָם טעֶר זלמן" אוּן אָנהוֹיבּעֶן מיִם אַמאָל
טראַפֿטקן אײַן עפּושידינען, אונעַנדליפֿען געֶראַנק, אַז אַ העסליבֿעֶר
שיכּוּר'עֶר מיִט שמוצונץ. פֿעָרװאַקפעַנץ העָנר קאָן קוּמעֶן אַרײַנ:
שלאָגעֶן משװעָקעָם אין שאַרבּעַן. יאָ.
אין די צרהריגץ טענ לעג איך בּמעט אַלעַ נאָבֿמיטאָג
אַרוכּעֶרפֿאָהרעָן מימ'ן פּאַראָם אוֹיף יעָנעֶר זײַט דנעֶסְטעֶר -- העָרעֶן
זעָהן, אוּן אַגב לק אוִך דאָרטעָן פֿעָרגעָהן ג; יאָהר װעֶרעֶן
מײַנע קרוֹביִם, װאָס האָבּעֶן געָואוֹינט אין עֶק שטעָרטעָל אגן
האָבּעָן זיך זְעָהר געֶשראָקעֶן ,
געוואויגט האָבּעָן דגרטעָן : מײַנע אַ קוזיַנעָ---זיָנעָ האָט ײ
געָהיַטעָן, אַ יונג װײַבּעָל מיָט פֿריַשץ בּעֶקלעֶך, װאָס האָט זף
אַזי לאַנג ממין געֵייעָן אָבּצוּגעֶבּעֶן עֶקזאַמעֶנס, בֹּיָו װאַנען זי האָט
חתונה געָהאַט ,--- איָהר מאַן --- אַ בּ ר אַ ש עָ, אוּן איָהר שװיַגעֶר ,
אַבּראַשעָ -- אַ װײַן:קאָמיַסיאָנעֶר, אַ געֶגרוֹיזעֶלְטעֶר בּריונעָמן
מיט אַ היִבּש בַּעֶרדעֶל , אַ צוטראָנעֶנעֶר, אַ װײַבֿעָר, אי שטענדיג
געָוועָן פֿעָרנומעָן אין געֶשעֶפֿט, בּפֿרט, אָסיעָףצײַט, בּעת רֹעָם
רעֶבֿטעָן קאָך פֿון װײַן:בּעֶשטעָלוּנגעֶן, האָט עֶר זיך גאַנצעָנץָ טעג
אוּן אֶועָנדעָן איִן דעָר הײַם נישט געֲפֿונעֶן. אַפֿילּ אין יעָנעָ
אוּמרוּהיגעָ טעָג האָט עֶר זיך ניִט געַקאָנט אָבּרײַסעָן צוּ קומען
אַ נִּלעָט טהוּן זײַן צושראָקעָנעם , יונג װײַבעָל.
| = מיַט זיַנעֶן,. פֿלעגָן נאָר בּלײַבּעֶן אין שטובּ איָהר האַלבּ, /
יאֶהריָגֹעֶם קיד אוּן אַבּראַשעַ'ס מוטעָר -- יוֹב ב ד, אַנ'אַלמנה פֿון
א יאָחר פֿיַנף אוּן פֿופֿציָג , מיִט פֿעָרטראַכֿטץ טיעפֿץע אוֹיגקָן, מיִמ
מונקעָלע , געֶדיִבֿטע האָר -- גאָר ניִט נאָך איהרץ יאָהרעֶן נאָך.
אין די דאָזיגעָ גראָהץָ בּיןהשמשותץ, װאָס זענעֶן געוען
נגעָזאַפּט מיט שרעָק, פֿלעָנט װנץ גאַנצעַנעַ שעות נאָבֿאַנאַנר
אומנעהן אובּעָר'ן שטובּ, פֿון װאַנד צוּ װאַנר, אַנ'עָלעֶנרֹעָ, אַ בּלײַכֿץ,
מיִם איָהר האַלבּײאָהרונעָן נפֿש'ל אייף די העָנד , פֿלעָגט צימערן
פֿון איִמליכֿעַן שאָרך אוּן װעֶנדעֶן זיך אַלעָ װײַלץ טיט אַ קוש צו
איָהר קינד ; |
18
ז. שניאור ,
ער" לאל ,ר ?אל ר שיאל י.י ר ער "רל שיאל ר "ר" ר /בל סי על אלל ר"ר" ר"ר" של רא אל אלששרי
אל" י"שר"
- -- עוֹפֿ'עֶלעָ מײַנט, עופֿ'עלץ מײַנם ,,,
אָדעֶר זי פֿלעָגט מיט מעֶמפּץָ עקשנוֹת נִעָהמעֶן קוּקעָן אוֹיף
דְעָם קאַלטבּלוּטיְגעָן ציפֿעָרבּלאַט פֿון זײַגעֶר אוּן ציְהעֶן מיט אַ
בײַנקעָנדוְגעָן קוֹל: --- װועֶן װעָט עֶר שוֹין קומעָן, רבּש'ע 4 וועֶן
װועָט עֶר שוֹין קוּמעָן ז} |
איך פֿלעָג צוּ זײַ קוּמעָן , װעָן ס'איז נאָך געֲוועָן נאַנץ ליבֿ.
טיגליַך , אוּן דאָך פֿלעָג איך שׁוֹין געֶפֿינעֶן זײַעֶר מחיר פֿעַרשפּאַרט
אוּן פֿעָרקלאַפּט , וי אַ פֿעָסטוּנג, מיִט אַשלאָס און מיִט אַ ריִנעָל,
אוּן מיִט אַ קײַטעָל , אוּן מיָט אַ גרוֹיסעֶר היּלצעֲרֹנעֶר זאַװאַלע,
אַז איִך פֿלענ אָנקלאַפּן, פֿלעָג איך פֿריָהעֶר דעֶרהעֶרעֶן
פֿון איִנװעָניג אַ רעֶרשטיִקטעָס ,אַי" אוּן דעָרנאָך אַלאַנגעַן , ששא",
אוּן ס'פֿלענט װעֶרעֶן שטיל, אוּן דעֶרֹנאָר ניט זיַבֿעֲרֹץַ מרוט און
ְיָנעָם קוֹל: עועֶר אין דאָס 1
איך פֿלעָג מיך אָנרופֿעַן , ּ
--- אַך, דאָס בֹּיִסטוּ! --- אן, כּאַלד דוֹיכּט אָן קרעכֿצון
דעֶר שלאָס , אוּן גרילצעֶן דאָס קײַטעֶל , אוּן קריצעָן דעֶר ריַגעָל ,
אוּן קלאַפּען די זאַװאַלץָ, אוּן װי נאָר איִך הטָבּ אַריִבּעֶרגעָהאַפּט
:מײַן צװײַטעָן פֿום איִבּעֶר'ץ | שוועָל, װײַטער אַ שליסעָרײַ מיִט אַ
קײַטלעָרײַ: זרר, דרר, דראָם,,
מײַנץ אָנגעָצוֹיגעֶנצָ נעֶרוועֶן פֿלעֶנעֶן עֶס ניַשט אוֹיסהאַלטעָן
אוּן אײַדעֶר זאָגעָן ,גוּט'ן אָועָנר", פֿלעָג איך כּמעט װײַנעָנדיג
בַּעֶטעֶן זיִך + | |
-- גענוּג וועֶט דיר זײַן, זיַנעָז |
אוּן זינעָ פֿלעָגט עֶנדיִנעֶן איִהריָגעָס אוּן בּאַלד צוּחאַפּעָן זיַך
צוּ מיָר ;
--- נוּ, װאָס העֶרט זיך , בּײַ אונז 4 ס'העָרט זיך גאָרניִשט
איָהר קוֹל איַז געָוועֶן בּלײַך אוּן איְהרֹע קאַרעַ אוֹיגעֶן האָבּעֶן
אוֹיף מיַך געָקוּקט מיִט אַזֹי פֿיעל געֶכּעֶט, פוּנקט װי אָן מײַן
עָנטפֿעָר איִז אַלץ געֲוועָנרט ,
מיַט'ץ זעֶלבּעָן קוק פֿלעָגט יֹבֿבר צוּנעָהן פֿון אַנדעֶר
זײַט, --- אוּן מיִט אײַן פֿינגעֶר בּײַם מוֹיל; |
| = - = װאָס 4 פֿראַן נײַץ טעָלעָנראַמעָם + ס'וּעָט שוֹין װשָן
ניִט אי נֹעָ {ן אֲנ'עָק צוּ די צרוֹת
--- 14 ---
אויף ביידע ויטען דגעסטער.
א"י עשר "ר שאר שיר ",אל :אי אי
שטישר שאר אר .יט =
-- גאָרניַשט --- פֿלעָג איך בּערוּהיְגעֶן די וײַבֹּעֶר --
ס'ויערט דאַפֿט זיַך שטילער, אוּמעֶטוּם, דאַכֿט זיך .
בּײַ יוֹכבדץ אוֹיף די ליפּען בּעֶװוײַזט זיך אַ שטאָלצער ,
איְראָניִשעֶר שטײבֿעָל :
-- איהר טרײַסט אונו ?
|-- בַּאמת --- פּרוּב איך לײַגעַן.
--- אוּן װאָס איָו ראָס 3 --- שלעָפּט זי מיר אַרוֹים אַפֿרישעֶס
בּלאָט פֿון אונטער'ן טישטוך אוּן װײַזט מיר אָן אַ גאַנצעָן רײַסטעָר
פֿון נײַץ פּאָנראָמעָן, --- איָהר לײַקעֶנט מ יַר ?
--- גײַן , = פֿעָרקעָהרט, --- הוֹיכּ איך מיך אָן מוּמלעָן , --
נוִם אַזוֹי, אוך האָבּ געמײַנט---
-- אַך, לאָזט צוּ רוה, -- גיִם זי אַ מאַך שטאָלץ מיט :
האַנד, רוּקט זיך אָב אָן אַזײַט אוּן בּלײַבּט זיצעֶן אַ שטוּמע,
שמרײנגץ. אַ בּרוֹנוידיגץ,
-- אוּן עֶר אוו נאָך אַלץ ניטאָ, --- װעָנדט זיך זינע מיט
שרעָק אוּן בּעָנקעֶניִשׁ צוּם זײַג עֶר, -- רבּוֹנוֹ של עילם !
און גאַלד האַפּט זי זיך קוּשעֶן דאָס קיַנד ;
--- עוֹפֿ'לץ מײַנס , עפֿעָלע { מײַנס
אוּן יוֹכֿבד זיִצם און קוּקט אין אײן פּינטעָל אַרײַן,. מיַטן
פֿינגעָר פֿעָסט בײַ דו לופּעָן, װי זי װאָלט פֿעָרשװאָרעָן זיִך אַלײַן ;
,רײַד ניִשט , רײַר נישט",
בבֿלל, איז די אַלטעָ יוֹבֹבד עֶפַּעָם שטעֶנדיָג געָוועֶן א מאָרנע---
מיט אֹיהרֹעָ טוּנקעָלעָ האָר , מיט איְהרעָ צװזאַמעַנגעֶדריִקטע ליפּען
אוּן שװײַגעֶן ; גּשעת איָהר פֿלעָנם עָפּעַס ועָה טהון, מיט איָהר
שטרײַנגעֶן און שמילעֶן צוּהעֶרעֶן זיַך אוּן צוּקוּקעֶן זיִך, מיִט איִהר
האַלב.פֿינסטע עֶרעֶן אַלקעֲרעֶל, "װאוּ זי האָט נעשלאָפֿן , און פֿון
װאַנעֶן זי לעג אַרױסטראָגעֶן אֶפֿטעָ נדבוֹת . וועֶן זי פֿלעָגט בּלײַ.
בּעָן זיִצעָן אַזוֹי אָן אַ זײַט חאַלב בּרוֹגוידיָג, האַלב פֿעָרטראַכֿט, האָט
זיִך מיַר געדוּבֿט, אַז די דאָויגע יוּריַנעָ בּעָהאַלט איַן זיך אַפֿעָר.
בּאָרנעֶנעָ אַלטץ קראַפֿט, אוּן שװײַנט, אוּן שװײַגט.
אוֹיף מאָרגעָן קוּם איך װיִדעָר צוּ זײַ אַרײַן, אוּן יוֹכֹבר בע
לײַדיגט זיִך װײַטעָר דעָרפֿאַר, װאָס איִך טרײַטט ז, אוּן נעָהמט
טיר למיעֶנן אַ רײַסטעֶר פֿון נײַץַ אומנליַקעָן, אוּן זינעַ העָרט זיך
צוֹ, בּרעָכט די העֲנֹד און קושט דאָס קיִנר, אוּן קוקט אױפֿן
ר ור א
ז שגיאור .
",ט"י" א"ע יש 0
=
זײַנעֶר, פּלוצלונג האָט זי ציטעָרדוג אוּן מוט'ן גאַנצען האַרצען
אַ זאָג נעטהאָן :
-- גאָט מײַן גאָט, זאָל האָטש ;ד אֶ* ניט זײַן ,
יוֹכֿבד האָט זיך אומגעריכֿט אַ הוֹיבּ געָטהוּן, וי זי װאָלט
דעֶרפֿיִהלט אוּנְטעֶר זיך אַ שלאַנג , אוּן אַ געָשרײַ געָמהוּן אױף
זַנעֶץ מיַט אַואַ קֹל, אַן דרי לעֶצטעָ אין אַפֿעָרצאַפּעָלטע
געָװאָרעֶן
-- פֿערד
ז
אוּן גלײַך האָט זי זיִך געלאָזט געָהן צוּ זיַך איַן אַלקעָרעָל
אַרײַן , |
אוֹיפֿ'ץ שוועָל פֿון אַלקעָרעָל האָט זי זיִך װײַטעָר אוּמגץ-
קַעָהרט ? צוּ זינעָן אַזאַ בּיַוץ, אַ שטאָלצץ :
-- דו בּיט אַ פֿעֲרֹד , העָרסט ?!
אוּן בּאַלר האָט זיך געֲלאָזט העֶרעָן אַגעָרוֹישׁ פֿון -
שפּאַר עֶן אַ טהיר , י-
זינץ איז אַ װײַלץַ געָשטאַנעָן אַ צוּמיִשטעָ מיִט אַ רחמנו?+
דיג צוּקריִמטען פּניִם, דעֶרנאָך האָט זי זיך אַראָבּגעָלאָזעֶן אויף
אַ שטוהל און האָט זיך היסטעריַש צוװוףנט,
און יעֶנעֶר נאַכֿט, אַז איִך האָבּ זיך צוּרוְקְגעָקעָהרט אַהײַם,
איז מיר געֲװעֶן אַזוֹי שװעֶר, אַזוֹי שועֶָר , דעָר שׁרעָק אין גע
חאַנגעֶן אין דֹעָר פֿײַבֿטעֶר אָנגעֶלאָרעֶנעֶר לוּפֿט, דֹעֶר שרעָק האָט
געַטריִפֿט פֿון די דַעָבֿעֶר, דֹעֶר שרעָק האָט בּלײַך געֶקוּקְט פֿון
די געָקאַלפֿטע הײַזלעָך, אוּן דֹעָר דנעֶסטעָר האָט געֶרוֹישט אַזֹי
פֿרעָמר, אַזוֹי פֿרעָמד, אַזוֹי נוֹיייש, אוּן דאַן האָט מיר צוּם עֶרש.
מעָן מאָל אַ בּליִץ געמהוּן אַ געֶראַנק : װי נוּם עֶס אי אַװֹעָקצוּ
אואַרפֿעָן די ,נחלה" מיט'ן סמעפּ, מימ'ן בּאַשטאַן, מיִט די בּהמוֹת,
אונטעֶרהאַקעֶן אַלעָ װאָרצלען , אוֹיפֿהוֹיבּעָן זיִך װי א רערעל
מיט אײַן קלײַן פּעֶקעֶלְעָ איִן האַנד אוּן אַנטלױפֿעָן קײַן אַמעֶריִקאַ,
קײַן אַפֿריִקאַ , איַן הרי:חשך , אײַדעֶר זעָהן, אײַדעֶר עֶם זאָל אוֹים.
זימען זעָהן אזעֶלכעָ אוּמויסטע, בּיְטעֶרעָ סצעָנעָם איַן אַזאַ רײַנעֶם
אוּן שטוְלעָן גע
אַזוֹי האָבּעָן זיַך - געָצוֹיגֶן נאָך עִטליפֿץ פּינסטעָרץ, אים.
רוּהיְגץָ טעג, פֿאַר ועֶלֿע יּנגע זעֲנעְן אַלט געואָרעֶן אוּן פֿנן
18 --- |
8
אויף בּיידע זייטען דגעסטער ,
אי יי 6665 6266 5656 5656 26626,6265626 4
אַלטץ זעָנעֶן געֶװאָרעָן קיַנדעֶר , איך רעָכֿעָן , אַו איִטליבֿעַן פֿון
אײַך איַז מעָהר אֶדֹעֶר וועָניִנֹעֶר בּעָקאַנט דֹעָם טעם שלאָפֿעַן בּײַ
נאַכֿט ניִם קײַן אוֹיסגעֶטהאָנענעֶר , טיט אַנאָנגעָלאָדעָנעָם רעֲװאָס:
וועֶר איַן קעֶשׁעֲנעָ, מיט בּײוע חלוֹמות, מיט אָנגעָצוֹיגעֶנעָ נעֶרוועָן,
טיט אַ בּיִטעֶר-זוֹיעָרעֶן טעם איַן האַלז, וועָן ס'איז געֲנוּג אײַן גע
װועַחנליבֿער שאָרך, אַז מָן אָל זיַך אַ האַפּ טהון אוּן לױפֿען גלײַך
בּעֶגעֶגעֶנעֶן דאָס, װאָם מעֶן עֶרװאַרט ,,.
נאָך אַזאַ אוּמדוּהיִנעֶר נאַכֿט האָבּ איך אײַנמאָל בַּעֶניִנעֶן
דעֶרפֿיַהלט אוֹיף טיָר דֹעָם מאַטעָנם האַנד , איך בּין גלײַך אוֹיפֿ.
געֶשפּרונגעֶן , אוּן גלײַך--- צוּם פֿעַנסטעָר געָחאַפּט אַ קוּק אַריִבּעֶר'ן
טײַך אין אי שטעֶרטעֶל אַרײַן ,
בּײַ אונז אַלעָמעָן אין האַרצעָן האָט עָפֹּעָם געַרריִמעָלט אַ
פֿיבּעָריִש געָפֿיִהל, מיר ועָנעַן בּטעם געֲוועֶן איִבּעֶרצײַנט, אַז דאָס
אוּמגליִק דאַרף זיך אֶנהוֹיבּעֶן פֿון שטעָדמעָל, אוּן אַז עֶס װעָם
עֶנדוְנעָן זײַנע מעשים ד אֶר ט עֶן אוּן װועָט פֿון אַלץ טאַכֿעַן אַש
און בּאַנעֶר, וועָט עִם אַריִבּעֶרשװיִטעָן דֹעָם דִנעֶסְטעֶר אוּן װעָט
אוּנז אוֹיךְ בּעֶפֿאַלעֶן אוּן וועָט פֿון אוּנז אוֹיךְ מאַכֿעָן אַשׁ מיִם בּײ.
נֹעֶר , אוּן צװוישעָן בּײַדעָ שװאַרצץ קופּעָס אַשׁ װעֶט זיַך פֿלײַצען
דעֶר דנעֶסְטעֶר אַ רוּהיְגעֶר, אַ בּלאָהעֶר , אַזוֹי װי עֶר האָט שׂמעָנ:
דיג נעפֿלײַצט,, ,
אוּן איִצט , חאַפּעַנריג דֹעָם עֶרשׁטעֶן קוּק רוּרפֿ'ן פֿעָנסטער ,
האָגג איך וי דוּרֿין נעֶבּעָל דעָרוֹעָהן , אַז איַן שטעֶרטעָל שפּאַציַרם
שון דאָם אוּמגליִק פֿראַנק אוּן פֿרײַ, שטעָקט שפּאָטיִש גַעֶלעָ,
פֿײַעֶרדיַגעָ ציַנגעָר , קרוֹיזעָלְט הרחבה'דיג אַ שװאַרצעָן געדיבֿטען
רוֹיךְ, װיַנקט איַן אוּנועָרְעָ פֿעָנסטעֶר אוּן לאַבֿט פֿון אוּנז, אוּן
חמגרעם זיך , |
איִך האָבּ ניִשט דעֶרקעָנְט דאָס בֹּיֵלר פֿון שטעָרטעָל, די
װײַסע הײַזדעָך האָבּעַן זיַך געֶבּאָדעֶן אין העָליִשעֶן פֿײַעֶר, די אַרוּ.
מיַגץָ רונדעָ װײַנגעֶטנעֶר אוּן סעָדעֶר זעֶנעֶן געֲוועָן פֿאַר פֿלײַצמ
-טיִם בּרײַטעָ חװאַליעָס פֿון רוֹיך, נאָר פֿון דאַנעָן אוּן ראָרטעֶן
האָבּעֶן נאָך אַרוֹיסגעָקוּקְט אַ פּאָר הײַולעָך, בּלײַכֿונקע דעָרשראָ:
קעֶנץָ, אוּן האָבּעָן געוואַרט , נעָװאַרט,
איִך האָבּ מײַנץ אײַגעָנץ אוֹיגעָן ניִם נענלוֹיכּט, איִך האָבּ
געֶטײינם, אַז דאָס איִן ניִשט מעָהר וי אַ פֿאָרטזעָצוּנג פֿון רי בּו=
= 1 --
{, שגיאור .
אלל שאר אבר" דראשטיר טאר
זע חלוֹמוֹת , װאָס האָבּעֶן זיך שיין מיַר עֶטליָבֿץָ נעפֿט געֲהלוֹם'ט,
דעֶר מאַמעָס קוֹל האָט מיך אוֹיפֿנעוועֶקְט.
אין שמיב בּײַ אוּנז אי געֶשטאַנעָן אַ מיִשימאַש מיִם אַ
שרעָק, די מאַמע מיִט אַ גרוֹיסעֶן קיַטעָן איַן די אָרעָמס האָט זיד
געָפּלאָנטעָרם צויִשעָן די שטוּהלעָן אוּן אַרוּם טיש אוּן געֶשריִעָן
צוּ אוּנו טיט אַ פֿערצװױפֿעָלטעֶן , הײַזעָרוְגעָן קיל, אַז מעָן זאָל
נאָך איָהר לױפֿעַן == -
בּרכֿה, מײַן יּנְגעָרצָ שװעָסטעָר, האָט אַ האַלבּ נאַקעֶטעָ
מיט צוּשוֹיבּעֶרְטץָ צעָפּ אַרוֹיסגעחאַפּט פֿון שאַפֿץ איָהר יום-מוב.
ריַגעָם, קאַראַקוּלעָנעָםס זשאַקעֶטעָל, איז אַרײַנגעֶקראָכֿעָן מיט דֹעֶר
לינקעֶר האַנד איִן רַעֶבֹטעֶן אַרבּעָל, איַן מיַט דֹעֶר אַנדֹעֶר האַנר
האָט זי געֶפֿאָכֿעָט , אוּן האָט אוֹיך געָשריֵעָן, רעֶר טאַטץ האָט גֹעָי
שװיִגעֶן , נאָר עֶר איז געֶוועֶן אַזוֹי בּלײַך, אַזוֹי בּלײַך, עֶס האָט
זיך געָדוּבֿט, אַז דֹעָר װײַסעָר צײַל האָר פֿון זײַן בּאָרד איַן אַ
פֿאָרטזעצוּנג פֿון זײַן פּניִם, מיט טרײַטעלריגע הַעֲנר האָט עֶר
מיַעפֿער אָנגעָרוּקט זײַן היטעָל, פֿעֶרשפּיַלעָט נאָך אַ קנעֶפּעָל פֿון
פּיַדרושאַק אוּן גענוּמעֶן די האַק אנן האַנד, נאָר ס'אין געָנוּג געֲוועָן
אײַן קוּק צוּ טהוּן אוֹיף איָהם, כֹּדי צוּ פֿעָרשטעָהן, אַז עֶר גלויבּט
אַלײַן ניִט, אַז מיט דעָר האַק װעָט עֶר האַקעָן מעֶנשעֶשעַ
קעֶרפּעֶרם א, |
--- גזלניִם ,. װאָס שטעָהט איָהר 4 האָט די מאַמץ געֶשריְעָן, ---
גול-ניִם !
צוּם סוֹף זעֶנעָן מיר אַלעָ אַרוֹיסנעָלאָפֿעָן .
ניִם װײַט פֿון בֹּרֹעָג זַעֶנעֶן געְשטאַנעֶן אוּנערע עטליכֿע
וּריַשץ שכֿניִם, מיט לאַנגץ בֹּעֶרר , אַזֹינעָ עֶלעֶנרֹעָ, בּלײַכֿץָ ,
דַחמנוֹת'ריגע, שרעקליך איַז צוּ זעָהן , װי געֲזונדֹעָ, דעֶרוואַקפעֶנעָ
מעֶנשעַן הלע זיך קלײַן , אָבּהעֶנדיָג װי װיַעג:קינדעֶר . װײַבּעָר
האָבּעָן געֶכּראָבֿעָן די העֲנר אוּן געֶשריְעָן , אוּן געֶשלעֶפּט רי טאַנעָן -
פֿאַר די אַרבּעָל, געָלאַסעָן צװוישען אַלְמען איַז געָוועֶן נאָר אײַן
יאַקיִם, עֶר איַז געֶשטאַנעֶן אוֹיפֿן סאַמץ הוֹיבֿעֶן בּרעָג, שוין אַ בּי.
פֹעֶל אוֹיסגעָמרוּנקען אוֹיפֿ'ן ניבֿטעָרעֶן מאָגעֶן, אוּן געמוּרמעלט האַלבּ
צוּ אוּנז, האַלב צוּ זיך אַלי , צוּגעָשאָקעָלט מיִט זײַן הוֹיכֿעֶר בּרוֹי,
נֵעֶר פּאַפּאַחץ -
-- אַ אָס שצאָ - קאַזאַל קוּמע װאַסילן , האָװאָריֵאוּ, האָװאָל -
--- 18 --
אויף ביידע זייטען דגעסטער ,
אי יי יי האר יע עו
רד הע ",רעל ער "אלל לאר ראי"
אל ."י.י" ארזע ארי
דאר , רעש קאַזשׁו , ני, קאַושעָ, נֹע בּרעָשוּ, קְאַזשץָ, נֹעָ
בר עָשׁוּ בי
| א רֹעֶָר רנעֶסטעֶר האָט פֿון יעָנעֶר זײַט נעֶטראָגעָן ויַלדעַ
אויסנעָמיִשטְעָ קוֹלוֹת , עֶפֹּעֶס האָט דאָרטעֶן געַקנאַקט , עָפּעָם האָט
ראָרטעֶן געבּרוּמט אוּן געֶלעֶקְט , אוּן געפֿרעֶסעָן מיִט פֿײַערדיגץ
צוּנגעָר , עָפּעָם אַ גרוֹיטעָםס, אַ מוֹרארינעָם האָט געֶמראָטעֶן מיִט
ערע לאַפּעָם : | |
-- בּראַך--ך , בּראַך { בֹּר---ראָך---בּראַך ,
איַן מיַטעֶן דעָם ליאַרעָם האָט זיִך װײַט , װײַט אַרײַנגעשפּאָל:
שִׁעָן אַ דיִגעֶר, עֶקבּעֶרנדיָגעָר פֿאַלצעט: --- אַי--- אַ --- געוואַי--אַ:--
און אָבּנעָהאַקט זיַך .
אוּן עד היום פֿעֶרשטעָה איך ניִם , פֿאַר װאָס גראָר אין יע.
נעֶר מינוט האָט זיך בּײַ מור ג' לאָטערע א אוױפֿגעָרעָנְטעֶן
המוח ! -- עוֹפֿ עֶלע מײַג'ם, עוֹפֿיעֶלעָ מײַנס, אוּן עָר איָו נאָך אַלץ
גיטאָ, ניטאָ,
פלוצלונג האָכּעֶן אוֹימגעֶשרועֶן עֶמליִבֿץָ שטימעָן מיט אַמאָל;
זעָהט ! װאָם איז דאָס 4 דאָרטען ---
--- ,זי" לויפֿעָן שוֹין , אִי! זעָהם ,
-- װאָס שטעָהט איָהר , גול--נים !
אוֹיף יעֶנעֶר זײַט, פֿונ'ם רוֹיך אוּן פֿײַעֶר , איִז אַרוֹיטנעֶלאָפֿעָן
(אַ שװאַרצעֶס קוּפקעֶלעָ מעֶנשעֶן אוּן נלײַך צוּם װאַסער צוּ, צוֹם
פֿאַראָם , זײַ האָבּעֶן עָפֹּעָם געֶשריִעֶן , געָמאַכֿט מיַט די העֲנר ,
-- טיט העֶק, מיט העָק, -- אי דוּרבֿגעָלאָפֿען אַ קול
צװיַשען אוּנועֶרֹץָ , |
| עֶטליִכֿץ האָבּעֶן נעחאַפּט לופֿען, אַנדעָרע ועַנעֶן צוּגעפֿאַלעַן
צוּ יאַקיִמעָן , עֶר זאָל זײַ ראַטעֲוועֶן , געשטוּפּט אֹיָהם דרײַרוּבּעָלר:
גע אין האַנר ,
-- כּהמוֹת! -- האָט זַך אין טיטעָן דו רנ רעֶרהעָרם
מײַן טאַטעָנס קוֹל, --- ציגעֶן, שליַמזליניקעֶס ! --- האָט עֶר זיַך גע.
נוּמעֶן זיִדלעֶן , --- װאָסעָר שװאַרץײיאָהר! ראָס פֿאָהרען יוּרעָן ,
יו---דעָן! מפֿן !
--- װאָר--אָס 4
און אַלעָ האָבּעָן זיך אײַנציַגװײַז און ניַם זיבֿעָר געט
אוּטקעהרעֶן אוּן לױפֿעָן אַראָבּ צוּם בּרֹעָג ,
-- 18 --
אט
(
ז; שניאוך ,
ליל אל שאר אלל רעבאר" אלא א
דאָס שװאַרצץָ קוּפּקעָלץָ מעָנשעָן איַז שוֹין געשוואוּמעָן אױפֿ'ן
פּאַראָם , אַלעָ האָבּעֶן דאָרטעָן פֿון אַלֹץָ כּחוֹת געֶשלעָפּט דֹעָם קאַי
נאָט , געֶשלעֶפְּט , געֶשטוּפּט זיִך אוּן געֶשריֶעֶן. די שרפה פֿון שטעד"
טעָל האָט זיַך חמוּרץָ, קאָפּאַראָבּ, אָבּנעֶשפּיִגעֶלט אין דנעֶסטעֶר ,
און צװיִשעָן בּיַרעָ שרפֿות איַז נעָשואוּמעָן דעֶר פּאַראָם, װי אַ
שטיִקעָל גאַנץ-געֶבּליִבּעֲנעֶר בּנין מיט לעֲבּעֶריִגץָ נפֿשוֹת ,
-- גאָרנישט , זײַ לופֿעָן --- האָט זיך מײַן טאַטץ נישְׁמ
געָקאָנט בּעֲרוּהיְגעֶן , --- לויפֿעָן ...
איִן אַ לאַנגעָר, לאַנגעֶר װײַלע אווּ? אי דעֶר פּאַראָם צוּי
געֶשטאַנעֶן צוּם בּרֹיִקְעָל , אוּן פֿון איֵהם ועֶנעָן ניִט טוט , ניִט
לעֶבַּעָדיְג אַראָבּנעָשפּרוּנגעָן בּײַ אַ מנין טוֹיט:דעָרשראָקענעָ יּדעֶן
מיִט װײַבּעֶר מיט אַ פּאָר קיּנדעֶר , אַלֹעָ פֿעָרשװיַצטץ , בּלײַכֿץ ,
פֿעָרסאָפּעָטץָ אײַנעֶר מיָט אַ גרוֹיסעֶן, בּלוֹיעֶן אוּן בּלומונעֶן בײל
אױפֿין שמעָרן . צוויִשעָן זײַ אוֹיך אַבּראַשץָ , זינעָ מיִט'ן קיַנד אוֹיף
די העָנד אוּן יכֿבד . בֹּיִדעָ אָהן טיבֿלעָך מיט צוּשוֹיבּעֶרמעָ האָר ,
אַבּראַשעָן האָכּ איך קוֹים דעֶרקעֶנט, עֶר איז געוועָן איַנגאַנצען נאַס;
די קלײַרעֶר נאַסעָ , צוּנעָקלעֶפּטע צוּם לײַבּ , אוּן פֿון זײַן אוֹיסנץ
װײקט בּעֶרדעֶל האָט עָמֹעָם געָטרפֿט ניִם בּלוט, ניִט בּוּריִקְעָם.
ראָסעָל .
עֶטליִבֿעָ פֿוּן די אָנגעָקוּטעֶנעָ האָבּעֶן בּאַלד געָחאַפּט לייפֿעַן
בּאַרג;אַרוֹיף און שרײַעָן מיַט אַ פֿעָרשטיִקט קוֹל אין דעֶר וװעָלם
אַרײַן ; |
--- שִמֵעָהט ניִם ,,, שטעָהט ניִם , , , שטעֲהט ניִם .,,
מיַר האָבּעָן זײַ אַרוּמגעָריִנגעָלט אוּן נישט געֶלאָועְן לופֿען }
--- װאָס איַז 4 װאָס איז יי
מײַן מאַטע האָט געָװאָלט אַריִבּעֶרשרייעֶן זײַן אײַגעָנעֶם שרעָק,
-- כֹּהמוֹת , חמוֹריִם! -- האָט עֶר זיַך נעורעֶלט -- װאָס
דעָדט אוָהר ניט 1 פֿעָרד !
| פֿון הינטען האָט זיַך דעֶרהעָרט אַ גראָבּעֶר, קאַלטעָר גע
לעָֿטעֶר , דאָם האָבּעָן געָלאַבֿט די פּאַרוּבּקעָס אוֹיף דֹעָם אֶבֹּגעָי
שוואוּמעָנעָם פּאַראָם , |
אײַן װײַבּעֶל פֿון רי אָנגעָקוּמעֶנָ, מיַט נְלעזעֶרנעָ, אוֹים=
לאק אוֹינעָן, האָט זיך געָנֹמֶן רײַטעֶן פֿון אונז אוּן שעָי
- משעָן טיִט אָבּגעֶחלש'מעָ ליפּעָן :
- 8 2
אויף ביידע זייטען דנעסטער,
יה אל שאר אארשר
,טריר ישי מלשצרשברעב בר ארעשר"שרשאל ,ר שרישישרישריל 1 אי
-- לאָוט, לאָוט , אָט לאַבֿען זײַ , איֵהר העָרְט ראָך ,
לאָזט , אָט לאַכֿעַן זײַ --- |
-- אָט מיַט אַואַ קלאָץ , אַ! -- האָט בּעֲויִועָן דעֶר יור
מּיַט'ן בּײַל אוֹיפֿן שטעֶרן ,
אַבְּראַשעָ אַ נאַסעָר { אַ קַלעָפּיְגעֶר, האָט נעָקלאַפּט מיט רי
צײָהן װי אין קדחת ; |
-- בּעהאַלט-- ט --- ט אוּנו, מעַן וועֶט--טץ בּאַלד--ר
:קומעָן, בּאַלר קוּמעָ--מען . |
--- איָהר װײַסט ניִם, איָהר װײַסט ניט -- האָט נעָחזר'ט
אַ ניַדעָריִנעֶט מבוּבּל'דיגעֶס יּדעֶל --- איָהר , איהר װײַסט ניִט ,
און אַ יללח פֿוּן װײַבּעֶר !
--- װאָס טהוט מעֶן , װאָס טהוט מען }
--- מעָן קוֹילעָט װיַ , וי , שטעהט ניִט , עֶס גיִסט זיך בּלוּט
יאן די נאַכעֶן, בּלוּם ,
בּײַ דעָם װאָרט בּלוט זַעֲנעֶן יוּרישעָ אוֹינעֶן גרוֹים אוּן קײ:
לעבֿדיג געֶוואְרעֶן , א מיִשימאַש, און אַלץ האָבּעֶן זיך אַ װאָרף
געָטתוּן צוּ יאַקיטעֶן בַּעַטעֶן רחמים , פֿון דעָם שטיק:מענשען ,
װאָס האָט אַרומגעחאַפּט דֹעָם פּוֹיעֶר, האָט זיִך נאָר דײַטליך געֲהעָרמ ;
-- דאָבּר! טשאָלאָװיִק, דאָבּרי טשאָלאָװיִק ,
אוּמנעֶריִבֿט פֿאַר זיִך אַלײַן בּיִן איַך מיִם אַמאָל רוֹיט נע+
װאָרעָן , אָהן וועֶרְטעָר האָבּ אוך אָנגעָטאַפּט דֹעָם רעֶװאָלועֶר אין
קעֶשעֲנעָ אוּן געָלאָזעֶן זיך לופֿעָן צורוק צום פײַך , אונמעָרץ
בּריקְעֶל איז געֲוועֶן צוּנעֶבּוּנדעֶן אוּנועֶר אַנ'אײַנעֶנעֶס שיפֿעָל,
-- משוּגענעֶר , ואוּהין 1 -- האָכּ איך נאָך זיך געֶהעֶרט
אַ װיַלדעֶן , הײַזעָריְגעֶן קוייטש.
דאָס האָט געֶשריַעֶן מײַן מאַמעָ , נאָר איָהר קוֹל איַן עֶפַּעס
געָוועֶן װײַט , װײַם , וי דורכֿץ חלום , איַן קאָפּ האָט מיָר נאָר
געֶבּלוצט +
-- עֶס גיִסט זיַך בּלוּט אין רי גאַסעָן,., , דאָבּר טשאָלאָ
װויַק , - דאָבּרי טשאָלאָװיִק .
דֹעֶר װיַנד האָט מיר געֲפֿײַפֿט אין די אוֹיעָרן , אוּן דעֶר רוֹיך
האָט געָוואוּנקעֶן : ,קוּם , קוּם !', נאָך איַן אַ סקוּנדע אַרוּם בּיִן איַך
שׁוֹין מיט אײַן פֿום געֶוועֶן איַן שיפֿעָל. נאָר דאָ האָכּ איַך דעֶר.
פֿיִהלט , אַז אײַנעֶר האָט מיך פֿעסט אָנגעֶהאַפּט בּײַן אַקְסעָל ,
--- 94 ---
1 שגיאור .
רשע אייעאסיע אלא א אר ,"עשבר אל עאלל ,לאל שאר" שרלשאר אל שרל שא" אל ,שאר שאר" א"י =יי
9
שיער-שיער האָבּ איך נישט אוֹיסנעֶשאָסעֶן , -- אַזוֹי פּלוצלונג האָמ
זיַך דאָס געָטראָפֿעָן , איִך קעָהר מיך אוּם : דֹעָר טאַטץ !
= זײַן פּנים איז געָוועָן גראָה:נעָלבּ אוּן זײַן גרוֹיליִבֿץָ לאַנגע
בּאיד האָט געֶציִטעָרֹט } / | |
-- מײַן זוהן - האָט עֶר נאָר געָקאָנט אַרױױסרײַרעָן אוּן זיַך
אָבּגעָהאַקט , אוּן זײַן קוק איַז געֶוועֶן אַזאַ יתוֹםריַגעֶר , אַזאַ אוּמי
גליקלוכֿעֶר , אַ פֿעָרגאָסעֶנעֶר טיט טרעָהרֹעָן .
אָט דעֶר דאָזיָגעֶר , מײַן זוהן" מיטן קוק האָבּעֶן מיַך אין
אײַן אוֹיגעֶנבּליִק פֿעָרשיכּוֹרט , די חעָנד האָבּעָן זיך מיַר אֶבּנעֶלאָי
זֹעֶן - אַרוֹים דעֶר נאַז אוּן אִיִך האָבּ פּלוצלונג דעֶרפיִהלט, אַזּ
אַלץ איז שוין ר אָ ר ט עָן פֿעָרפֿאַלען , אַז קיַנעָם װעָל איִך שוין
ניִט העַלפֿעָן , אוּן דאָס װאָס געוועֶן איז נעָוועָן, אוּן דאָס װאָם
וועֶט זײַן, װועָט זײַן יי. |
--- איך האָבּ אַ רעֶװאָלװעֶר , איך האָבּ אַ רעָװאָלװעָר , ---
האָבּ איך נאָר געמוּרטעָלט , ניִם װיִםענדיַג צוּליִעבּ װאָס, און
אַרוֹיסגעָנוּמעָן דאָס , װאָס אוך האָבּ גאַנצע טעָג אוּן נעָבֿט געֶואַ.
רעָטט אין קעֶשעֶנעָ.
דעֶר טאַטץָ האָט נאָר אַ שאָקעֶל געֶטאָהן מיט'ן קאָפּ: (בֹּעָי
האַלט 1* אוּן האָט מיך אַװעֶקגעָפֿיִהרט פֿאַר'ן האַנד װי אַ קלײַן קיִנד ,
איַן אַ װײַלץ אַרוּם בּיַן איך שוֹין געְגאַנגעָן מיט אַנ'עֲרה
בּלױבֿץ יורעָן אוּן פֿעָרװײַנטעָ װײַבּעֶר , אוּנו אַלעָמעֶן האָט געָפֿיָהרט
יאַקַיִם, װי מעֶן פֿיִהרט אַ סטאַדע צוּשראָקעֲנץָ שעֶפּסעֶן, אוּן דעָר
;גוּטעֶר פּאַסטוּך" אַלײַן איַז אוּנז נאָבגעָגאַנגעֶן , געֶקלוּנגעָן אין קע
שעֶנע מיִט די זיִלבּעֶרנעָ רוּבּעָלם, װאָס מעֶן האָט אֹיָהם געֶנעֶבּען
דעָרוװײַל ,נאַ הורילקו" - גוּטעָ געֶפיִהלעָן האָבּעָן איָהם נישט געָלאָ
זעָן רוּהעָן , איַז עֶר אַלץ געֲגאַנגעֶן אוּן האָט געֶרבּר'ט, צוּשאָקלעָנ:
דיג מיַט זײַן שוועָרֹעֶר פאַפּאַחץָ; |
-- אַ אָס שצאָ הואוּריָוו קומע װאַסיל!! בּרעֶשעָשׁ, קאַזשׂרי.-
ני, נע בּרעָשׂוּ , קאַזשעָ, נץָ בּרעֲשׁוּ.
ינע אין געָגאַנגעָן אַ האַלבּ:נעָחלש'טעַ . דאָס קינד האָט בי
איָהר אוּמרוּהיג געָדרעֶמעָלט אוֹיף די אֶרעָמס , אַלץ געָמאַכֿט מיִט
רי ליַמּעָלעֶך, געֶקנײַטשט ראָם נַעֶזעֶל . ניט װיִסעָנריָג פֿאַר װאָס ,
האָבּ איך מיַט אַ מאָל געָנוּמעֶן שמײַפֿלען אוּן אַ זאָג געֶטוּהן וינעָך
שטולעָרהויד ; | :
-- 99 ---
אויף בּיידע זייטען דנעסטער.
ליל סרעייא" א,. "ישאר יאר ר אל סטע
654
--- אוּן עֶר איַן נאָך אַלץ נוטאָ, / אוּן עָר איו נאָך אַלץ ניטאָ,
ינע האָט אפילו דעָם קאָפ ניִשט אַ קעָהר נעָטהוּן .
יוֹבֿבר אין געָגאַננעָן אַ בּלײַבֿץַ , אַ שמרײינגץ מיִט אָבּגעָדעָק.
טע צוװאָרפֿעַנץ , דונקעלע האָר , אוּן איָהר אַלטעֶר פּראָפֿיל אוו
! געוועֶן אַרוּמגעָרינגעָלט מוט די דאָזיִנעָ האָר, װײ אַנאַלטעָס בּיֵלד אין
פֿריַשעֶן, נײַעָם רֹעָמעֶל . דעֲרוּעֶהעֶנדיָג מיך , האָט זי אוֹיף מיך
אוֹיסגעֶשטעֶלט בֹּיַדעָ אוֹיגעָן , װי אײַנעֶר מענה'ט : {הײַנט" װאָס
האָסמו מיך געַטרײַסט 4 --- אוּן אַ זאָג געָמהוּן ;
-- גוּט!?
אוּן היִנטעָן האָט גערעָוועֶט אוּן נעֶקנאַקט אַלץ נעָהנטעֶר אוּן
וויִלדעֶר געֶטוּפּעָט מיִט שװעָרֹעָ, שועֶרעָ , בּעָװאָפֿעָנטץ לאַפּעָם :
בּראַך-ך , בּראך-ך -
דעֶר יוּר מימ'ן בּײַל אױֹפֿן שמעָרן האָט נעָהאַפּט לױפֿען
פֿאָרוֹים אוּן שרײַעֶן ;
--- אִי , גיכעָר, גיִבֿעֶר, גוכֿעֶר }
אאפעט
111
בּעָהאַלטעָן האָט אוּנז יאַקיִם בײַ זיִך און זײַן אַלמעַן װײַנ:
קעֲלעָר הינטעָר די עֶטליבֿץָ יודיִשעָ הײַזעָר, װאָס וזעָנעֶן געַשמאַנען
אוֹיף דעֶר זײַט דנעֶסטעָר .
אַז מיַר דאָנּעֶן זיִך געְנוּמעֶן אַראָבּלאָזעָן אוֹיף דו קרוּמץ ,
פֿערפֿױלטע מרעָפּלעֶך, זעֶנעָן אַלעֶמעָגם פּניִם'עֶר געָוועָן גראָה:געָל .
עֶרנסט זַעֶנעָן אוֹיך געֲוועָן די פּניִם'לעָך פֿון די צװײַ 4---5 -אָהריגע
קיִגרעֶר , אַ וננע מיִם אַ מײַדעלעָ, װאָס האָבּעֶן זיך אָנגעָהאַל:
טעָן אָן די קלײַדעֶר פֿון וַַַעֶרעָ מאַמעָם, אין זַעֲרֹעָ קינדעָרשע
אופֿנעריַטעֶנעָ. אוֹיגעָן האָבּעָן געָציִטעָרט קלײנץ נאַאיוֹץ פֿראַנץ:
צײַבֿעָנם . די ,גרויסע האָכּעֶן זיַך שמוּמעָרהײַד איבּעֶרגעקיקט
אוּן איטליֿעַן האָט זיַך מיָט אַ קרעַנקליבֿעָן, קלטען גרוֹיל איב
צּעָרגעֶנעֶבּעֶן דעָם צװײַטעָנם געָדאַנק : ,עָר װײַסש, צי מעֶן ועָם
פֿון דאַנעֶן לעבּעֶדיְנעֲרהיִיד אַרוֹיסגעָהן 3", אוּן ראָם עֶלמעָרעָ פֿון
בּײַרץ קיַנדעֶר --- דאָס טיירעֲלעָ, האָט זיַך אװײַלן אײַנגעַשפּאַרט
מיִט אײַן פֿיִסעָל אין אַ טרעֶפעָט;
--- 98 --
4 שְׁנַיאנֹר .
ר יאר אל אי שז
| -- מאַמ, , - מאַמע , װאוּהיִן געָהעֶן מיַר דאָם 1...
די מאַמע האָט איָהר פֿעָרשטעלט דאָם מײַליכֿעָל מיִט'ן האַנר ;
--- ש-ש-שטול, מײַן קיַנר, זאָלסט שװײַנעָן, מעָן מאָר
ניִט, מעֶן װעָט אונז ראָרמעָן געֶבּעֶן װײַן , װײַן, יי
יי װײַן }
די מאַמץ האָט ניִשט אוֹיסגעָהאַלטעֶן דֹעָם אוּמגלױבּיְגעָן ,
אֶפֿעָנעם בּליִק פֿון איָהר קינד אוּן אָבּנעֲקעָהרט דֹעָם קאָפּ ,
| אוּן װאוּנדעָרבּאַר , װאָס אין אַזעָלכֹֿעָ צרח'דיגץ מאָמעֶנטעָן
בַּעֶמעֶרקְעֶן זיך ניִט װיַלעָנריָג אַלעָ קלײַניגקײַטעָן, אוּן װי שוװועֶרעָ
שטיקלעָך בּלײַ פֿאַלט דאָס אַראָבּ אין זכּרוֹן , דעָרמאָהנעַנדיג זיך
דאָס אַראָבּלאָזעָן זיַך אין קַעֲלעֶר , געָדײַנקט זיך פֿון אײַן זײַט
א רוּנדעֶר בּאַרג מיט יאַקיִם'ם קאַרשעָףנאָרטעֶן, אַ הויללֶר גאָרטעָן ,
א גאַסעֶר , אַ שװיִנדזיבֿטיָגעֶר , -- אוּן פֿון דעֶר אַנדעֶר זײַט אַ פֿײַכֿ.
טעֶר , געַשלײגעלטעֶר וועָג, װאָס פֿיִהרט קײַן בּאַלנעַשטי"--
אײַנם פֿון די אַרוּמיַגעָ דעֶרפֿלעָך, אוֹיפֿץ וועָג אי געָלאָֿען אַנעֶל
היַנטעָל אוּן האָט נעָשמעֶקְט דאָם נאַסץ זאַמד, וי דֹעֶר שטײנעָר
איִז בּײַ היִנטלעך , אוּן אוֹיף יעֶנעֶר זײַט צוֹים פֿון קאַרשעָןגאָרמען
אי געָשטאַנעָן יאַקיִם'ס שײַגעָצ'ל מיט רוֹימץָ בּאָרויִטץָ פֿיִמלעֶך
אוּן עָפֹּעָם געָפּאָרקֶעָט זיַך דאָרמעֶן . װי נאָר עֶר האָט דַעֲרוּעָהעֶן
יאַקיִמעָן, האָט עֶר נַעָנוּמעֶן ליאַרעָמעֶן אוּן װִנקע: /
-- האָ---האָ ,., טיאַטקאַ! זשאַבּאַ, טיאַטקאַ, ושאַבּאַ ...")
יאַקיִם האָט אוֹיף איָהם אוֹיסג עֶגלאָצט אַ פּאָר בּלוּטיִנע אוֹיגעֶן:
--- צאַיץ, צאֵיץ,., בּיִם טאָבּי ! "=)--- אוּן האָט אֹיָהם בֹּעַ
װיזעָן אַ בּרוֹינעֶם, האַרטעָן קילאַק ,
אַז דעֶר לעֶצטעֶר פֿון אוּנז האָט זיך אַראָבּגעָחאַפּט און
קעֲלעָר אַרײַן , האָט יאַקִיִם בּחפּזוֹנ'ריג פֿעָרמאַכֿט היִנְטעֶר אוּנז די
שוועֶרץָ, דיִקע טהיַר , אוּן בּאַלר האָט זיך דעֲרהעָרְט אַ הײַוע"
ריַגעֶר קנאַק פֿוּן אַגרוֹיסעָן שלאָס , אין וועֶלבֿעָן מעָן דרעָהט איבּעֶר
אַנ'אַלטעֶן , פֿעָרראָסטעָטעֶן שלוסעָל , |
די פֿיַנסטעָרניַש האָט אוּנז אײַנגעשלונגע - שטיל , אַלע
האָבּעָן מיִר דעָרפֿיהלט , אַז פֿון איצט אָן ליָגט שׁוֹין דֹעֶר שליַסעָל
1) האָ, האָ טאַטע! אַזשאַבע , טאַטע, אַ ושאַגע |
( שוונג , שװײַג ... דער טײַװעָל זאָל דיך { /
אויף בּיירע וייטען דגעסטער.
אלל" יל הל" על ר "אלל אל ,א /אלן, "אל" יעג 4 ייע ישאר
אהא די
ירשא
פֿון אוּנזעָר אַלעֶמעֶנס לַעֶבּעֶן בּײַ יאַקיִמעֶן איַן די בּרײַטץ , שאַ.
דאָװאַרעָם. ,,
די פֿינסמעָרניַש אין קְעָלעֶר איו געוועֶן אַ פֿײַכֿטץ, אנ אַלטע,
- זי האָט געֶשמעָקְט מיט אַ שאַרפֿער פֿײַבֿטקײַט, מים איבּעֶרגעָוֹי?
עֶרְטעֶן פּראָסטעָן װײַן אוּן מיט צוּגעֶלעֶנעֶנעָ װײַנטרױבּעָן . נאָר
אײַן קלײַנעָם, גראַטעָן-פֿעַנסטעָרעֶל --- מעָהר אַז העֶלפֿט אײַנגע
גראָכּעֶן אין דעֶר עָרד, האָט אַרײַנגעֶטראָגעז אין קעֶלֹעֶר אַ גראָי
העֶן פֿלעָק ליפֿטיגקײַט אוּן האָט עָם געָװאָרפֿען איִבּעֶר אנקרץ
קעָפּ אוֹיף די געֲמוֹיעֶרטץָ, פֿײַבֿטץ װאַנד װאָס אַנטקעֶגעֶן.
אוּנזעֶרעָ אוֹיגעֶן האָבּעֶן שׁוֹין שלוֹם געמאַפֿט מיט דֹעֶר ור
גיַש , האָבּעֶן פֿון דעֶר לעֶצטעֶר געֶנוּמעֶן אַרוֹיסשװיִמעֶן טעֶמפּץָ,
בּרײַטעָ אוּן בּײַבֿיגץ פֿינורעָן ,
אָס ועֶנעֶן געוועֶן װײַן -עסעֶר ,
נאָר עֶטליבֿץ פֿון רי פֿעטעָר זעֶנעֶן געָשטאַנעֶן שוועָרץָ, אָני
געָנאָסעֲנעָ , די איִבּרונץָ ועֶנעֶן אַלעָ געָוועֶן פוסטץ, אָנגעֶשפּאָל.
מעֶנעָ אָהן ריפ אָהן שפּוּנטעָן. אַז אײַנעָר פֿון אונז האָט זיך
= אוּגגעָרן אָבּגעֶקלאַפּט אָן אַזאַ פֿאַס מיטן שוך , פֿלעָגט עָם אַרוֹים.
געֶבַּעֶן פֿון זיִך אַ דוּמפּיַגען הילך ;
--- בּאָ--הו,.,
דעֶר דאָזיַגעָר הולך האָט געָשראָקעָן, פּונקט וי אַ מגושמ"
דיַגעֶר , = שיּוֹר'עֶר גי װאָלם זיך אויפֿנץחאַפּט און גראָב אַ זיִרעָל
געֶטהוּן פֿון פֿאַס אַרוֹים. אַלעָ הא דעָרפֿאַר געֲזעָהן צוּ פֿעָר.
נֹעָחמעֶן װאָס ועָניִנעֶר אָרט אוּן טאַֿען װאָס קאַרגעֶרְעָ אוּן פֿאָר.
זבֿטיָג עֶרֹץָ בּעָוועָגוּננעְן ,
פֿון דעֶר שואַרצעֶר , אָננעָשפּאָלטעַנעֶר סטעליע האָכּק נֹעָי
מריפֿט שועָרֹץָ , קאַלטע טראָפּענס גאַסקײַם , אַראָבּפֿאַלעַנדיג
האָבּעֶן זײַ שוועֶר אוּן הײַזעָרוג געֶפוֹיקט אוֹיף די אָבּגעבּראָבֿעַנץ .
סטע פֿעֶסְעֶר + דאָק---דאָק--דאָק---אַזוֹ. מאָנאָטאָן , = לאַננאַם,
אײַנם ר * אײַנם . אוּן מיִם אַמאָל, פּונקט װי זי װאָלטעֶן
אָנגעָװאָר עֶן !ַ געֲרוּלד דאָק---דאָק---דאָק---דאָק . - אַזוֹי גיךגיך ,
אַ מין פוקערי פֿון הוּנגעֶריִגעָ היַהנעָר . אין אַ װײַלץַ אַרוּם
װײַטעָר אָכּגעָהאַלשעָן , + אײַנציגװײַז - 8 טריף נאָך אַ מריף.
{דאָק---ק" אוּן שטיל, , אוּן װײַטעֶר 1 {דאַק---ק" אין שטיל . שלעפֿט
האָט דאָס געָוויִרְקְט אוֹיף אוּנזעֶרעָ אָנגעָצוֹינעֶנעָ נעָרװעָן, סהאָט
= 98 ---
שניאנר,
,ר יל "עשריארן /שרר ימל
דיי יו
זיך געֶװאָלט פֿעָרמוּמלען די קלאַפּערײַ מיָט אַ ליאַרעֶמריגעָן גע-
שפּרעֲך , נאָר רײַדעֶן חיך. האָט מ יָן טוֹראָ געָהאַט ,
-- קאַ-אַלט-ט , האָט אַבּראַשעָ געֶקלאַפּט מיט דרי
צײָהן אוּן געֶמוּליעֶט זיַך צוּ אַ פֿולעָן פֿאַס װײַן .
מײַן מאַטץע אַן צוּ איָהם פֿאָרוכֿטוג צוּגעגאַנגעָן;
--- אַבּראַשע, אין װאָס האָסטוּ זיִך דאָס אַזוֹי אײַנגענעֶצט ?
--- שיער גוט דעֶרטרוּנקעֶן, --- האָט אַבּראַשץָ געֶקלאַפּט
מיט די צײָהן .
-- װאָס ? װאָס דעֶרטרוּנקעֶן ? דיך ?
--- אײַגעֶנעָ נוֹיים -.- װעֶר זאָל זיך ריבֿטען }
-- וואוּ. גוֹיים ? |
-- איַן אַ פֿעסעָל װײַן, - האָט אַבּראַשץ געשעֶפּטשעֶט,
ניִט קוקענדיג אוֹיף טײַן טאַטעָן, -- איִך קוּם בּאַניִנעֶן צוּ קאָנדראַי
טעָנקעָן אין קעֲלעֶר - צוּנעָהמעָן דאָס פֿאַם װײַן , װאָס איִך האָבּ
בּײַ איִהם נעֶכֿטעָן געֲקוֹיפֿט , איִך װײַם נאָך פֿון גאָרנישט /
איִך נעַה אַרײַן אין קַעֲלעֶר, מײַן פֿאַם און אױפֿנענואָכֿען
אוּן קאָנדראַטעָנקעָם פּאַרוּבּקְעָם מיט נאָך עָפֹּעָם גוֹיעֶצעֶן שמעֲהעֶן
אַרוּם פֿאַם אוּן מעֶן זֹפֿט מיַט גאַנצעַ מעָפּ. שיכּוֹר'עָ, פֿעָרשטעַה איך
דאך שוֹין , טהוּ איך זיַך פֿונדעָסטװעָגעֶן אָן אַ כֹּח אוּן פֿרעָג - חאַפּט
מעֶן מיַך קלאַפּען אוּן טרױַסלעָן . אוֹפֿגעָהֹיבעָן - אוּן ,כּוך" אין
פֿאַס אַרײַן , געָנוּמעֶן מוֹבל'ן , אָם מאָבּי -- מאַכֿעַן זײַ - זשֹׂיַר, װויַנאָ")
גיפֿטיג דוּרך פֿעָרסקאַליעטעָ צײַהן האָט און מיַטעָן יוֹבֿבף
אַ פֿרעָג געָטהוּן ; |
--- גוּ--וט ?
און קַנעֶר האָט נישט נעֶואוּסט, בּײַ ויעֶמעָן וי פֿרעָנט
דאָס, װײַל איִהרעָ אוֹינעָן האָבּעָן טעָמפּ געָקייקְט און רעָר פֿונ
טעֶר אַרײַן איַבֹּעֶר אַלעֶמעֶנס קעָפּ -
-- מיט'ן קאָפּ אַראָב , מיט'ן קאָפּ אַראָבּ, - האָט אַבּראַשץ
געֶקלאַפּט מיִם דו צײָהן - ,אָם מאָבּי, טאַֿעָן זײַ - זֹשיַד , ונ יי
קאַלט, קְלעָפּיַג , פּאַסקודנץ, בּר ר ר .
אוּן װײַטעָר אַ רנע שטיל . װײַבּעָר זיפֿצעָן , דעָרשטיקט ,
אין זיך . שוועֶרעָ מראָפּעָנט פּוֹיקעָן אין די צוּשפּאָלטעֶנעָ פֿעָסעָר +
אצי
6 אֶם האָסטג דְוָר, זְֹשוִר , װײַן .
-- 98 --
אויף ביידע זיימען דנעסטער
אלל .ב""/- אל" אוייע. שר "ה אל שליאלרלישאל" שאר" של" /שלר" שאר לע ,"ישאר .לאל שש" אל א"ל" רעבאר" אל" רשק ארי ",יא +
--- װאָס האָבּעֶן דאָס די פּאַרוּבּקעָס פֿון פּאַראָס געֶלאַבֿ
האָט זיך אײַנעֶר דעָרמאָהנט ,
אַלע האָבּעֶן נעֶשװיִנעֶן , - נאָר מראָפּץנס פֿײַֿטקיַם האָבּעֶן
געֶעָנטפֿעָרט 1 --- ד-דאָק--ק-ראָק .
| איַן אַ װײַלץ אַרוּם האָט אַ װײַבּעָל בּעֶטראַֿט דאָס, װאָס
מעָן האָט געָפֿרענט ;
וײַ האָבּעָן געָטאָנט לאַכֿעַן מיט כּלוט אפֿילו . צוּ קאַרבּ פֿון
מעָנשעָן געָנוּמעֶן, נאָך געָראַרפֿט אַ דאַנק זאָגעֶן .
דוּרך ראָס גראַטעָףפֿעַנטטעָרל הוֹיבּט אָן דעָרגרײַכֿען אַ צו.
ריִבַּעֶנעֶר , + װײַטעֶר געָרוֹיש, אָפֿטמאָל בּעֶגלײַיט מיִט א דײַטליכֿען
קנאַק, פּונקט װיָ קעֶץ קלעטעֶרן וֹיף אַנ'אַלטען מרוּקעֶנעָם דאַך
פֿון שונרלען
דעֶר יוּד מימ'ן בּײַל אוֹיפֿ'ן שטעָרן האָט מיִט אַ מאָל אַ חאַפּ
נַעָמהוּן מײַן מאַטען פֿאַר'ן אַרבּעֶל ;
-- איָהר , אוָהר קאָנט איָהם גוט 4 יאַקימעֶן אײַערעֶן,
מײַן טאַטץ , אַנשטאָט צוּ עֶנטפֿעָרעֶן דֹעָם יוּדעָן . האָט זיף
אַ קעָהֹּר געֶטאָן צוּ מיַר מיט אַ זיפֿץ :
-- דאָס פֿעָרר מיט , מיט די כּהמוֹת אוּנעָרעָ האָט עָ
אָבּנעָפֿוַהױטם צוּ זיך, אפֿילו אין לאָמפּ האָט עֶר שוין אַרײַנגעָנאָי
מעֶן, װײַטעֶר אי .
אוּן װיָדעֶר אַ לאַנ נעֶר , געָבּראָבעֶנעֶר ויִפֿץ אוּן אַ שפּרמי
אוֹיס מיט די העָנֵר} /
--- װאָס קאָן מעָן װיִסעֶן ?
דעֶר װײַמעֶר גריַלצעֲנְדעֶר קאַצעֶןנעָרוֹישׁ האָט זיך פֿעָר.
שטאַרקט, אַלעָ די , װעָמעֶן רי פֿיַנסטעָרניִש אוּן שטילקײַט פֿון
קעֲלעֶר מיט דֹעָר פֿעֶרשלאָסעָנעֶר דעֶמבּעֶנעֶר טהיר האָבּעֶן געָוועָן
אַ בּיִסעֶל פֿערזיבֿעֶרט , האָבּעָן זיך װײַטעֶר אופֿגעצאַפּעָלט . מאַנם:
בּיִלעָן האָבּעֶן שוועָר געָאָטהעֶמט , נעֲשׁוּשקעָט זיַך, די פּניִם'עָר
פֿון די װײַבּעֶר , אוֹיף װיפֿיעל ס'איז געֲוועָן מעָנליִך פֿונאַנדעָרצו
קוּקעֶן איַן דער פֿיִנסטעֶר , צװיִשעָן די טעֶמפּץָ, בּײַבֿיִגעָ פֿעָסעֶר ,
זעֶנעֶן געווען געָס, זײַעֶרְעָ אוֹיגעֶן האָבּעָן גאָרניִשט געָזעָהן אַרוּם
זיַך , חוץ זײַעֶרעָ אײַגעָנעָ שרעֲקְעָנדעָ געָראַנקעֶן +
דאָ האָט זיך דעֶרהעֶרט אַ רײַנעָס, קינרעָרשעָס קוֹלפֿעָל,
אַואַ עָרגסטעָם:! +
| --- 97 ---
שניאור ,
--- מאַמץ, װאָס---ראָס אַ ,פּאָנלאָם 4*,
ראָס האָט אַ פֿרעָג געֶטהוּן דאָס פֿינףײאָהריגע מײַרעָל ,
די מאַמע איְהרעָ האָט נעָחאַפּט אוּן פֿעָרשטעָלט אוָהר דאָס
מײַליבֿעָל. | |
--- שמיל, שטוָל , מרשעת --- איך האָבּ דיר דאָך געָזאָגט
מעָן טאָר ניִט , -
אַזוֹי האָט זי זיַך אָנגעֶבּיִועֶרט אוֹיף דאָס טײַרעָלץָ, אַנב
= קעָהר געָטהוּן זיַך צוּ יוֹכֿבד'ץ און אַ שושק נעָמהוּן :
--- איָהר העָרט דאָך, ס פֿעֶרשטעָהט אַלץ, אַ חכֿמה!;
ניט רײַדעֶנדיָג קײַן װאָרט , האָט יּכֿבד װײַך אוּן געָלאַסען
אָנגעָנוּמעָן דאָס מײַדעָלעָ בּײַם העָנמעֶל אוּן צוּנ עָפֿיִהרט צזוּ זיך ;
אַ ,פאָנלאָם", מײַרעֲלעָ טײַנס , אי דאָס, װעֶן יּדעָן
דאַרפֿעָן זיִצעֶן אין קעֲלעֶר , אָט װי איִצטעֶר, אוּן דאַר פֿעָן זײַן שטיל'
ששאַ -- אַ , קלײַנץ טײַדעֲלעֶך אוֹיך, גיִט טעָן דעָרפֿאַר װײַן '
אַ ס--אד-ך, |
-- װײַן 3 -- האָט שוֹין דאָס מײַרעָלע אַ בּיִסעָל אֶנגעְהיֹיבּעָן .
גלויבּעֶן , -- אַזוֹי װי פּסח ? |
-- יאָ, יאָ,. מײַרעָלעָ, אַזוֹי װי פסח ,
אוּן שטיֵל, דאָם מײַדעֶלעָ האָט צוּנעֶרריִקְט דאָס קַעֲפּעָל צו
איָהר מאַמעָן אוּן געטראַבֿט, ניִט װיִלעָנדיג האָבּעֶן זיך בײַ עָטל:
כֿץָ איִבּעֶרנעֶקריִמט די ליִפּעָן איַן אַ שטוּמעֶן שמײַבֿעָל , און שׁוּעֶר
איז אָנגעֶקוּמעֶן דעֶר דאָזיִגעֶר שמײַבֿעָל, נאָך שװעָרעֶר װי אַנ'אַני
דעָרש מאָל װוינעָן ,
פֿון דעָרװײַטעָן האָט מיט אַ מאָל דעֶרגרײַכֿט אַ מֹעָהר
דײַטליֿעָר אוֹיסגעֶשריִי : ,אוּ---אַה' אוּן פּונקט וי אוּנטעֶר געזונרע
פֿוױסטעָן האָט אַ לאַץ געֶנעֲבּעֶן עָפעָם אַ בּרעָקעֶלריעָם א טרוּקעָר
נעָם ;
---כּר-ראָידך-ך - |
ינע , װאָס איז די נאַנצע צײַט געָשטאַנעָן װי אַ געֶחלשטץ ,
מיָט דעָם שלאָפענדיגעֶן קיִנד אוֹיף די העָנד, האָט אַ ציִטעָר געָמהוּן :
-- אַבּראַשץ , װאָס איָז דאָס ? |
אַבּראַשעָן האָט שוֹין געָפֿיִבּעָרט . עֶר האָט אַלץ שטאַרקעָר
אוּן שטאַרקעֶר געֶקלאַפּט מיט די צײָהן, אַ פֿעֶרקיַהלטעֶר ;
: --- 28 .-
גע
אויף בּיירע זייטען דנעסטער,
555 55554065555555 5 5 0 0 שיש טי טי טיש ר יי
איישש",
-- אֶך , זיִנעָלעָ, וינעָלץָ . קאַלט, נאַס, קלעפּיג, אוּך =
און מיִט אַ מאָל האָט עֶר פֿעָרקריצט די צײָהן ;
--- אוֹים, | אַ קללח אוֹיף זײַ טיִט זײַעֶרעָ װײַנעָן , אוֹים גע
שעָפֿטעָן מיָט װײַן בּײַ מיִר .
יוֹבֿבד איַן צו איָהם שטיָל װי אַ שאָטעֶן צוּגעָגאַנגעָן אוּן אַ.
שעֶפּטשץ געָמהוּן בּיִטעֶר , איראָניִשׁ ;
--- וועָמעֶן קלוֹיבּסטוּ זיַך דאָס אָבּטהוּן 4-- מײַן זּהן ,
-- װאָס אָכּטהוּן 1 - איַז אַבּראַשץָ אוֹיפֿגעשפּרוּנגעַן - זאָל
נאָר גאָט געֶבּעֶן, עָם, עֶס זאָל אַריַבּעֶר , אוז, איַז אוֹים , װאוּהין.
די אזנעָן טראָגעָן .
פֿרעָמד האָט זיך דאָס עִפַּעֶס געְהעָרֹט, ס'האָט זיך ניִשט'
נעֶגלוֹיבּט, אַז דאָס רעָדט אַבּראַשעָ, איִך האָבּ אֹיָהם געקאָנט
אַלם אַנ'אמת'עֶן פֿאַנאַטיַקעָר פֿון װײַןמטחר, נאָר זײַן פּניִם, װאָס.
האָט געֶגלאַנצט פֿון פֿעָרטריקענטעָן װײַן אַנטקעָגעָן דֹעָם מוּטנעָם
אָבּשײַן פֿון פֿעֶנסטעָרעָל, מיִט װַנעָ פֿיבּעֶריִשעָ אוֹינעֶן האָבּעֶן-
פֿעָהויבֿעָרט --- איַן זײַ האָט געֶבּרעֶנט די עֶבֿטץ יּרְישץָ נקמח =
יוֹפֿבד האָט איָהם עְפֹעָם אָבּנעֶעֶנטפֿעָרט, נאָר קײַנעֶר האָט
ניִשט געָהעָרט, װײַל אין מיַטעָן האָט פֿון ד א ר מ עֶן געָנעֶבּעָן.
אַ בּרוּם ;
--- ר-דר--ראַ--אַ א
--- זײַ שויִמעֶן ... --- איו רורבֿגעָלאָפֿעָן אַ שושק ,
און טראָפּעָנם פֿײַבֿטקײַט װאָבּעֶן אוּנמעֶרגעֶפּוֹיקט אוֹיף רי.
פֿעֶסעָר ;
--דאָק-- ד---דאָק יי
אײַנעֶר אַ גרוֹיסעֶר , הוֹיבֿעֶר יוּד פֿון די אָנגעָקוּמעָנעָ האָט זיף-
דעָרשראָקעֶן , אוּן מײַנעָנדיָג, אַז דאָס חלום'ט זיִך איָהם, האָט עָר
געָנוּמעֶן אוֹיספּרוּבעֶן זײַן קוֹל:
--- מיַר האָבּעֶן זיַך מיט נסיִם,.,. מיִט נסיִם --- אַרוֹיסגע
האַפּט פֿון, פֿון דאָרטעָן, וי אֹיָהר ועָהט מיך לִֶבּעֲדוָג,
טיט נסיִם ,
און רײַדעָנדיָג האָט עֶר געֶציִטעָרם,
יוֹכֿבד האָט איָהם שטרײַנג אוּן שטיל אַ פֿרעֶג געֶטהוּן :
-- אַנטקעָגעֶן װאָס דעָרצעָהלט איָהר דאָס } :
-- אוך זאָג אַנטקעָגעֶן רֹעָם, --- האָט דער יד מבולב?:
הי ר
| ז, שגיאורא. = =
2656
געשׁעֶפּטשעָט - אַנטקעֶגען דעָם װאָם, די ! אנגץ ליַם שיטען, גאָר..
ניִשט , שיַסעֶן זײַ , זאָגען מיַר , לויפֿט מיִם אונז, װיַלעָן זײַ ניִם
וי שְסעָן, מעֶן האָט שוֹין עֶליִבֿעָ פֿון זי יי
יוֹבבד האָט איָהם אָבֹּנעָהאַקט ;
| ! מעָן װײַסט, שװײַגט -
יעָנעֶר האָט מיִט הכנעה ַראָבנעָלאָ עֶ ר קאָפ אוּן איז
יאַנטשװיגעֶן געװואָרעֶן , | י
-- דאָק - דאַק, - האָבּעָן שוועֶר געֲפּוֹיקט די מראָפּעָנם.
אוּן זוֹיעֶר אוּן פֿיַנסטעֶר אוּן געֶדיִבֿט אוז געָװועָן די לופֿט
אין קַעֲלעֶר , אוּן דער שרעָק איז געָהאַנגעֶן שוועֶר איבּעֶר אַלעָ
טעָנם קְעָפּ , אוֹיף אַנ 'איִבּעֶרגעֶבּרעֶנטעֶן שטרוֹי איו עֶר געָהאַנגעֶן
אָט, אָט פֿאַלט עֶר אַראָבּ אוּן דעָרשטיקט אונז,
מײַן מאַטץ האָט מיִמ אַ מאָל שטיל אַ זיפֿץ געֶמהוּן ,
- אֶך - אַך - אַזאַ טעשה ! |
-- װאָס אי 4 -- האָט אוֹימנעָצוֹיגעֶן דעָם האַלז אַ צװױַטעָל ,=
-- מעֶן האָט געדאַרפֿט איבּעָררײַטעֶן דעָם קאַנאַט , געָראַרפֿט ,
--- װאָסעֶר קאַנאַט } |
--- פֿון פּאַראָם ,
אַלע האָבּעָן געֶשויִנעָן . ס'האָט זיַך געװאָלט גלוֹיבּעֶן,
אַזאַ פֿעָרצװײַפֿעָלטעס מיטעֶל אין פֿריְהעֶר געָוועֶן מעָגליך. אז
|ס'האָט וועָה געֶטחוּן, װאָם איִצט אי שׁוֹין דאָס צוּ שכפּעָם און
אונמעגליך , :
דעֶר שליַסעָל פֿון אוּנזער תפימה אין געועֶ בּײַ יאַקיִם עָ.
אַ רגע האָט נאָר אין אוֹיפֿנעֶרעֶנטעָן מוֹח אַ קאָך געָמהוּ
אַ זדיִגץ נקמה-פֿאָרשטעלונג : אַ לאָז אַראָבּ די האַק , אוּן דעָר
שוועֶרעֶר , אָנגעָצוֹיגעֶנעֶר , = אײַנגעֶפּעָכֿטעֶר קאַנאַט צוּשפּרינגט זיך
-פֿײַפֿעָנדיג. אוֹיף צװײַעָן, דֹעָר בּלאָהעָר , מאַמעָטעָגעֶר שמראָם פֿון.
דנעֶסְטעֶר נִיִט זיִך אַ בֹּיַזֹעָר אוּן אַ שטוֹים דעֶם אָנגעֶפּאַקְטעֶן פּאַי
'דאָם אוּן פֿעָרשלעָפּט איָהם אַראָכּ:װאַסעֶר צוּ אַלרי שװאַרץ-יאָהר ,=
מיִט זײַ צוזאַמען , מיִם זײַ צוואַמעֶן , - און שרײַם אײַך , זשירי" ,
אוּן מאַכֿט אײַך מיט די פֿויסטעָן, װיִפֿיִעל איָהר װילט . צוּ די
!פֿעָלזעָן ! צוּ רי פֿעלזעָן !
--- אוּרר--ראַ , - האָט פֿון ,דאָרמעַן דײַטליך אוּן הועָריג
-אַ דוּנעָר געָטהוּן , אוּן אַ מיִשימאַש פֿון אַ סך שכוֹרץָ, שרײַענרץ
-- 80 -- י/
אויף ביידע זייטען דגעסטער ?
4 5 6056
אצי 2
העָלוּעֶר האָט זיך אַרײַנגעָריִםעֶן דורכֿץ פֿעָנכטעָרעָל, אֶבּנעָשלאָי
געָן זיך אָן די פֿײַבֿטע װעָנד און אָבּגעֶהיִלבֿט אין די פּוסטץ פֿץסעָר.
טַלעַ זעֶנעֶן פֿעָשטײַנעָרט געבּליבּעֶן , אין מוֹח איז װײַמעֶר
קאַלט, קאַלט געֶװאָרעֶן, בּײַ עֶטליכֿץָ װײַבּ עֶר האָט זיך אַרוֹיסגע.
ריסעֶן אַ פֿעָרשטיקטעֶר , אוֹי", אוּן בּאַלד פֿעָרהאַפּט זי . אַנרעֶרע
װײַבּעֶר האָבּעֶן ויך אָבּנעֶקעֶהרט מיט פֿעֶרשמאַכֿטע ליפּעַן צוּ די
פֿעֶסעָר, צוּ די װועָנד אוּן ומע שעָפּטשעֶן , אוּן געֶנוּמעָן רײַדען
מיִם גאָט אוֹיף לשוֹן ,דוּ"
בּײַ דעָם פַֿנסטערעָל איִן דעֶר הוֹיך האָט זיך מיט אַ מאָל
בּעֲוייִזֹנֶן א שאָטעָן פֿון אַ גרוֹיסעֶן , געֶנרוֹיזעֶלמעֶן קניל אוּן דֹעָר.
העָרם האָט וֹיִך אַ גראָכּ קוֹל;
-- טעֶפַּעֶר , פּאַנאָוֹעָ , צאיץ! בֹּאָ אירוטש+) ,
אוּן דעֶר שאָמעֶן איז װײַטעָר אַװעֶקגעָשׁוואוּמעְן .
-- עָר אי דאָס 9 - האָבּעֶן עֶטליבֿץ פֿערצאַפעלט אַ שעָפּ'
משץ געָטוּהן .
און און עטליבֿע אָבּגעָהאַקטעַ תשוית זעֶנעֶן אַרומגעַשװאומען :
--- דאָם אוָז שֶר - יאַקיִם - זײַן פּאַפּאַוזע אוז לָם , עָר זאָגט
שטיל , |
-- װאָס האָט עֶר דאָם געזאָגט , איִדוּטש" 1 - האָבּעֶן אַנרעֶרעַ
גיַט געָװאָלט פֿעָרשטעָהן ,
--- ,זי" = פֿון דאָרטען ,
אוּן בּאַלר איַז די שושקערײַ פּונקט וי פֿעָרלאָשעָן געװאָרעֶן,
אַלעָ האָבּעָן זיך שטום אוּן פֿאָרזיבֿטיג גענוּמעֶן אַראָבּלאָזעֶן אוֹיף
דֹעֶר עֶרד , טוּליעָן זיִך צוּ די שװאַרצץ בּרײַטץ פֿעֶסעֶר , מיַר הא.
בּעֶן זיך צוּגעָרריִקט צוּ די דאָזיִגעַ פֿעֶסעֶר , וי פֿעָרמשפּט'ץ אוֹיף
מוֹיט צו די גראָבּץ עמ פֿיִם פֿון פֿעֶטע רוּהיִגעָ ריִבֿטעָר . מיַר
האָבּעָן זיך געֶבּעֶטעֶן בּײַ זײַ רחמנות , מיָר האָבּעָן געָװאָלט זיך
צוּנוֹיפֿניִסעֶן מיִט זײַ צוּזאַמעָן + אוּן דאָם איַז נאָך געֲוועֶן װעניָג .
ם'האָט זיִךְ געָװאָלט, עָם זאָל ועֶרעֶן אַ חשך:מצרים, אַז מיַר אלײַן
זאָלעָן װועֶרעֶן שמיַקלעך פֿינסטעָרניִש , װאָס טעָן קאָן ניִט זּעָהן
אוּן מעֶן קאָן ניט אָנטאַפּעָן . דאָס שטיקעל בּלײַבֿץָ גראַטעֶן-פֿעָנם.
טערעָל אין דֹעֶר חוֹיך אי געֶװאָרעֶן איִבּריַג אוּן האָט געֲנוּמעָן
=) איִצטעָר , עָוֹלם , שמול ! װײַל מעָן געָהט =
-- 281 --
שניאור .
ר
רע סע אל 8, אלישרר" אה" אט
שרעָקעֶן . װי אַ גרוֹיסעס , נראָהעָם אוּן שלעָפֿטעָם אוֹיג פֿון אַשפּיאָן -
האָט שָס אַרײַנגעָקוקט , |
בּאַלד האָט זיך דערהעָרְט אַ טוּפּעָן פֿון אַ סך שוועֶרֹץָ פֿיִם
און אַ הײַזעֶריְגעָ, שוֹידעָרליכֿץָ קאָמאַנדץ :
-- ר-- ר--ראַז !
אוּן גלײַך האָט זיך געֲלאָזט העֲרעֶן אַ מיַשימאַש פֿון גריל:
צעֶנדעָ קֹלוֹת , אַ בּרעָכֹעֶריַי מיט אַ קלאַפּעָרײַ צװאַמענגעָמיַשט
טיט אַנ'עֶקבּעָרנדיַנעֶן קלונג פֿון גלאָז, און אימליבֿעֶר געָלוּנגעָנעֶר
בּראָך האָט זיַך בּעֶגליִַט מיַט אַ שיכּוֹר'ן הפֿקריגעָלעָכטער --- דאָס
אוּמגליִק איִז אַריכּעֶרגעָשואוּמעֶן דעָם דנעסטעָר אוּן האָט דאָ אוֹיך
געֲנוּמעֶן נעְוועֶלטיְגעָן, . װי אוֹיף יעָנעֶר זײַט , אין אוּנעֶר אויפֿ.
געָרעָנטעֶר פֿאַנטאַזיעָ האָט עֶס זיַך אוּנו פֿאָרגעֶשטעָלט אין אַ גץ.
שמאַלט פֿון אַ גרוֹיסעֶר משוּגעָנעֶר חיה מיט אַסך, אַ סך שועָרץָ -
טופּעֲנרֹעָ פֿיִס . אָט לוֹפֿט זי מיט אַנאָפֿעֶנעָם , מוֹראָ דיַנעַן שמײַ.
בֿעֶלריִנען פּיִסק פֿון אַ קראָקאָדיֵל, אָנגעֶשטיִקְט מיט שטאָהלענץ
צײַהנעֶר , בּרײיטעָ אוּן פֿעָרפֿלעָקטע װי יאַטקעָ:העָק, לױפֿט אוּן
פֿרעָסט אוּן חרוּמשקעָט אַלץ, װאָם ױ בַּעֶגעֶנעָנְט אױיפֿן װעָג ;
גלאָן , האָלץ, ציִגעָל, לעָהם , כּליִם, בּעֶט-געָואַנט , קלײַדעָר אַלץ
צוזאַטעֶן , אַלץ צוּזאַמעָן פֿרעָסט זי , אַלץ צוואַמען רײַסט זי מיִמ
די נעֶנעֶל אוּן שלונגט , זי איַז טויט:הונגעָריָג ,
צוווִשעָן. די פֿעסעֶר האָט טעֶן נעֶשעָמשעָט :
-- רבּוֹנוֹ של עוֹלם, רבּוֹנוֹ של עוֹלֹם .,
ס'האָט זיַך דעֶרהעֶרט אַ דעֶרשטיקטעָם, געָצוֹיעָנעֶס קיליבֿעָל
פֿון דֹעָם 4-אָחריגעָן יוּנגעָלץ :
--- מאַמע, איך'ל, איִך'ל מוֹראָ, מאַם,,,
זײַן טאַמעַ האָט אֹיָהם ניט דעָרלאָזעָן רײַדעָן װײַטעֶר אוּן
, מעֶן דאַרף ניִט -- טוֹראָ , װאָס עֶפֹּעֶס מוֹראָ 1 נאַרעָלץ --
| מ'איו נאָרנישט, ש-שאַ.
דאָס יּנגעֶלעָ האָט אַ װײַלעָ געָקלעָרְט אוּן דעָרנאָך אֶגגץ,
: הוֹיגעָן שטיל צו װײַנעָן
, טאַמע, כֿװויָל כְּרוֹים מיט פּאָװיִרלץ, מאַמץ --
. די טאַטע זײַנעָ האָט איהם עָפֹּעָם געָנוּמעָן אײַנשמועַפען
| -- 32 -- |
אויף ביידע זייטען דגעסטער,
עשר רער ישר עלאר ערע ריר אלש רארעט ,5 4 0
6 55
דאָס פֿינף-יאָחריָגעָ מײַרעָלעַ האָט זיִך צו אֹיָהם צוּנעָרוּקְט אוּן אָנ.
געֶהוֹיבּעֶן גלעֶטעָן איָהם װי אַ גרוֹיסץָ;
- זעָהסְט, איך אוֹיך אַ קלײַנינקע. אוּן װײַן ניִט, ס'איו אַ
,פּאָנלאָט" , אַ ,גלוֹי-טעָל". פּאָגלאָם ! מוּז מעָן זײַן שטיַל, מאַמץ
זאָגט , נעֶבּעָן װײַן , מאַמץ זאָגט,
-- זיִטעֶן 1 -- האָט דאָס יוּנגעָלץָ איבּעֶרגעֶפֿרעֶגט { און ניט
װאַרמעָנדיָג אוֹיף אַנ'עָנטפֿעָר האָט עֶר זיִך שטול געָוועָנדט צוּ זײַן
מאַמעָן :
-- מאַמץעַ , ס'אַ פּאָנלאָם ?
- יאָ, עוֹפֿעלץָ , זאָל זײַן שטיֵל , אָט העָרסטו }
- נוֹיים מיט טאָרבּעָס, מאַמע 4 |
יאָ , יאָ , מיט טאָרבּעָם, זײַ שלאָגעָן זיך, שטי--איל .
דאָס יוּנגעָלעָ האָט בּאַלר אַ שטוּם געָטחוּן פֿון זיך זײַן קליינץ
חבו'טאָרון , -
-- אן-א!-איך'ל ניִט טרינקעָן , איִך"ל אַװעָק !
אק אנַז אַנטשװוגעֶן נעָװאָרעָן וי 8 ,גרויסעָרי ,
מנקשמת זריקירעקייקשלעעננטשקש:גיקגסטיננבען
.1 +
איַן דֹעָם װיִלדעָן ליאַרעָם, װאָס האָט צוּ אונז רעֶרנרײַצט,
האָט זיך געָנוּמעֶן אַרײַנט:שעָן עָפּיִם אַ דריבנץָ קנאַקערײַ, פונקט
וו אַ האָגעָל װאָלט געָפֿאַלעָן, אוּן אײַדעָר מיַר האָבּעָן פֿעָרשטאַ,
נֹעֶן, װאָס דאָס איז, האָט זיַך אײַנעָמט אַ בּלײַכֿעָר פֿינגעָר בּעָװי
ֹעֶן אַריִבּעֶר אַ פֿאַס, אוּן אַ צושראָקעֶנעָר קוֹל האָט אַ שעמטשץ
געֶמהוּן ;
-- זעָהט ,,, װאָס אין דאָס 1,,,
מיַר האָבּעָן אוֹיסגעָגלאָצט די אוֹיגעָן, אוֹיף װו פֿיעל עָם און
געָויעֶן מעָגליך איַן דעָר פֿיַנסטעֶר , |
דֹעֶר גראָהעֶר פֿלעק ליכטינקײַט פֿון פֿענסטעָרעָל, װאָס איז
די גאַנצעַ צײַט גָשטאַנעָן אוֹיף דעָר אַנטקענעָנרינעֶר, נאַסעָר
ואַנד---אַנ'אוּבּעֶועֶנליבֿעָר , אַ טוֹיטעֶר וי אַנ'אויג פֿון אַ אָבּנעָשטאַ.
ננעָר פֿיִשׁ, האָם ונ איצם, אוּנרוּהיָג בּעֶוועָגְט,, און ניט בּלייך
9
ז; שניאור.
איִז עֶר געוועָן; איִצט איַז עֶר געֶיועֶן רוֹיט, רוֹיט אוּן לַעֶבּעֶרינ
אוּן האָט זיך געװאָרפֿעָן אוּן האָט געטאַנצם יי
מײַן טאַמע האָט גלײַך פֿעָרשטאַנעָן . מיט אַניאוּמעטיִגעֶן קיֹל
פֿון קינות האָט עֶר שמּיל געָנוּמעֶן מעָנהץ פֿאַר זיך , שאָקלענריָג
טיִטן קאָפּ צוּם פֿאַם, אַנטקעָגעֶן װעֶלבֿעָן עֶר איַן נעָעֶסעֶן:
-. אוֹים שטוּכּ, אוֹיס שפּײַפֿלעָר, אוֹים תבוּאָה, אוֹים יי
אוּנטעָרגעֶצוּנדעֶן , האָבּעָן נאָך עֶמליִבֿעָ פֿעָרשטאַנעָן אוּן
זענעֶן אַנטשװיגעֶן געָװאָרעָן יי
פֿון שרֹעָק האָבּעֶן מיר וועניג געָרעֶרט , נאָר איטליך אֶבּנֹעָ
ריָמעָנעָם װאָרט , װאָם פֿלעָגט פֿאָרזיבֿטיג אוּן ציטריג אַרוֹױיסשװטעֶן
אין דֹעֶר פֿינסטעָר, האָט בּײַ אוּנו געָהאט אַ גרוֹיסץ כַּעֶדיַמוֹורו.
אַשטאַרקץ מאַבֿט, אוּן פֿלעָנט אײַנזַנקעַן װיַ אַ בּלײַ אין נשמה
אַרײַן , |
אוּן דער רוֹיטליבֿעֶר פֿלעָק האָט אַוֹי לַעֶבּעָיַג געָטאַנצט ,
אַזױ פֿרעהליך געֶשפּרוּנגעֶן , סהאָט זיך ניִט געָװאָלט גלויבּעָן, אַו
דאָס איז אַניאָבּשײַן פֿון אַ שרפֿה, גיפֿער האָט דאָס און געֶדאַנק
אַרוֹיםנ עָרופֿעֶן אַ צוּהיִצטעֶן פּניִם פֿון אַפּאַרוּבאָק, װאָס געָהט אַ קיָי
פֿגעָם זיץ: טעָנצעָל, אוּנטעָרפּאַטשענדיג מיַט די העָנד אוֹיף ר:
לאַנגץ האָליאַװועָם, אוּן זינגט אוּן זינגט עָפֹּיִם אַ פֿרעָהליבֿם אינ'ם
פֿרײַען סטעָפּ אַרײַן, אוּן דאָך האָט דֹעֶר דאָויְגעֶר טאַנצעֲנעֶר פֿלעָק
אַזוֹי געַבּיִסעֶן , אַזוֹי געָנאָגט בּײַם האַרצעֶן ,,. ס'האָט זיך געֶרוּבט,
אַז דאָס װעָרט אַלץ רוֹימעֶר אוּן רוֹיטעֶר , אָנזֹיגעֲנדיג זיך מים
אוּנזעֶר בּלוּט ... |
-- מעֶן האָט געדאַרפֿט פֿערשטעֶלעֶן , -- האָט אײַנער
רחמנות'ריג אַ שעָפּטשע געֶטהוּן , |
אַלֹע האָבּעֶן געֶשוויְגעְן .
-- דאָס פֿענסטערעָל, -- האָט נאָך אײַנעֶר פֿעָרמײַטשס .
נאָר קײַנעָר האָט זיך װײַטעֶר ניִשט געָריָהרט . מעָן האָט
מוֹראָ געהאָט צוּ מאַפֿעָן דעָט קלעָנסטעֶן גערוֹישׁ צויִשעָן די פּוסטעָ,
הילפֿיגע פֿעסעֶר . |
אויפֿ'ן גאָט איז דעֶר משוגעָנעֶר ליאַרעֶם געֶװאָרעֶן אַלץ געָהג.
טעֶר , טיַר האָבּעֶן שוין רײַטליך געָהעֶרט, װי די חיה סאָפּעָט אוּן
שנאָרפֿט פֿון צוּ פֿיעל פֿרעָסעָן, װי זי בּרעָבט אוֹיף אַלעָ בֹּעֶהעָלֵי
מעָנישלִן , טאַפּט זײַ אַרוּם אוּן שמעקט זײַ אַרוּם, רוּקט אַרײַן די
--/ 54 ---
אויף ביירע וייטען דנעסטער ,
אלל שאר שרעיט = שי טל שארישר ישר רער ישר א שאישן
*לשורל, ילע יע רד .רד .ריע ארי" ר
געֶנעֶט אין אלץ שפּאַלטען, זי זבֿט, זי בּריִלט .., עֶס איַן איָהר אַלץ
וועָניָג, פֿון אונזעֶר האָבּ אוּן גוּטם איז זי ניִשט צופֿרורעָן . זי װײַל
מעֶנשעָן פֿלײַש, מעֶנשעֶן פֿלײַש ,,
אוּן אָט פֿיִהלעָן מיַר נאָך די קוֹלוֹת נאָך, אַז זי אוו שיין
גאָר נאָהעָנט, אַן נאָר יאַקיִם'ס:קאַרשעָן גאָרטעֶן שטעָהט צוישען
אוּנן אוּן צװויִשעֶן ,אוּמגליק' , אוּן מיט אַ מאָל צוּנעָהמט זיך עָפּיִם
דֹעֶר לעֲצמעָר אָכּהאַלט אוֹיך, עֶר װעָרם דוּרבֿױבֿטיג און לופֿטיג
זי רוֹיך , - ס'דעֶרהעֶרט זיַך אַ שמאַרקעֶר שאָרך, עֶטליִכֿץָ שװעָרע
טריט טײַלעֶן זיַך אָב פֿוו. גַעֶפּיִלדעֶר אוּן קלאַפּעַן נעַבּעֶן צוֹים פֿון
קאַרשען. גאָרמעָן, אוּן עֶס דעֶרהעֶרט זיך אַ גראָג קוֹל;
-- עִ---עֶך,.. דאַ אוטשיקלי זשירי !
אוּ---טשיקל! ,.. --- בּעֶרוֹיעֶרן עֶטליִכֿץ אוֹיפֿגעָרעֶנטעָ שטומען ,
--- דאָ בּאַלנעָשט! אוטשיקל, --- דעֶרהעָרט זיך מיִט אַ מאָל
יאַקיִם'ס קוֹל אוּן צוּניסט זיַך וי אַ בּאַלאַם--דאָ בּאַלנעָשטי,,
אוּן אַ נצחוֹנדיִגעֶר, פֿעָטעֶר נעֶלעָכֿטעָר, אַ בּאַם פֿון בּוֹיך
אַרוֹים ;
--אָ--װאָ--האָ חאָ--האָ יי |
אוּן איִן פֿיַנסטערניֵש פֿון קעָלעֶר הוֹיבּעֶן אָן צוּ שוועֶבּעֶן העָק,
בּרויטעָ, גלאַנצעָנריִגעָ חעָק, װאָס האָבּעָן זיך מבין געָוועֶן צוּ װעָרעֶן
רוֹיט אוּן נאַס אוּן זעֶנעֶן געֶבּליבּעֶן טרוּקעָן , װײַל: ,אוטשיקלי".,
פֿונ'ט געֶפּיִלֹרעֶר רײַטעָן זיִך דאָרטעֶן אַ װײַלץ אַרוֹיס: אַ
שנײַדעֶנדעֶר רֹיִם פֿון עֶפּיִם אַ דיָנעָם שמאַרקען געָװאַנד { אַנ'אױיפֿגע.
רעָגטעָר , היזעֶריְגעֶר בּעֶפֿעָהל: ,חײַ חלאָפּצי", די שוועָרץָ טריט
קעֶהרעֶן זיִך אוּם, אוּן װויִדעֶר וועָרעֶן זײַ דעֶרטרוּנקען איַן אַ מיש
מאַש פֿון בּרעָכֿעָן אוּן האַקעָן, אוּן דאָ אוֹיף דֹעֶר נאַסעֶר װאַנד
טאַנצט אַלץ דעָר רוֹיטליבֿעָר פֿלעָק, טאַנצט זײַ צוּם 'טאַקט, אוּן
דאָס אַלץ איז אַזוֹי נאָהעֶנט אוּן אַזֹי שרעָקליִך, אַז דעֶר מוֹח זאָגט
זיַך אָב אַרוּמצוּנעָהמעָן דאָס , צוּ גלוֹיבּעֶן , אַן דאָס איַן אַנ'אמת .,
אונסטונקטיוו האַלטעָן מיר זיַך אײַן ניִם אַ פֿרעָג צוּ מהון אײַנעֶר
בּײַם צװײַמען , װאָס דאָס אין אַפֿילו אבּראַשץ סקאַליעָט מיַט די
לעֶצמעָ כּחית די צוָהן אוּן לאָזט זײַ גיט קלאַפּעַן זיִך ! אַפֿילוּ ראָס
4=יאָהריגע יוּנגעֶלעַ, װאָס האָט עֶרשט געֶװאָלט פּאָװיִרלעָ, האָט זיך
צוּנעֶמוּליעֶט צוּ זײַן מאַמעֶן אוּן ריָהדט ניִשט מיִט זײַנעַ אומרוהיגץ
פֿיַסלעך , |
ר אע
ז שגיאור ,
54
8554
א דֹיִנְעָ, שװאַרצעַ סטרונע פֿון אימתימָוֶת האָט זיך אַלץ
ישטאַרקעֶר אוּן שטאַרקעֶר אָנגעצוֹיגעֶן אַרוּם אוּנז, אוּן מיָר האָנעֶן
מוֹראָ געָהאַט אָנצוּריִהרעֶן זי אַפֿילוּ מיִט אוּנזעֶר אָטהעָם,
! אוּן פּלוצלונג -- דאָס אוו געֲוועֶן העֲכֹֿעֶר פֿון אוּנזעָר
השגה --- פּלוצלונג האָט די סמרונע אַ פּלאַץ געָמהוּן אוּן צוּריַטעֶן
זיך איבֹּעֶר אוּנזעֶרעָ קעָפּ טיט אַ היִלכֿיַגעָן, היִלבֿיגעֶן געָװויִן פֿון אַ
קלײַן קיַנר , |
מיר האָכּעָן זיַך אַ צאַפּעָל געטהוּן, פּונקט װיַ אַ האַרמאַט
װואָלט אוֹיסגעשאָסעָן אין דעֶר פֿינסטעָרעָר, אוֹיסגעָהאַלטעֶנעֶר
שמילקײַט פֿון קעָלעָר, טיַר זעָנעֶן געֶבּליבּעֶן אַ װײַלעָ זיַצעָן עֶר.
שטוֹינטעָ, אוּן עֶרשט נאָכֿדעָם האָבּעָן מיַר זיך עָרלוֹיבּט וַ שושקע
מהוּן ;
--- וועֶר איַז דאָס 4 װעֶר איִז דאָס }
--- זאָל גאָט היַטעֶן, װעָמעָנם איַז דאָס !
אפּאָר פֿיִנסטעָרעָ פֿיגוּרעָן האָבּעָן זיַך צוּגעֶרוּקְט צוּ יעָנעם
אָרט ,
--- דאָס איז אי עָרֹם , וַיּנְעָ ? אײַעָרם ג
--- שטילט עָם אײַן, ניִט עֶס זוֹיגעֶן, האָט רחמנות ,
דאָס האָט זיך מאַקץָ אופֿגעָחאַפּט אוּן פֿונאַנרעָרגעָשרועֶן
יַנעָם חאַלבּײיאָהריָגעָם קוַנד , װאָס האָט די גאַנצץָ צײַט אומרוהיג
נעֶדרעֶמעֶלְט אוֹיף אֹיְהרעָ אָרעָמם, אוּן דאָס נעָשרײַ האָט זיִך אָב.
געֶגעבּעֶן איַן די פּוסטע פֿעסעֶר אַזֹי הילבֿיָג, אַזוֹי אימה'ריג,
פֿאַר שרֹעָק איַז עֶס נאָך אוּנז געָועָן גרוֹים אין די אוֹיגעֶן,
--- גיִט עָם זוֹיגעֶן, --- האָבּעֶן זיַך מעָנשעָן שאָטעָנם געֲבֹּעָ
טעָן --גיִט עָם זייגעֶן , יי
--- גיִט עָם ווֹיגעָן, --- זעֶנעֶן צוּנעֶשטאַנעָן. נאָך אַסך פֿינס.
מעֶרֹעָ פֿיָגוּרֹעֶן צוּ זיַנעָן אוּן איִן זײַעֶר קוֹל האָט זיַך שׁוֹין געֶפֿיִהלט
גיפֿט, |
יִנעָ האָט מיַט אַ ציַמעֶרדיְגעֶר , שוּנקעֲלעָר בּרוּסט געֶפּרוּבֿט
פֿעָרשטאָפּעָן יעָנעֶם קלײַנעָםס מסוכּנ'דיָגעָן אָרט, פֿון װאַנעָן עָם
האָבּעָן זיַך געֶריִסעֶן אַזעָלבֿץָ שרעֶקליבֿץָ , צאַפּעָלריגץָ געָשרײיעָן,
ס'האָט ניִשט געָהאָלפֿעָן, דאָס שרײַעֶנדע אַפּאַראַטעָל האָט זיך נאָר
אַ רגע פֿעֶרחוּסט אוּן נאָך מעָהר צוּרײַצם צוּשריעֶן זיַך .
== 96 ---
אויף בּיירע זייטען דנעסטער ,
ריר שאר ל"ר א רר""ר"שר אל שאר ר ישר" בר"ע לע אריששל" אי ספא "א
-- װיַל ניִט ,-- האָט זינעַ אָבּהעֶנריִג געֶחליפּעָט --- ראָם
בּײַכֿעָל טהוט איָהם װעָה, דאָס בּײַכֿעָל.
-- ששׂ--אַ -- איַז דורבֿגעָלאָפֿעָן אַ בּײַועָ שיפּעָרײַ דורך די
צײַהנעֶר , --- אַ צוּגאָבּ די מאַמע,
דאָס געֲוויין איִז אַ װײַלץ שטול געָװאָרעָן, מעָן האָט גע
נומעָן האָפֿען , נאָר דאָס קינ האָט נאָר געָמאַכֿט אַ קלײַן
הפֿסקה'לע, שועֶר אויסגעבּראָכֿעָן אוּן נאָך שטאַרקעָר צוּשריַעֶן
זיַך -- פונקט װי אַלעָ װאָלמעָן געְוועֶן שולריג ,. דאָס קלײַן הֹעָל:
זְעָל האָט זיַך געֶריִמעֶן מיִט אַלעָ כּוֹחוֹת , אַרוֹסלאָזעָנדיג פֿער צװי.
פֿעָלטץ, עֶקבּעֶרנריְגעָ געָשריַעֶן , פֿלאַטעָרנדיג מיט די העֶנטלעֶך
און פֿיַטלעֶך פֿון אָנשטרײננעֶן זיַך, אָט, אָט פּלאַצט עָם וי אַפּעָני
בֿעַרעָל, אַלעָ װײַלע אָבּנעָהאַקט זיַך און זיִך פֿעֶרשלוכֿצעָם, אוּן
אַלץ אַזוֹי פֿרײַ אוּן אָפֿעֶן , אַזוֹי חוצפּה דיג מיט אַזוֹינעָ תביעות , מים
אזאַ קװיַטשערײַ , --- אַזוֹי נאָר װי עֶס איז פֿעָהיג צוּ שרײַעֶן אַ קינר,
זאָס װײַם גאָרניַשט אוּן פֿעָרשטעָהם גאָרניִשט , חוץ זײַן אײַגענעֶם
ווֹעָהטאָג, נאָר אונז, גרוֹיסץ דעֶרוואַקְטעֶנעָ מעֶנשעָן מיט בֹּעֶרֹד,
האָט זיך דאַן געֶדוּפֿט, אַז דאָס װויַל פֿון גאָרנישט װיִסעֶן אוּן װֹיִל
גאָרנוישט פֿעֶרשטעָהן , פֿיַנסטעָרע פֿיַגוּרעֶן האָבּעֶן ניִשט אופֿנץ:
הַעֶרט צוּ שטרעֶקעֶן צוּ דֹעֶר צומוּמעֶלטעֶר זינעץ ציטערדינץ
לאַנגע העֲנד : | |
--- האָט רחמנות , שטי---איְלער , האָט רחמנות , 2
אַנדערֹעָ האָבּעֶן זיַך נעֲבּעֶטעֶן גלאַט איַן דעֶר װעָלט אַרײַן;
--- זאָל עָם שװײַגעֶן , זאָל עָם שװײַגעָן, זאָל עָם שװײַגעֶן ,
בּײַ זיַנעָ'ן האָבּעֶן זיַך געֶטרייסעָלט די העֲנר און זי האָמ
מיַט זײַ זעהר שלעבֿט קאָמבּיַניַרם צו בּעֲרוהיִנעֶן דאָס צורײַצט
נפֿש'ל, איָהר פֿולעָר , מילדעָר פּניִם איז געֲוֹעֶן אַזי בּלײַך, אַז
עָר האָט געֶבּלאַנקט אין דֹעֶר פֿינסטעָר, אַבּראַשץָ האָט פֿעֶרנעֶסעֶן,
אַז איָהם איָו קאַלט אוּן נאַס, וי אַ פֿעָרסמ'טעֶר האָט עֶר זיך נעי
דרעָהט אַרוּם זיִנעָן. עֶר האָט עֶטליִבֿעַ מאָל געֲוועֶן אוֹיסגעשטרעֶקט
זײַנעָ קלעָפּינץָ, קאַלטע העֲנר , אַ גלעֶט צוּ טהון מיט זײַ זײַן צוּ
רײַצטעָם קינד , אוּן בּאַלד דעָרמאָהנט זיַך , אַז עֶר איַן נאַס, אוּן
צוגעָחאַפּט צוּריָק, עֶר האָט זיִך געֶפּלאָנטעֶרט צויִשעֶן רי בֹּיַוע
צושראָקעֲנעָ מעֶנשעָן און האָט אַלץ געֶשׂעֶפּטשעָט, אַלץ פֿעָר.
עֶנטפֿעָרם זיך ,
--- 80 --
ז, שניאור .
שאר שאר שא בל שאר שא" /ב/אלשר, אא שרראלבטאראל שאר אל לאל שלש י לייישערעאלעאלעאלל רל על ר שאלללט רעש
--- ועָר איז שוּלדיג ? מיר , זי אי נעֲרוועָ, האָט איָהם
איַן דעֶר פֿריָה אָנגעזוֹינעֶן מיט צוּרודעֶרְטעֶר מילך, מיִט צוּרױּ
דעֶרְטעֶר , |
נאָר קײַנעֶר האָט אוָהם ניִשט געָהעֶרְט, און די שוּשקערײַ
אַרוּם זְוִנעָ'ן מיט איָהר ,שרײַעָר' אי געֶװאָרעֶן אַלץ בּיועָר, גיפֿי
טיְגעָר , גרעֲבֹּעֶר ; |
--- װאָס האָט אֹיָהר צוּ אונז/? װאָס האָט איָהר צוּ אונו }
--- נאָך וועניג , בּרױינגט מעָן נאָך קראַנקע קינדעֶר, בּלוּט.
זיגעֶר 1 י.י
--- פֿעָרשטאָפּט איָהם זײַן פּיִסק, דֹעֶם סמאַרק, פֿעֶרײ
שמאָפּט יי,
אוּן אײַנם עָפּיִם אַ װײַבּעָל האָט אַ זאָג געָמהוּן מיט'ן גאַני
צעֶן האַרצעֶן, פונקט װ! זי װאָלט תפֿילה געמהון :
--- דעֶרשטיקט זאָל עֶס װעָרעֶן,
אוּן אוּמגעֶריבֿט האָט דאָס דאָזיגעָ װײַבּעָל אַחאַפּ געֶטרוֹן
ראָס שרײַעֲנדעָ קֵיַנר פֿון זיָנעֶם אֶרעָמם אוּן געָנוּמעֶן עֶס הוֹירעֶן,
שיפּעַנדיַג װײ אַ שלאַנג דוּרך די צײַהנעֶר ;
--- שװײַג , = טײַעֶריִנקעֶר, = שװײַג, ממזר'ל, שװײַג, שטוּם
ואָלסטוּ וועָרעֶן , שיײַג, |
יוֹבבד איז פלוצלונג וי אַ שמײַן אַרוֹיסגעָוואַקסעֶן פֿון צווישען
צװוײַ פֿעָטעֶר , װואוּ זי איַז פֿריַהעֶר געֶזעֶסעֶן אוּן קײַנעֶר האָט זי ניִם
געָועָהן . ניִט רײַדעֶנדיָג קײַן װאָרט האָט זי מיַט אײַן האַנד צוּגעָי
נוּמעָן דאָס צאַפּעָלדיג נפֿש'ל, אוּן מיַט דֹעֶר אַנדעֲרעֶר האַנד אֶבִּי
געֶשטוּפּט דאָס מבולבּל'דיג װײַבּעֶל, אוּן פֿעָסט אוּן לאַנגואַם גע
נוּמעָן קוּשעָן דאָס שרײַעָנדעָ מײַלבֿעָל מיַט פֿעָרשמאַבֿטץ, שטומץ
ליִפעָן , דעֶרנאָך האָט זי אֹיָהִם געָהוֹירעֶט, דעָרנאָך עֶטליִבֿץָ מאָל
אַריַבעֶרגעֶדעֶקט אוּן אָבּגעֶרעֶקְט, נאָר דאָס אוּן אַלעָ איבּעָריִנץָ
מיַטלעָן האָבּעָן ניִט געהאָלפֿעָן, דאָט שרעֲקליִבֿץ קיִנד האָט אַלץ
שמאַרקעֶר אוּן שטאַרקעָר געֶשריַעֶן מיט אַ היַלבֿינעָן . עֶקבּעֶרגריגעָן
פֿאַלצעָטעָל, אוּן זײַנץ קולות האָבּעֶן זיִך געֶריִסעֶן אַרוֹי דוּרך דאָס
נױאַטעָן פֿעַנסטעָרעָל, געָריִסעֶן זיַך אַלץ אַהין צוּ זײַ, צוּ זײַ,
און האָט אוֹיסגעָזאָגט, אוּן האָט געָמסר'ט אַזֹי עוותדיג, אַזֹי
אונעָרבּאַרמדיג,. מיִט אַואַ מעֶמפעֶר גלײַבֿגולטיַגקײַט צוּ פֿרעָמדע
סורים , צוּ מוראָדיגע יטוריִם פֿון גרוֹיסע דעָרװאַקטעָנץָ מעָנשעָן .
--- 58 .--
אויף ביודע זייטען דנעסטער,
ישר ור ר ל אר ר רער רע ירא עטאר אע ערע אי ,יט 4 טע
אוּן ,די גרוֹיסעָ דעֶרואַקסענעַ מעָנשעָן . האָבּעֶן זיך געֲבֹּיִסעֶן
די ליפּעָן אוּן געֲקייְצְט מיט די צײָהן. איטליכֿעָר קװיטש, איטל,.
כֿעֶר שלוכֿץ האָט אונז געֶפּיַניְגט, געֶשניְטעָן מיַט טעֶמפּץָ מעֶסעֶר,.
אונו האָט זיך שיין געָרוּבֿט, אַז דאָס איִז נוש קײַן קינד , ניִט אַזי.
אַ קיִנד, נײַן, דאָס אי עָפיִם ארשע, א טײַװעָל, אַ שנא און
לעֶכּעָן. אָט שרײַט עָם כּלומר'שמ וי אַ קיִנד, װעֶלבֿעָן ס'טהום
וֹעָה, נאָר און אמתץ טחוש עֶר אוּנז און טוֹיט אַרײַן, עֶר סמאַ.
קעָוועֶט אוּנזעֶרֹעָ יסוּרים, עֶר חלשש , אַז מעָן זאָל אונז צוּהאַקען
מיִט העָק, עֶר הלשט,
איך בּין דײַן געֶועֶטעֶן עָרניִץ איַן אַ װיִנקעָל אוּן מײַנץַ העָנר
האָבּעֶן געָגראַבּעֶלט אֵרוּם זיִך די עֶרדיִגעָ פּאָרלאָגע װ! פֿון קאָנ-
וואולמען . אוּנגעָרן האָבּ איך אָנגעֶטאַפּט אַ נאַסץ שמאַטע, אָן
ועֶלבֿעָר עֶם װאָלט מיך געֶעֶקעֶלט אָנצוּרוִהרֹעֶן אַנאַנדעָרם מאָל,
נאָר דאַן האָבּ איך זי פֿעָסט צונױפֿנעַדריִקט אין פֿויסט אוּן געטראַפֿט
מיט אַ װיַלרעֶן תענוג ! סאַראַ גושסקײַט עָם װאָלט געֲוועֶן אַרײַנצו.
שטופעְן די דאָויְגעָ שמאַטץ דֹעָם קלײַנעָם רוֹצח'ל איִן האַל אַרײַן .
אַפֿילו זִיִנעָ, זײַן מאַמֹעָ, האָט געָכּראָכֿען די העָנד אוּן גע
שעָפּטשעט ; י.
עוֹפֹ'עָלעָ, װאָט האָסטוּ צוּ אונו + עוֹפֿ'עָלץָ , װאָס האָסמו צו
אוּנן } :
פֿונקט וי דאָס קינד װאָלט עֶם געָקאָנט פֿעָרשטעהן ,
אוּן אַברֹאַשׂעָ האָט זיך אַלץ געָפּלאָנטעָרט אוּן אַלץ פֿעָרעֶנט.
פֿעָרט זיַך, אַז ניִט עָר איַן שולרינ, נט זײַן נץָ, זי אוו נאָר
געֶרועָז, און האָט אָנגעָוֹינעְן מיט צורודעֶרטעֶר מילך, מיט צו /
רוּדעָרט עָר , 0
קײַנעֶר האָט אוחם ניִשט געֶהעֶרט. |
שװײַג עֶנריִג , כּמעט רוהיג איז געֶוועָן יפֿבד, אַ בּלײַכֿע װי
מאַרמאָר אוּן אַ שטוּמע װי מאַרמאָר , האָט זי אַלץ געָהוֹידעָט דעָם
שרײַעֶר, קוּשעֶנדיָג איָהם אַלעָ װײַלע און אָפֿעֲנעֶם,. צאַפּעֶלדיִנעָן
מײַלבֿעָל מיִט דוּרשטיִנעָ לאַנגעָ קוּשעָן , נאָר איהרע. אוֹיגעֶן האָבּעָן
בּשעת:מעשה געָקוּקט עָרגיץ װײַט, מאָדנץ, װאָס האָט װ ױף
דאַן פֿאָרגעֶשטעָלט ג אוֹיף װאָס האָט זי געוואַרט ?
אײַגענטליך האָבּעֶן זיך כּטעט אַלע פֿינסטעָרע פֿוגוּרעָן איַן
קעֲלעֶר געָפּלאָנטעָרט , געָשׁוּשקֶעֶט . געָשאָלמעָן, געָגעָבּעֶן עָצוֹת.
| --- 39 --
ז; שגיאור ,
/אוּן דאָך איַז דאָס אַלץ אַרוֹיסגעָקוּמעֶן אַזֹי פֿאָרזיבֿטיָג, אַזֹי שטיל,
וי בּײַ מאַלפּעָם , װעֶן זײַ קרומען איבֹּעֶר מעָנשעָן. דֹעָר שרעָק
האָט אוּנן געֲנוֹיט צוּ בּרעֶכעֶן די העֲנר , בֹּעֶטעָן רחמים, קריצעֶן
מיִט די צײָהן , אוּן דער איַנסטיַנקט האָט אונו אַלץ געהײַסעֶן
שװײַגעֶן, שװײַגעֶן , איַן קעֶלעֶר האָבּעֶן זיַך איַן איַנקװיזיציעַייסוּרים.
געָפּײַניגט אוּנזעָרץָ טיַערעָ קעֶרפּעֶר, אוּן אין דרוֹיסעָן האָבּעָן געָ:
-פֿלאַטעָרט אוּן מיָט מוֹימישרעָק זיך צוּנעֶהעָרט אוּנזעָרעָ. פֿעָרצװײ.
פֿעָלטע נשמוֹת , דאָרטעֶן האָט נאָך אַלץ געֶקנאַקט אוּן געֶבּריִלט,
דאָרטעָן האָט אוּנז נאָך אַלץ געֶזוּבֿט דאָס , אוּמגליק" מיִט טרוּקץ.
ינע , גלאַנצעָנריגע העָק , אוּן דאָ האָט אַלץ דאָס שרעֶקליִבֿעָ קינ
הגעָמסר'ט , געֶגעֶבּעֶן סיגנאַלעָן, געָשפּיִעלט זיך מיט אוּנזעָר לַעֶבּעֶן י
אוּן הײַנגענדיג אַזיי אוֹיף אײַן האָר לאַנגעָ, אימה ריגץ מינוּטעֶן ,
האָט זיך בּײַ אוּנז אין אָננעָשטרײַנגטעָן, צוּהיִצטעָן מוֹח געֲנוּמעֶן
מיַשעָן דאָס אַלץ, װאָס אוֹיפֿן װאָהר האָט זיך געֶפּלאָנטעָרט מיִט
די װיַנקעָנריגע, װיַלרע בּיַלרעֶר פֿון אוּנזעָר פֿאָרשטעָלוּנג, אוּן טיַר
זעֶנעָן שׁוֹין ניִט געֶוועֶן בּיכוֹלת אָכצוטױַלען אײַנס פֿון דֹעָם אַנרעַ:
רֹעָן, עָפַּיִם, בּרֹעָבֿט מעָן דאָרמעָן, עָפּיִם שרײַט דאָ אַ קינר,
עָפּיִם וועָט מעֶן בּאַלד אוֹיפֿבּרעָכֿעֶן אַטהיַר אוּן מעֶן װועָט האַקען
-מעָנשלוכֿץָ קעֲרפּעֶר, ציַ מעָן האַקט שוֹין 4 צי מעָן געָהט עֶרשט
האַקעֶן +
| אוּן װײַטעֶר אין אַ שאָמעֶן אַריִבּעֶרגעֶפֿלוֹינעָן בּײַם פֿעָנסטע.
רעָל , אַ פֿלאַטעֶר געֶטהוֹן איִן דֹעָם רוֹיטעֶן פֿרעַהליכֿעָן פֿלעָק אוֹיפֿין
װאַנד , אוּן יאַקיִם'ם קוֹל האָט אַ בּרוּם געַטרוּן --- אין זײַן װײַבֿען
בּאַט האָט זיִך געָפֿוִהלט רוּנזח } -- ציִץ טאַם ,,. צן---ץ,,. אוּן אין
! פֿעָר שװואוּנדעֶן געֶװאָרעֶן ,
דעָר יוּר ,מיִט'ן בּײַל' האָט ניִשט אוֹיסגעָהאַלְטעֶן אוּן געחאַפּט
זיך מיִט בּײַדעָ העָנד פֿאַר'ן קאָפּ ;
-- רכּונוֹ ,של עוֹלם', זאָל מעָן שוֹין קוּמעָן טיט העָק,
-מיט העֶלצעָו, מיט משועָקעָם, זאָל מע שׁוֹין אוּנז צוהאַקעֶן,
זאָל שוֹין נעָהמעֶן אַנ'עָק ..
אוּן מײַן מאַמץ האָט תּיכף אוֹפֿגעָקאָפֿט אוּן איַז אָנגעֶפֿאַלען
אוֹיף איָהם מיִט פֿעֶרשטיִקטעֶר זיַדלעָרײַ:
--- פֿעֲרר , חמוֹר, װעֶר פֿרעֶגט בּײַ אײַך 1 װעָר רעָדט מיט
אײַך 4 מנוּוָל ! |
- -- 40 ---
אויף בּוידע זייטען דגעסטער ,
רעבאר" , איל"י אל" 0
רער ר ד"ע יבל ",יאר ר .ר" א ר" / הל" ,לטה ואר אצ
נאָר אן יאַקים'ם אַזהרה, אי דֹעָם יוּדעָנֹם פֿעָרצװײַפֿלונג ,
אי דעָם מאַטעָנס זיִדלעָרײַ מיַט דֹעָם נאָהעֶנְטעֶן בלוטדורשטיגץ
ליאַרעֶָם איִן דרוֹיסע, מיִט דֹעָם קינרם געָשרײַ, װאָס האָט נאָן
אַלץ געֶהיִלפֿט מיט זײַן שרעֶקליבֿעֶר דײַטליבֿקײַט, זעָנעָן שֹין עָפּים
געָוועֶן אומפֿערשטעָנדינ, מיט אַ נַעֲבֹּעֶל פֿעָרװיִקעלט , פֿרעָמד --
וי פֿון אַנ'אַנדער װעָלט. , אוּן דאָך האָבּעָן אוּנזערץָ אוֹיעֶרן געֶטהוּן
זײַעָרֹם , זײַ האָבּעֶן זיך צוּנעָהעֶרט ,
אוּן װיָדעֶר. טײַלעָן זיך אָבּ פֿון דעָם דרוֹיסעֶנריְנעֶן ליאַרעָם
שוועָרעַ שמאַרקע מווט, אָט טרעָטעֶן זײַ און קנטקעֶן נאָך אַ מאָל
צײַ דעָם צוֹים פֿון קאַרשעָ-:אָרמעֶן , און אַ שכּוֹרעָר אוֹיסגעֶשריי
גיִט זיך אַ שפּאַלט אוֹיף און קײַקעלט זיך אַרײַן אין קעֲלעָר אוּן
שטיקט אונז דֹעָם אֶטהעם : |
--- העַי , טשאָלאָװיִק, אַ טאַם-טאָ שצאָ}
אוּן. וי דורך אַ געֶדיִכֿטעָן רוֹיך יאַקיִם'ם עָטליבֿץ אומפֿאַר:
מוּנץעָ וועֶרמעֶר הינטער'ן װאַנד ; |
-- חיבּאַ -- אַ,., זנאַיוּ שצאָ? אַ -- אַ! צֵעָ,, צע קיצקי,
חלאָפּצן,, קיִצקי... 4) -
נאָר גראָד און דֹעָר רגע האָבּעָן מיַר דעָרפֿוחלט, אַז אין
קעָהלעֶר פֿעָהלט עָפּיִם, פֿעֶהלט , ט'איז געֲוולְן שטיל װי אין בּית
הקברוֹת, פֿון װאַנען האָט זיִך מיַט אַ מאָל געֲנוּמעֶן די דאָזינץ
שטילקײַט 1 מיַר האָבּעָן דערפֿיַזלט, אַן דאָ איַן עָפַּיִם פֿאָרגץ.
קומען , און פֿאָרגעֶקוּטעֶן איַז אַזוֹינט, וועֶגעֶן װאָס מיַר האָבּעַן מוֹראָ
און עֶרלוֹיבּעֶן זיך ניט קלעֶרעֶן, איַנסטיַנקטיו האָבּעָן מיַר זיך צוּי
גערוקט צוּ יעָנעם אָרֹט , ואוּ עֶס האָט זיַך געֶראַרפֿט געֶפֿינעֶן
יוֹפֿבר, אוּן שטיל וי שאָמעֶנס נרוּפּיָרט זיך אַרוּם אוָהר , אַפֿילו
די צװײַ קלונע קינדעֶר האָבּעֶן זיִך אוֹיך צוּגערוּקְט און זעֶנעָן געָי
בּליִבּעֶן שמעדן פֿעָרװאוּנדעָרט מיט די פֿונגערלעֶך אין מול,
אָנטקעגעֶן אונז = דײַטליַך אַרוֹיסמײַלעָנדיַג זיַך אוֹיף דעָם שװאַרצעֶן
פֿאָן פֿו קעָלעֶר , מיט'ן רוּקעֶן אָנגעָשפּאַרט אָן אַ פֿאַס אוּן פֿעָר.
לווערט וי אַ סטאַמוּעַָ, איו געָשטאַנעֶן יוֹכֿבר , רֹעָם קינד'ם פֿעָר:
װיִקעֶלטע פֿיִסלעך זענעֶן בּײַ איִחר געָוועָן פֿעָררוּקט אוּנטעָרץ רעָכֿ.
שעָן אֶרֹעָם, אוּן איַהרע עֶמואָס בּעֶלוֹיבֿטעֶנעָ אַלטץ פֿיַנגעֶר זעֶנעֶן
{) איך װײַם װאָס דאָס איָן ? אַ - אַ | דאָם ועֶגעֶן קעָיץ, חגרה, קעָץ ו
א שניאור ,
= "שאר" אל" בר" אל" של"/אל שלר של" אלל" "אל" אלא של" ל"א" לעיאר" ישא" אי געט
זי צװאַנגעֶן געֲוועֶן אײַנגעֶשצעֶמעֶט אין יעָנעָם אָרט , ואוּ טֶם האָט
געֶדאַרפֿט זײַן דֹעָם קֵיִנרם הַעֲלועָל, דֹעֶר קאָפּ אֹיַהרעֶר אי גע:
וועָן עֶטװאָס אײַנגעבּוֹינעֶן, עֶטװואָם אוֹיםעְצוֹינעֶן, און איהרע
שװאַרצע אָבּנעֶרעֶקְטעָ האָר זעֶנעֶן איצט גצְועְן איבּעֶרגעֶװאָרפֿעָן
מיִט אַ װײַם טיכֿעָל, ווא האָט זי עֶָם געֲקֹאָגעֶן + -- איהרע פֿער:
קיהלטע ליַפּעֶן זעָנעֶן געֲוועָן האַלבּ אָפֿעֶן---קעֲנטיג , אַז אָט עֶרשט
האָבּעֶן זײַ געֶקוּשט דאָט קונד, אוּן אַ פאָר אָפֿענע גרוֹיסע אוֹיגען
האָבּעֶן אונז אָנגעָקוּקט פֿון אוּנטעָרן שטעָרן אַרוֹיף, אַ פּאָר משונה'?
דיִגץ אוֹיגעֶן, װאָם קוקעֶן אּן עָהעָן נים דעָם צװײַטעָן, ננט ך
אַלײַן יי
--- מאַמ,,, מאַמע.. -- האָט אַבּראַשע געֲנוּמעֶן שטאַמלען,
יט פֿעֶרשטעַהענדיג װאָס דאָ מהוּט זיך .
יוֹפֿבד האָט געֶשוויְגעֶן איַן דעֶרזעֶלבּעֶר פֿעָרגלוַועֶרטעֶר פֹּאָוֹעָ,
נאָר | שוועֶרְשָ טראָפּעָגס פֿײַבֿטקײַט האָבּעֶן געֶעֶנטפעָרט די פּוסטע
פֿעָסעָר ;
-- דאָק, דאָק יי,
נאָר דאָ האָבּעֶן אַלעָ דעָרועָהעָן, אַז דאָס איז ניִט יֹבבּר,
אַז דאָס איִז גאָר ניט יוּבֿבר'ם פּנים, אוּן אוֹיפֿן קאָפּ בּײַ איהר איז
ניט קײַן װײַס טיבֿעָל, װי עָם האָט זיך געָרוּפֿט, נאָר סיווע, שנו.
װײַסע האָר , װאָס האָבּעֶן אַרוּמגעֶריִנגעָלְט איַחרעַָ אײַנגעֶפֿאַלענע.
בּאַקעֶן אוּן נעָוועֶן צוּשאָטעֶן אוֹיף איַהרעָ אַקְסלעָן . די דאָזיַגץ האָר
זעָנען געוועָן אַזוֹי װײַם, אַז זײַ האָבּעָן נעֶבּלאַנקט מיִט אַפֿאָספֿאָ
ריִשעָן גלאַנץ איַן דֹעֶר פֿיַנסטער ...
דאָ האָט זיך דֹעֶר עֶרצעָהלֹעָר אַ שטעָל געֶטחוּן אוּן אי
אַנטשװיגעֶן געֶװאָרעֶן ,
אַלץָ, װאָס זעַנען געָזעֶסעֶן איִן ציָמעֶר אוּן צוּנעָהעָרט, האָ.
בּעֶן זיִך נאָך איָהם אַ חוֹיבּ געֶמדוּן װי פֿעָרכּיַשוּפֿיטץ :
ה-- נוּ 4
--- אוָהר װועָט ניִט גלוֹיבּעָן . זי איז אין אײַן מינוט נראָה:
איַן אַ שעה אַרוּם האָבּעָן איָהם עֶמליִפֿץָ פֿון אוּנעֶר קאָמ=
ַאֲנִיעָ בּעֶגלמִט צוּ זײַן האָטעָל, זיִנט עֶר האָט געֶעֶנדיגְט זײַן עָריי
אויף בּייַדעָ זײַטעָן דנעָסטעָר,
אשאקע-אר ש"שר" שיר שאר" אל" רל"שררל"שאל"" בר" אלל" ,יי איער ארפ שש יי
צעהלוּנג , האָט עֶר מעָהר קײַן אײַנציג װאָרט ניִט אַרוֹיסגערלָרט ,
מיט אַ קלײַן װײַלץ צוּריִק האָט זיך מיט אוּמער בּלײַבֿעָן פֿרײַלין
געַמראָפֿעָן 8 היִסטעֲריִשעֶר אָנפֿאַל, אַלע האָּעֶן זי אַ װאָרף יע
מחון מיַנטעָרן ױ, נאָר דֹעֶר עֶרֹצעָהלֹעֶר אַלײַן אי געֶבּליבעֶן
שטעָהן א בּלײַבֿעֶר, אַ קאַלטעֶר , האָט געָקיקט אוֹיף רי גאַנצץ סצע:
נֹע אָהן 8 בּעֲקְעָל התפעלות אוּן אַלץ געװויְגְט אוּן געָסקרימעט
מיט'ן קאַמאַש אוֹיף אײַן אָרט, איַצט געַהעֶנדיַג, האָט עֶר נאָך
אַלץ עקשנות'דיג נעֶשטוּמט, אוּן ס'האָט זיך יט געֶנלוֹיבּט, אַן
דֹעֶר דאָזיָגעֶר הובֿעָר גלײַבֿעֶר שאָטעָן האָט עֶרשְט דעֶרצעהלט
דאָס , װאָס האָט נאָך אַזוֹי געפֿלאַמט אוּן געַטריקענט אוּנזעֶר מאַרך ,
'איז שוֹין געֲוועֶן גאַנץ שפּעָט , די װיַנטעָר-נאַבֿט איַן געָשמאַנען
אַ קאַלטע, א נעבּעלרינע, אַ פֿינפטעָרץע . /מיר האָבַּעֶן אוֹיך גע:
שוויגעֶן אוּן נאָכֿגעָנאַנגעָן איָהם װי די שאָטעָנס . אין די אוֹיגעֶן
האָט זיך אלץ װאָט אַרוּם געֶשאָקעֶלט װיָ נאָך אַ שוועֶרעֶר קױײַנק,
בּײִַם סאַמץ אײַנגאַנג פֿון האָטעֶל האָט זיַך אײַנעֶר פֿון אונז ניִם
אײַנגעָהאַלמעֶן :
- זאָגט נאָר, פֿעָרצײַהט , איִך װאָלט אײַך געֶנּעֶמעָן ,
- מאַפֿט עֶס בּקִיצוּר !-האָט יעָנעֶר אוּנגעדוּלריג אַ זאָג נעָמהוּן ,
-- אוּן װאָס איז געוועֶן דעֶר סוֹף }
- אַ ! דער סוֹף ? ס'איז טאַקי געֶבּליבעָן אַן גצֵץעָ קיַצקי" ,
- אוּן יוֹכבֵר ?
- זי + געָהט אוּם אַ בּאָרװוִסעָ מיט צוּלאָזעֶנעָ שנײיװײַמע
האָר , דאָס רוֹב אין די בֹּלוֹיעָ בּעֶסאַראַבּעֶר נעָבֿט , קוקט פֿעָר.
רֹיִסעֶן דעָם קאָפּ צוּ דעָר פֿולעֶר לבנה אוּן שמײַבֿעָלט.
עֶר האָט ניִט זיכֿעֶר אוּן לאַנגזאַם אוֹיפֿגעְהוֹיבּעֶן די האַנד אין
דֹעֶר לופֿטען,
-- אַ פּנים זי זעָהט אין דעֶר לבנה אַ פֿעָרגלײַך מיִט אַ קי
לעֶבֿדיַנען קערש פּניט 'עֶל,
--- אַזוֹי,, אוּן איָהר 1 בּײַ אײַך }
-- מײַן טאַטע קאָן זיַך נאָך אַלץ פֿון דאָרטעֶן ניִם אֶבּי
רײַסעֶן , אוּן איִך---אוך האָבּ אונטעֶרגעָהאַקט אַלע גאַנץ:געבּליִבעֶנעָ
װאָ רצלעֶ אוּן פֿליָה , װאוּהיִן דעֶר װינד מראָנט! אַריעָ!
: י+ * *+ 6 3 6 4 6 6 6 4 6 6 6 6 )6
אוֹיף מאָרגעֶן אין עֶר אַױיעֶקגעֶפֿאָהרֹעֶן ,
=-- 48 ---
דָאם פּאַרל . -
אט
אין קעֶל עֶר-שטיִבּעָל האָעֶן זײַ געוואָהנט זאַלבּעָדריט : עֶר
צאָנצ!, זײַן אַלטע מאַמץ, אוּן די שוועֶסמעֶר זײַנעַ , ציַרקץ רי
האַרבּוּלקעָ, װאָס איִן אַלעָמאָל געֶזעֶטעֶן אוֹיף אײַן אָרט , אַ געָלץ
וי װאַקס אוּן שוועָר , שוועֶר געָאָטהעָמט .
דעֶר מפרנס פֿון דעֶר דאָויָגעֶר געֶזיִגרעֶל איז געֶוועֶן בּאָנצי ---
אַ דאַנק דֹעֶם , װאָס עֶר האָט קײַן פֿיִם ניִט געְהאַט .
אַז מעָן האָט ניִשט קײַן פֿיִם , װאָס טהוט מעָן 4 קױפֿט מען.
זיִך אַ וועָגעֶל מיַט פֿיִער רעֶדלעֶך, אוּן מעָן לאָזט זיך אוֹיף איָזם
|אַװעָק איַן שטאָדט אַרײַן אוּן מעֶן בּעֶמעֶלט ,
אוּן אַזוֹי האָט בּאָנצי אוֹיך געָטהוּן ,
אַרוֹיספֿאָהרעָנריַג , האָט עֶר קײַנעָמ'ם היֵלף ניט בּעֶראַרפֿט ,
עָר אַלײַן האָט זיִך אוֹיפֿגעַמײַסטרעֶװועָט אַזעֶלכֿץָ קלעַצלעָך אוּנמען
מיִט משועָקלעֶך , אוֹיבּעֶן מיַט הענטלעָך , און אַרײַנזעצענריָג זיך
מיִט די קאַליַקְעָ פֿיַם אין נידעֶריְגעֶן, שמוציגעָן ועָגעָל, פֿלעָנט
עֶר זיַך גוּט צובּיַנדעֶן אוּן פֿלעָגט זיַך אַװעֶקלאָזעֶן גראָבּעָן די גראָהעַ
געָשלײַנגעֶלמעַ טראָטואַרעֶן , אונטעָרשטופּענדיג מיִט דו קלעֶצלעֶך
פֿון בֹּידעָ זײַטעָן װעָגעֶל.
| פֿאָהרעָנדיָג אַזוֹי טאָג טעֶגליִך, לאַנגע יאָהרעֶן נאָבֿאַנאַגר.
האָט עֶר זיִך אַזי אײַנגעָאַרבּײַט מיִט די קלעֶצלעֶך, בּיָו עֶר פֿלעָנט
זיך בּעֲוועָנעָן ניִט עֶרגעֶר פֿון אַלעָ מעֶנשעָן . עֶר אי געֶװאָרעֶן
אַנ'עָבֿטעֶר אַרטיִסט פֿון דעָם ראָזיִגעֶן סאָרט פֿאָהרעָן, פֿליִנק װי
אַ מאַלפּץ פֿלעָנט עֶר מיִט דו קלעָצלעָך קאָמביַנירעֶן און קעֶרעֶווען
דעָם וושָגעָל, רעֶכֿט'ם, לינקים, באַרג אַרֹיף, באַרג אַראָבּ, חוּא
--- 44 --
דאָס פארל,
4 5
4 יול" אלל" זאל" :5 *עא :אבה" ,ר 24 א 4אר אד עי אשי
2
אלל" בש שאר" בר אל" לאל" בל" שלל" של" שי" לאש -
הין די האַרץ נלוסט , קונציג פֿלעָנט עֶר זיך שלײַנגלען אוֹיף רױּ
טראָטואַרעֶן צװיִשעָן מעֲנשעֲנץָ פֿיִם אוּן קלײַדעֶר , קײַנמאָל מיִטץ
וועָגעֶל ניִם בּעֲריִהרט אפיָלו דעָם זוֹים פֿון אַ דאַמעֶן:קלײַר, מײי
סטעָרהאַפֿט פֿלעָגט עֶר זיך אַריִבּעָרחאַפּעָן פֿון אײַן זײַט גאַס צף
דעֶר אַנדעֶרעֶר , אוֹיסמײַדעָנדוְג דעֶרבּײַ שפּריִנגעֲנעָ פֿעָרר, לוֹ
פֿעֶנרעָ קאַרעטעָן .
רעָר שטענדיַגעֶר אָרט, װאוּ בּאָנצו פֿלעָגט בּעֶטלעָן, אין
געָוועָן ראָג , לאַנגע אוּן װײַסץ" . דאָרטעֶן פֿלעָנט עֶר זיַך פֿון אי
רֹעֶר פֿריָה בּעֶעצעֶן מיִט זײַן וועָנעֶל, אוֹיפֿעפֿ עָנעָן אַ גרוֹיסעָן מוֹיל
אוּן מיִט אַ געָמאַכטעָן נאַריִשעֶן קוֹל אָנהוֹיבּעֶן בּרוּמעֶן זײַן שטעָנ.
דיִנעֶן מומוֹר ;
-- האָט רחמנות , אוֹיף אַ װיסטעָן קאַליִקע .. אֶהן פֿיִם אי
האָט רחמנות ,
בּײַ וועֶמעֶן צוּ בַּעֶמעֶן רחמים איז דאָ . פֿערבּײַ בּאָנצעָן גע
העֶן אוּן לופֿעָן אַ סך, אַ סך מעָנשעָן : שעָהן געֶקלײַרעֶטעָ, מיט שפּאַ
קולעָן אוּן אֶהן שפּאַקוּלעָן , פֿון אַנדעֶרעָ װײַבּעָר שמעקט אַ גוּטעֶר
ריח, פֿון אַנדעָרֹעָ -- מיִט העֶריִנג אוּן זוֹיעֶרעָ אוּנעָרקְעֶם , אַלֹעָ
נעַמעֶן, אַלֹעָ רײַסעָן זיך פֿאָרְאוֹים רעָכֿט'ם, לינק'ם, איַן אַלעָ זײַ.
מעֶן , איַטליבֿעָר איז פֿעָרטהוּן מיִם זײַנ'ס { אוּן בּאָנצי: סטאַרעָמ
ויך אָבּצוּקְעֶהרעֶן זײַעֶרֹצָ פֿעָרטראָגעֶנעָ אוֹיגעָן צוּ זײַן װעָנעָל
האָטש אוֹיף אײַן אײַנציגץעָ סעקוּנרע,
-- האָט רחמנוּת , אֶהן פֿיִס האָט רחמנות ,
הוּנרעָרט מעָנשעָן געַהעֶן פֿעָרבּײַ אוּן גיִבּעֶן אפּיֵלו ניִשט אַ.
י קוּק אין יעָנעָם זײַט, אײַנעֶר פֿון הוּנדעֶרט גִיִט יאָ אַ קוק אוּן קעָהרט
אָבּ די נאָז . אוּן נאָר איַנעָר פֿון צװײַ---דרײַ חוּנדעָרט לאָזט אַראָבּ.
די האַנד אין קעֶשעֶנעַ אוּן פּאָרקעָט זיך דאָרטעֶן ,
בּאָנציַים אוֹיג איָז שאַרף , עֶר דעָרקעֶנט שוֹין נאָבֿ'ן בַּעָווע
גוּנג פֿון האַנד , צי יעָנעֶר װעָט טאַקי נעֲבּעֶן און װיפֿול יעָנעָר
וועָט געֶבּעָן, אוּן לאָזט זיך נאָך ייעָנעָסי לױיפֿען אוֹיף אַלץָ פֿיַער
רעֶרלעֶך פֿין זײַן װעָגעָל , | |
-- אַ קאַליִקע אֶהן פֿיִם, האָט רחמנות .
אוּן נאָבֿלױפֿעַנדיג אַ אונטעֶר:נעָהאַקטעָר , אַ צוּגעָשטיִרטעָר
צוּם גיְדעָריִגעֶן וועֲנעָל , אוּן אוּנטעָרשטוּפּעֶנדיג פֿון בַּדעָ זײַטעָן
גיך, גיך מיט זײַנעָ קלעָצלעָך , אוּן בּרילּעָנדיָג זײַן ,האָט רחטנות"
-- 45 --
ג 5 8 יג -"
א 6 1189 9
"אל "?אלל ער "שאר יאר "געבל. הערל = שאר ",א ...= אאל" אס" ל "ארי" א"ע
מיט אַ נאַריִש צורוסענעָם מוֹיל, איז עֶר דאַן משונח'דוג , אוּן פֿעָר.
ליָרט זײַנע לעֶצטעַ , גאַנץ:געבּליִבּעֶנעָ , מענשענע שטריפֿעָן , גיִכֿעָר
זֹעָהט עֶר דאַן אוֹים , װײ אַ מיַן גרוֹיסעֶר פֿלערעֶר:מוױזיקראָקאָריֶל
-פֿון דוֹר:המבּוּל , װאָס יאָנט זיך נאָך נאָך זײַן רוֹיבּ.
-- האָט רחמנוֹת, בּריִלט ראָם בּעֶשעֶפֿעֶניִשׁ אוּן שלײַגגעָלט.
צוויִשעָן די פֿעַרבּײַגעָהעֶר , |
אוּן בּעֶקוּמעֶנדיִג די קאָפּיַקעֶנעַ נדבה, קעָהרט זיִך כּאָנצי אום -
צוּריִק צוּ זײַן ראָג אוּן זײַן אָפֿענעֶר מוֹיל בּעֶט רחמנות פֿון נֹעָי
װאָנהײַט , פֿון איְנעָרְצִיעָ, |
זוּמעֶר , בּשעת די לוּפֿט איַן װאַרעָם אוּן מעָנשעָן זעָנען
אָנגעָמחוּן איַן לײַכֿטץ קלײַדעֶר אוּן די האַנד אין נאָהעֶנט צוּם קע
שֹׁעָנעָ, געֲהעָן, .די געָשעֶפֿטעָף ניט שלעָכֿט , צו פֿאַרנאַבֿט צוּ
פֿיִהלט שוֹין בּאָנצו מיָט גרוֹיס הנאה , אַן די קֶעֶשׁעֲנעָ װעֶרט
שוועֶרלַיִך , נעָמט עֶר אַרוֹים דאָס בֹּיִטעֶל קופּעֶר און צעָהלט אוֹים.
שטילעָרהײַד פֿון האַנד צוּ האַנד עֶטליִבֿץ מאָל נאָבֿאַנאַנר ; |
--- אײַנם , צװויַ, דרײַ, פֿיִער , פֿינף, זלֶכֹּס . |
אוּן אַז מעֶן נעָהט דורך פֿעַרבּײַ, קעֶן עֶר זיך ניִשט אײַנהאַל, .
מעֶן אוּן שרײַט אוֹים זײַן ,האָט רחמנות", -
-- זיִבּעֶן, אַכֿט, נײַן, צעָהן, אַ װיַסטעֶן פֿיַנסטעֶרעָן קאַ
ילוקע - פֿופֿצעָהן , צװאַנציַג, פֿינף אוּן צװאַניג ; האָט רחמנות , -
די ,יאַזדע" צוּריִק אַ הײַם נאָך אַזאַ טאָג איז זְעָהר אַ פֿרעָה.
ליפֿץָ, אוֹיף דעָר שמאָלעָר גאַס האָט עֶר שוֹין אַ בּעֶקאַנטץָ בּויקע, -
דאָרטעָן שטעָלט עֶר זיַך אָכּ אוּן דעֶרקװיקט זיך מיִט אַ גלאָו ועָל.
צעֶר-װאַסעֶר אוּן אַ ראָזיַגקעַקיכֿעָל , |
אַזוֹי איז זוּמעֶר , אוּן װיַנטעֶר איז נאָר אַנדעָרש , יי
דֹעֶר טאָג איז קוּרץ, אוױפֿן גאַם אי קאַלט . די קאַליקע
פֿיִם פֿריָהרעָן שרעָקליִך אין װעָגעֶל . די קלעצלעָך אין די העֲנד
| בּעֶוועָגעֶן זיִך וְעָהר שװעָר . אוּן מעָנטעֶן זעָנעָן אַוֹינעָ בּחוע
חמורץָ, . אָנגעֶפּעֶלְצטעָ{ זײַעַר קעֶשעֶנעָ אוּן האַרץ זעַנעֶן בּעְהאַל.
מעֶן אוּנטלֶר אַ דיָקעֶן פּאַנצעֶר פֿון קלײַדעֶר , אוּן אײַנעֶר פֿון הונ-
דַעֶרטעֶר מעָנשעֶן, װאָס עֶרבּאַרעֶמט זיך יאָ אוֹיף בּאָנציִץ, פֿױלט
זיך אַרוֹיסנעָמעֶן די האַנד פֿון העֶנטשקע אוּן קריכֿען איַן בּײַטעָלץ,-
אוּן פֿאַרנאַבֿט אין נאָך בּײַ בּאָנצעֶן איַן קעֶשעֲֶנעָ זעהר גריגג
יעֶר צעָהלט עֶס ניִם איַבֹּעֶר, װײַל עֶר געָרײַנקם שוֹין אַזוֹי אוֹיך די.
-- 46 -- 0
דאָס פֿארל ,
שאר שיר" שאר" אי" אבאין עה עשוי יאר "עשר ",ל"א
יל" לעב על אל אל" אטאל" שאל" אל" לע ילש" שאר "עב = לאר שאל"שרל" ,אל" ר" יי" אט אארל" אל" שבר" שלש ל"יי א ר"י טי
צאָהל פֿון זײַנע גראָשעַנס, אַפֿעַרבּיִטעָרטעֶר זיצט פאָנצ! אוֹיף
,ראָג װײַסץ -- און לאַנגעַי אוּן שפּאַלט די קאַלטץע לוּפֿט בײַט זײַן
פֿעַרצװװײַפֿעָלטען מזמוֹר ,
אײַנמאָל אין אָנהויבפֿרוַחליַנג האָט בּאָנצי פֿעָרשפּעטינט
אוֹיף זײַן ראָג" אוֹיף גאַנצעַ צװײַ שעה, זײַן שטײַגעֶר אי געָוועֶן
קומען 6 אין דעָר פֿריָה, אוּן עָר איז געֲקוּמעֶן צעָהן,
צופֿאָהרעַנדיג , האָט כּאָנצי צוּ זײַן גרוֹים הארצװײַטאָג דֹעָר.
זעָהן, אַז אוֹיף ,זײַן ראָג', זיצט עֶפֹּעֶם אַ אשוז אין שמאַטעָט אוּן אוֹים:
ציהעֶנדיג די האַנר בּעֶמעֶלְט זי אוֹיף שמום.שון ;
--אוּ-או--בּץ--מעֶטעָ--טעֶטעַ. |
אַנ'אָנגעֶצונדעֶנעֶר איַן בּאָנצי געֶװאָרעֶן , קכבּצניִם זעַנעֶן אוֹיך
פאָליִדאַר , בּײַ קנצניִם איָז דאָ זײַעֶרע תקנות, איַטליבֿער בַּעֶמלעֶר
האָט זיך זײַן ראָג" אוּן ראָ נט ריִד , גאָר פלוצלונג אַזאַ נבלה ,
טיגעֶהעֶרט ? |
--- שמוטע ליאַלע, איִז בּאָנצן מיִט זײַן ,רײַטװאָגעֶן" אֶננעָף
פֿלױינען , וי אַ פֿײַל פֿון בּוֹיגעֶן---און אַ טורקע געָמהוּן זײַן קאָנקו:
רעִנְטקְעָ מיַטץ קלעֶצעָל -- , אַוועָק פֿון דאַנעָן! פּאָשלא ! דאָ זיץ
איך ., איך ,,, איַך , (דאָ האָט בּאָנצי געֶקלאַפּט זיַך טיִט'ן קלעצעָל
אין האַרצען) ,
| --- אוּ--או--מעטע--מעטעָ-האָט די שטוטע געֶנריִלצט איה
ריָגעָם , און אָננעקוּקט בּאָנציץ ,
בּאָנצי האָט דערזעֶהעָן פֿאַר זיך אַ מין געֶשטוּפּעֶלטעָ בֹּץָ:
שעפֿעניַש מיִם אײַן געֲזוּנטעָם גראָהעָם אוֹיג , דאָס אַנדעָר אוֹיג און
געָוועֶן בּליָנד אוּן איַנגאַנצעֶן פֿערלאָפֿעָן מיִט װײַסעָל, אוּן דאָס
משונה'דיגע פַּאָר אוֹיגעֶן האָבּען אוֹים בּאָנציִן געקוקט מיט אַזוֹי פֿיל
רײַדעֲנדעֶר שנאח--גאָר ניִם װ!ָ בּײַ אַ שטוּמעֶר , |
בּאנצי האָט מיִט אַטאָל דרך:ארץ געֶקראָגעֶן פֿאַר דֹעֶם האַלבּ
בּלוְגר'עֶן , = האיבּ זעֶהעֶנריְגעֶן בּלוִק, האָט זיך אַנאױפֿגעָרעָנטעֶר
אָבּגעֶרוּקְט אַבּיִסעָל אָן אַ זײַט אוּן געָנוּמעֶן בּעֶמלעֶן מיִט זײַן טוסח:
-- האָט רחמנות אוֹיף א קאַליָקעָן, אֶהן פֿיִם, האָט רחמנות !
--- אוּ-אוּ-בַּעֶ-מעֶטע--מעֶמעָ , װאָט זײַן קאָנקורעֶנטקְעָ געָי
פֿלאַכּעָלט און געָצוֹיגעֶן די העֲנד פֿאָראיים ,
--- 47 ---
ןז; שניאור ,
לל"ל" ,ימד" מע אל" אל שרד" "הי" /מי ,7 יע רואל שאר ריט י זט אל שלשר"אר יל" רעסיש לערא
= אוּן אַ גאַנצעָן מאָנ איז בּאָנצ! צעֶפּלאַצט געװאָרעָן. אַלעָ
גדבות פֿלעָנעָן אַרײַנפֿאַלען נאָד צוּ איָהר , עֶר , בּאָנצו , איַז שוין
אַלץָ רורפֿגעהעָר נְעֲוועָן גוּמ בּעֶקאַנט . האָט שוֹין אַלעֶמעֶן גאַנץ
נעֲנוּג אָנגעֲמוּליעֶש די אוֹינעָן אוּן אוֹיעֶרעֶן, מיַט זײַן װעָגעֶל אוּן
מיָט זײַן מזמוֹר, דיי שמומץ אֶבֹּעֶר אי געֶװעֶן אַחרוש. דער
עָפֿעֶקְט איז געוועָן נײַ, האָבּעָן זיַך רעָרפֿאַר אַלֹעָ גראָשעָנם געָ,
קײַקעָלט נאָר צוּ איָהר ,
אוּן בּאָנצי האָט אַ גאַנצעָן טאָג אוּמגעֶריְטעֶן איַן זײַן װעָנאָל
הין אוּן צוּריִק, געיאָגט זיַך נאָך דֹעָם, געָיאָגט זיך נאָך יעָנֹעָם,
אוּן מעָהר וי פֿיִנף קאָפּיַקְעָס האָט עֶר ניט אױפֿנעָמאַכט., אַ
צוּקאָבֿטעֶר פֿלעָגט עֶר אַלֹעָ װײַלע בֹּעֶמעֶרקְעֶן, װי רי שטומץ בֹּע
קומט אוּן בּעקוּמט, אוּן אוֹיף איַטליכֿעָן גראָשעָן, װאָס זי האָט
נעֶקראָועָן, פֿלעָנט אוָהר כּאָנצי פֿון דעֶר װײַטעָנם שאָקלעָן מיִט
אײַן קְלעצעֶל, װאָס האָט געֶהיִיסעֶן, אַז עָר , בּאָנצ!, װועָט אירף
מיט דֹעָם דאָזיִנעָן קלעָצעָל צוּשפּאַלטען דֹעֶר מוֹח, אוֹיבּ זי וועָט
ניִשט אַװעֶקגעָהן ,
אוּן די , שטוּמץ ליאַלץָ' האָט איָהם געֶהעֶרט פֿאַר אַ פּיטאַק
אוּן האָט געָצוֹיגעֶן איָהר , לאַזעֶר" לאַנגזאַם אוּן שפּאָטוִש, װי טיט
אַ זעָג איִבּעֶר בּאָנצייס נאַל; -
--- אוּ---או---בּץ---מעָטע---מעטע ,,
אוּן אייף דעָם צװײַטעֶן טאָג דאָס ועֶלבֹּעָ, |
בּאָנצי האָט געֲזעָהעֶן בּחוּש, אַז די בּלינדֹץָ, געֶשטוּמּעֶלטעָ
ליאַלץָ מאַכֿט איָהם ,אוּנגליִקליך" , װאוּ איַז דאָם געָהעֶרט געֶואָי
רעֶן איַן דעָר װעָלט1, װאָם 1 זי װיַל אפֿשר , אַז עָר, בּאָנצו, זאָל
אײַנלאָזעָן זײַן חזקה אוּן זוּכֿעֶן זיך אַנאַנדֹעֶר ראָג װאַרש, עֶר
וועָט איָהר װײַזעָן, עֶר װועָט איָהר פּלעטעֶָן דֹעָם מוֹח, װי עֶר
איִז אַ יוּד , עֶר װעֶט איָהר פַּלֹעֶטעֶן דֹעָם מוֹח י.,
אוּן אוֹיף דעָם דריִטעָן טאָג פֿאַרנאַכֿט האָט בּאָנצי אַ חוננץ.
ריָגעֶר, אַ דעָרפֿרוֹירעֶנעֶר ניִט אוֹיסגעָהאַלטעֶן אוּן האָט דעֶר שטוּמעָר
גוּט מנדב געֲוועֶן מיִט דֹעָם קְלעֶצעָל איבַּעֶר די פֿיִם ,,
--אי---אִי האָט זיַך בּײַ דעֶר {שטומעֶר" ניִט װיַלעָנדיג אַרוֹים.
געָריִטעָן, נאָר בּאַלד האָט זי זיַך פֿעָרכֿאַפּט , דעָרמאָנט זיַך, אַו זי
איז שטוּם אוּן געָנוּמעֶן געָואַלדעָוועֶן אוֹיף שמוּםלשוֹן : ---
--- אוּ --- אוּ -- או א
-- 48 - |
דאָס פּאָר'ל,
= א 0 ר ר
שיקל שי "אלל" 1 ",לע *" עבלע = 5 "תבט "ארי ,אלל" ערעל אלל שאאלל בור ליל" א-אלאל שאר "שאר
-- װאָס 4 האָט בּאָנְצו אויסגעָשטעָלט אַ פּאָר קײַלעָכֿדיגע
אויגעֶן ---
-- אִי , אִי 4 אַ האַ,,. אַ שטוּמע ? ח!---חי ,, איָהר העֶרט 1 האָט
עֶר זיַך מיִט נצחוֹן געֲװעֶנדֹעֶט צוּ דֹעֶר גאַם, זי רעָרט, זי אי
אַ רײַדעֶנדיגעָ, די גנב'טץ, איָהר העָרֹט ? אַ האַ, בּעֶטעָ מעמץָ
האָט עֶר זיַך װײַטעֶר אַ חאַפּ געֶנעֲכּעֶן צוּ דֹעָר ,שמוּמער" אַנוּ,
שרײַ אַקאָרשט אַבּיִסעֶל !
אוּן דעֶרבּײַ האָט עָר מיַט אַלֹץָ בֹּחוֹת גְעָנוּמעֶן שלאָנעָן ז
מיט זײַנע שװעָרעִ קיעצלעֶך.
און די ,שטומע" האָט זיִך אײַנגעַשפּאַרט און װאַנד אוּן געָ
שריַעֶן אין זיך מיט אַ דעָרשטיקטען ,אַי", װיַ אַנ'אמת'ע שטוּמע.
נאָר אוָהר בְּלונדץָ אוֹיג האָט זיִך נעָדרעֲהט מיָט שמאַרקע שרעָק
אוּן שנאָה אוֹיף בּאָנצוץ אוּן אוֹיף זײַנץַ העלצלעך ,
לסוֹף האָט זי ניִשט אוֹיסגעָהאַלמעֶן און געָנוּמעָן יאָמעֶרעֶן
וי אַ רײַדענדיגץ;
|| אִי, אִי די פֿום, איִך חלש , געֲווֹאַ---אַלר,
| -- אוָהר העֶרט ?
| אַזוֹי האָט זיִך בּאָנצי װײַטעָר געֲוועֶנדעֶש צוּם רעָדעָל, װאָס
האָט זיִך אַרוּם זײַ אַרוּמגעֶקליִבּעֶן, אוּן רעָרבּײַ האָט עֶר מיט
גרוֹים נאַוה אַרוֹיסגעֶשטעָקט זײַנעַ קאַליקץ פֿיִם , אַ נוּ --- זאָל מען
טאַקץָ ועָהן, ועֶר עָם איַן געֶרעָכֿט; עֶס האָט אוֹיסגעוויִועָן, אַ
עֶר איִז צוּ פֿלאַמט, ניָט װײַלעָ עֶר האָט פֿון דֹעֶר שטוּמעֶר נַעֲלי
טעָן, נאָר װײַל אוֹיף דעֶר װעָלט קוּמט בּבֿלל פֿאָר אַזאַ שװיַנרעָל.
פּלוּצליג נ האָט עֶר זיַך דעֶרמאָנט;
-- דאָס געָלר ניַעבּ אַהעָר, גנבשץ, דאָס געֶלר !
דאָס בּיִנְטעֶלעָ נדבוֹת האָט רי ,שטוּמע" געָהאַלמען עֶן איַן האַנד
אין עָפֹּעֶם אַ בּרוּדיג'ס, האָט דאָס בּײַ איָהר בּאָנצי האַסטיַג אַרוֹים"
געְריִסעֶן און אָבּגעפֿאָהרֹעֶן מיט ץ װועֶנעֶל אָן אַ זײַט, גרײַטענריג
זיך מיט בּײַרֹעַ קלעצלעך מלחמה האַלטען בּיין מוֹיט אַרײַן ,
נאָר די שטוּמע האָט זיך ניִט געֲריָהרט פֿון אָרט , זי האָט
זיך מעָהר נוִשט וי נאָך שטײַפֿעָר צוּגעֶדריִקט צוּם װאַנד, אוּן געֵ.
בּליִבּעֶן זיִצעֶן אוּן חליפּעָן , צוּהעֶרעָנדיְג זיַך וי אַ קיַנד צוּם אױַגע:
נעָם געװײַן . |
א צוּהיצטעֶר , חי נאָך אַ שוועָרעֶן שטרײַט, און בּאָנצי גע
--- 49 ---
א 3 5 יי
1 06גי ר 4
אט באל אלל אל סטר"/ ,באט אטא ".ייט
אלש" יל אש" איה" שי
= יי
פֿאָהרען אַחײַם , אַרבּײַטעָנדיָג מיָט רי קלעֶצלעֶך פֿון בּײַרעָ זײַטעֶן
וועָגעָל, ס'האַרץ האָט איהם נאָך ניִט געֶשטיִלט, אַואַ עולה אָב
טחוּן איָהם , קאַליִקעֶן אָהן פֿיִם! װאָס, קראַנק אי זי געָהן
האָרעֶוועֶן װאַרש, עֶר װעָט איָחר נאָך מאָרגעֶן װײַועָן =.
נאָר בּיִטלעָבֿװײַן, װאָס מעָהר עֶר אין אֶבֹּגעֶפֿאָהרעֶן פֿון זײַן
,ראָג" , אַלץ קיַהלעֶר אוּן קִיִהלעֶר איז איחם געֶװאָרעֶן אוֹיפֿין האַר:
צעֶן . ס'האָט איָהם מיט אַ מאָהל װי גענוּמעָן בּאַנג טהון , װאָס
עֶר האָט אַזֹי נעֶשלאָגעָן אַ , אַפֿרוֹיעֶנציָמעָר, שריִם װײַסעֶן!
װאָלט דאָס האָמש געֶוועְן אַ מאַנסבּיַל, עֶר האָט זיַך דעֲרמאָנט,
וי זי האָט זיַד געֶטוּלִיעֶט צוּם װאַנד אוּן געכֿליפּעָט, ניט גְעֲעָנמֹ.
פֿעָרט און ניִט נעֶשלאָנעָן זיַך צוּריק, +און איָהם אי אוטעטוג
געװאָר עֶן---אוּן פּאַמעליִבֿעָר האָט עֶר געֲנוּטעֶן בַּעוועָנעָן מיִט רי
קלעֶצלעֶך ,
איִהם האָט זיך מיַט אַ מאָל פֿאָרגעשטעָלט ראָם נאַסץ קע:
לעֶר:שטיּבּעָל, װאוּ עֶר װאָהנט, אוּן די אַלטֹעָ מאַמע, װאָם
נעָהמט בּײַ איָרם אָבּ דֹעָם לעֶצטעֶן גראָשעָן , אוּן רי האַרבּולקץ,
די ליִעבּע שװעֶסטעֶרעֶל זײַנץ, װאָס זיצט נאָר אוּן עֶסט, אוּן אי
מיַט אַ מאָל אױפֿנעָרעָגט נעָװאָרעֶן, װאָס עֶר, גאָנצי, דאַרף אוֹיף
זײַ ,האָרעֶוועֶן" איַן קעֶלט אוּן איַן חיץ{ אַמפלה אוֹיף דֹעָר האַר*
בּוֹלקץ , | |
עֶר האָט זיַך מיט אַ מאָל דעָרמאָנט, אַו אַלעָ מאַנמבּיַלעָן,
װאָס געַהעֶן אוּן געַהעֶן אין די נאַסעָן, האָבּעֶן װײַבּעֶר, ואוֹילץ
װײַבּעֶר, גוּטע װײַבּעֶר , װאָס,,, המ,,, װאָס גִיִבּעֶן אוֹיף זײַ אַכֿטוּנג,
און העלפֿען אין נעֲשֹׂעֶפֿט. יאַ, און עָר, בּאָנצי, גאָט װײַם,
וועֶן עֶר װעֶט דאָס האָבּעָן, אוּן װאָס װעֶט זײַן דֹעֶר סוֹף 1 אַ איר
איַז מען דאָך, |
אוּן פּלוצלונג, ניִם װיַלעָנריִג,. האָט בּאָנצ! אָנגעָטאַפּט אין
- קעֶשׁעֲנעַ דאָס געֲלֹד , װאָס עֶר האָט אָבּנעָנוּמעֶן כּײַ דעָר ,שטוּמער"
אוּן אַ געפֿיִהל פֿון רחמנות האָט זיך אין איָהם אַ הוֹיבּ געָטהוּן צוּ
דעֶר געֶשטוּפּעֶלְטעֶר פֿרוֹיעֶנציִמעֶר, װאָס עֶר האָט אָט עֶרֹשט אַװײ.
מביַש געָוועָן ,
-- אַך, שטומץ ליאַליעָ, שמוּמץע לאַלִיץָ, האָט בּאָנצן
געָרעֶרְט צוּ זיִך מיט װעָהטאָנ---נאַ דיַר גאָר , אַ שטוּמע ליאַלץָ --
אוּן דעָרבּײַ האָט עָר זיַך מיט א מאָל פֿעַרקעהרעָוועֶט מיטץן
דאָס פאָר'ל,
4 אל ר עלאר שער" אל "שרד ר עבט יי "אע י"ע יאליע ליא
ר" ".אע לאר ,אלש סלא .רע אר רעה עס
ועָגעֶל און געָנוּמעֶן נראָבּעָן מיט | גאַנצעָן איִמפּעָט צוּריִק , צו
יַץ ראָג",
די געֶשמוּפּעֶלמץ אי נאָך אַלץ געֶועֶמעְן אוֹיפֿ'ן ראָג איַן דער
פֿדיָהעָרדיג עָר פּאָֹעָ, די פֿיִם אוּנטעֶר זיך, די קאָפּ אַראָבּגעלאָזעֶן,
וי וו האָט דעָרועָהן בּאָנציִש װעָנעָל, האָט זי זיך דער.
שראָקען אוּן געװואָלט אַנטלױפֿען , נאָר בּאָנצן האָט ז! היבף בע
רוהיגט,
--- דו, װאַרט , פֿ'װועל דיַר גאָרנישט מחון,
דאָ אי בּאָנצי צוגעָפֿאָחרעָן נאָהעָנט, האָט אַװעֶקגעֶלעגט
אײן קלעצעֶל אוּ { דערלאַנג דֹעֶר ,שטומעֲר" איָהר בְּיִנְטעְלעָ געֲלר,
די טומ" האָט אֹיָהם חושרייג אָנגעְקוּקְט, אַ פֿריַהעֶר מוט
דֹעֶר בּלינדעֶר אוֹיג , נאַכֿהער מיט דער געזוּנטעֶר אוֹיג , אוּן עֶרשט
דאַן האָט זי צוגעֲנוּמעֶן דאָס געֶלף,
בּאָנצו האָט דעֶרפֿיהלם , אַז עֶר האָט דאָ אָבּנעֶטהוּן עֶפַּעֶם
זײַעֶר אַ פֿײַנץ ואַך. אַלֹץָ מאָל פֿלענט עֶר נעֶהמעֶן בּײַ פֿרעָמרע
אוּן יעֶצט, צוּם עֶרשטעְן מאָל אין לְעֶבּעָן, האָט עֶר געינתניש,
אוּן װי פֿיִעל? אַ גאַנצעָ בּיִנטעָל, 1
אִי װאָס עֶר האָט דאָם אָבגעָנומען 3. האָט עֶר דאָך אָבּעֶר
אָבּגעָגימען ,זײַנ'ט" א, |
מיַט דֹעָם לינקעָן קלעֶצעָל האָט בּאָנצי אַ שטופ געֶטהוּן דעֶם
וועָנעֶל אוּן צוּגעֶרוּקש זיִך מיט אַ זײַט, האַרט צוּ דער שטוּמעָר;
-- עִ---פֿון װאַנעֶן בּיִוטוּ, שטומע?
--- בּץָ--בֹּעָ,.. פֿון שניפּיִשאָק, האָט די שטוּטץ געָעֶנט,
פֿעָרט אוּן פֿעָרשעָמם זיך פֿאַר איָהר אײַגענעֶם קוֹל--- -- |
-- פֿון שניפּיַשאָק 1 זְעָה, טאַקי ? האָסט דאָרטעָן װעָטעֶן ג
--- 5ֿץ---ע ., קײַגעִם ניט,
בּאָנצו און בּלײַך געװאָרען!
--- זעָה, אוּן אַ מאַן אויך ניט ?
-- אוֹיך ניט, פֿיבּיַן נאָך. אַ כלח'בֿץ--פֿע ..,
--- טאַקו ? אוּן וואוּ נעָבֿטיגמטו;
-- בֿץ--בֿץָ, בּײַ דֹעֶם שמש עעֶכֹטיִג איך, ראָרטשָן,
פֿיִער קאָפּקעט אַ נאַפֿט צאָחל איך , |
אַ װײַלץ האָבּעָן זײַ בּלדץָ נײַגעָריָג אָנגעֶקיקְט אײַנעָר דעֶם
אַנרעָרען, ס'איז שוֹין געָוועֶן פֿינסטעָרליך, מעֶנשעָן וענעָן געֲנאָני
2 84 ==
4 שניאור,
עשר ר רשא איער אע דראל" .רש לע לע אלל" ר ,בר אלד א 7 ר ביר בר ,לעיר שאר שאר על ש"אר "שיט שאר ר ישר שאר ריר ישר שרארישישס
געָן, קאַרעָטעָן ועָנעֶן געָפֿאָהרעֶן אוּן קיַנעֶר האָט קײַן קוק נישט
געָטהוּן אין יעָנעֶם זײַט,
בּאָנצי אי געָוועֶן ניִט מיט אַלעֶמעֶן. װי אַ מבוּלבּל'עָר,
האָט עֶר געָדרעָהט די שמוּציַגעָ קלעֶצלעֶך איִן די העָנר -- --
-- בּנֹאמנוּת ... האָט עֶר פּלוצלוּנג אַ רֹעָד געֶטחוּן אוּן אַנט:
שוויגעֶן געָוואָר עֶן ,
די ,שטוּמעַ" האָט אוֹיף איָהם אָבּנעֶשטעֶלט איָהר בּליִנדעַ
אויג,
--- בּנאמנוֹת --- האָט זיך בּאָנען אָנגעמהוּ אַ כח -- בַּנאטנוֹת ,
קוּם צוּ אונז, מײַן מאַמץע, בּנאטנוֹת, זי וועָם כבּײַ דיַר גאָרנישט
מע -
|| --- פֿװויָל ניִש---האָט זיַך די ,שמומע" אַרוּק געָמחוּן אָן אַ
זַם אוּן בּעָהאַלטעֶן דאָס בּיִנְטעֶלעָ נדבות אין בּוּועָם,
בּאָנצי אוִז מלא חמה געֶװאָרעֶן 1 ,זי װויָל נאָך ניִט !* אוּן פֿעָסט
אָננעֶהמעָנדיָג דרי קלעֶצלעָך אין בּידעָ העָנד, מוּכן ומוומן אֶכֹצוּ.
רײַזֹעֶן יעָדעֶר מינוּט, האָט עֶר נאָך אַמאָל אַ פֿרעָג געָמהוּן:
-- װויִלסמוּ ניט 1 נײַן +
ייר נײַן,
-- נוּ, טוּ געָה ריר כֹּף +הקלע צוּ דײַן שמש,.. מאָרגעֶן
זאָלסטוּ זיַך זּבֿעָן אַנאַנדעָר גאַם ,
אוּן בּאָנצ!: האָט מיִט גרוֹיס פֿעָרדרוּס, אֶבֹּעֶר אוֹיך מיִט
שטאָלצקײַט אַ שטופ געָמהוּן זײַן װעָגעֶל --- אוּ ון פּאַשאָל --- אַוועֶקגע
פֿאָהרעָן מיִט דאָס גאַנצע מחירות פֿון אַלעָ ער רעדלעֶך יי
נאָך אוֹיף דֹעֶר צװײַמעֶר גאַס האָט עֶר פלוצלונג דעֲרהעָרט
טעֶר זיִך גיכֹץָ אוּן װַבֿץ טוֹיִם, עֶר קוק זך אוּם -- די
,שטומע" --- וי עֶר איַז אַ יור --- ,דן שטומע";,,
כֹֿעָ--בעָ, האָט איָהם די געֶשטוּפּעֶלטעָ לעֲכּלעֶך אוּן פֿעֶר.
שעֶמט אַ לאַך געָמדוּן ..
אוּן ועֶר עָם אי דוּרבֿגעָנאַנגעָן יעָנעָ גאַס, האָט נַעָזעָהן,
וי בּאָנצו פֿאָהרט זעָהר געָלאַסעָן --- שטופט אוּן גרעֶבּעֶט מיט זײַנע
קלעֶצלעֶך פּאַמעֲלעֶך, נאָר ניִט, װי זײַן שטײַגעָר; אוּן האַרט
נעָבּעָן די װועָגעָל, געָהט עָפֹעָם נאָך אַ געָשטוּפעָלטץ אשה מים אײַן
בּליִנדעֶן אוֹיג , אַלע װײַלץ חאַפּט אוֹיף אוָהר בּאָנצ! אַ קוק (און א
-- 884
דאָס פּאָר.ל 6
"ער שאט רשא ארי שאר י"ר" ריאלישא"שר,,
מאָדנץ זיִסקײַט צוּניסט זיַך איָהם איבֹּעֶר זײַן בּרײַטעָן מוֹיל, ואָם
איִן איָהם צוּצוֹינעֶן פֿון אײַבֹּיְגעָ ,רחמנוֹתיבּעֶטעֶן"...
אוּן עָר עֶס אי אין יעָנעָם פֿאַרנאַכֿט דורפֿגעָנאַנגעֶן די
שמאָלע געֶסעָל אַראָכּ שטאָרט {; האָט געֲזעָהן װי בּאָנצי שטעָהט
מיטץ װועֶנעֶל בּײַ אַ בּוּדקְץ אוּן אי מכבּד די געשטוּפּעָלטעַ מיט אַ
לאָז סאָדע-װאַסעָר אוּן מיִט אַ ראָזיינקעיקיבֿעָל,
די געשטוּפּעָלטץע טרינקט און לאבֿט אוּן װעָרגט זיך פֿון
גרײס נחת, און בּאָנצי האַלם צוּ אוהר פֿעֶרריטען דֹעָם קאָם פֿון
װעָגעֶל אוּן פֿרעָגט מיִט דרך ארץ:
-- נוּ, װאָס? גוּם, יֹעָ 1 גוּמע װאַסעֶר ?
פֿון דאַמאָלסט אָן, איז צו בּאָנציִים שמוציגעָן װעָנעָל צונע
קוּמעָן אַ נײַעֶר היִלצעֲנעֶר בּײַנקעֶלעָ יי.
װי פֿריָהעֶר זיִצט בּאָנצ! אוֹיף דעָם ראָג ,לאַנגע אוּן װײַסע
נאָס", אוּן האַרט נַעֶבּעֶן איָהם אוֹיף הֹעָם בּײַנקעָלעָ זיצט אַנעִי
שטוּפּעָלטץ שטוּמץע אשה,
בּאָנצו ברילט זײַן אַלט:בּעָקאַנטעָן מזמוֹר ;
האָט רחמנות ,., אוֹיף אַ װיַסטעָן קאַליִקע ... אָהן פֿיִם ,,. האָט
דהמנות ,,
אוּן די שטומץ האַפּט אוּנְטעֶר אוּן העֶלפֿט װי אַניאמת'ץ
אשת:חיל ,
---. אוּ--אוּ---בּע---מעמעָ--מעטע ,,,
+
= 1 "=
מיין ערְשטֶע דִירָה,
41
אַנְשמָאט אַ הַקְרָמָ.
יעֶצט בּיִן איַך אַ בּחוּר אַ נעיונד'ניק, נאָר בֹּיַ אַ יאָהר פֿוִר?
צֹשָהן בּין איך מיָר געֶזעֶסעֶן איַן מײַן קלײַן שטעָרטעָל, װעָלבֿץָ אי
פֿעָרזונקעֶן איַן בּלאָטע, אוּן אין גריַנם, אוּן איַן טרוֹיעֶריְגעָ שמיַל -
קײַט, און געָחלוֹמ'ט װעָגעָן גרוֹיסעִיגרוֹיסעַ שמעָדט . דאָרט װאוּ
ס'אין געֶבּרוּקירט די עֶרד אוּן ס'איז ניַטאָ קײַן בּלאָטעָ אוּן קײַן
גריָנם, אוּן נאָר עֶס קאָכֿט אוּן עֶט רוֹישט, אוּן מחנות פֿון מעָנשעֶן
אוּן פֿעָרד לויפֿעָן , פֿליָהעָן, מראָגען זיַך מיט אַ װיִלרעֶן אוִמפּעָם,
- מיט אַ ויִלדעֶן לעֲבּעָן:קְדחוֹת . היציגץָ פֿעֶרד אוּן מעֶנשעֶן, מעֶנשעֶן
און פֿעָרד, אוּן דאָך מײַרעֶן זײַ אוֹים אײַנעֶר דֹעָם אַנדעָרעָן, אוּן
פֿעָרד צוּטרעֶטלָן ניִשט קײַן מעָנשען... יא !
קײַן אַנדעֶר פֿאָרשטעָלוּנג וועָגעֶן שטאָדט האָבּ איִך ניִשט גע
האַט , אַנדעֶרש וי אַז ,פֿעָרר לויפֿעָן אוּן מרעֶטעָן ניִשט קײַן מעָנ.
שעָן" האָבּ איך דעָם דאָרטוגעָן לעֲבּעֶן ניִט פֿעֶרשטאַנעֶן , אוּן ראָך
האָט דאָס בּײַ מיִר איִן דעֶר פֿאַנטאַזיעָ געָהאָט אַזאַ צוֹיבּעֶר-קאֶליִר,
אוּן האָט אַזוֹי פֿיַעל געֲצוֹיגעֶן צוּ זיַך, בּיַז מיר אי נמאם געָואָר עֶן
דאָס שמִעדטעָל אין גאַנצעָן, נמאס איז מֹיֶר געָװאָרעֶן צוּ זעָהן
מאַג מעָנליִך, װי אַ װײַסע נאַריִשץָ ציַג פֿאַרקריבֿט בּיֹן האַלז אין
דעֶר שװאַרצעֶר זוּמפּיגעָר בּלאָטע אוּן לאָום אַרוֹים אַ ציְטעֶרדיְגעֶן
לאַנגעֶן ,מעָ:מץָ", ס'הײַסט : ,יוּדעָן ראַטעָוועָט'. סקיטשנע איו געָי
װאָרעָן צוּקוקעֶן , וי מעָן פֿעָרריִבֿט תמיד די צוֹימעָן פֿון די געָרט
-- 84 =
מייו ערשטם דירה .
יי ר יי יט
6625
6
נעָר אוּן דאָך זעַנעָן די געֶרטנעָר שמענדיג פֿול מיִם חױרים און
עלועָל יבא דעֶר מלמד אין בּלוֹיועָן טלית:קטן מיִט פֿעָרקאַטשעט -
תחתינים רק עֶר יאָנט זיַך נאָך , בּײַ זיך אין גאָרטעֶן, נאָך אַ נרויי
סען חזיר , שפּרונגש יאָלריִש איבּעֶר רי גרינע קעֶפלעֶך קרוֹים און
גװאַלדעֲוועֶט ניִט מיט זײַן קוֹל : עאַיוּם.,. חאלעֲרִיעָ אוֹיף דיר",
סקוטשנע איז געָװאָרעֶן צוּ קוקען װי אַ גרוֹיטעֶר גאָלאַנדסקעָר
האָן קװאָקצעָט עֶפֹּעִם אוּן חראַכּרעָט זיך פֿאַר אַ גאַנצעֶן האַרעָם
מֹיָט היָנעָר, שאַרט מיט די רינץ פֿוסלעָך אין דֹעָם מיַמט און
טרײַסעָלט שטאָלץ מיטן רוֹיטעֶן קאס, סדאַבֿט ױך אַז ראָס בֹּעָי
רײַמט עָר זיך פֿאַר די הינעָר : ,איחהר נשים קענט זיך דאָ אַפֿילו
גראָבּעֶן פֿון הײַנט בּיַז מאָרגעָן וועָט איָהר אוֹיך גאָרנישט מאַכֿעַן,
און אַ ,נאַש בּראַט' איַז ניִקאַקיִך! אַ שאַר מיַט'ץן פֿיִטעֶל אײַנטאָל,
איָהר ועָהט 4 פּיִק ! אוּן ס'אוו דאָ װאָס מע בּעֶראַרף."
איַן שמובּ איז אוֹיך אַלץ נמאם געֲוואָר עֶן . װײַטעָר װאַרעֶמעָם
אוּן וועֶטשׁעֶרֹעָ, װײַטעָר מנחה אוּן מעריב , װײַטעֶר פֿעָרגעסען
זאָגעֶן ,יעלה ויבא" אוּם ראש חוֹדש אוּן , נשמת כֹּל חי" אוּם שבּת,
רק די מאַמץ מיִט'ן מאַטען האָבּעָן צוּטחוּן מכּח אַ נײַעָם ראָק, ד
מטמץע זאָגט אַז עֶר מוז האָבּעֶן אַ נײַעָם ראָק, אוּן דער מאָטץ אט
אַז עֶר קעֶן אוֹיסקוּמעֶן אָהן אַ נײַעָם ראָק. ראָק אַהעֶר , ראָק אַהיִן,
אוּן אַזיֹי ציָהט זוִך דאָס גאַנצע חדשׂיִם , גאַנצע יאָהרעֶן נאָבֿאַנאַנד ,
די מאַמץע רק זי לאַטעָט העמדעָר אוּן דאָך זעֶנעֶן די העָמ:
עָר שטענדיג צוּריִסעָן , װאוּ נעֶמט זיך דאָס אַזוֹי פֿיעל שמאַטעס?
די קעָכֿעָן, נאָר זי טענה'מ, אַז אײַדעֶר מעֶן קעֶהרט די שטוב
מיט'ן בּעָזַיִם, איָן דן בּעֶסטץַ זאַך אַשפּריִצמהוּן מיִט אַ בּיסעֶל וואַ:
סעָר כּדי שָׁם זאָל קײַן שטוֹבּ ניִם זײַן. אוּן דאָך אי דרי שטוב
בּשעת'ן קעֲהרעֶן שטעָנדיג פֿול מיט שטוֹיבּ בּיִן צוּ דעָרשטיִקט וע
רעָן, אַ גאַנצעָן טאָג לעָרעָן איִך איָן דעֶר ישיבה אוּן דאָך דוּפֿט
זיך שטענדיג אָבּ דעֶר מאַמעֶן אַז נאָר איך פּלאָננעָר זיך אונמטער
די פֿיִם, און דֹעָר טאַטץע טענה'ט אַז איִך געָה אַרוּם ,פּוטטאָפּאַס"
אוּן װאַרפֿט אוֹיף מיִר קרומע בּליִקְעָן,
אוּן מײַנץ קלעֶנעֶרע בּריִדעֶרלעֶך נאָר זײַ רײַסען זיך צװיִשען
זיַך שטולערהײַד, קרימען זיַך אײַנעֶר געָגעֶן דעָם אַנדעָרעֶן װי די
מאַלטעָס, יענקיל ל שטעָלט אוֹים בּעֶרלעָן א פֿיִנגעָר ,אַף צוּפוּקעֲניִשי
אוַז זיך מישב בּעֲר'ל אוּן שטעָלט אוֹים יענקלז צװײַ פֿונגעֶר ,אוֹיף
-- 58 ---
שניאור.
דאר שאי"" טאר "לאר יא ",אי
נאָך מעָהר צופּוקעָניִש' פֿאַלט יענק'ל אוֹיף אַ מכרה אוּן קלעפּט צוּ
זײַן פֿיִנגעֶר אַ שטיַקעֶל בּרוֹיט אוּן ,טהוּ איָהם עֶפֹּעֶם ' חאַפּט בּאַלר
בַּעֲריִל און שטעֶקְט זיך אַרײַן אין נאָנעָל אַ בּײַנדעָל פֿון העֶרינג}
אוּן אָט אַזוֹי פּוּקעֶן זײַ זיך אוּן װעֶרעֶן, שׁוֹנא ישדאל, צופוקעָם
אוּן. צוזעָצט און קנײַפּעָן זיך בּיִז בּלוּט אונטערץ שיש, און שאַ,
| שטיל דער טאַטץ זאָל ניִט דעֲרהעָרעֶן ,
אן דעֶר הײַם איַז מיר ניִט הײַמליך אוּן סקוטשנע, מאַמץ:
מטמע איז אוֹיף מיַר אָנגעֶשטוֹיסעֶן , בּרוֹגזידיַג אוֹיף דֹעָם ,14-יאָז?
ריִגעֶן בּחוּר" װאָס זובֿט זיִך ניִט קײַן תכלית, און נאָך עֶרגעֶר אי
מיר װעָן איִך װעָר עֶמֹעֶס קראַנק, ועָן די מאַמע נעָהט צוּ מיַר צוּ
אוּן לעַנט מיר אַרוֹיף אֹיְהרעָ װאַרֹעָמֹעָ העֶנד אוֹיף מײַן שטערעֶן ,
אוּן דעֶר טאַטע בּוֹיגט זיך איִבּעֶר מיר איַבּעֶר אַזֹי גירעֶריִג, אַז
זײַן לאַנגעַ , שװאַרצע בּאָרד קיִצעֶלט מיר אין האַלז אַרײַן , אָט די
פּלוצליננדיגע לֶיַעבְּעָ האָבּ איִך ניִשט געֶקַעֶנט אַריִבּעֶרטראָגעֶן , מיר
האָט זיך געָדוּבֿט, אַן דאָס איִן פֿאַלש, אַז דאָס מאַכֿעָן זײַ זיַך װי
פּעֶרזאָרגטעָ איבַּעֶר מײַן געֲזוּנד, אַן דאָס מהועָן זײַ מעָהר יט
וי אַצוּליַעבּ; װו זאָגט מעָן דאָס, פֿאָרט אַקר אַנקעֶר! או
אָט די שלעָבֿטע מחשבות פֿלענעָן מיך גײַטעָן רוֹיט צוּ װעָרעֶן פֿון
בּוּשה , בּעֶהאַלטעָן מײַנץ אוֹינעָן פֿון זײַעֶרעָ פֿעראָרגטע פּנים'עֶר
אָדעֶר מאַכֿעָן זיַך נאָר אַז איִך שלאָף,
-- מעֶן דאַרף פֿאָהרעֶן איִן אַ גרויפער שטאָרט !
איִן װאָטעֶר גרוֹיסעֶר שטאָרט ! אין אֶרֹעָם, װאָט עַפֹּעֶם אי
אָרעָם 1 איִן אֶדֹעָם אי דאָ ,אַ מפיצי השכלה" וועֶל איך זיַך לעֶרנעֶן.
אַזוֹי פֿלעָג איך זיִך מיט זיך זעֶלבּסט דוּרבֿטענהן אין די
לאַנגע, לאַנגע װײַנטעָרנעָבֿט, אין רי זיִס:טרויעָריִגעָ זוּמעָר אָועָגי.
דעָן, וועֶן עֶם פֿלעָגט מיך ציַהעֶן דאָס האַרץ ניִט װיַטעֶנריָג וואוהין ,
נאָר פֿיִהלעֶן האָבּ איִך געֶפֿיִהלט, אַז דאָס ל עָ ר ג עֶן איז בּײַ
מיָר מעָהר ניִטשָװי אַ תירוץ פֿאַר זיַך אַלײַן, אוּן אַנ'אױסרײַר; פֿאַר
מעֶנשעֶן, וועָן מען וועָם מיַך אַ פֿרעָג טהון 1 , נאָך װאָס פֿאָהרט דאָס
אַבּחוּר פֿון 14 יאָהר? איך האָבּ געֶפֿיִהלט אַז װיְלעָן װילט
זיִך מיִר גאָר אַנ'אַנדעֶר זאַך, גאָר אַנ'אַנדעֶר זאַך יי.
| = מיָר האָט זיך געװאָלט דאָס װאָס איך האָבּ אַלײַן ניִט נץ
וואוּסט , אוּן װײַל איַך האָבּ ניִט געָוואוּסְט װאָס , דעֶרפֿאַר האָט
זיִך מיָר געָװאָלט, יי
--- 56 ---
מיין ערשמע דירה ,
255 74727275 אע א"ל" אל ל"דש א"ע גאר" רמאל יע ר" על טעב" "עגאל זע "?בל "אל /6מ לאר יששלט,,.
= יי 0 יי עי יי יט
דעֶרנאָך געֲדעָננק איך די ק זלטע אָסיעֶן נאַֿט נאָך סכּוֹה
אײַדעָר איך בּין אָבּגעפֿאָהרעֶן ,
די מאַמץ איָז געשטאַנעֶן בּלײַך װי קרײַד אוּן האָט געשטריִקט
רי לעָצטע ואָק פֿאַר מיָר, -
די בּריִדעָרלאַך זעֶנעֶן געָזעֶסעֶן שמיל אין די װיַנקעֶלעֶך, רי
העָנטליך אין די קעֶשעֲנעָם אוּן געֶגלאָצט מיִט די קיַנדעָרשע אוֹינעֶן ,
דֹעֶר טאַמץ האָט בעָצאָהלט װײַסץ, זיִלבּעֶרנע מטבּעוֹת מיט
אַ בּיטעֶרֹץָ איִרצָנִיע אוֹיף די ליפעֶן,
--- פֿופֿצעָהן רוּבּל װעָם געָנוּג זײַן 3 האָט עֶר מיך אַ פֿרעג
נעֶמחוּן און מיט איַראָניעָ מיך אָנגעֲקוּקְט,
--- געֶנוּג,
--- הײַטט דאָס פֿאָהיסטו מאַקי}
-- איך פֿאָהר,
--- בּאַלד פֿאָהרט שוֹין אָן די בּוֹיר 1,,,
--- איַך װײַם,
מיַר האָט הנאָה נַעָמהוּן דֹעֶר מאַמע'ס שרעָק, אוּן דעָם
מאַטעָנים איָראָניע האָט מיך גערײַצט, בּון איִך געָשטאַנען קאַלט
אוּן האַרם וי אײַזעָן אוּן אָבּנעָהאַקט געעֶנטפֿערט ,
צוּם סוֹף האָט דעֶר מאַטץעָ ניִט אוֹיסגעָהאַלטעָן, אָננעֶחמוּרעָט -
די בּרעֶטעֶן אוּן מיִט בּעם 8 זאָג געָטהוּן;
נאָר זאָלסט װיִטעָן אַז אַקאָפֿיִקעָ װעָל איַך דיָר מעָהר
ניִם שיקען !
== -- נוּט, |
--- מעָנסט דאָרמעָן אַפֿילוּ אוֹיסנעָהן פֿון , פֿון, הונגעָר .,
--- גוּט . |
עֶס האָט זיַך דעֲוהעֶרְט אַ קלונג פֿון צוּשאָטעֶנץ, אויפֿן טיש,
ממבּעוֹת אוּן דֹעֶר טאַטץ איז אָבּ אָן אַ זײַט, בּאַמעַרקט די קלענע.
רֹעָ בּריִדעֶרלאַך, צוּגעָגאַנגעַן האַסטיג צוּ אײַנעם פֿון זײַ . אַראָבּ.
לאָזעֶן איָהם פּלוצלונג אַ פֿײַערוְגעֶן פּאַטש אוּן אַ געשרײַ געטהוּן.
-- אוּן ד! אוּראָקעָס זעָנט איָהר קראַנק צוּ מאַכֿען} !
דערנאָך בּיִן איך עֶפֹּעָם געָפֿאָהרעֶן איַן מיִמעֶן דעֶר נאַכֿט אין
אַ אײַגנע בּוֹיר, װאָס איז געָוועֶן געֶפאַקט מיט מענשעֶן אוּן מיט פּעָק.
לעֶך, אַלע פּאַסאַזשיַרעֶן זעֶנעֶן געֶזעֶסעֶן צונויפֿנעֶקװעָטש, געָררע:
מעָלט אוּן געֶפיִקְעֶט אײַנעֶר דעָם צװױַטעָן מיט פֿאַרשלאָפֿעַנץ לאַננץ
-- 51 --
שניאור.
לל "טי
מע ר"שרן "ער אה ל"ר "על" "ע שאר" ארי טערט ,ול" "ישא אל אלל ,אל" ואל ",באה שאר"י
"א"ל" ישר ער שאט "אלל" אל" שא "ארי" "שרל אל" האל שיר :ר ,יי 20
נעָזעֶר , מיך האָט מעֶן פֿאַרקװעָמצט עָרגעֶץ אין אַװיִנקעֶלעָ. װאָס
איך האָבּ זיִך מעָהןף געֶטוּלעֶט צוּם בּוֹיד האָט מעֶן מיך אַלץ מעָהר
געֶרריִקְט , אײַנעֶר אַ שלאָפֿעָדיְגעֶר מגושמ'דיָגעֶר יוּד, אַ קצב אָרעָר -
אַ װאַלד סוֹחו , האָט מיר אַרײַנגעָרוּקט אַ גרוֹיסען קאַלאָש איַן שייס -
אַרײַן און בּשׁום איפן האָכ איך זיך פֿון דעֶר גרוֹיסעֶר פֿום ניִם נֹעִי
קעֶנט ראַטעֶוועֶן, אונמעגליך איז געֶװועֶן אַ ריהר צוטחון זי פֿון אָרט +
האָכ איִך געֶמוּזט שװײַגעֶן , שװײַגען, שװײַגעָן אוּן קוקעָן װי פֿאַר=
בּײַ מיִר לוֹיפֿען דורך פָלר! עָר , נאַסע אָסִיעֶן פֿעָלדעֶר בּעָרעֶקְטעַ
מיט האַלבּ צוּגאַנגענעָם שנל , שװײַגען אוּן זעָהעֶן וי דאָס לעצטע
פֿײַעֲרעָל פֿון דֹעָם אײַנגעשלאָפֿעַנעֶר שטעָדמיל רוקם זיִך אוּן רוקט:
זיִך און װעָרט פֿעֶרשואונדען, װי הוֹילְעָ בּוֹימעֶר שוּשקען זיך
עֶפֹּעֶס, װיִנקעָן זיך איבּעֶר מיט דאַרע שװונדזיבֿטיגע צװײַגען,
זאָנעֶן עֶפֹּעָם נבוּאה. אוּן טײַטלעָן אוֹיף מיָר װי משונח'דיג גְרוֹיסְץָ
פֿיִננעָר ,
-- אַז איך װאָלט געװאָלט, האָבּ איִך איצט געָקעֶנט רוהיב
שלאָפֿעָן , איַן דֹעֶר חײַם, דאָרמעָן , אוֹיפֿין קוּשעטקְע.
אַזוֹי האָכּ איך מיר געֶטראַכֿט אוּן בּיִטעֶר וי אַ דעָרװאַקטץ:
נעָר מענש גאַשטײבֿעָלט אין דֹעָר פֿינסטעָרעָר בּוֹיר, אי דאָס
שטאָרט:לעָבעֶן, אי דאָס רוּהיִגקײַט פֿון שטעָרטיל האָבּעָן מיַר נֹעָ..
צוֹיגעֶן . בּירעָ האָבּעֶן געצוֹינעֶן און בּיִדעָ האָבּעָן געָשראָקעָן, ראָם
| שטעֲרטעֶל האָט געָשראָקעָן מיט איָהר פֿעָרגאַנגעָנהײַט, די גרוֹיסע.
שטאָדט מיִט איָהר צוקונפֿט, אוּן איך ,14 יאָהריָגעֶר בּחוּר" בּין
נעָהאַנגען אין דעָר פֿיַנטטעָר צוויִשעֶן בּידעָ מאַננעֶטעֶן אוּן געָטראָ-
געֶן זיִך מיִט דֹעֶר אָננעָפּאַקטעֶר בּלאָמיָגעֶר בּוֹיר איִבּעֶר נאַסע װֹעש
געֶן אוּן ון פֿעֲלרעֶר , אוּן אַלץ אײַנגעשמוּעֶסט זיַך אַז דאָס פֿאָהר איך ,
לעֶרֹנעֶן זיַך, לעֶרנעֶן , לעָרנעֶן, װעָרעָן אַ דאָקטאָר , א פּראָפֿעָסאָר +
לערנעֶן זיך, עָר זיִך .
אוּן דעֶר נאַסעָר װאַלד האָט זיך אוֹיפֿן בּוֹיר װי אַ חטאַרע
אָנגעָרוּקט. מרוּקעֶנעָ בּוֹימעָר האָבּעֶן וך געָשׁוּשקעֶט, שלעָבֿטץ
נביאות אָנגעָזאָגט אוּן געָטײַטעֶלט אוֹיף מיַר מיִם די הילע צווייף
געָן, װיַ מיָט אומגעֶלוּמפּעֶרטעָ שװיַנרזבֿטינע פֿיַנגעַר יי
טאנעס
== 89 =
מיין ערשטע דירה,
4 5 5 א
,1
טײַן עָרשמץע דיִרה אין דֹעֶם גרוֹיסען כּרך איז אײַגענטליף
געָוועְן ניִשט טעָהר װ! אַ יורישץ שמוציגץ אַבסניאָ , איַן װעָלבֿעָר
איִך האָבּ געָװוואָהנט אַ מאָג טיט אַ נאַכֿט . נאָר איִבּעֶרגעְלעבנ האָבּ.
אוך אין דער 24 שעה'רינעֶר דיָרה נישט וועַניְגעֶר װי אין אַנדעֶרעַ
דיָרוֹת איַן װעָלכֿץ איַך האָבּ גאַנצעָ חדשיִם אָבּגעֶלעֶכּט אין דער
פֿרעָמד,
פֿעָרפֿיַהט האָט מיך אין דֹעֶר עֶרשטעֶר דיָרה מײַנעֶר אַ
שטיַקעֶל קרוֹב , װועלועָל האָט עֶר געהײַסעֶן, מיִט װועֶלכעֶן איִך
האָבּ זיַך געָטראָפֿעַן איַן װאַגאָן עֶמליֿץ מטאַנציעֶם פֿאַר אַרעָם,
דאָס אי געֶוועָן אײַנעֶר פֿון די קרוֹביִם װאָס ,זײַן טאַטעָנס שועֶם.
טעֶר איַז מײַן בּאֶבּעָם אַ מוהמע" אוּן אַן מען בַּעֶגעֶגעֶנט זיך פּלוצ:
לוגג איַן מטָן יוֹצא מיִט דעָם, װאָס מעָן גיִעט טרוּקעָן אַ שטײַבֿעֶל
אוּן מעָן רוּפֿט אוֹים: ,אַ 1* אוּן נאָפֿץ ,װאָס מאַכֿטמוּ" איז שוֹין
ניַשטאָ װאָס צוּ רעדעָן, |
נאָר פֿיִהלעָנדיג זיַך זעֲהר עֶלעֲנד צװיִשעָן ר גליַטשיקץ אָי
לע טיט די פֿרעָטרעַ, האַרטע פַּעֶקלעָך { צװויִשעָן שכּוֹרעָ מאָי.
אַטעֶן אוּן פֿעֶרשטײַעָטע ייַדעֶן , האָבּ איך זיַך מיט װעלוולעָן דער
רעה וי מיִט אַנ'אײַגעָנעָם בּרוּדעֶר , אוּן װעֶלװעֶל האָט מור
תֹּכֹּף דעָרװוִועָן זײַן גרוֹים ליִעבּשאַפֿט צוּ מיַר אוּן צוּ מײַן משפּחה
און האָט בּײַ מיר אױפֿגעָנעֶסעֶן די גאַנצעַ װאוּרשט מיט דוי קע
מיַט די עֶפֹּעֶל װאָס די מאַמץ האָט טיָר געֶנעֶבּעֶן אױיפֿ'ן װעָג, און
דעָרנאָך פֿרײַנדליך אַװעקְגעֶועֶצט זיך מיַר {דעָרצעָהלעָן פֿון זײַנע
געֶשעֶפֿטעֶן אוּן גליִקעָן בּיַז סאַמץ אַדֹעָם ,
אַחוּץ דעָם, װאָס װעָלְװועֶל איז געָוועֶן אַ היכֿעֶר , אַדאַרֹעֶר ,
אַנאָזוְנעֶר מיט גאַריִש-קוּרצעָ הוֹיזעָן, איַז עֶר אוֹיךְ געָוועֶן אַנ'עֶכֿטעֶר
שי פֿון אַ װאַנדעֶר:בּחוּר אוּן אַ װיַנר מעָנש} -- אײַנעֶר פֿון די
שלימולניִקעָם װאָס חאַפּעַן זיך פֿאַר אַלץ אוּן האָבּעֶן גאָרניִשט{
װאָס מוֹיזעָנר פּלעֶנעֶר איָן בּײַ זײַ אין קאָםּ אוּן קײַן אײַנציגעָר גראָי
שעֶן איַן קעֶשׁעֲנעָ, איָהר װיַלט אַ בּובֿהאַלטעָר אין עֶר אַ בּוכֿהאַל.
טעֶר אשי גלוֹיבּט אוָהר ניִשט 4 גִיֶעט עָר זיך אַ פּאָרקְעָ אין זײַן
קרעֶכֿצענדעֶר קעֶרבּעֶס מיט לאַנגע בּלײַבֿץ פֿיַנגעָר און שלעפּט אײַף
אַרוים אַ פאַפֿיִר מיט גאָלרעָנץ אוֹתְיוֹת אוּן איָהר לווענט בּפֿירוש,
== 894 ----
ז, שניאור .
: קיעל /רשר דראל ,רישר,ארטאר, ריר ריר רישרירישל רשי ישר של ר אלל טל ישר ר ירא ריש רעיש ריש
אַז ,װעֲלוּעָל חײַמאָװיִץ" האָט געָעֶנטפֿעָרט אוֹיף 114 שאֲלוֹת איַן
חכֿמת:הנּוּכֿאַלטעָריעָ. כּקצוּר ,., הײַנט װאוּ איַז די צװײַ חרשים.
װאָס עֶר האָט פּראַקטיַקירט איַן אַ קאַנטאָר פֿון שובֿװאַרג אוּן האָט
גענוּמעֶן צוװועָלף זיִלבּעֲרנעָ רוּבּל אַהרש 9 לעָהרעָריי זאָנט אֹיָהר }
איז וי איָהר זעָהט אֹיָהם אַ יוּדעֶן, װי עֶר האָט געָהאַט אין טע
לעֶנעֶשמי אַ גאַנצעֶן חדר מיִט אַ נאָמעֶן מיִט, טיט אַ בּלעָכֿענעֶם
שילט : ,מעָלאַמעֶר װועָלְוועָס חײַמאָװיץ" עֶר האָט דֹעָם שילט גע.
לאָזעֶן בּײַ זיך ,נאַ פּאַמיאַט" צום אַנדעֶנקוּנג הײַסט דאָס, אט
ליַעגט עָם בּײַ איָהם אין קעֶרבּעֶל, אוֹיבּ איך װיַל קעֶן איַך עָם
זֹעָהן, + אַרוּבּל מיט פֿופֿציג קאָפּיִקעָם האָט איָהם דֹעֶר שילט /אָבּ.
געָקאָסט" צו אפֿשר גאַנצע---צװײַ, עֶר געֶרעֶנקט שׁוֹין ניִשט געֲנוֹי,,
אוּן ואו איַן אַ סוֹחר 4 אוּן װאו און אַקאָמיוואָיאַושאָר ? עֶר האָט
דאָך געֲהאַנדעָלט מיִט נאָלדװאַרג איַן מיַט שטעָמפּלעָך אוּן אי
אַרוּמגעפֿאָהרעֶן מיִט בּיִכֹעֶר און מיַט אַפּטײַק-שאַבֿטלעָך , אָט היִמעֶן
זיך נאָך בּײַ אֹיָהם די פּרײַז קוראַנטעֶן; זאָל איך אַרײַן קּקעֶן,
אַררבּא, אַנב איז עֶר א חוָמיִק ר. ה, עֶר קעֶן גוּט חיָמיע, און
האָט זיך ד עָרווײַלֹעָ נאָר אוֹיסגעֶלעֶרעֶנְט מאַבֿעָן שפּיַנעָל אוּן
זײַף אוּן סונקץ, נוּ סיַנקע האָט עֶר דאָך אַפֿילוּ דורך בּריִעף יי
עָרנט מאַכֿעָן, דרײַ רוּבּל פֿון פּערואָן האָט עֶר געֲנוּמעֶן,
און נאָך בײַ איָהם גאַנץ דעָר בּלאַט:צײַמונג, וואוּ ס'איו געָועֶן גי
דרוקט די סיַנקעימוֹדעה; נאָר איִצט האָט עֶר אַ נײַעָ עֶרפֿינדונג
װאָס האָט איֵהם יבֹּלוּט אוּן געֲלדֹ' אָבּגעְקאָסְט. עֶר האָט זיך
איצט אוֹיסגעָלעֶרנט מאַכעֶן אַזאַ :מין , כּאַלזאַם' צוּ שװאַרצעָן און
בַּעֶגײַעֶן אָבּנעֶריבּעֶנעָ, שטאָלעֶנעָ זײַגעֶרם, גיִעבּ איָהם נאָר גאָט
הוּנדערט קאַרבּעָן וי עֶר װאָלט זיַך געֶמאַבֿט אַ קלײַנעָם פַֿבריִקעָל
פֿון דעָם דאָזיגעֶן בּאַלואַס, װי עֶר װאָלט גליקליך געֶוועָן, און
מכּז דעָם מאַקי פֿאָהרט עֶר אין אֶדֹעָם , זכֿעָן אַשׁוּתף פֿאָהרט
עֶר, דאָס עֶר האָט שוֹין צוּ דֹעָם אַפֿילוּ אַ נאָמעֶן: ;נעֶנריִנאָף,
װיל עֶר דעָם בּאַלואַט אָנרופֿעָן , אַזוֹי װי אַ נעֶנעֶר איָז שװאַרץ אַזױ
-װעָרעֶן פֿון דעָם רי אָבּנעֶריִבּעֶנעָ זײַנעֶרם אוֹיךְ שװאַרץ, --- אוּן דעָם.
סופֿיקס ,נאָן" גיִעט עֶר צוּ כֹּרי עָם זאָל קלונגען. פֿראַנצויזיִש,
פונקט וי פֿון אוֹיםלאַנד , װאָם? װי זאָג איך נײַן ?
דאָ האָט עֶר געָנוּמעָן שליַנגעָן ראָס שפּײַעָבֿטס פֿון אוֹיפֿרע.
-גונג. אוּן זײַן שפּיציְנעֶר גאָרגעֶל האָט איָהם געָנוּמעֶן טאַנצעֶן אַרוֹיף
-- 60 --
טיין ערשטע דיוה,
ריררישר ר "ר"ר לאיאל שאר" ש"אר" אר רואל שאר ילארק
54
און אַראָבּ , גיִך, ניִך װי אַ מײַװעָל, עֶר האָט זיך אַ פּאָרקע געמהוּן
און זײַן קעֶרבּעֶל אוּן אַרוֹיסגעָחאַפּט פֿון דאָרמעָן מיט נצחין אַ פּאָר
קלײַנע פֿעָרקופעָרטץ פֿלעשלעָך מיָט עֶפּעֶם אַ פֿליִטינם; לאַנגואָם
מיט גרוֹיס פֿעָרגניְגעֶן --- אַרוֹיסג עָצוֹיגעֶן פֿין זײַ די קאָרקען און גע
שטופּט עָם מיר גלײַך איַן נאָז אַרײַן --- איַך זאָל שמעָקעֶן, פֿון אײַן
פֿלעָשעָלע האָט מיַר אַ שפּאַר געָמהוּן מיַט אַ שטיקעָנדע זיעָרס אוּן
פֿון דֹעֶר אַנרעָרעֶר מיַט יאֶלקעָ עָהל{ נאָר װעֶלװעָלִיס פּנים האָט
בּשעת מעשה אַזוֹי געלוֹיפֿטען, אַז איך האָבּ אוחם געָמוום טהון
דאָס צוליעבּ אוּן אַ שמײַבֿעָל מהון אוּן זאָגעָן: יאָ", מיִט אַואַ מאָן
פונקט איַך װאָלט גוּטע פּערפֿומץ דעֶרשפּיִרמ,
יאָ אוּמגליִקליך איִז עֶר װאָס עֶר האָט ,קאַק ראַז" ניִשט קײַן
הוּנדעֶרְטעָר, לכל הפְּחוֹת אַ פֿופֿציַגעָר, נאָר מיט גאָטעָס הילף,
אָט אין אַרֹעָםס, וועֶל אֹיִך אַלײַן זעָהן. יאָ, אַנב, אפֿשר האָבּ אוך
אַ צווײַ רוּבּל בֹּיִז אַדעָס, מעָהר דאַרף עָר ניִשט, דאָרטעָן װוּ עָר
קומט איָז, מעָחר דצרף עֶר ניִשט, װאָס, נײַן אפֿשר
איך בּיַן אַ בּיטעֶל מבוּלבּל געָװאָרעָן פֿון דֹעֶר פּלעצליכֿעָר
קלאָץיבקשה אוּן מיַט אומפּעָט געֶהאַפּט זיִך צוּם בּײַטעָלע,
וועֶלוועָל ציָהט אוֹים זײַן דאַרעֶן האַלו פֿון שמוצינען פּאַמּי.
רּעָנעֶם קאָלנעָר אוּן קוקט מיר אַרײַן אין בּײַטעֶלעָ מיִט אײַן אוֹיג---
וי אַ האָן דער ועֶהעֶנריָג אַ קעֶרעֶנרעָל,
-- אָהאָ בּיִסט יאר גאָר אַנ'עוֹשר ! |
--- זיַבּעֶן קאַרבּעֶן איַז מיַר נאָר געבּלובּצֶן , --- עֶנטפֿעָר איף
אוּן װועֶר עָפֹעָם פלוצלונג אָנגעשטויסען אוֹיף װעֲלוועֶלעֶן פֿאַר זײַן
קריבֿעָן ,
-- אוּן װײַפֿיַעל האָסמוּ פֿאַר'ן פֿאָהרעָן נעָהאַט? אַ וראַי ..
| --- פֿופֿצעָהן ! האַפּ איִך אונטעָר מיט גדלות, אוּן קוק װאָס
פֿאַר אַ רוֹשם עֶס װעָט מאַכֿעָן אַזאַ ציפֿעָר אוֹיף לולע
--- אֶהאָ ? מאַכֿט ועָלוועֶל אוּן קוּקט מיַר אַלץ מיִם אײַן אוֹיג
אין אי בּײַטעָלע .
איִך רעָרלאַנג איָהם צװײַ רוּבּל פֿון מײַנע זיבּעֶן, און װעָל
וועֶל נעָמט עָם צוּ עָפֹּעָם ניִשט װיַלעָנדיִנ מיט די שפּיצעֶן פונק ,
אוּן קוּקעֶנריַג אין פֿעַנסטעָרל פֿון װאַגאָן גיִעט עֶר עָם אַ װאָרף
אַרײַן אין װעֶסט:קעֶשעֶנעָ וי אײַנעֶר זאָגט : אוֹיך מיַר געֲלר ,
איך פֿעֶרשטעָה מיט אַ מאָל דֹעָם קלײַנעָם װעָרטה פֿון די
.- 64 --
ז. שניאור ,
אֶרֹעָמץָ פֿיָנף רובל, װאָס מיַר איָו יעֶצט געֶבּליִבּעֶן, ס'וועָרט עָפַּעָם
אוּמעֶטיָג אוֹיפֿן האַרצען, עֶס װיַלט זיך אַז וועֶלװעֶל זאָל מיִט מיר
רעֲדעֶן, דעָרצעַחלעֶן וי עֶם לעֲבּט זיַך ד אָ ר ט עָן, עֶר זאָל מיר
מאַכֿעָן גרינגעֶר . נאָר עֶר. זיִצט שוֹין קאַלט, זײַן געָפֿלאָכטעֶנעַ
קעֶרבּעֶלעָ מיִט די פּרײַזקוראַנטען האָט עֶר פֿעֶרשלאָסעָן, האָט זיך
אָנגעַשפּאַױט אוֹיף אוָהר מיט ן עֶלעֶנבּוֹינעֶן אוּן געֶנעֶצט , אַפֿילוּ אָן
זײַן ,נעָגריַנאָן" האָט עֶר פֿעָרגעֶסעָן ,
| -- װעֶלוֹעָל, פֿרעֶג איִך איָהם אוּן קוּק איָהם אָן טיט גֶע,
בּעָט, אוֹיף װפֿיעל קעֶן זײַן נַעֲנוּג פֿינף רובּל, דאָרטעֶן }
--- 5'װײַם! נעָנעָצְט װעָלְװעָל, --- אוֹיף אַ װאָך, אוֹיף אֲני
דעֶרטהאַלבּען,
מיַר װעֶרט קאַלט אין רוּקעֶן אוּן אין דאַלן װעֶרט שועָר,
דאָך סטאַרץעַ איַך מיך אַבּיִסעֶל אָבּדיִנגעֶן; |
-- אוּן איַך רַעָכֿעָן אַז אייף אַ גאַנצען חוֹרש, װעֲלוועָל, אַ !
װעָסט זעָהן , |
-- אָ ! געֶנעֶצט װעֶלװעֶל מינ כּטול. ---
-- אוּן אוֹיף דרײַ װאָפֿען אוֹיךְ גישט }
--- אפֿשׂר א
פֿעַרפֿאַלעָן,. קלעָהר איך, מײַן הלואָה' -- אוּן קוּק אָן
װעלוולעֶן מיַט שנאָה,
--- הער נאָר, אפֿשר װײַסטוּ עֶפָם פֿון אַ סטאַניץָ +, אַ :
װאָלװעָלעָ, בּיַז װאַנעְן כֿ'װעָל אַ דיַרה קריעגעֶן,
ועֶלוָּל לעֶבּט פּלוצלונג אָבּ װון אַ גוֹסט'רינעָר פֿיַשט אין אַ.
מולמעָר מיט װאַסעֶר ,
, עֶר האָט פֿאַר מיַר זְעָהר אַ גוּמֹעָ אַפסניא. רי בֹּעְלֵיי
בּותַיִם זע מיט איָהם אוֹחביִם נאמנים , אַנב װעָם עֶר שוֹין מיִם
מיַר צוּ פאָהרעֶן אוֹיף אײַן דראָזשקע { ניִשט װײַט פֿון דעֶר 8כסניאָ
פֿעָרפֿאָהרט עֶר צוּ אַ געֶװיִסעֶן מעָנשעָן, אוּן אֶט דֹעֶר געֶװיִסעֶר
מעֲנש האָט פֿאַר איָהם אַ שותף, אוֹיך אַ געֲווֹיִסעֶר-מעֶנש, אוּן די
אַפֿסניאָ וואוֹהין עָר וװועֶט מיך פֿעָרפֿיהרעָן איַן זְעֵהר אַ גוּמֵעָ, אוּן
יזעָהר א בּיִליְגעָ, אוּן קײַן בֹּעֶסעֶרעָ װײַם עֶר ניִשט אן גאַנץ אַדֹעָם,
װאָס, נײַן ? אפֿשר גלויבּ איך ניִטט }
0 יט
ר בארא
מיין עֶרשטע דירה,
--צללשאלל רישי "זאל זאל "/6 "שי ארלע, לאל 0 ישאר" עאיל 6 רע ,"קראי שאר שאוי"שררץ. שאר ירש 16 4 יז ישר "אלל אל" שאר "אל" על עב" שאייסר, ארעשרר"/באל "ר /מי"/רל"/י לעמ" שאריעמישעריס
,1
לאַנג זעֶנעֶן מיַר געֶפאָהרעֶן אוֹיף אַ דראָזשקע אוּן געֶררעָהט
זיך איַן שמאָלץ געֶסלעֶך, בּיַו מיר זַעֶנעָן צונעפֿאָהרעָן צוּ יעֶנעֶר
הוֹיז וואוּ וועֶלוועֶט האָט געָהײַטעָן דעָם פֿוהרטאַן ,
אוּן כּדי צוּצוקוּטעָן צוּ דעֶר אבסניאָ גופֿאָ, האָט מעֶן פֿריִהעֶר
געָדאַרפֿט דורבֿנעָהן אַ לאַנגען שמוציגעֶן הוֹיף ; נאַכֿהער
טעֶרן, פֿיִנסטעָרן קאָרידאָר אין װעֶלבֿעָן מעֶן געָהט אַפֿריהעֶר גלײַך,
גלײַך און מעָן מאַפּט, נאַפֿהעֶר בּעָקוּמט מעָן אַזֹשץ איַן רעָכֿמעָן
זײַט און דאָס גיעט צוּ פֿעָרשטעָהן אַז מעֶן דאַרף זיך נֹעֶהמעֶן
לוגק'ם, דאַן פֿעָרטשעַפעָט מען זיך אָן 8 פּוםטעֶר פֿאַס , װאָס גיעט
אָב שלום.עליכם מיַט אַ היַלבֿיַגעֶן ,בּום", בּאַלױ נאָך, רעָם פֿעָטעֶל,
אוֹיבּ מעֶן איָז פֿאָרזיבֿטיג אוּן מעֶן פֿאַלם גיִטט, דעֶרשפּירט מען
מיט די פֿיט אניעָק פֿון אַ שטאָלען מרעָפּעָל אָהן אַ פאָרעַנצץ, מען
הוֹיבּט זיִך אוֹיף אוָהם אוף מיט מסירת נפש, און מעֶן טאַפּט אָן
א קאַלטץ. אוערנע קליאַמקע, װאָם איָז שטעָנדיג אײַנגעָשטיִרט. אין
העֶריִנג ראָסעָל אוּן מעֶן טראַטעֲוװועָט אַרײַן איִן סאַמץָ מרקלין,
פֿאָראוים איז געָנאַנגלָן וועֶלוועֶל מיט זײַן קעֶרבּעֶלְעָ אוּן נאָך
איָהם איך מיט מײַן 8 פּעקעל,. מאַפּעַנדוג די װעָנֶר מיט לאַננץ,
דאַרע העֶנד, האָט מיר אַלץ װעֶלוועֶל געֲגעֶבּעֶן צוּ פֿעָר שמעָהן :
,, אַו דאָ איז אַ בּיִסעֶל פֿיַנסטעָרלעָך , אַז בּײַטאָג צינדט מען
אין גאַנץ אָדעֶָם ניִשט אָן קיַן פֿײַעֶר אין די קאָריְדאָרעָן, אין
גאַנץ אַדעֶס . אפֿשר גלוֹיבּ איִך ניִשט + אָט װעָל איך זעָהן, נאָר
דאָ דאַרף מעֶן זעָהן, װי א מעֶנשׁ. ס'איו 6פיְלוּ דאָ נאָך אַטהיַר,
אַ גלעזערנע, 8 פּאַראַדֹנעָ , נאָר איבַּעֶר יעָנעֶר האָט עֶר נישט ליעב
| צוּ געָהן , דאָרטעָן איָו, פִּטַמעֲלעֶך, מּטמעֲלעָך, אַבּיטעֲלעָ אָן אַ
זײַט, שֶר איַן שוין דטָ געֶניִט, װײַלע,
ראָ האָט מײַן געָניִטעָר װעֶנװײַזעֶר אַלײַן בּעֲקומעֶן 8 קלאַפּ
אין אײַנעָט פֿון די אוֹיבּעֶרְשטעָ חלקים פֿון זײַן בּײַגעַנדינען נוף אוּן
געָמאַבֿט אַ שװײַג---הויכּעֶנדיג זיך אוֹיפֿין מרעֶפּעָל האָט עָר זיך צוּ
טייר אַ קעָהר נעָמחון :
--- זֹעָה - דוּ האָסט זיַך ניִשט אָבּגעֶקלאַפט 4
3
אבי נן
-- 62 ---
ן, שניאור ,
זעָה, אוּן איָהם האָט זיך געֲדאַבֿט, עֶר האָט עָמֹּעָם נְעִש
העָרט , | | |
אַז די טהיר האָט זיַך אוּנטעָר אונז צוּנעָמאַפֿט, האָט מיך
אַ שמיק געָטהוּן אַ שׁוועֶרעָ לופֿט אָנגעֶזאַפּט מיִט װילגאָטש אוּן איך
בּין װיַערעֶר געֶבּליַעבּעֶן שטעָהן איַן דֹעֶר פֿינסטעָר, האָטש דאָ
! אוִז דעֶר חוֹשך געָוועֶן אַבּיִטעֶל שיְטערעֶר וי איַן ,קאָריִדאָר", אַרוּם
מיַר האָבּעָן שאָטעָנס פֿון מעֶנשעֶן געֶמאַכֿט בּעָווענוּנגעֶן, װעֶרטעֶר
אוּן קוֹלוֹת האָכּעָן זיַך געָלאָזם העֶרעֶן}, אוּן אַ הײַזעריַגעֶר קװויַטש
פֿון אַיוּדעָנעָ -- איִבּעֶר אַלעָ קֹלוֹת, אין דֹעֶר עֶרשטעֶר מיָנוּט בּון
איך ניִשט געֲוועֶן זיִכֿעֶר , אַז איַך זעָה דאָס אוֹיפֿן װאָהר, אַז ראָט
װאָס אַרוּם מיָר איַן מאַקי אַניאמת , אין מוֹח איַז מיָר נאָך געֶשטאַ=
- נעָן דאָס קלאַפּעָרײַ פֿון די װאַגאָנעֶן רַעָדעֶר, רוּנדעָ אוּן פֿלאַכֿץ
פּײַזאַושעַן האָבּעֶן זיַך נאָך נעֶררעָהט אוּן געָלאָפֿען פֿאַרבּײַ נאָר
בּיִסלעפֿװײַו האָבּ איך געָנוּמעֶן בֹּעֶמעָרקעֶן, אַז איִך שטעָה אין אַ
היבשען צוִמעֶר , אין װועָלכֿעָן ם'איַז ניִשטאָ קיין פֿעַנסטער , אַ חיץ.
אַ גלעזעָרנעָ טהיר איִן דעֶר פֿאָדעָרשטעֶר װאַנד , אוּן אַפֿוְלוּ ד! דאָ,
זיגֶץ אָריִמע מחיר, האַלבּ פֿוּן בּרעֶטעֶר האַלבּ פֿון גלאָז, איו אוֹיך.
פֿעָרשטעלט פֿוּן דרוֹיסעֶן עֶפֹעָם מיִט מיאוּסע, היִלצעֲרנע בּנינים,.
אוּן אי דאָס אײַנציַנץ װאָס בּרעֶנגט אַרײַן אין ציִמעֶר אַ גראָהעֶן
אָבּשײַן -- אַ זֵבֹר , אַז עֶם איַז דאָ אַ זוּן אוֹיף דעֶר װעֶלט, אין דיי
זײַמיַגעָ װעָנר פֿון ציִמעֶר האָבּעָן זיַך געֶזעָהן , שװאַרצץ אוּן לאַנגץָ.
פֿיער קאַנטיגע לעָכֿעָר, אָרעֶר אֶפֿעֶנעָ טהיָרעֶן, װאָס פֿיִהרעֶן אַרײַן.
איַן נאָך מעָהר פֿיַנפטעָרע ציִמעָרן, דֹעֶר אַרחיַטעֶקטאָר פֿונ'ם הוֹיז.
האָט זיַך, קענטיג, שוֹין אײַנמאָל משתּרל געֲוועָן, אַיועֶקגעֶלעָגט
זַן גאַנצץָ קעָנטשאַפֿט און מאַלענט אינ'ם דאָזיְגעֶן פּאַרמעָר, אַוּ
אין איָהם זאָל קײַנמאָל קײַן אײַנציגעֶר שטראַהל ניִשט אַרײַנקוּקעָן,.
קײַן אײַנצוְגעֶר שײַנדעָל פֿון דעֶר זוּן, פונקט וי עֶר װאָלט געָוואוּסט
אַז וועָן ניִשט איז װעֶל איך קוּמעָן אין אַדעֶס אוּן װעָלוועָל װעָט
מיך פֿעֶרפֿיִהרעָן דוקא אַהעָר יי. .
אין מימעָן ציִמעֶר איז געָשטאַנעָן אַ לאַנגעֶר טיִש צוגעֶרעָקט
מיט אַבּרוּדיִגעָן, רוֹימעָן מיַשטוך , אַרוּם איָהם, אין עֶבּיְנעֶן שאָטען
אוּן שטעָנריִגעָן װילנאָטש, ועָנעֶן געֶועֶסעֶן פֿרעֶמדעָ פּנים'עֶר אוּן
געָזוּמט מײַ, געֶקלאַפּט מיט בּלעָכֿעֶרְנעָ טשײַניקעָם אוּן געָרעֶרט
מיַט אַלעָדלײַ קוֹלוֹוג, אײַנעָר אין אַ קאַרטוז , קעָנטיג אַ גי , האָט
== 64 --
מיין ערשטע דיוה ,
לולא אלל" רואל עב /אר),
אַלץ געֶקלאַפּט מיטץ פֿױסט און עָפֹּעֶםס געָטענה'ט אוֹיף רוּסיִש;,
און געֶנאָסעֶן פֿון אַפֿלעֶשעָל איִן די טײַ װאָס עֶר האָט געֶזוּפּט ,
-- אָט דאָס אוז די שטאָרט 4 --- איַז מיַר דוּרבֿגעלאָפֿען אין
מיִעדעֶן מוֹח --- אָט אַזוֹי לעָבּט מעֶן דאָס איַן שטאָדט !
-- נו, װאָס 4 האָסט דיך צוּנעֲקוּקְט! --- גיֶעט מיר װעֲלוועָל
אַ זאָג מיִט נצחוֹן, |
איִך האָבּ געֶשויגעֶן ,
-- קוּק זיַך נוּם צוּ!---גועט מור װעֶלװעֶל אַנ'עצה און
בּוינט זיַך אײַן כּדי אַרײַנצוּקוקען מיַר איִן פּנים,
- אוּן וועֶלוועֶל געֶפֿיַנט, אַז איִך בּיִן ניִשט קײַן מבין אוֹיף דעֶר
אַבֿסניא, דאָ איז נאָר דעֶר זאָל, די צימעֶרעֶן זעֶנעֶן אָן אַ זײַט,
דאָ װעָל איך קעֲנעָן מריַנקען טײַ , װעֶן איך װעָל וועֶלעֶן. מען
דאַרף גאָר נעֶבּעֶן אַ קאָפּיִקעָ אוֹיף טײַ אוּן אַ קאָפּיִקְעָ אוֹיף געָקאָכט
װאַסעֶר , װאָס 4 אפֿשר נײַן }
איִך האָבּ געֶשוווְגען,
כּדי צוּ מנצח זײַן מיִך איַנגאַנצעֶן האָט מיַך װועֶלװועָל אַ שלעם
געָטהוּן פֿאַר'ן אַרבּעֶל אוּן אָנגעָוווִועָן מיט'ן פֿינגעֶר,
-- דוּ זעָהפְט ? אָט דעָם, דאָרטעָן, דאָס אי דֹעֶר בּעלי
הִבּית אַלײַן, זעָהר אַ ואוֹילעֶר מעָנש, מײַנעָר אַ פֿרײַנד, זְעָהר
אַ וואוֹילעֶר, דוּ גלוֹיבּסט נישט ?
װעֶלוועֶל האָט זיַך אוֹיף אַ װײַלעַ אָבּגעֶקעָהרְט רעַדעָן מיט
עֶמיִצעֶן אוּן האָט מיַר געֶנעֶבַּעֶן צײַט צוּקוּקעֶן זיַך צוּ זײַן פֿרײַנד,
אָן אַזײַט, נַעֶחנְטעֶר צוּ דעֶר גלעֶזעָרְנעֶר ,פּאַראַדגעָר" טהיר ,
נעַבּעֶן אַ בּעֲזוּנדעֶר טיַשעָל, אין געֶועֶסעֶן אַ בּעֲזעֶר יוּד מיִם אַ צו
שוֹיגעֶרט געֶלעֶן בּאָרד און האָט מיטץ מוֹיל אַלײַן געָמחוּן דרײַ
מלאָבֿוֹת פֿאַר אַ טאָל : גענעֶטעֶן רעֶטעֶך מיִט שמאַלץ, געֶלעָרעָנט
חוֹמש מיט אַ בּלײַבֿעָן בּאָרפֿיִסעָן איִנגעֶל אוּן געֶקרינט זיך מיַט דער
װײַב , |
מיִט דער ליַנקעֶר האַנד האָט עֶר געֲקניִפּעֶן שטיקעָרװײַז פֿון
אַ שפּיִצוגעֶן אוּן פֿלאַכֿעָן לאַבּעֶן בּרוֹירט , געָװאָרפֿעָן עָם אין מוֹיל
אַרײַן און אוּנטעָרגעָשטוּפּט מיִט גראָב-בּעזאַלְצעֶנעָ און בּעֶשטאַל.
|צטעָ שטיקלעָך רעֶטעֶך , אוּן מיט דעֶר רעֶֿטעֶר האַנד האָט עָר
נעֶטײַטעֶלט אין חומש אַרײַן, אֶדעֶר געֶריִטעֶן דעֶם אונגעל פֿאַר'ן
אוֹיעָר , און צװייייו. קײַעָן און לעָרנעֶן האָט עֶר נאָך אַלץ אוֹיםי
-- 68 --
ז. שנואור ,
געֶמעֶרקִיָרְט ניִשט צוּ פֿעָרשװײַגעֶן דעֶר װײַב , די אוֹיגעָן זענעֶן איָהנ
געֶוועְן אָנגעָגאסעֶן מיִט בּיִטעָרניִש פֿונם רעָטעֶך אוּן מיט גריָמ
צאָרעֶן { אױפֿגעָרעָגט , מיִט רציחה, האָט עֶר געָמאָהלעֶן מיִט רי
יאַשלעָם , געֶסאַפּעָט אוּן געָמיִשט זיַדלעָרײַ מיט טײַטשװעָרמעֶר צוּ
זאַמועֶן : | -
-- אָט װעָלעֶן מיַר זשָהן, זאָג! װתרוצצו: האָנעָן זיך
געֲשטוֹיסעֶן --- נוּ, הבנים, די איַנגלעֶך די, די זיָהן, די זיָהן. ז
וועָט ראָ מיָר נישט נעפֿטיְגעֶן זאָג איַך דיָר , הוּלטײַקץ. בּקרבּה,
אין אוחרע אונגעוועְט, נבלה, דֹעֶר בּעל:הבּית בּון איך דאָ. זאָן
ותאמר : האָט זי געזאָגט, האָט װֹעָר געָאָגט } יאָ, האָט רבקד
געָזאָגט , איִך דאַרף ניַשט, אַז שכּוֹר'ץָ קצבים זאָלעָן צוּ מיַר קריכֿען
בײַנאַכֿט אין שטובּ .,, הײַנט למה--װאָרוּם, זה--- דאָס , אָנבֿי --
איך ? |
זײַן װײַבּ האָט מען ניִשט געָועָהן, נאָר איָהר הװַועֶריִנעֶר
קילבֿיל האָט געֲגרילצט פֿון אַ פֿיִנסטערעַר קאַנוּרע אַרוֹים, פֿוּן דער
קאַנורעָ האָט נאָר אַרוֹימנעָקויקט אַטעֶמפֹּעֶר זײַט פֿון אַ פּליִטץָ:
| --- פֿאַרצעֲריִנעָר טײַנעָר, מעֶן פֿרעָגט דאָך דיַר נישט. האָסט .
בּעֶמעֲרֹעָ פּרנסוֹת? דוּ פֿרעָסט--פֿרעָם! דוּ געָהסט אוֹיף דײַנץ.
אוּרטקעס -- געָה! חאָטש כּף+הקלע, מיט דיר אוֹיף צוּמוּקעָניִשׁ!
אוּן די פֿרעָמדע פּנים'עֶר אַרוּם דֹעָם לאַנגעָן מיש האָנּעֶן
רוחיג געטרוּנקען טײַ , געֶקלאַפּט מיִט בּלעָכֹעֶרְנעָ טשײַניקעם,
ניִשט געֶבּעֶנריָג זיך אַפֿילוּ אַ קעָהר אין יעָנעֶם זײַם, אוּן אַ ריח
מיַט קעָלט אוּן מיט אַלטעָן , אַלטעָן װילגאָמש האָט געֶטראָגעֶן פֿון
רעָם ציִמעֶר , פֿון אַלע זײַנע טעֶנשעֶן , פֿון אַלעָ קוֹלוֹת װאָס שװשי
בַּעֶן און שטיקען זיַך אין זײַן שוועָרעַר לוּפֿט, אוּן מיר אוו דאָס
אַלץ אוֹיסגעָקוּמעֶן אַזוֹי. אוּננאַטיִרליַך , פֿרעָמד אוּן אַבּיִטעֶל שרעָק.
ליך . ס'האָט זיך זעַהר געֶװאָלט אַרױֹיסלױפֿעָן, אַװעקלויפֿעָן פֿון
דאַנעֶן , לױפֿעָן צוּ די בּלאַנקעַנדע װיסמאַועָם פֿאַרבּײַ װעֶלֿץָ איך
בּיִן דוּרפֿגעפֿאָהרעָן אוֹיף דֹעֶר דראָזשקעַ, צוּדריקעֶן זיך מיטן
הײַסען שמעָרעֶן צוּ זײַעֶר געָשליֶעפֿעָן:קאַלטען אוּן גלאַטעָן גלאָז אוּן
קוּקעֶן, קוּקעָן. קוקען. דאָרט איז אַלץ אַזוֹי רײַך אוּן רײַן, אַלץ
איַז מיַם רוֹימעֶן אוּן גריִנעָם סאַמעָט אוֹיסנעֶרעָקְט. -- נאָר מײַן
כּעָקעֶל איו געָוועֶן צוּ שוועָר --- עֶר האָט מיַך צוּנעָשטיִעדט צוּ זיך
אוּן איך אַלײַן בּיִן געֲוועָן צוּ מיַעד אוּן צוּבראָכֿעָן פֿון װעָג, און
מוין עֶרשטע דירה ,
טיט נאָך שטאַרקעדע בּעֶנקעֶניִשׁ חאָבּ איִך געָטראַפֿט װעָנעֶן דעָר
װײַבֿעָר מאָפֿקע, װאָס איִך האָבּ איבּעֶרנעלָוען אין דעָרהײַם ,
-- אָט האָט אֵוָהר אײַך ! -- האַפּט מיך אָן פּלוצלונג װעָל.
װעָל פֿאַר'ן האַנד אוּן פֿיִהרט מיך צוּ מיט נדלוהן צוּ דעֶם נעָלעַן
יודען , --- טלום עליכם ! נעם דעָם יונגעָן מאַן אַצומעֶר , אֶבּעֶר א
רעֶפמעֶן .,
דאָ האָט זיך צוּ איָהם װעֶלוועֶל אײַנגעבּוֹינעֶן אוּן אַרײַננע:
דוֹיטט אַ סוֹר אַז אַלע האָבּעֶן נעָהעֶרט :
-- דאָט אוז מײַנעָר אַ קרוֹב, זײַן טאַטץ און דאָס
טאַסקװעָר}, פֿון די גבירים, נאָכֿ'ן גרוש, האָט אפֿשר אַ ה
מיליאָן רוּבּל, װאָס אפֿשר נײַן 1 איהר גלוֹיבּט נישט }
--- װעלוועָל! האָבּ איך איָהם שטול אַ שלעָפּ געָטהוּן פֿאַרץ
אַרבּעָל און אָנגעָשמעלט אוֹיף אֹיָהם פֿעָרװאונדעֶרטע אוֹיגעֶן ,
צ 1,
| = דעֶר געֲלֹעֶר יוּר האָט קוֹרםיכל געגעֶבּעֶן דֹעָם בּאַרפֿיַסען
ונגעָל 8 פֿראַסק אין מוֹיל--- אַ צײַכֿעָן אַז עֶר זאָל זיך אָבשמעָלעֶן
נאַכֿהעֶר אָבּנעֶשטוּפט פֿון זיך דֹעָם טעָלעֶר מיִט רַֹעֲמעֶךְ אוּן אַ
געשׁרו געָטדוּן צוּ דעֶר שװאַרצעֶר לאָך פֿון װאַנעָן רי פּליטע האָט
אַרוֹיסיגעקוקט :
--- שטוּם שוֹין דאָרטען אַ װײַלץָ, הולטײַקע.
--- עָר אַלײַן שטוּם ! האָט טערט אַ כּת-קוֹל פֿון דעָר
פֿנסטעָרעֶר קיך .
אוּן דעֶר יד האָט זיַך צוּ מיַר אַ קעָהר נעָטהוּן ,
-- אַ בַּעֶטעֶל , צ! אַ מעבּליָרטעֶן ציִמעֶר ?
-- אַ ציָמעֶר צן יאַ בּעֶמעָל! --- האָט איבּעֶרנעָחר'ט װעָל.
יװעָל .
-- אַ ציָמעָר ,
--- עָר װיֵל אַ צימעֶר --- האָט װעָלװעֶל געֶגעֲכּעֶן צוּ פֿעָר.
שטעחן .
איך בּיִן געֶבּליִבּעֶן שטעָהן מיטץ פַּעֲקְעָל אין האַנר און נִעָי
װאַרט הינְטעֶר דֹעֶר גְלעָזעֶנעֶר מהיר , דרוֹיסעָן האָט געָקאָבֿט ,
== 67 --
ז שניאוף .
יט
עטאר טליש 6
אוּן פֿעָרשמאָלצעָנע װײַבּעֶר מיִט קאָשיִקעִם אוּן מיָט פֿאַרמיבֿען
פֿולץַ מיט פֿיִשׁ האָבּעָן זיך דאָרטעָן אַחוּמנעֶררעָהט און עֶפֹּעָם
געֶשריָעֶן מיִט בּרײַמע בּלאָהץ מײַלעָר,--- אַ פֿיש מאַרק ,
דעֶר יוּד האָט מיך אַ װײַלץ אָננעקיקט מים רוֹיטעָ אױגען
אוּן פלוצלונג אַ געַשרײַ געָטהוּן אוֹיף מיר ; |
--- טוּ. וואוּ איַז צװאַנציג קאָפּיקעָם ?
וועֶלווֹעֶל האָט אוּנטעֶרגעָהאַפּט :
--- נוּ -- יאָ! פֿאַר װאָס גִיִסטוּ נישט צװאַנצוג קאָפּיִקְעָם ?
איִך האָכ זיך דעָרשראָקעָן + און נעָחאַפּט פּאָרקעֶן זיך איף
קעָשׁעָנץָ, שטאַמלעָנדיג :
-- אֶה ! נײַן, איַך האָבּ געָמײַנט אַז זײַ, אַז נאַכֿהעֶר ,
-- עֶר האָט געַטײַנט אַז מ'קען נאַכֿהעֶר . האָט װעֶלוועָפ.
פעָר טײַטשט .
-- צוּליָעבּ. װאָס זאָלט אוָהר קלויבּעֶן חוֹבוֹת. מאַכֿט צִו
מיַר דעֶר געלעֶר יוּר אַ בּיִסעֶל װײַכֿעָר ,
| == אוּן מאַקי אַזוֹי ! - איז מסכּיִם ועלווֹעָל - װאָס דאַרפֿסט
קלוֹיבּעֶן חוֹבוֹת ? |
== אוּן איך אַלּן דעָרפֿיָהל שוין מאַקי, אַז איַך בּין אַ שרעֶקלי+
בֿעֶר בּעל-חוֹב אוּן חאַפּ װאָס גיבֿעָר אַרוֹים רי מטבּע פֿון קַעֶשׁעָנעָ.
צוּנעְטעֶנדיָג דֹעָם זיִלבּעֶרנעֶם פֿעָרציַגעֶר , וװעָרט דעֶר יּף
װײַטעָר בּײַז אוּן ניִם אוֹיף מיַר װיִדעֶר אַ געָשרײַ ;
נוּ { געהט! מעָן װועָט אײַך שוין געֶבּעָן .
עֶרשט דאָ בּעֶמעֶרקְט. עֶר וועֶלוולעָן אוּן גיַעט אֹיָהם כּחפונ*
ריג אַ שטעָק אַרײַן און אַ שלעָפּ אַרוֹיס די האַנד ;
-- אַ, דאָס זעֶנט איָהר ?3 עליכם שלוֹם,
אוּן נעָמט זיַך װיַעדעָר צוּ דעָם רעֶטאַך אוּן צוּם בּאָרפּיסעָן
האוְנגעָל מיִטן חומש, -
--- העָרֹסטוּ, קעֶן איִך איָהם ניַשט לײַדעֶן, מאַכֿט צוּ מיָר
וועֶלוועֶל אָבּגעָהעֶנריִג פֿונ'ם יוּדעָן, - עֶר אי אַזאַ פּאַסקירניק ,
װאָס נײַן אפשר !
--- הלואַי . וועֶר איך שוֹין פּטוּר פון דיָר , -- טראַבֿט איף
מיט אַ שוועָר גַעֲמיָהם , |
איַן קיך האָט אונז איָבּעֶרגעָנּמעָן אַנאײַנגעבּוֹינעֶנעָ פֿער
חשבֿיטע ירע און אַרײַנגֶפֿוהר רט און אַ צװַטעך צוְטעָר . דאָרײ
- יו יי 68 ="
מיין ערשמע דירה .
פאסלע מע 0 רע ריש רעב ר, ליארדרללרלגאלעלרר ישר שלש שלה שיר שי זיר אל עה יט ישר ןדאל" אל אלל א" עי ישאר" שער
שעָן אי געוועֶן נאָך פֿינסטעָרעֶר װיָ אין זאָל . דאָך האָט מעֶן
דײַטליך קע בּעֶטעֶרקעָן אַ מיַן לאַנגץ קאַסטען פֿון נײַץ , ניִט
געָקאַלבֿטע בְּרעֶטֹעֶר , מיָט אַ גאַנצע שורה- שטאָלינקע, הילצער-
נֹעַ טהירלעָך מיָט בְּרעֶטלעֶך , מיט בֹּײַדעָ זײַטיגע װעָנדלעֶָך אי
די קאַסטען געָוועֶן צוּנעֶשפּאַרט צוּם װאַנר אוּן איז אַ שטיִק נישט
דעֶרגאַנגעֶן צוּ דעֶר סטעָלִיעָ . הוַנטעָר אוָהר איז געֲוועֶן אַ פֿרײַעֶר
שטיקעָל אָרם , און פֿון דאָרטעֶן דאָכּעָן מיט חשר אַרוֹיסגעָקוקט
אַ סך צוזאַמעַנגעֶלעֲנְטץָ אוּן אױפֿנעשטעלטע בּעֶטלעך ,
און אײַנע שון די היַלצעֲרנעָ טהורלעך האָט די יורעֶנעַ שטרענג
אָנגעָקלאַטט אוּן הײַזעריג אַ ער 1 געֶמרוּן ,
--- פּאָסאָל וויאוזשע אָטטודאָװאָ ,
בּאַלר אַ חאַפּ געֶטדוֹ די נאָז אין בּרוּדיְגעֶן פֿאַרמוך , אַרײַנ-
געָשנײַצט און אַרײַנגעָשאָלטעָן אַהין אַ פּאַר מאָל אוּן װיַדעֶר אָנ
געֶקלאַפּט . |
סהאָט זיך דעָרהעָרט אַ קרעָכֿץ פֿון אַנ'אײַזעֶר'ן בּעְטעָל אוּן
'עֶפֹּעֶס האָט אַ בּריִל געָטהוּן װי אַ דבר אחר ווע מעָן טרײַנט איָהם
פֿון זײַן װאַרעֶטעָ בּלאָטע, - די טהירעָל האָט זיך אָנעקילט
און צװײַ פֿינסטערע פֿיַגוּרען האָבּען זיך פֿון איּנװועַניג אַרױסגערוקט
אַנ ;עָר" און אַ ,זי". בּײַ בּירץָ זעָנעֶן רי פּנימ'עֶר געװועֶן פֿונסטעָר,
די אוֹיגעֶן מוטנץ ,, די האָר צוּשוֹיבּעֶרט , בֹּײַדעָ האָבּעֶן זיך ניִשט
פֿעָסט געָהאַלְטעֶן איה די פֿיִם , -- פֿון דעֶר פֿיַנסטער זעֶנעֶן זײַ שמו:
מעַנדיַג אַרוֹיסגעשואוּמעָן , און שאָקלעַנדיג זיך װיַ שאָטעָנס זעֶנעֶן
זײַ איַן רעֶד פֿינסטעָרניַש אַװעֶקגעָשׁוואוּמעֶן ,
--- המ, האָט װעֶלְוועָל דעָרװאָרגעָן אַ מַעָקץ געָטהון ,
== װעֶלוועֶל , האָבּ אוך אָנגעהוֹיבּעֶן און זיך אָבּגעָהאַקט
-- איָהר קעֶנט אַרײַן , - האָט אוּנז אַ בּורטש עה ר
יוּדעָנעָ אוּן איז אַוועָק .
אוּן מיַר זעֲנעֶן אַרײַן איַן ,מעבּעֶליִרטעָן צימעָר" ,
פשוּט רעָרעֶנדוְג , מיר זעָנעֶן אַרײַנגעֶקראָכֿעֶן איַן אַנאײַנפֿאַכֿעָן
אײַעָר-קאַסטען פֿון װאָסעֲרעֶר מען האָט אַרוֹיסגעָנוּמען די אוֹיבּעֶר.
שטע דעָק אוּן אַרײַנגעשטעלט אַהין אַ קלײן אײַועֶרן בַּעֶטעֶר מיט
א גאָלעָן סיעָניִק, אָהן אַ לײַלעֶך , אָהן אַ קיִשעָן , ניַשט קײַן שט הי
האָט זיך געָזעָהן , נישט קײַן טיִשעָל, איַן אײַן װעָנרטעָל האָבּעֶן
--- 609 ---ש
. שניאר :
6 עלאר *שר יי יע עי ר ריא 6
נאָר געֶסטאַרטשעָט אַ פּאָר שװאַרצע קעֶפּלעֶך פֿון נעֶנעֶל אוֹן האָי
בּעֶן זיך מיַר אָנגעשלאָגען אויפֿצוהענגען אוֹים זײַ בּנדים ,
וועֶלװועֶל האָט כּלוֹמרשט מיַט גרוֹים כּונה בּעֶטראַכט רע
צוִמעֶר , = רײַבּעָנדיָג זיִך די העֲנד אוּן אַרײַנקוקעָנדיג מיַר איִן ד
אייגעָן . זײַנע נאָזלעכֿער , אוֹיף װפֿיעל סאו געווען מיגליך צוּ
זעָהן , האָבּעֶן איָהם געֶציְטעֶרט פֿון געָמאַבֿטץ צופֿוירעָנקײַט .
|-- אַז דו קוקפט זיך גאָר ניִשט צוּ !-- מאַבֿט עָר צוּ מיָר
מיַט אַ שמײַפֿעָלץ װאָס האָט בּעֶדײַט איִך האָבּ הנאָה זאָל דיעָר+
אַנדעֶרעֶר אוֹיך הנאָה האָבּעֶן .
-- װעַלוועָל ! - האָבּ איִך אֹיָהם איבּעֶרגעֶשלאָנעָן מ
דומפּיַגעָן קיל - װאָס ועֶנעָן זײַ דאָ געָוועָן+ אֶט די, װאָס. זנק
אַרוֹיס פֿון דאַנעֶן ,
וװעֶלוועֶל איַן עָפֹּעָם מבוּלבּל געֶװאָרעֶן ,
-- װאָס 4 פֿון װאַנעָן זאָל עֶר װיַסען מעֶנשעֶן , קװאַרט
ראַנטען זעַנעָן דאָס געװעֶן . נוּ און אַז גוֹיִם איַז װאָס געַחעֶר זיך
דאָס אָן 4 מעֶן האָט מיר נַעגעֶבּעֶן אַ בּעֶטעֶל} אוּן בּײַנאַבֿט װעָט'
מעָן מיַר נאָך געֶבּעֶן אַ לײַלעֶך ? נוּ דאַרף א זיך לײַגען אוּן שלאָ:
פֿעָן, װאָס אפֿשר נײַן 4 װאָס מײַן איִך , : עֶס אי אַ קלײַן
שטעָרמיָל} װאָס װויל איך פֿאַר אפערבונער. 4 און יעֶצט געֲהּט עָר
אוועֶק , מאָרגעֶן אין דערפֿריִה וועֶט עֶר בּײַ מור זײן - אפֿשר גלוֹיבּ
אוך ניִשט ? |
--- וועֶלוועֶל , זײַ דאָ נאָך אַבּיִסעָל--האָבּ איִך איָהם אָנגעֶחאַפּט
פֿאַר זײַן קעֶרבּעֶלעָ, ײ נ אַ װײַלץ,
מיך האָט מיט אַמאָל נַעָנוּט ועֶן שרעֶקעֶן דעֶר געָדאַנק, אַז איִךף-
דאַרף בּלײַבּעָן אײַנעָר אַלײַן אין דֹעָר הילצעֲרנעָר קאַנוּרֹעָ, װאָס
איז פֿול אָרעמקײַט , פֿינסטעָרניש און אוּמעָט, פֿון װאַנעָן יעֶנעָ
מיָאוּסע שאָטעָנם ועֶנעֶן אַרוֹיסגעגאַנגעֶן ,
| --- װעֲלוועָל האָט זיַך אָבּגעָזאָגט : איך רעָר װי אַ איִנגעָל.
עֶר איַז דאָך פּעֶרנוּמעָן, עָר איז שטאַרק פֿעָרנוּמעֶן , עֶר מוּו זעָהןְ
דעָם. געֲוויִסעֶן מעֶנשעֶן , װאָס 4 איִך גְלוֹיבּ איָהם ניִטם }
אוּן איז אַװעֶקגעַגאַנגעֶן .
איִך האָבּ זיך אַװעָקגעָשטעָלְט איַן אַ װיַנקעֶל אוּן געְקוּקְט
מיִט. טעֶמפּעָן חשר אין אײַן פּיַנְטעָל , רי פֿיִם זעָנעֶן מיַר געֲוועֶן
פֿעָרחלש'ט, נאָר עֶפּעָם אַזוֹינם האָט מיַר ניִשט געֲלאָועָן צוּועְצעֶן
=
שי
ר{
מיין ערשטע { דירה.
יי טא ט 7 : שיל א
;"ארי דל שיר "יא
זי אופֿץ בּעֶטעֶל , עֶפֹּעָם אַנ'אומרײַנעָר סוֹר האָט איבְעֶר אותר
געֶשוװועֶבּט , דֹעֶר סוֹד אי געָוועָן פֿעָרװאָלקעָנט אוּן האָט גצֶעֶקעֶלט
אוּן דאָך איז עֶר געֲועֶן אַזוֹי אוּמגעָריִבֿט, אַזוֹי נײַ.
פֿאָרוביג, פּוּנקט וי איִך װאָלט מודאָ געְהאָט. שְטְעֲרעְן.
װעָטעָן ניִשט אי האָכּ איך צוּ זיך צוּגעֶרוּקט מײַן פַּעֲקעֶל אוּן
ַראָב געַלאָזען זיך אוֹיף אֹיָהם אַ מיִערעֶר, אַנ'עֶלעֶנעֶר , בּעָהאַלטעָן
רעָם פּניִם און רע העֲנד אוּן געֶנוּמעֶן שעָפּטשען אֶהן אַ קֹל ,
פֿון שוװעָרעֶן אומט
--- מאַמע מאַמע , |
--- ואוּ כין איִך דאָס? - האָט זיִך מיַר געֶפּלאָנטעָרט אין
מוֹח זיִצעֶנדיַג אייפֿ'ן פַּעֲקעֶל , װאָט מחוט זיך דאָס אַרוּם; מיר ?
פֿאַר װאָס איָו דאָ אַזוֹי פֿונסטעָר , אוֹיפֿן גאַס איָז דאָך נאָך האַל:
בֹּעֶר טאָג 4 װאָס זעֶנעָן זײַ דאָ געָוועֶן די שבּוֹרעָ שאָטעָנם ? אוּן
אוֹיפֿן גאַס אי ליבֿטוג , אוּן אין , זאַלי וע מעֶנשען און ופּען
טײַ , מאָדֹנץַ . אָט דאָס אי דו שטאָדט ! אָט אַזֹי לעב מעֶן
דאָס אין אַגרויטעָר שטאָרט ?
איך האָבֿ זיִך דעָרמאָהנט װאָס איך האָכּ אָט עֶרשט גע
שעָפּטשעָט אוּן געָנוּמעֶן זיך אַלײַן איבּעֶר קרימען ;
-- מאַמץ, מאַמע, פונקט וי א אַ קלײַנער איִנגעֶלעָ , אוּן
נאָך אין אַגרוֹיסעֶר שמאָרט ,
ילע מריט און אַ שעֶפּטשעָן היַנמעָר דֹעֶר װעֶנדטעָל
האָבּעֶן מיִר איִבּעֶרגעָשלאָגעָן מײַן שוועֶרעָ שמימונג . איִך האָבּ
אַ צימעֶר געָמהוּן , אױפֿגעְחוֹיבּעֶן רעָם קאָפּ אוּן געֶבּליֶעבּען זוצען
מים בּרײַט פֿערנאנדעֶר גטֶעֶכּעֶנְטעַ אוֹינען .
-- װײַטעַר אַ עָר אוּן אַז! - איָז מיר דורבֿגעלאָפֿעַן אַ בּרי:
הענרעֶר געראַנק , -- װײַטעָר ,
דאָס שושקעָרײִַי האָט זיִך דײַטליך געֶזײַט דורך די דינע האָל:
צערנעָ בּועֶטלעֶך . װײַך געְקיֹיקעֶלט זיַך אַריַבּעָר דער ניִדעֶריגעֶר
וועָנדם מעָל ;
-- קעַצעָלעָ . װײַבֿיַנקע ,
--- לאָז מוך, לאָז מיך , מעָן קעֶן רעֶרהעָרעְן, דאָ אין
קײַנעֶר נישט
= ינע ניִשט , אַלעָ טריָנקעָן טײַ , דֹעָר גוֹי איז אַװעָק
* 5 2
מיִם זײַן גויה,
--- 14 =
ז, שניאנר
עלעבאט ירה 2 7 א ש"שר בר" שאל שאר" ל"" אלל" "ירא וי טי שטעט
-- סאַראַ. װײַכץע װאָנצעָם בּײַ דיַר אי, בּײַ איהם אי
אַזוֹינץָ, פֿו ! | |
-- װײַכֿע 4 פֿ'וועל צוּ דיַר קוּמעֶן בּײַנאַפֿט , הײַנט, קוּמעָן ?
-- מעֶן דאַרף ניִשט י מעֶן דאַרף ניִשט , בּײַגאַבֿט איַן עֶר.
גֹעֶר , אַזוֹינעָ װועֶנדטלעֶך .
--- קעֶצעֶלעָ.
--- דײַן מאַטע קוקט אוֹיף מיָר עֶפֹּעָם אַזוֹי , פּונקט וי איך
בּין דאָ אוּמזיַסט , |
-- אַ דאגה האָסטו, עֶר האָט מוּראָ אַ פּנים פֿאַר איה ם
א יוּד , | יי
-- פֿאַר איָהם ? אִי נעָהן איָהם אוֹים די יאָהרעֶן, אַ ?
אַ שטילעֶר געלעֶבֿטעֶר .
--- אוּן דוּ האָסט ניִשט מוֹראָ ?
-- פֿאַר דעָם טבּח ? וי פֿאַראַיאָהריגעָן שנעע .
--- שוֹין עֶטליִבֿץָ מאָל אַז עֶר קריבֿט בּײַ נאַכֿט , שכּוֹר , עֶר
סטראַשעָט , -
--- אוּן איִך שפּײַ אוֹיף אֹיָהם , בַּעֲרעָלְץַ לאָו מוך, -
--- אַי בֹּיומוּ אַ שלעבֿמץ , אַ שלעֶבֿטע ; אַ שלעָבֿטע,
ס'האָט זיַך דעֲרהעֶרט אַ װײַכֿעֶר קלונג װי בּשעת מעָן רײַסט
אָבּ אַ בּאַנִקֵע פֿון לײַבּ ,
-- בַּעָרעְלעָ ! בּעֶרעֶלְעָ
6
אַ בּלײַכעָר מיַט ציַטעַרריָגע אוּן פֿאָרזופֿטינץ טריט האָבּ איך
זיך אַרוֹיסגעֶגנב'עֶט פֿון מײַן ציָמעָר'ל אוּןְ אַרײַנגעָהאַפּט זיִך צוּריק
אין ,זאַלי , דאָרטעֶן האָט געֶטראָגעָן מיַט װיַלגאָטש פֿון אַלעָ װיני
קעָלעֶך וי פֿריִהעֶר ; אוּן קײַנעַר האָט פֿון נאָרניַשט ניִשט געוואוסט,
דעָר בּעל:הבּית מיט זײַן רעֶטעֶך מיִט ײַן לאַבּעֶן בְּרוֹיט זעֶנעֶן שוין
ניִשט געֲוועָן , נעֶבּעֶן קלײַנעָם טיַשעָל, צוּנעֲטוּליעֶט מיט'ץ שמע:
רעֶן צוּם פֿעָרמאַכֿטעַן חומש אוּן פֿעֶרשטעָלעָנדיִג בּײדעָ בּאַקעֶן מיט
בּלײַבֿץ , קוֹיטיִנעָ העֲנד , איַן געָזעֶטעֶן דעָר בּאָרפֿיִסעֶר יוּנגעָל .
געָזעָהעֶן האָכּעֶן זיִך נאָר זײַנע אוֹיעֶרעָן, זײַ האָבָּן גע לארט
-- ג? --
מיין ערשטע דירה ,
4 יע ער עי ר
ון געְוועֶן רוֹיט וי אָנגעָגליִהטץ אײַזעָן , פֿון צײַט צוּ צײַט פֿלע:
גע זײַנץ שאַרפֿע, אײַנגעבּוֹיגעֶנע עקעט אַ ציַטער מחון אוּן
אַ קינדעֶרשׁעֶר זיפֿץ פֿלעַגט זיך דעֶרהעֶרעֶן אוּן פֿלגטן פֿלאַטערעֶן
וו איַן קאָנװאוּלסען---אַנ'עָבֿאָ פֿון אַפֿריִהעֶרריָגעֶן געֶוויִן .
אוּן אַרום דֹעָם גרוֹיסעָן טיש זעָנעָן נאָך געֲזעֶסעֶן עֶמליִבֿע
פֿרעָמדץ פּנוט עֶר, פֿעָרשװיצטע אוּן מיַעדֹעָ נאָך מײַ:טרונקען .
אײַנעָר אַ שװאַרצעֶר פֿעֶרװאַקסעָנעֶר יּר און געֶועֶסעֶן אָנגעשפּאַרט
מיט די עֶלעֶנבּוֹיגעֶנחָם אוֹיפֿן טיַש, געָהאַלטעָן דעָם קאָפּ אין בּײַדץ
הַעָנר , אוּן עִפֹּעָס געֶטראַבֿט , די איבּעֶריִגעָ זעֶנען געָועֶסעֶן אָנגע:
שפּאַרם מיט רוּקעֲנם צוּ די װעֶנטלעָך פֿון די שטוהלען און פֿויל
איבּעֶרגעָװאָרפֿעָן זיך מיַט װעָרְטעֶר אין דער פֿיַנסטעָרעֶר לופֿט .
רוּהיְג, גאָרנוִשט װיִסענריַג זעֶנעֶן אוֹיך געָשטאַנען די בּוֹיבֿיגץ ,
בּלעֶֿעֶרנֹע טשײַניקעִם אָבּנעקיִהלטע, מיעדע { נאָר דֹעֶר אײַן ערל
מיטן קאַרטוז, װאָס איך האָב פֿריהעֶר בּעֶמעֶרקְט , האָט נאָך אַלץ
געָצאַפּט פֿון זײַן טשײַניק, צוּגיִסעֲנריג אַלץָ װײַלע און גלאָן מײַ
פֿון אַ פֿלעשעָל בּראָנפֿען , און צושיטעֶנדיַג מעָהל:צוקער פֿון אַ
פּאַפּיר עֶנעם ועֶקַעֶלע. עֶר האָט געֶדרעָהט מיַט אַ גרוֹיסעָן שכּירץ.
קאָם , געפּוֹיקְט איִבּעֲר'ץ טיִש מיט'ן פֿוסט, געמענה'ש עֶפעָם, ג,
וועָנדעֶט זיִך דאָס צוּ דעָם דאָס צו יֹעָנֹעֶם , לפֹּעֶם מכח אַ ,טעָלע
גראַפּטשיק' און מכּח אַ נאַטשאַלניִקי .
קײַנעֶר האָט איָהֶם ניִשט געָהשָרט ,
מיִט אַ שוועֶר געֶמיָטה בּיִן איך אוּמגענאנגען איַבּעֶר'ץ זאַל
און קאָפּ איז מיַר געֶשטאַנעֶן אַ זוּדיִנעֶר נַעֲבֹּעֶל אוּן איַן האַרצע
אַבּלײַעָנץָ אײַנזאַמקײַט, די עֶרשטעישטריכֿעָן פֿונם שמאָרט לעבּען
אָן װעֶלבֿע אוך האָבּ זיִך אָנגעשטוֹיסעֶן האָבּעֶן מיך צומוּם! עָלֹט, ד
געָדאַנקעָן האָבּעָן זיך נישט געקלעבט, די אוֹיגעֶן האָבּעֶן זיך נישט
געֶפֿונעֶן קײַן אָרט , אוּן דעֶר בּאָרפֿיַטעָר יּנגעֶל איז אַלין געֶזעֶסעֶן
אײַנגעצּוֹינעָן, כּעֶהאַלטעֶן דעֶם פּנים אוּן האָט געֶזיפֿצט . עֶר האָט
אַ פּניִם געֶטראַבֿט, אַו מאָר נעֶן װועֶט דאָ אוֹיך זײַן אַזֹי פֿונסטעָר
וי הײַנט , און אפֿילו איִבּעָרמאָרגעֶן װועָט עֶר נאָך אַלץ ניִשט האָ,
בּעֶן קײַן שיך און װעֶט ניִשט קענעֶן אַרוֹיס אוֹיפֿן גאַס װי אַלע
קיִנדעֶר { און --- אז אַלץָ טאָג װעָט דעֶר טאַטע זײַן בּײַן אוּן װועט
| פּאַטשעַן און רײַסען פֿאַר די אוֹיעָרעֶן איִבּעֶר'ן אַלטען חוּטש , אוּן
אַזֹי נאָך אַסך טעָנ , אָסך טעג .
{ יי א
= 3 --
{ שניאני,
יי א אט א
די נלעזעָרנע ,פּאַראַדנע? טהיר האָט זיך אַנ'עֶפֿעָן געָטהון
אוּן צוזאַמען מיט אַ שװעָרעֶן ריח פֿון פֿיַשמאַרק האָט זיִך איַן זאַל
אַרײַנגערוסען אַ גאַנצעֶר שטראָם פֿון שטיִקלעָך:ברעָקל
שרײַעֶן אוּן קללות מיט אַלעָרלײַ קוֹלוֹת און נומהאוח ;
-- ההא , 8 קרענק, קאָמבּעָלעָס, פֿרושע, פֿריַשע, די
האָליַרע, צװיַ פֿונט , צװײַ, מאַדאַם, מאַדאַם, אַ גילעֶן, צרוֹת דיָר
פֿריִשע , הויהא
די טהיל האָט זיך פֿעֶרמאַפֿט אוּן די אָבּגעֶריִטעֶנע קלות
אוּן אוֹיסגעֶשרייעֶן זעֶנעֶן װײַטעֶר דעֶרמרוּנקען עֶװאָרעֶן איַן 8 ניִש=
דײַשלוֿן הוּרושען .
אוּן ס'האָט זיַך געֶדאַבֿט, אַז אַ גרויסץ מיאוסעַ בּעֶשעֶפֿענישי
האָט אַנ' עֶפֿעָן געמחון אוה רייגעֶן, נישט רײַנעָם פּיָמק און אנן צוְטעֶר
איז אַרײַן אַ הויך פֿון א אָנגעָשטאָפּטעָן קראַנקען מאָנען און צוּריִק אַ
הוֹיך געֶטהוּן איַן עָם פֿעָרמאַכט , שטול ; עֶס העֶרט זיך נאָר וי די נישט
געָזוּנטע זאַפֿטעַן בלאָנדוען אוּן געֶהרעֶן איַן איָהרע בּרײַטע געַדעֶריִם.
דאָס איז אַרײַנגעַנאַנגעָן די בּעליבית'טע , דֹעָם פֿאַרטוף
האָט זי צונעָהאַלטען מיט בּײַדעָ העֲנד און דאָרמעָן האָט זיך עֶפֹעָם
נעָשלײַדעֶרט , . געַהענדיג צוּם קיך האָט זי דעָם פֿאַרטוּך אופֿגץ:
עָפֿענט אוּן אַרײַגנעָקוקט אַהיַן מיִט ליִבּשאַפֿט , פֿון דאָרטען האָז
בּעֶן אַרוֹיסגעֶקיקט טעֶמפּעָ מײַלעָר , דעֲרועֶהעֶנדיָג מיִך האָט זיד
די בּעל-חבית 'טע. אָבּנעֶשטעֶלט אוּן אָנגעֲקוּקט מיַך מיַט קראַנקע
זוֹיעֶרְעָ אוֹיגעֶן . דאָך איז איִהר פּנים געֲוועֶן אַבּיִסעֶל װײַכֿעֶר װי
פֿריהעֶר. געֲמוּזט האַנדלעָן אַ מצָיאה, האָכּ איך אַ קלעָהר געָטהוּן ,.
--- איָחר , וי רוּפֿט מען אײַך ? איָחר װיַלט מײ ?
מיִך האָט כּמעט װיַ דערפֿרעהט { װאָס אין אַזאַ װיסמע
פֿרעַמדקײַט װאוּ איַך בּיַן אַרײַנגעֶפֿאַלעָן, איִנטעֶרעֶסיָרט זיִך מיִם
מיר אַנ'אומבּעקאַנטע יוּדעֲנעָ, צי איך װיִל מײַ צי ניִם, -- אוּן
איך האָכּ צוּ אוחר דאַנקבאַר אַ שמײַכֿעל הו 0
-- יאָ, | איך וויל ,
--- מוּ װײַזש אַהעֶר צװײַ קאָפּיִקְעָס, גיִט זי מיר אוֹיף נך
אַ זאָג אָבּװיִשעָנדיָג די נאָז, --- צוּקעֶר האָט אוָהר ?
--- 5'האָכּ , |
--- װאַרט אַ װײַלעָ. שָ, װי רופֿט מעֶן אײַך 1 בּאַלד בּרעָנב
איך ט
== 74 --
מיין ערשטע דירה ,
ישסלל קל "אי" טי טיס ינע .יע רע רמ רעטלע ריר ר"ששר "האר" אל אבר שאר" בל" עביל של"אלל" טל 'שרל "שאט זי
איִך האָבּ זיך געָשטעָלט נעֶבּעֶן רֹעֶר גלעָזעָרנעֶר טיָה" און
פֿארנאַנדעַר געַקוקט . אַ היבּשער הוֹיף, װאָס איָן געריבֿט געװעְן
אָנגעַשטעלט מיִם הילצעֶרנע בײַדלעך , פּאָליִצעס { ק אסטעֶנם און.
קאָשיִקעָם , - אומעטום האָט געגלאַנצט די בּלאָטץ אוּן שאַלעָכֿץ
פֿון פֿישׁ האָבּעֶן געפֿינקעלט , אוּמעטוּם האָבּעַן געצאַפקלט. ==
טץ, לאַנגע רוּקעָנם פֿון לעבּעדיגעַ פֿיַט אוּן אוּמעָמוּם ועֶנעֶן ר
ִּלבֹּץַ כּיש נעֶלְָגָן קוּמּעֶס:װוײַם אָבּגעשטאַנענע , טוֹיטץ, רוט
קופּקעם אוּן קלױנץ, פונקעלע אוּן גלאַנציג:זילבּעָרנץ , דאָ אוּן
דאָרטען האָבּעַן סאמען אוּן אנרערע רווינע פֿיש אוֹיסגעֶשטעֶלט.
זײַעֶרץ נגידישץ בײַבֿעֶר , אַן אַלץ זאָלען זעָהען, | ווא נישט װאוּ
האָט זיַך געֲרוֹימעֶלט אַ בּרגֶלע אָבּנעֶכרוִהְטעָ ראַקעָם, -- 8
אָרימעָ הײַפֿעָל גרינם , העַרבּסטנריַנם , האָט פֿערשעמט אַרוֹיסנעַי
קוקט, אוּמעטום האָבַּעֶן זיך געשטופט גוֹיאיִשע אוּן יוּריִשע פּניִט'עֶר ,
נעַבֹּעֶן די רײַנערע געֶוועֶלבּלעֶך האָבּעָן די פֿיַש העֶנרלעֶר נַעֲקאָי
מאַנדעֶוועֶט איבּעֶר זײַעֶרֹעָ דיַנעֶר וי די פֿעָלד:מאַרשאַלען, אין די
ברודיגץ פֿאַרמיבֿעַר , = מיִט די לעֶרעֶרנץָ קַעֶשלְנעֶםס, מיט די מע
מעָרם בּײַ די זײַמעָן. אוּן אַרוּם די קאָשִיִקְעִס האָבּעָן אַרומנץ:
טאַנצט אײַגגעבּוֹנעָנעַ יודיָנעָם ,. איגּערגעֲבּוּנדעֶנְעָ מיט שמריקלעך ,
מיט פֿעָרצװױפֿערטע פַּניט'עֶר, מיִט פֿעָרראָסטעָטע שעלבֿעָלעָך איַן
די הַעֲנד , זײַ האָנען זיַך געָריִסען צװוישען זיַך, נעוואוּנקען , געִי
רופֿעַן ,. געָמאַפֿט מיִט די הענד אוּן מיַט די מײַלעַר , אוּן ברײטץ
דאַמעֶן מיט שטרוים:פֿעָרעָרעֶן אין דן דרײַשטאָקערונעָ היט, וי
נעַן זיך אומגענאַנגען אַחין און מַהעֶר אַזוֹי גדלותדיג, בּעל-בּתי'ש,
הויבענדיג אין די הער מיִט שעַהן:געפֿלאָ בטעָנעָ קערבּעֶלעֶך האָבען
זײַ אַרײַנגעָקומט אין אַלעָ קרעֶטלעֶך טיט רוחיגץ, זיכֹעֶרֶץָ אוֹיגעֶן,
און אָרמ:געקלײַדעטע װײַבעֶר הטָבעֶן זיך מיִט מאָגעֶרץ פֿיִנגער
געָפּאָרקעֶט אין די קאָשיִקְעָם, געֶדוּנגעֶן זיִך טיט פֿעָרשמאַבֿטץ לײ
פעֶן, און די צורײצטץ פֿעָרקױפֿעָרקעָס האָנּעָן זײַ פֿון זיך גע
רי
קוּקעָנדיג אוֹיף דעָם מיִש:מאַש פֿון פֿיַש דורך דָֹם פֿינם=
טעֶרעֶן בּרוּדיְגעֶן גלאָז פֿון טוָהר, איז דאָס אַלץ דאַכֿט זיך , געֲוועֶן
אַזוֹי ניִשט נוימיג , אַזֹי איְבעֲרוג , רבּוֹנוֹ של עוֹלם, פֿאַר װאָם
אוז דאָס בּײַ װײַבּעֶר אַועלבֿץ אומגליקלובֿע פּניַמ'עָר ? וועֶר האָט
זײַ געֶבַּעֶטעֶן אָנשלעָפעָן אַהעֶר אַוֹי פֿיעל בַּעֶרְג טיט פֿיַשׁ װאָם
=- 48 =-
' שנא ר ,
אסיל 0 ?אס הפל א ריר" אר" ר"נ" שא" עשר" יא שאר שא" יאר שיי "אי יט
קײַנעֶר קעֶן ניִשט אוֹפֿעָסעַן 1 װעַר דאַרף דאָם אַזֹי פֿיעל פֿיִש נּ
י יבכלל , װאָס איַז דאָ עֶפּעֶט אויף אַלעָמעֶן אַוֹאַ בּהלה = סע אָנ
געָפֿאַלעָן + אַלע קויפֿעָן, פֿעַרקױפֿעָן, שנײַדעַן , וועָגעַן , שמופעָן אין
די קוֹישלעֶך נאָר פֿיַשׁ אוּן פֿיִש , רוּרכֿאוֹים פֿיִשׁ אוּן אַ סוֹף . דֹעֶר
רוח װײַסט זײַ . |
עָר בּעל:הבּית טעָס קוֹל האָט מיך דעָרמאָנט :
--- יוּנגעֶר:מאַן, עָ , וי רוּפֿט מעֶן אײַך 4 גשָהט טרונקען טײַ,
|= װיַ נאָר אוך האָבּ מיַך צו געֶועֶצְט צום טיש און געָנוּמעְן
זיך צוּ דֹעָם בּלעֶבֿעָרנע נָם טשײַניַק האָט זיַך צוּ מיר דעֶר ערל
מיט'ן קאַרטוּז אַקעָהר געָטחון , און שאָקלעֶנדיג מיַטן קאָפּ אוּן -
פּלײַצעָם װן מיַט פֿעָרקיִהלטע מּעֶטשאַי, האָט עֶר מיַר אַרײַנגעזױבֿט
גלײַך אין פּנים אַרײַן טיִם הײַסע בּראָנפֿעָן און אַװועֶקגעָשטעָלט מיר
אַ פּלעצליבֿץ , שכּוֹר'עָ קלאַין:פֿראַגע |
--- װיעֶרנאָ? הט ?
פֿון אַ צוּשוואוּמעֲנעָם, אַ געָשוואָלעֶנעַם פּנים האָבֹּעָן אוֹיף -
מיר געָקוּקט אַפּאָר פֿעָרגאָסעָנעָ אוֹינעְן. / פֿערפֿאַלעָנץ", פֿון אונײ -
מעֶר זײַן צוקנײַטשטעָן קאַרטוז, איַן װעָלבֿעָן איִך האָבּ רדעֶרקעֶנט אַטאָײ .
ליגע מע פֿון אַ פּאָסט: -משינאָװוניק זעָנעֶן אַראָפּגעָהאַנגעָן קאָלש -
מאָנאָװאַטץ , פערשוויצטע האָר , פֿון זײַן צושפילעמען װעָסְט האָט.
אַרוימגעקולט אַ האָריגעַ האַרץ פֿון אַ חיה , :
-- אַ ווסיאָ טאַקי , האָט עָר װײַטעָר געֲדבּרים קוּקעֲנדיג
אוֹיף מיַר אוּן דרעַהעָנדיָג שוװועֶר מיט'ן צוּנג, אַ װסיאָ טאַיקי מעָ+.
לעָגראַפֿ-שציַקאָם . אי אָסטאַנוּם ! נעֶפּרעָ-מעָינינאַ. האָט עֶר ג' עֶקאַט |
מיַט'ן פֿויסם , נעָפֹּר עִיטעינינאַ, --- װיעָרנאַ. הם 1')
--- װיעָרנאָ, --- האָכּ איך אֹיָהם ניבֿעֶר אָבּנעֶעֲנטפֿעֲרט.
זעֶהענדיָג אַז עֶר רוּקט זך צו סור אֵ'ל לץ עֶהנטעֶר מיִם זַן
פּרצוּף , |
--- נו,. װאָ:אָט ... ספּאַסיַבאַ --- אַ. האָט עֶר זיַך בּעֲרוּהיָגט,
אי---אן מאִָי בּאַטש:קאַ,,. ביל טעלעָגראַפֿטציקאָם ,,, / איאן מאָי.
1( אוּן פונדעסטוועָגעָן וִועָל איך בלײַבעָן 8 טעָלעָנראַמשצוק , ניִשט
אַנדעָרם. אמת 1 האַ}
6
6
יט יינ
מיין ערשטע. דירת ,
לאירא רעבאר" עטשרע א"ע אר", ל"ע אלל" אשע אל פ"ע אל שלש ואר" רשב "עשר ר שאר ישא ישר שאר שאר" עשא. שרל " שיר ישר שאר יע ריר" טול לאל אל ללה אי אל אלל" רבא אר ר"רה ביל רא
דיאַד ,.. דיאַד:שקא, װיעֶרנאָ, -- אײאַ ,. אויאן יאַ...
אַנטקעָגעָן דעָם ערל האָבּעֶן דערװײַלע אוּמבּעֶקאַנטץ חברהי
לײַט געשמוּעֶסְט צװיִשען זיך :
= אוּן עָר װיָל איָהר. נושט געֶבּעֶן קײַן גט 4
-- אַ נאַר װעָט עֶר זײַן, אַזאַ װאַזשנץ נקבה ..
-- יאָ, אַ שטאַרקע כּחוּר'מע, אוֹיף מײַן עָהרעֶן װאָרט ,,
-- 4 מײַנע נעָהמט אוּן הוֹיבּט זיך אוֹיף אוּן כֿהאָגדיִך אין
,זיהט".,, | י-
--- מאָלאָדיעץ !
-- דער הַיָגעֶר סמאַרק דרעהט זיך אַרוּם איָהר עָפֹּעָם אַרוּם,,.
-- פֿ'האָבּ --- בַּעֶמעֶרקְט. --- בּיִן איַך איָהר , חופּה:מאַכֿעָר",
נַעָהֶם איִך איָהם , פֿאַר אַ פֿיִסעָל אוּן מאַך פֿון איָהם אַ קאַמֹעָ.
רינקץ יי
--- װויעֶרנאָ + גיֶעט זיך צוּ זײַ פּלוצלונג אַבּײַג דֹעֶר ערל'
אוּן שאָקעָלט מיט'ן קאָפּ , --- װיעָרנאָ המ 4.. -'
--- ,וי עֶרנאָנװײ:לאַננקרענקסטו" --- עֶנטפּעָרְט אֹיָהם אײַנעָר-
פֿון דעֶר חברה מִיִט אַסעָריאָזן פּניִם, אוּן מיט אײַן שלונג ---
דעֶר ערל דרעָהט דאַנקבּאַר מיט ן שכּוֹרעָן קאָפּ ;
-- נוּ, װאָט,.. ספּאַסיבּאַ... ספּאַ --- --- יאַ יֹעָמוּ נעפּרעָי.
מעיַנט סקאַזשוּ,,, גאָספּאָרינונאַטשאַל:ניקו,,. אי מאָי בּאַטש-שקאַי.
אי מִטָי ריאַש:שקאַ,,, 2)
--- בּײַ איהם און שוֹין אַ בּיִמעָל די נעֶהיְרלעֶך, פֿיוט !
האָמ זיִך אײַנעֶר פֿון די חברהילײַט געפּוֹיקט איַן שטעֶרעֶן .
--- נאָר עֶר טהוט אוּן קלוֹיבּט הסכּמוֹת .,
--- דעֶרפֿאַר האָט מעֶן דאָס איָהם משלח געֲוועֶן 1..
-- פֿון פּאָסט 4 נײַן אָט דעָרפֿאַר ,., = יו
דאָ האָט זיך יעָנֹעֶר אַ שנעָל געָמחוּן אין אָרנעָל אוּן אונטעָר.
געָוואוּנקעָן מיָט אײַן אוֹיגיל ,
-- אַהאַ, אַ רוּח אין זײַן געפּיגעֶרְטעֶר נשמה. מעֶן דאַלף.
בּײַ איָהם נִעָהמעֶן אִבּיִמעֶל בּראָנפֿען, זעָה, אָמת'ע נײַנציַגעָר, -
און דֹעָר ערל האָט אוֹיף אַ רגע ניִשט געֶקעֶנט פֿעָרגעֶסעֶן-
יט
6 נוּ, אָט אַדאַנק,,, איַך װעָל איָהם ניִשט אַנְדעָרֹם זאָגעֶן ... דֹעָם.
1
העָר-גאַטשאַלגוק -- אן טײַן טאַטע אי מײַן פֿעטעָר יי
ד רישע אלעאריע טשרע אע אע אע :אע אל טלעש ר" עשר א עב ישאר שרדעשרשר אלל אלל לאל ר רער לי טל עטיל ישאר רארעט
;אַז זײַן גאַנצע ראָרניָ! זײַן גאַנצע משפּחה --- הײַסט : אָס ועֶנעֶן
בּלוֹיזע ,טעלענראַפֿשציַקעס" , אַז זײַן פֿעָטעֶר עליו השלו פָֿנט
אַפֿילוּ פֿאָרנאַנדעֶר שיַקצְן סעָקרעֶטנעָ דַעֶפּעֶשעֶן .. מאָרים
ד עס געַנעראַל וב ָרנאַטאָר טאַר-טאַר-טאָר יעָנֹעָם .., עָר הע
דאָס זאָגעֶן דעֶם העֶרר ונאַטשאַל וניק", עֶר וועָט זאָנעָן, --- אוּן א
מאַטע מיַמעֶן אוֹימנוטען דאָס האַר'ן פֿאַר'ן טיש אוּן פֿאַר'ן לע
שעל, האָט עֶר זיך אַבּײַג געָמהוּן צום בעוואַקפעֲנעָם, פֿעָרטראַבֿ.
טעֶן יוּדעֶן װאָס איז נעבּעֶן איָהם געֲזעֶמעֶן, אוּן האָט איָהם אַטראָנ.
-בְּעָ געָטהוּן איַן סאַמע אוֹיעֶר. - |
--- װיעֶרֹגאָ 4 הט ?
דעֶר שװאַרצעָר יוּד האָט זיך אַצאַפעָל געָטהוּן אין אֹיָהם
יאָבּגעֶשטוֹיסעֶן ; |
-- צעֲהאָ+ --- אין ד'רערד געָה, שכּוֹר, לַעֶבֹּעֶן לאָגט עָר
יניַטט טאָג טעֶגליִך 4 ,סאַמאַסעָץ" יי
-- נוּ, װאָם, נו, װאָיאָט,.. איז דער ערל אַ האָר ניִשט
ינתפעל געֲװאָרעֶן, ;סטראָג ָא ,, האָט עֶר זיַך געֶמאַבֿט מיטץ
-פֿיננער. צוּים נאָז,---קאַק נאַחשאַלניק װוסיאָ ראַװנאָ. --- סטראָג !,.,5)
--- חוֹי,. טעלעגראַפֿשצוק {!-- האָכּעָן איִהם איבעָרגעֶשלאָ.
נען די חברהלײַט -- גיעב א מהנק בּראָנפֿעָן , נוט בּרויעֶר*
שאַפֿט ! אַז
אין אַ מינוּט האָכּעָן זײַ זיך שיין געָקלאַפּט מיט די מײַ.
גלעָזעָר . |
--- נאַן זדאָראָװיע ! האָט זײַ. געוואונשעֶן דֹעֶר עָרל,
,א זדאָראָװױיעָ-בּרעבֿעַניִש-ריִר", -- האָבּעָן אוה תכרה
;װואַרעָם אוּנטעָויהאַלטעָן ,
-- מפּאַסיבּאַ, מפּאַסיִבאַ..,
אוּן הינטעָר מיָר פֿלענט זיך די גִלעְזעֶרנץָ טיָהר אַ :
עָפֿעַנעֶן און פֿעָרמאַכֿעָן. און די טאַרץּעשעפֿעָניִש פֿלעָגט אַלץ.
װײַלע אַרײַנהוֹיכעֶן אין ציִמעֶר מיט פֿץ גֶרראָרבּעָנע פֿיִט , מיט אַצוּריִםץ+
!נעָם , להוּמ'דיַנעַן הוי--הא. אוּן מיט שטוקלעֶך בּרעֶקְלעֶך קללוֹת
אוֹיםגעשרײַעַן .
וי
צִ
6 נ, א ט האָפטג דוָר , שטוענג האָיהאָ, פּונקש װ! דער נאַטשאַלניק
7'עטרענג } |
- ?8 - =
מיין ער'שטע דירת ,
== גאר ישאר ישאר טאר ארי טשרעג
--- רנּוֹנו' של עוֹלם, אִם דאָס אי די שטאָדט 4 אָט דאָס
אוז די שטאָרט ? |
--- בּעֲרעֶל! --- דעֶרהעַר איִך פּלוגלינג דעֶר בּעל-הבית'טעָס
קוֹל חיִנטעֶר זיִך . --- האָסט שוֹין געֶטרוּנקען טײַ }
איך האָג אַ טעֶר געטדוּן,
אוֹיפֿין שוועֶל פֿון דער פֿירקאַנטוגער לאָך װאָס פֿיִהרט אין
די ;מעבלירמע { צוִמעָרעֶן? איז וי אין אַ שװאַרצעֶן ראָם נעשטטנען
אַכּלײַבֿעַר בּחור מיט פֿעָרדרעָו טע וועֶנצעֲלֹעֶך , ַ מיטעלעֶר וואוקם---
אַ געוװועָהנליִבֿער בור .
נאָר מיַר האָט עֶר אין יעֲנעֶם מאָמעַנט איַבּעֶרראַשט װוי אַ בּלו:
פֿעֶר רוּח פֿון אַנ'אַנדעֶרע װעָלט, פֿון אַ װעָלט װאָס איַז פֿול לײַ,
דעַנשאַפֿטליכֿע פֿינסטערניִש און פֿעָרמוֹד'עֶטעָ זינד .
דאָס האַרץ האָט מיָר געֲנוּמעֶן קלאַפּעַן פונקט וי מעָן װאָלט
מיך געָהאַפּט בּײַ אַגנבֿה. דֹעֶר טײַ אי מיר שוין מעָהר ניִשט
אײַנגעגאַנגעֶן .
אָט איז עֶר פֿון הינטעֶר דֹעֶר װעֶנטעָל, היטעֶר דעֶר
| װעָנטעָט ,
מיט אַ מאָדנעם שרעָק און האַרצעָן האָבּ איַך זיַך אַרוֹיסגעָ
האַפּט אויפֿן גאָט , .
--- אַ טעֶלעָגראַפֿיש:שיִקאָם בּוּרוּ נעֶפּרעֶמעינינאַ. --- האָט
נאָך מיַר גאָפֿגעיאָגט דֹעָם ערל'ם מענה.
אויפֿ'ץ גאַס איַז נאָך געָוועֶן גרוֹיסעֶר מאָג . עָם אוָז געָשטאַנעֶן
טרוּקענעֶר העֶרבּסט .
די נִקָמָה,
(אויסגעָרוִסעָן בפ און אוֹיטלעֶנדוִשעֶן סטודעָנ ט פֿוּן טאַגטָ-בּוּך) ,
אַז איִך האָבּ בַּעֶקוּמעֶן פֿון מײַן שמעדטעָל די שרעַקליפֿע
מעֶלעֶנראַמעָ בּיַן איך אוֹיף אַ פּאָר מינוט געֶבּליִבּעֶן זיִצען מיִמ אַ
צוּרוּלטעָן קאָפּ, מיט פֿאַרגליװעָרטע בּלוּט , מיט קײַלעָפֿריגע אוֹי
נעָן, װאָס האָבּעָן זיך אָבּגעֶשטעֶלט אוֹיף מײַן מוֹיטעֶ-פֿאָטעֶר'ס
פּאָרטרעָט אין מײַן ציִמעֶר אוּן ניִט פֿעָרשטאַנען װאָס דֹעֶר פּאָר-
מרעָט בּאַדײַ ,
דעֶרנאָך האָבּ איך זיַך דאָרט אַ חאַפּ נעָטהוּן פֿאַרן קאָט ,
נאָך אַ מאָל איבּעֶרגעלויעֶנְט די טעָלעָנראַמץ, אַראָבּגעלאָזען זי מיט
פֿאַרגליווערטע הענד אוֹיף דער פּאָדלאָנע און װײַטעָר געבּליבּעֶן
שטעָהן אין מיִמעֶן ציַמעֶר װי אַ גוֹלם , צוּגעָגאַנגעָן מיט אײַן מאָל
צוּם מיש, אַ חאַפּ געָטחוּן אַ פּאַק ?יט כּיִכֹעֶר אוּן אַ שמיץ נעָמהוּן
אָן דרעָרד , צוּריִטעָן מיִט די צײַן אַ צװײַ:דרײַ גאַזעָמעָן, אַרוֹים?
לאָועָנדיג רעָרבּײַ שטילץ אָבּגעָהאַקטע און שאַרפֿע קרעֶכֿצעָן, פּונקט
װײַ אַ שלאַנג װאָלט מיַך אין האַרצעֶן געֶבּיִסעֶן ! אִי---אִי---אִי,
דעֶרנאָך בּיִן איך עֶפּעֶם געֶלענעֶן גיט קײַן אוֹיסגעֶטהאָנעֶנעֶר
אין בֹּעָם , בּײַ מיַר אן ציִמעֶר האָט געֶשמעֶקְט מיִם װאַלעריאַנע
טראָפּענם, געַבֹּעֶן פֿעָנסטעָר אין געָשטאַנעָן מײַן בּעל-הבּית'טץ
פֿון דירה, אַ דאַרץ רײַטשקץ מיט אַ שפּיִציַג בּלײַבֿץ נאָז, דעֶר,
צעַחלט עִמּעֶט שטיל אַ דיִקען מאַנטפּעָרשוֹין מט אַ גלאַנצעֶריְגעֶן
יי
: די גקמה ,
2 ארי רא טשרע סאאל" אלל יאלישרה רער שללל ש"שר "ר 7 77 ישארה ל"ר של"רלשר רער אל ",ריש ביר אל ייט
פּליך אויפֿן קאָפּ , יעֲנעֶר האָט געֲדרעָהט שועֶר מיטן נאַקעָטעֶן
קאָפּ, אַרוֹיסרעֲדעֶנדיַג שטיל מיט אָנגעֶבּלאָועֶנעָ ליפּעֶן :
--- שרעָקליַך , שרעֲקליִך , שרעֶקליִך ,
אױפֿין צװײַטען מאָנ, נאָך האַלבּעָן מאָג, האָבּ איך זיַך
אַ הויבּ געָמהוּן פֿון בּעֶט , אָנגעָמדון זיַך , אײַנגעוואַשעָן זיַך אוּן גע
- שיקט נאָך װײַן , גשטרוּנקעָן בּיַז די אוֹינעֶן, ועֶנעֶן מיַר געָואָר עֶן
מומנע אוּן אָנגעזאָגט מײַן דאַרעֶר דײַטשקע, אַן איִך פֿאָהר אָבּ אַ
הײַם אוֹיף אַ פא װאָֿעָן, אַז איִך לאָז איִבּעֶר דעָם ציִמעֶר פֿאַר זיִך
בּיִז איִך ועֶל קומען ,
פֿאָהרענדיג אין פַּאָיעָוד אוּן קוּקעָנדיָג װי די גרוֹיסץ בּעָרג
מיט די גראָהע קעָפּ מיִט די צוּקנײַטשטע שװאַרצעָ שטעָרעָנס רוּ
קעֶן זיך אוּן טאַנצעֶן אַװעָק פֿון מיַר , האָבּ איך געֶטראַבֿט, אַז די -
נאַטוּר איז גאָר ניִם קײַן ,טײַעֶרעָ מאַמע", װי די פּאֶעֶמעֶן רופֿען
זי אָן, נײַן, אָט די אײַגעֶנעָ בּעֶרֹג מיִט די װײַטעָ קֹעָםּ, זעֶנעֶן זיך
גאַנץ רוהיג געֶשטאַנעֶן אוּן געָועֶזעֶן די זעֶלבּיִגעָ בּעָרג אוֹיך דאַן ,
וועָן מעָן האָט ראָרמעֶן געֶבּרעֶגט, געֶקוֹילעֶט, געָפּײַניַגט, דֹעֶר
רהײַן האָט געֶרוֹישט אוּן געָשפּריִצט מיט בּריליאַנטעָן, אפֿיְלוּ דאַן
װועֶן דאָרטעָן האָט מעֶן מעָנשעָן געֶראַבּיָרט , געֶװאָרגעָן, געָשלאָג עֶן
טשוועָקעָם אין קאָפּ. נײַן , די גאַנצעַ וועֶלט . דאָס גאַנצץ לעבַּעֶן
איַז עָפֹּעָם מעָהר ניִם װי אַ מין קאנוּרֹעָ . אין דעֶר דאָויגעֶר קאָי
נורץ האָט דעֶר בּיַועֶר גאָט זײַנעָ קינרעָר, די קלײגע מעָנ-
שעָן אוּן גרויסץ בּויאַנעָס אַראָבּנעָשלײַדערט אוּן אוֹיף
אײַביג פֿעַרשפּאַרט : ,נאַט אײַך", האָט עֶר געזאָגט, , נאַט אײַך שענעַ
צאַצקעָם, נאָט אײַך בּעֶרגלעֶך, װעלרעֲלעֶך, טײַבֿעָלעָך , נאַמ אײַך
אַ לבנה, אַ זון און שטעָרעֶנדלעֶך י שפּיעלט אײַך , מײַנץ מהײַעָרעַ
אוּן בּרעכֿט אײַך רי קעָפ" .
אוּן װײַטעֶר ציְטעֶרט בײַ מיַר אין האַנד די טעֲלעָנראַמע אוּן
איַן הטרצלן בּײַסט אַ שלאַנג: געוועֶן אַ פּאָנראָם , אײַעֶר שטובּ
צוראַבּיָרם און פֿאר רענ , דֹעֶר בּרוּרעֶר דער'הרג'עָם, דיַ מאַמע
שטאַרק פֿערוואונדעָט, שטאַרק זיִך אוּן קום צוּפֿאָהר עֶן' . אוּנטעָר
גע חתט'שָם אין אַ נאָמעֶן פֿון אַ װײַטען קרוֹב , קעֶנטיג , אַז עֶר אַלײַן
איִז אוֹיך גוט צוקלאַפט, צוראַבּיָרֶם און ֿאַרטריבעָן איַן אוּנגליק ,
וועֶן עֶר האָט מיר געָקעֲנט אַואַ טעֶלעֶגראַמע קלאַפּעָן, ניִט בע
טראַבֿטענדיג, װוײ אַזוֹי אַזאַ פּלוצליכֿע נאַכֿדיבֿט קעֶן אוֹיף מיַר װיַרקעֶן .
-- 81 יה
ז, שניאור ,
7 ר י"ע 8 { אי, ר" שאר" ל"ר ש"אר" ער "אל אבל בל"
יוש" מי"שאר?,
אוּן דעֶר געֲרוֹישׁ פֿון די רעדער חאַפּט אוּנְטעֶר בּײַ מיר פֿון
געָדאַנק דֹעָם נוסח פֿון טעלעֶגראַמע . די רַעֲדעֶר קלאַפּען אוּן דרעַ*
העֶן זיך אוּן בּרעֶקלעֶן דעָם נוּמח אוּן צוװאַרפֿען די בְּרעֶקְלֹעֶך ,
די בּעָרג אוּן מהאָלעָן, די װעֶלדעֶר אוּן מײַבֿעָן, בּײַ ועֶלבֿץָ זײַ
פֿליַהעַן דורֹך ,
אַ גראָגעָר דײַמש מיט געגאָלטע בּאָרד:און װאָנצעָם ,
װעלכֿער איַן נעֲבַּעֶן מיַר אין װאַגאָן געֶעֶסעְן , האָט זיך פֿוּן מיר
אָבּגעָרוקט אָן אַ זײַט אוּן נעקוּקט אוֹיף מיר פֿעֶרװאונדעָרט , געֲרוי.
פֿעֶרט אַ ציַגאַר , געָנאָגט פֿון איהם מיט פֿץָטץ ליַמּעֶן מפּו, מפּו ,
מפו,
5 :
.:
מיַר זעָנעֶן שׁוֹין לאַנג דעָם גרעֲנעָץ אַריַבּעֶרגעֶפֿאָהרעֶן , אוֹים בּעֶרג
אוּן טהאָלעָן , אוֹים רוֹישעֲנדע מײַבֿען מיט שװאַרצץ פֿעֶלועָן, קאַלט:
בּלוּטיְעָ , חמורץָ סאָטנעָט שאָקלעָן מוט נאַסץָ אײַבּיגינריִנץָ קעָ,
האַ װאָס שאָקלעָן זײַ ? אפֿשר דאָבּעָן זײַ אוֹיף מיר רחמנוֹת ?
אפֿשר מרױסמען זײַ 4 אַלץ אײַנס , אַלץ אײַנם, דֹעֶם גרעָנעֶץ ,
געְדעֲנק איִך , האָבּ איִך נעמווט איִצט אוֹיך אַריִבּעֶרשואַרצעֶן { אַזוֹ
װי טיט דרײַ יאָהר צורוק, דאַן האָבּ איך זיך געֶצוֹינעֶן איַן שװײַץ
נאָכֿין דאָקטאָר-דיַפּלאָט און געלפ פֿון סאָלראַטשיַנע , אוּן איִצט
צוּריִקפֿאָהרעָנדיָג, האָבּ איִך אוֹיך געָמוזט דוּרבֿשװאַרצעֶן מֹיִט עָפֹּעָם
א געַלעֶן יוּר'עֶל , כּדי אוימצומײַדען דאָס אוֹיג פֿון פּאָליִצײַ, דאָס
יוּדעָל האָט בי מיר אַ צוּ גרוֹיסע סומע געֲלֹר דעֶרפֿאַר געָנוּמֿעֶן ,
,געָשׁוּנדעֶן פֿון מיַר אַ פֿעָל" , האָבּ איִך זיִך פֿאַרזיך געֶוואוּנדעֶרט,
געֲבּיִזעֶרֹם 1 ,סטײַטש 4 דאָרמעָן שלאָנש מעֶן אונז, אוּן דאָ ראַבּע.
וועֶסטוּ מיַך, דו יונגאַטש אײַנעֶר !" דאָך האָבּ איך געָשׁוויְגעֶן ,,, אַלץ
אײַנם, אַלץ אײַנס, בּרעֶבֿט עָם דֹעָם קאָפּ,
= גאַנצע מֵעָג , שוֹין דרײַ לאַנגץ יאָהרעָן האָבּ איך זיך , װי אַ
מויז און אַרחיוו, צווושען די שטויבינץ בּיכֿעֶר געֶפּאָרעֶט , פֿלעג
איַך װעָלעֶן מיַר זאָל עָפֹּעָם וועָרעֶן זיט-טרויעָריג אייפֿץ האַרצעָן,
פֿלעָג איִך שמיל און לאַגנזאַם דֹעָם קאָפּ אַראָבּלאָועָן, בּעָהאַלמעֶן
די אוֹינעֶן איַן די העֲנד, אוּן בּאַלך פֿלעַנט אין מײַן פֿאַנמאַזיץ
חחית:המתים אוֹיפֿשטעָהן אײַנץ פֿון מײַנע מײַעָרְסטעָ קינדעֶר-
== 89 -=
די גקמה, +
זכרונות , װעֶלבֿע איִך חיַט עד היוֹם איַן האַרצעֶן װי איַן אַ גיִלרֹע
נעֶר רעָמעָל, אוֹיפֿן װײַטעָן מזרח װאַנד אין אוּנזעֶר שמובּ שוויממ
אַרוֹיס דעָם װיִלנעָר:נאוֹג'ס בּיֵלֹד איִן אַ שװאַרצעֶר ראַם, אַ שעַנעֶר
יור מיט װײַבֿץ אוֹיגעָן, מיִט אַ װײַסץָ װײַבֿע כּאָרד זיִצט אין טלית
אוּן תּפֿלין אוּן שרײַבּט מיט אַ געֶנועֶנעַ פֿעֲדעֶר . אײַנמאָל שבּת,
וועָן איִך בּיַן נאָך געָוועָן זעָהר אַ קלײַגעֶר, גאָר אַ קלײַנינקעָר,
האָבּ איַך גענוּמעֶן שרײַבּעֶן מיט אַ פֿעֶדעֶר, קוּקענדיג אוֹיף דֹעָם
בּילֵד אוּן נאָבֿמאַפֿעַנדיג, װי דעָר , אַלטעֶר יוּרי שרײַבּט , האָט עֶס
דעֶר מאַטעָ דעֶרועָהעֶן אוּן ליִעבּליַך אָנגעֶשרֹיִהעֶן אוֹיף מיַר, נע:
זאָגט , אַז יוּדעֶן טאָרעָן ניט שרײַבען אוּם שבת, אַז נאָר גוים
שרײַיבּעֶן אום שבּת , האָבּ איך זיך פֿעֶרשעָמט, בּעָהאַלְטעֶן זיף
הינטעָר דֹעֶר מאַמעָן, געֶטראַכֿט א װײַלץָ, דעָרנאָך שמיל רֹעָר.
מאַמעֶן פֿאַר'ן פֿאַרטוך אַ לעפ געָטהוּן, אָנגעֶוויִועֶן מיַט א קלײַנעם -
װײַטעָן פֿינגעָרעֶל אוֹיף דעָם װיַלנער-נאוֹנים בּיֵלד ;
-- מאַמע , חײַנט פֿאַר װאָס שרײַבּט אָט דֹעֶר אַלטעֶר יוּר4
אָט דֹעָר? יי | יי |
האָט זיִך דֹעֶר טאַטץ, עליו השלוֹם , צוּלאַבֿט און געֶנלעָט
זיך די בּאָרד, אוּן די מאַמעָ האָט מיך שטאַרק אַרוּמגעָהאַפּט.
אוּן געקושט, אוּן געֶקוּשט אוּן גאָרנישט געֶעֶנטפֿעָרט ,
| דעָרמאָנעֶנדיָג זיך אָן דעָם , װעֶרט מיַר אַלעָ:מאָל אַזוֹי זוֹיבּעָר.
אוּן װײַך אויפֿ'ן האַרצעָן , װיי בשעת עִם פֿאַלט דער עֶרשטעָה.
וײַטעֶר שנײַ אַרוֹיס ; קעֶן דאָס רעֶן געָמאָלט זײַן, אַן דאָם ועֶלבּעַ
בּיַלֹד אי שׁוֹין איִצט ניִטאָ , פֿאַרבּרעָנט , פֿאַרבּרעָנט צוזאַמען מיִט.
אוּנזעֶר שמוּבּ 4 נײַן , ס'איו ניִשט מעגליך ! אָט קוּם איַך בּאַלר צִו
פֿאָהרעָן , פֿאָהר איך אַרײַן אין אוּנזעֶר שטעֶדטיֵל , געָה איך צ
צו אוּנזעֶר שטובּ , גיִבּ איך אַנ'עֶפֿעָן די טהיר, שטעָהט די מאַמץ.
אוּן איָהר פּנים לויבֿט פֿוּן נחת אוּנטעֶר איָהר שװאַרצעֶר קאָמיַנקע,
משה'לע מײַן בּרוּדעֶר זיצט וי אַלעֶמאָל איַבֹּעֶר זײַנע בּיִבֹעֶר, די
שװאַרצע געֲנריעֶלְטעָ האָר אַראָבּגעְלאָועֶן איבּעֶר די אוֹיגעָן,
אױירעֶר גריִסעֶן זיך , אײַדעֶר קוּשען זיַך, אײַדעֶר װאָס װעֶן, לוֹיף
איִך נלײַך איַן זאָל אַרײַן צוּם װײַסען בּיָלד איַן דער שװאַרצעֶר
ראַם, יאָ, עֶר איז דאָ ! דעֶר װיַלנעָר גאוֹן זיצט װי תמיר מיטץ
געָנועָנעֶם פֿעֲדעֶר אוּן שרײַבּט, יאָ עֶר שרײַבּט !
גװאַלר, װאָס געָהט מיָר אָן דאָט בּיֵלר ! אוֹיף װאָס טוֹיג מיָר.
=== 88 ---
{; שניאוך .
אר ר ישר אל רעל שארב ר" אלל אל שאר" שאר אאלטאר ,יאליע אי יע רשא ריע א שאר 350
רשא שאר ואש
דאָס בּילרג די שמובּ איַו אָבּנעֶבּרעֶנְט , משה'לץ אין דעָרהר'געָט,
משהלץ ! אוּן די מאַמע !
נאָר װי אוֹיף צו לחבעים קריבֿט מיר אין קאָפּ נאָר דאָס
פּילד אוּן פֿאַרגעָהמט אַלֹעָ מײַנעָ געָדאַנקעָן, פונקט װי נאָר אין
דעָם פֿעֶרבּרעֶנטעֶן בּיֵלֹד בּעֶשמעָהט דאָם גאַנצעָ אוּמגליק, אוּן
איי 2 דעָר וויַלנעֶר-נאוֹן מיִט דעֶר שנײַ װײַטעָר באָרד װאָלט נאָך
געֶועֶסעֶן אוּן געֶשריִבּעֶן װאָלט שיין אלץ רעֶכֿט געֲוועֶזעֶן, יאָ, עָר
זיִצט אוּן שרײַבּט,
דֹעֶר בַּאִיעֶזד האָט זיך אָבּנעֶשטעֶלט אוֹיף אַ סטאַנציץ, נעָהט
אַרויף אַ חויכץ צוקנויטשטע איְדעֶנעָ מיט אַ פּאַרמעט:געֶלעֶן פּניִם ,
אוּן לעגט מיר פֿאָר קויפֿעָן בּײַ איִחר מילך, שטעקט מיָר אַ בלאָץ
פֿלעֶשעָל אין נאָז אַרײַן . שפּריִנג איִך אוֹיף, וי אײַנעֶר װאָלט מיר
אַ פאַטש געֶנעֶבּעָן,
-- איַך װיָל ניִם, ניב אוִך אוֹיף איָהר אַ געֶשרײַ אוּן ציַמעֶר
געָרוונעָ מיט אַלץָ אברים. יעֶנעָ װעָרט אוּמעֶדיג אוּן געהט פֿוּן מיר
גיך אַװֹעָק , דאָ חאַפּ איך זיִך בּײַם זינעָן : ,פֿאַר װאָס ?" לוֹיף איָהר
בּאַלך נאָך , אוּן געָפֿין זי אַראָבּגעַהעָנדיַג מיִט איָהר סוזוֹרה פֿוּן די
װאַנאָףטרעָפּלעֶך ,
--- פֿערצײַהט מֹיַר , שרײ אוך איָהר נאָר אוּן ד! האַלז צוטעָרט
מיר , איְחר פֿעָרשטעָהט 4 אַ פּאָנראָם, אוָהר פֿעָרשטעָהט! אַגעַ
קוילעָמעֲר גּרוּרעֶר , אַ פֿעָרװאוּנדעֶמעָ מוטעָר, איָהר פֿעָרשטעהם 1,,
יעֶנעָ װאַרפֿט אוֹיף מיר אַ ציִטעֶרריִגעֶן בּרײַטעֶן בּליִק, מאַכֿט
אַ מריט און אַ קוּק, אַ טריט אוּן אַ קוק -- מעָנשעָן קלײַבען זיַך צוּי
נויף אַרוּם װאַגאָן און קוקעֶן עֶפֹּעָם פֿעָרװאוּנױעֶרט , | |
דֹעֶר פּאָיעוד געָהט שׁוֹין װײַמעָר , די סאָסנעָס ועֶנעֶן שׁוֹין
פֿערשוואוּנדעֶן, עֶס ציִהעֶן זיִך װיִסטע פֿעֶלדעָר, דאַכֿט זיך, אַן
דעֶר פּאיעָזֹר שטעָהט אוֹיף אײַן אָרט , אוּן איך עֶס אײַבּיג אַ הײַם
נישט קוּמעֶן. אין װאַגאָן זיִצעֶן אַנדעָרְעָ לימװיַשע יוּדעָן, קענטיג
שוין פֿון אוּנועֶרעָ מקוֹמוֹת , װילט זך מיר מיט זײַ מאַכֿען אַ
שׁמוֹעִם, זאָלעֶן זײַ מיר פּאָדראָבנעָ דעָרצעֲהלעָן פֿון אוּנועָרעָ פּאָג.
רֹאָמעַן, פֿון מײַן שטעָרטיל , פֿיהל איִך אָבֹּעֶר , אַז אוֹיבּ איך וועָל
אָנהײיבּעֶן רעַדעֶן אוֹיף דֹעֶר מהעָמץ, פֿאַל איִך גלײַך איַן חלשוֹת,
האָלט אך זיִך אײַן אוּן זְעֶץ זיַך אויף מײַן אָרט ,
| {סטאַרעָ איך זיך מיִר װײַטעָר קְלעָרעֶן װעָנעָן מײַן געֶהרגץָ.
= 884 =
דז נקמח,
אל ר בא "על ייר '/: א צי" א"
אר לש ישאלעשל לאל לאטש ,אש סלא
מעָן משה'לעָן , וועָגעֶן דעֶר מאַמעָן, קריבֿען מיר איַן קאָטּ רוקא
קלײניגקײטען, דוקא קלײַניגקײַטען , װײַטעֶר דעָם װיַלנעֶר:גאוֹנים
בּיֵלד , װײַטעָר מײַנע קיַנדעָר:צאַצקעָס , קיַנדעָר=זכרוֹנוֹת ,
איך בּין שוֹין דאַמאָלסט אַיאָהר אַכֿט אַלט געֲוועֶָן, דֹעָר
טאַטעָ אין שׁוֹין געֶלעֶנעָן קראַנק, אי מיַט ימיַר די מאַמץ גע
גאַנגעֶן צוּם שוֹחט קוֹילעֶן פֿאַר איִחם אַ הוּן {- ס'איז געוועֶן אַניאָסיעֶן
נאַבֿט , שטיל איז שׁוֹין געֲוועֶן איַן אוּנועָר שטעֲדטעָל אוּן אַזוֹײ
טרויעֶרי שװאַרץ, נאָר די בלאָטע האָט אוּנטעָר די פֿיִם געָבֿ
ליושטשעָט, אוּן די געֶבּוּנדעֶנעָ הוּן האָט פֿון דֹעֶר מאַטעָם קאָשעָק
אָפֿטמאָל אָבּגעָהאַקט:דעראָקעַן אַ קװאָקצע נעָטהון , וי זי װאָלם
געֶפֿיִהלט , + ואוּהין מעֶן שלעפּט זי . בּײַם שוֹחט אין פֿאָרהײן אין
די שחיטה געֲוועָועֶן , די הוּן איז געְוועֶן אַ יוּנגינקְעָ מיִט גאָלר=
געֶלבֹּעַ פֿעָדעֶרלעֶך, זײַ האָבּעָו אַזוֹי געָגלאַנצט פֿאַר'ץ אָבּשײַן פֿון
לֹעֶמפַּעֶל אין פֿאָרחוֹין, האָט זי דֹעֶר שוֹחט אַ נעָהם געֶטהוּן, האָט
זי גענוּמעֶן | געָוואַלרעָוועֶן, האָט איָהר דֹעֶר שוֹחט דאָס קעָפּעֶל
צוויִשעָן די פֿליגלען פֿאַרדרעָהט, אוֹיסנעָפֿליקט פֿון רוֹיטליכֿעָן
לאַנגען האַלז אַ פּאַר גיִלדעֶרנע פֿעָדעֶרלעֶך, שטיָל, אַ גלאָץ פֿרוּם
מיִט די אוֹיגעֶן אוּן געָמאַכט ריַ , בּרכה". |
-- אמן --- האָט מיַר די מאַמע װײַך אַ טוּרק'ץ געֶמהוּן,
-- אמן, האָבּ איִך מיט צִיטעֲרריִגע לפע געענטפֿעָרט ,
ס'איז געֶוועֶן אַזוֹ שרעקליך נײַ -- צוּם עֶרשטעָן מאָל אוֹיף טײַן
לעֶבּעֶן האָבּ איך עֶָם ראַן געָועָהן -- עֶפַּעָם א קורצֵע אַ שטאָלעָנעָ
האָט קאַלט אַ גלעֲנץ נעֶשהון , נאַכֿהעֶר אַ דריק מיט די פֿונגעָר,.
חיִק .,. אוּן בּאַלד האָט זיך געָלאָזט העֶרעֶן אַ פּאַטשעָרײַ פֿון לונ
לעֶן .
אַי, האָט דאָס הינרעָלֹע ניִט געװאָלט שטאַרבּעָן, אִי, האָט
ראָס ניִט געָװאָלט אי יי יי
צוּריִקגעַהעֶנדיָג אַהײַם פֿון שוֹחט איז אוֹיך געֲוועָן שטיָל אוּן
מרוֹיעֲריג שװאַרץ, די בּלאָטע האָט װײַמעֶר אוּנְטעֶר רי פֿיַם געָבֿ:
ליושטשעָט , נאָר די הוּן האָט שֹין איַן קאָשעָק געָשׁוויְגעֶן { איִהר
קװאָקצעָן האָט אַ פּנים דער מאַמעָן געָפֿעָהלט, איִך הֹעָר מיט
אַמאָל וי די מאַמע רעָדט מרוֹיעֶריג-פֿעָרשטיקט : |
,האָט דעֶן רי היְגרעֲלֹעָ נעֶכֿשעָן געָװואוּסט, װאָס מיִט איָהר וועֶט.
חײַנט זײַן 1 אַזוֹי איז אַ מעֶנש, להבדול, אוֹיךְ, אַרוֹיסרעֲדעֶנדיָג ר.
--- 88 ---
ז. שגיאור ,
אי"על"" :ל"ר" = אלל אר"שרי" שר"" שאר"
א"ת.
דאָזיִגעַ װעָרטעֶר, האַט די מאַמץ געֲקוּקְט אין דֹעֶר שװאַרצעֶר
לופֿט אַרײַן, װיַ זי װאָלט פֿון דֹעֶר דאָזיגעֶר לופֿט א תּשוּבה עָר
װאַרט , נאָר אַלץ האָט טרוֹיעֲריַג, שװועֶר אוּן שװאַרץ געֲשוװויְגעֶן,
אַלץ האָט דאָט פֿאַר זיַך אַלײַן געֶפֿרעָגט און קײַן תשיבה ניִט בֹּעִי
קוּמעֶן, נאָר די בּלאָטץ האָט אוּנטעֶר די פֿיִם געָפֿליושטשעָט,
אין יעָנעֶר נאַכֿט, געָרעֲננק איך, בּיִן איִך לאַנג נים אַנטי
שלאָפֿען געװאָר עֶן , אַלץ געטראַבֿט אוּן געֶטראַפֿט, ועָגעָן דֹעֶר חוּן,
װאָס האָט טע נים געוואוּסט, אַז מעֶן װועָט זי הײַנט קילעָן,
ועָגעֶן אַ מענש, װאָס איז אוֹיך אַזױ , אוּן וועָגעֶן נאָך אוּן נאָך ..
איָך האָב געַטראַפֿט , אוּן מײַן קיִנרעָרש העָרצעֶל האָט שטיל גע:
צימעָרש אוּן געֲװוי נט אָחן מִרֹעֶרֹעֶן , אוּן אַפֿילו װעֶרעָנריְג עֶלֹטעָר,
פֿלעָג איך אָפֿט, גאַנץ אָפֿט קלעֲרֹעֶן װעָנעֶן דֹעֶר הינדעַ:
לֵע, װאָם האָט נעִפֿטען גיִט געװאוּסט, אַז מעֶן װעָם זי הײַנט
קיילען
דערמאָנענריג זיך אָן דעָם, צוקאָפֿט זיִך איִן מיַר דאָס בּלוּט,
אָנשטאָט דֹעֶר געֶקְלוֹילעֶטעֶר הוּן, הוֹיבּעֶן מיִר אָן צוּקריכֿעָן איַן
קאָפּ אַרײַן געְקוֹילעֶטעָ טענשעָן, אײַגעֶנעָ טײַעֶרעָ געֶקֹילעֶטעָ
| טעָנשעֶן, אוִך סטאַרע זיך אוֹיסמאָהלעָן דאָס אין דעֶר פֿאַנטאַױעַ
2
מֹיִם מעָהר העלעֶרֹעָ אוּן שאַרפֿעָרע פֿאַרבּעֶן, פּונקט װי איִך װאָלט
ך געֶסטאַרעָט זעֶלבּסט פּײַניגעֶן זיִך, װאָס שטאַרקעֶר דאָם האַרץ
הוֹיבּ אָן וועָה צו מהוּן אוּן צוּ קלאַפען , אַלץ צוּ להבֿעים'דיג
שטאַרקעֶר מיט פֿאַרסקאַליעטע צײַהנעֶר , מאָל איך מיַר די שרעקליבֿע
בּיִלְדעֶר אין קאָפֿ,
אָט בּרעֶנט שון אוּנועָר שטוב פֿון אַלעָ שֶקעָן, דֹעם
װיִלנער:גאוֹנ'ט בּיַלֹד בּרעֶנט אוֹיך, זײַן ; שנײַ:װײַסע באָרד וועֶרט
שװאַרץ, דעָם מאַטעֶנם הײַליגץ טפֿרים , װעָלכֿץָ די מאַמע פֿלעָנט
היַטעֶן , וי דאָס אוֹיג פֿון קאָפּ --- בּרֹעֶנעֶן אוֹיך, אוּן , זי" שלע:
פּעֶן שוין מײַן משה'לען פֿאַר די פֿיִם אין בּלאָטעָ. יעֶנעֶר רײַסט
זיך אוּן װאַרפֿט זיַך, שרײַט : ,מאַמץ , מאַמעַ".,, אוּן אֶט נעָהט
א װִי ג עָ ר פֿון ז יװ מיט אַרוֹיסגעָשטאַרצעֶטעָ אוֹיגעֶן , אָנגעָגאָסעֶן מיט
בּראַנפֿעַן אוּן רציחה, אַ הוֹיבּ אַ מעֶסעֶר , נײַן , ניִם קײַן מעֶסעֶר,
גײַן , ניִט קײַן מעֶמעֶר, אַ האַק ! אוראי אַ האַק , אַ גלאַנץ יט די
האַק , אוּן לאָזט זיַך שוועֶר אוּן פֿליַנק אַראָבּ אין די געגריַועֶלְטעָ
שװאַרצע האָר אַרײַן . פ'הערט זיַך אַ קראַך פֿון אַ צובּראָבֿעָנעָם
== 86 --
די נקמה : 4
מענשעַן-שאַרבּעֶן , אַ דעֶרשטיִקְטעֶר שװאַבֿעָר קרעָֿץ .. אוּן אַ.
| שטראָם בֹּלוּט גיִסט זיך לאַנגואַם , פֿלעכֿט זיך צוּנוֹיף מיָט די גע
קרײַזעֶלטע האָר אוּן לאָזט זיִך אַראָבּ אוֹיף דֹעֶר עָרר,,, איִן בּלאָטע
אַרײַן ; וי אַ שלאַנג, אַודאי װן אַ שלאַנג, װי אַ רוֹיט שװאַרצעָר.
שלאַנג ,, אוּן אָט װײַטעֶר אַבּיִסעֶל פֿון משה'לעָן שמעָכֿט מעָן דֹעָר.
מאַמעֶן ,,, אַ טעמפּער צוראַצטעֶר מעֶסעֶר שמעָקט זיך אין איַהױ.
בּרוּסט אַרײַן ,. אוּן עָפֹּעֶם אַ רוֹיט'ם, אַ געֶריִבֿטים שלענגעֶלט זיך
אוֹיפֿן װײַסעָן פֿאַרטוך . |
אַ קאַלמעֶר שװײַם האָט מיר פֿון שמעֶרעֶן געָועֶצט. איך
האָבּ אַלץ אַרוּם געֶזעָהעֶן, װי איַן אַ פּאַרץָ, עֶס האָט זיך מיר גע
דובֿט , אַז אַלעָ איברים זעָנעֶן אוֹיף מיַר געֶשװאָלעֶן, אַפֿילוּ די האָר
פֿון קאָפּ זעֶנעֶן געשװאָלעֶן אוּן מהוּעָן שרעָקליִך װײַ,
נאָר איך װעֶל ניִם שװײַגעָן, אָט קום איך צופֿאָהרֹעֶן ,
וֹעֶל איִך נעָהמעֶן ראַכֿץ ! אוֹי, װועָל איך נַעָהמעֶן ראַכֿץ,,, נאָך
אַ מיַן ראַכֿץ ... די הײַזעֶר זײַעֶרעָ אוּנטעָרציַנדעֶן בּײַ נאַבֿט, שטײ
לעָרהײַד. אָט אַזוֹי, אַודאי, אונטעָרציַנדעָן אוּן אין מיַמעָן געֶפּיִל:
דעֶר שפּאַלטעָן מוֹחוֹת, שיסעָן, וועֶרגעֶן קיַנד:אוּן-קײַט,. בּרעָכֿעֶן
אַלין און שמופעָן זײַ אין האלו אַרײַן די צובראָכֿעָנץ גלאָז, שנײַדעֶן
שטיקעֶר פֿלײַש אוּן בּעֶניִסעֶן מיט עֶסיִג , אוּן עתמוֹת נפשׂי עם
פּלשתים !' געָה איך אין כּף=הקלע מיט זײַ צװאַמעָן, איך װעָל
פֿאַר דעֶר מאַמעֶן ניִט שװײַגעֶן , אַװראַי, - |
אוּן די רַעֲדעֶר האָבּען מיַט זײַעַר קלאַפּעַן אוּנטעָרנעחאַפּט
מײַן װיִלדעָן געֶראַנק, געֶבּרעֶקעֶלש איָהם אוֹיף די רֹעֶלסעֶן אוּן גע
װאָרפֿעָן די בּרֹעֶקלעֶך פֿאַר די װעֶלדעֶר אוּן פֿעלרעָר ...
. 6
8
אַז דֹעֶר פּאיעָזר האָט אוֹיפֿ'ן דריִטעָן מעת:לעֵת פֿון מײַן רײַועָ.
אָנגעֶהוֹיבּעֶן קוּמעֶן נעֶהנטעֶר צוּ מײַן שטעָדטעָל, האָט מיַך שטאַרק
געָנוּמעָן טרײַסלען פֿון קעֶלט , איך האָכּ זיך אָנגעָטהוּן אין פּאַלטאָ
אוּן קאַלאָשעָן , נאָר ס'האָט אוֹיך ניִט געֲהאָלפֿעָן, די צײָהן אנ
מוֹיל האָבּעֶן פֿעֶרשטיָקט געָבּאַראַפּאַנעָט, אוּן ס'איָז געֶוועֶן אינמעָגי
ליִך זײַ אײַנצוּהאַלטען,
דעָר לאָקאָמאָטוו איָז פּאַמעֶלעֶך צוּגעֶקראָכֿעָן צוּ דעֶר קלײי.
== 87 =
ז; שניאור ,
לשיר"שר" אר" :"ינבל אל" ארי עיגילער שאר ערע לעיר
נֹעָר װײַסעֶר סמאַנציע אוּן געָנוּמעֶן הוּסטעֶן אוּן שנאָרכֿען, װי אַ
פֿעָרמאַטעָרטעָר העלפֿאַנד , געָה איִך שמיל מיִט קלאַפּענריגעַ צײַנעֶר -
אַרוֹיף אוֹיף דֹעֶר פּלאַטפֿאָרמץ , די פּלאַטפֿאָרמץ איז די אײַנעָנע,
וי איך האָבּ זי איִבּעֶרְגעֶלאָועֶן , אוּן דעֶר װאָקזאַל איַז אַ װאָקזאַל,
עֶס לופֿעָן די מרעֲָגעֶר , מעֶן שלעֶפּט פַּעֶקְלעֶך , יוּרעֶן מכּל המינים
שטופּעָן זיך בּײַ דֹעֶר קאַסץָ, אַ הוּץ דֹעָם װאָקואַל שְטעֲהעֶן װו'
אַלעָ מאָל פֿעָרדלעָך , יוּריִשע פֿעָרדלעֶך מיט אײַנגעפֿאַלענע אוֹים.
געֶקראָבֿעֶנעָ זײַטעָן, בּעלי-עגלוֹת רײַסעֶן זיך אין טאַטענט:מאַטץן
אַרײַן אֵיִבּעֶר אַ פּאַטאַזשיַר , דאַכֿט זיִך אַלץ װי געֶוועָעָן! אָט זיץ
איך שוֹין בּײַ אַ שוואַרצעֶן װיֿעָן יודעֶן אין װאָגעָן, דאָס פֿערך
קריכמ אין בּלאָמע בּיז'ן חאַלו אוּן שפּריִצש מיט שמוציג שװאַרצע
טראָפּעָנט, מײַן קלײַגעָר טשעמאָדאַן טאַנצט אוּם אין װאָגעַן אוּן
קלאַפּט מיַר איַן זײַט אַרײַן , אַלץ דאַכֿט זיִך װי אַמאָל, אָט װײַוט
זיַך דֹעֶר בּלאֶעֶר שפּיִצוְגעֶר דאַך פֿון קלויסטעֶר, די אָנהוֹבּ װו?
טעָרזוּן הוֹיבּט זיך אָן אַראָבּלאָזעָן און בְּרַענִט אוֹיף איהם מים
רוֹיטעֶן קאַלמען פֿײַעַר, דעֶר קלויסטער איז אַ קלויסטעֶר , ס'האָט
דאַכֿט זיך נאָרנישט געֶמראָפֿעָן, ס'קעָן ניִם זײַן! אֶט קוּם איך
דאַפֿט זיך בּאַלך אַהײַם. די מאַמץ װעָם צוגרײמען װעֶטשׁעֶרעָ,
זי אַלץָ מאָל . דאָס עֶרשטעָ געָריִֿט וועֶט זײַן געָהאַקטע לעֶבֹּעֶר ,
יאָ, געָהאַקטע בע מיט שמאַלץ, '
-- װאוּהין פֿאַרפֿיַחרט מען אַיוּנגעָן מאַן 4 --- פֿאַלט מיַר
פּלוצלונג אַרײַן רֹעֶר בּעל-עגלה מיִט זײַן גראָבּ קוֹל, איך גיב אַ
קוּק , מיר זענעֶן נאָך װײַט פֿון שטעֶדטעֶל, מיר פֿאָרעָן נאָך אַלץ
מיט'ן פֿעֲלד פֿאַרבײַ פוסטע האַלבּ געפֿרֹירעָנץ קאַרטאָפֿעָל:פֿעלדעָר,
--- איַן. אַנ'אַבֿסניה 4 װאַ? -- יונגער מאַן ,
| --- פֿאַרפֿיִהרט מיך 1 פֿאַרפֿיהרם מיַך צוּ חיהן, צוּ חיה
מעֲנרעָלסים, רײַסט זיך בּײַ מיר אַ היַלבֿיַגעֶר קוֹל אַרוֹים אוּן
שווימט איבּעֶרץ פֿעָלד , - אוּן אַלײַן גיב איך זיך אַ שמעָל אין װאָ
נעֶן אוּן צוּפּ מיִט ציְטעֶרריְגעַ העָנד דעָם בּעל: :ענלה בּײַם האָריגען
קאָלנעֶר :
-- זאָנט מיָר, ר' יור , --- בַּעֶט איך זיך בּײַ איחם אוּן װוערג
זיך מיִט מײַנץ רײַר, -- װאוּ איז זי יעֶצט, חיח מענרעָלם, זי אי
שׁוֹין געזונד, אֵיאָ ? צוּ איהר פֿאַרפֿיִהרם מיַר , צוּ איָהר, צוּ חיה
מעֲנדעָלם ,
--- 88 ---
די גקמה.
לאר שאל :אל שאליאל"יעארישל .טל שאר אל" ש"אר" אל" שא" ישא" יי אלאס = = 8 5 לעיר יאליענסאסך
-- מִפּורוּ, שטעלט דער בּעל-עגלה אָב זײַן פֿעֶרדעל, לאָזט
אָבּ די לײַצעֶס, קוקט מיר אָן נײַגעָריְג, װעָרט עֶפֹּעֶס צוּדולט אוּן
הוֹיבּט אָן שטאַמלעֶן :
--- המ,,. חיה מעָנדעָלם ? אונז צוּ לאַנגע יאָהר , זײַט איָהר,
הײַסט דאָס, איַהרֹעֶר, דֹעֶר אוֹיסלעֶנריִשׁעָר , אוּנז צוּ לאַנגע יאָהר, -
רער זײַט איהר? נאָם אײַך ,שלום" . אַך, מעָן מאָר ראָך
ט, אַודאי , איָהר זײַט דאָך אַנאָבל ,
---' װאָסים ! --- שרײַ איך אוֹים מאָרנע היל אוּן פֿוִהל, אַן
בּאַלד, אָט בּאַלר הוֹיבּ איך אָן צוּ שרײַען איִסטעֶריִשע גװאַלרען
איִבְּרעֶן פּוסטעָן קאַלטעֶן פֿעָלד ,
--- אוּנז צוּ לאַנגעָ יאָהר . אַ צנוּעה אַ יוּרעָנעַ ,, נַעֲבֹּעֶך גע
מוּטשעָט זיך אין בּאָלניִצעָ, נעָבֿטעָן עֶרשט מקבר געָוועֶן. /
! איך בּלײַבּ זיצעֶן אין װאָגעָן מיִט אָבּגעָנוּמעֶנעָ פֿיַם, קוק אַ
װײַלע אָן איִדיאָטיִש שטוּם דֹעָם בּעליעגלה, /
= -- זי האָט אַלץ אוֹיף אײַך געווארט, געָװאָלט זעָהן פֿאַר |
מוֹיט , און וועָגעָן אײַעֶר משה'לעֶן װײַסט איָהר דאָך,
פּלוצלונג הוֹיבּ איִך זיך אוֹיף, פֿאַל צוּ מיט'ן פּניִם צוּם בּעל.
ענלה'ם פּעָלץ , טוּלעָ זיך איַן איָהם אײַן + אוּן צו-װײַן זיִך בּיִטעֶרליך
צוּם עֶרשטעֶן מאָל זיַנט איך האָבּ די טעלעֶנראַמע בּאַקוּמעָן. איִך
חליפּעָ װיַ אַ קלײַן קינד אוּן טענה, ניִם װיִסענדיג צוּליִעבּ װאָס. -
-- ר' יור , ר' יור, חיה מענדעָלם איִז דאָך מײַנץ אמאַטעָ,
זי איָז דאָך מײַן מאַמץ,
דעֶרנאָך גיב איַך ויִך אַ חאַפּ אוּן װעֶר שוג נאָר
טרעֶרֹעֶן גיִסעֶן זיך מיָר אוּן קריכֿעָן איִבּעֶר די בּאַקעָן, װי קלײַנע
װאַרעָמע װערומלעך דעֶר בּעל:עגלח, קוּקעֲנדיג אוֹיף מיָר, װעֶרט
עֶפֹעָם צוּרוּלם , קריכט אַראָבּ פֿון װאָגעָן אוּן סטאַרעט זיך מיר
מהוּן עֶפּעֶם צולועב , װי אַ גרוֹיטעָר טהום אַ צוּליַעבּ אַ װײַנעֶנריג
קינד . עֶר פֿעָרריבֿט מיִר די שטרוי אין װאָנעָן, פֿעָררוקט בֹּעֶסעֶר
דעֶם טשעָמאָדאַן אוּן סטאַרעָט זיַך מֹיָר אַרײַנקוּקעָן רחמנות'ריג אין.
די אוֹיגעָן . צוּם סוֹף לאָזט זיִך איָהם אַראָבּ דעֶר,קאָפּ, די בּאָרד
ציְטעֶרט אוָהם . עֶר רעָדט אָבּגעָהאַקט מיַט אַ צוּבּראָכֿעָן קוֹ!
-- בּרוּך השם אַלֹעָמעֶן גוּט , געֶוועָן אַ קאַרעֶטעַ, צעבּראָכֿען
אוֹיף שטיַקלעָך , איִצט נאַ דיַר נאָר אַ װאָנעָן מיַט שטר, אַ
דאַנק גאָט, דאָס פַעֶרד נעָראַטעֶוועֶט, אַ חוּץ דֹעָם. נוּ, ניִטאָ װאָס
|-- 89 2
ז שניאור ,
על לע לעיאר בלי לאל אל טל עשר "א"ל" שאל רא" טראט ,ליל עצט /ט ידע יעשר" א""שאל"שר" עשר של ישר ש"ישפ,
צוּ רײַרעָן , מײַן מײַדעָל, ניִטאָ װאָס צוּ רײַדעָן, אומגליקליך גע
מאַכֿט, איָהר פֿעָרשטעָהט -- אומ---גליק---ליַך געֶמאַבֿט , |
ידע האָגעֶן מיר געֶחליִמּעֶש אין מיַטעָן װיִסטעָן שװאַרצעָן
פֿעָלד אוּנטעֶרעֶן קאַלטעָן װיַנטעֶר:היִטעָל, עֶר, שטעַהעֶנריג אוֹיף
דעֶר עֶרד מיִט'ן בּײַטש איַן האַנד, איך, זיַצעֶנדיָג און װאָגעֶן, עֶרי---
אַ יוּר נאָך אַרבּעים מיט אַ צוקניַטשט פּנים, מיִט אַ לאַנגע גרוֹיעֶר:
ליבֿע בּאָרד, איִך--נאָך אַ יוּנגעָר, גאר אַ יוּנגעָה מיט גענאָלְטעַ
גלאַטץ בּאַקעָן . עֶר האָט געֶוויִשט די אוֹינעָן מיִט גראָבּץ מאָואָג
ליִסטץ אײַננעָשטיַרטע אין דִיעֲנעֶפֹּץ העֲנד , איִך מיִט װײַסע ווֹיבַּעִי
רֹע אוּן אירעֲלעָ העָנר, װעָלבֿץָ זעֶנעֶן נאָר געֲוועֶהנְט צוּ פּאַפּיִר
אוּן לַע רוּקעֲנם פֿון בּיִכֿער, בורע האָבּעָן מיַר שמיל, מעָהר
איִנוועֲניָג אין זיך , װי אוֹיף דרוֹיסעֶן , געֶחליְפּעֶט און ניט געוואוֹמם
װעֶר ועָטעֶן זאָל פֿר יְהעָר אָנהוֹיבּעֶן טרײַסטען. איִטליכֿעַן האָט זיַך
געֲראַפֿט, אַז זײַן אוּמגליִק איָז גרעָסעָר פֿונ'ם צװײַמעָנם, אוּן ר
זון אי האַלבּ בּלוטיַג פֿעָרגאַנגעֶן, אוּן דעֶר װיַנְטעֶר היִמעָל האָט
קאַלט אוּן אָהן מיטלײַר געֶקוּקְט אויפֿין װיִסטעֶן פֿעָלר. אונז מעָני
שעֶן האָט עֶר כּמעט גאָרנישט בּעֶמעֶרְקְט. נאָר דֹעֶר פֿעָרר,
דֹעָם בעל-עגלה'ם פֿעָרד, האָט עָפֹּעָם מרוֹיעָריָג אַראָבּנעלאָזען זײַן
קאָלטעֶנעוואַטץ קנעב טיש קאָטּ, אָנגעֶשטעָלט די לאַנגע אוֹיעֶרעֶן
אוּן צוּגעֶהעֶרט זיך, וי זײַן בּעל:חבּית און זײַן יונגעֶר פּאַטאַושיַר
חלימּען אין מיַטעֶן פֿעָלד , ס'האָט זיך געָדאַבֿט, אַז עֶר קלעָרטג
אַז ט'איז אַ פּנים דאָ מענשען, װעלבֿע עִם אי נאָך אַ סך אַסך
עֶרגעֶר, וי דעם פֿעָרר, אין דֹעָם קאַלמעָן אוּגעָרבּאַרעַמיִנעֶן לעֶבּעָן .
אַז מיר ועֶנעֶן ארײַנגעָפֿאָהרעָן אין שטעָרטעָל, האָט שוֹין
אָנְגעֲהוֹיבּעֶן װעֶרעֶן פּיִנסטעָרלעֶך. אַ גאַנצעָן װעָג האָט דעֶר בּעל
עגלה מיט אַ צוּגראָכֿעַנעַ צוהאַקטע שטימע דעָרצעָהלט, װי זײ,
אַ דונעֶר פֿון היַטעָל זאָל זױ רעֶרשלאָגען, האָבּעֶן איָהם אוּמגליִקליך
געֶמאַכֿט, דעָר עיקר זײַן טאָכֿטעָר, װי זײַ, אַ גרויסץ מגפח זאָל
| אוֹיף זײַ אָנפֿאַלען, האָבּעָן ,חרוֹב:ומוחרב" געָטאַבֿט דאָס שטעָרטעָל,
וי אַזוֹי דעֶר פּריַסטאַוו אַלײַן , אַ קלאָג צוּ איָהם, האָט אַלײַן אָנגעם
װיזעֶן און געֶחאָלפֿען ,
בּאַלד װעֶט איָהר דַעֲרועָהן אַבּיִסעָל קוימענס, הװאָם זױ
(אַ גרוֹיסע מגפּה אוֹיף זײַעֶר קאָפּ) האָבּעָן אונז איבּעֶרגעלאָזש +
! אַזוֹי האָט דעֶר בּעל:עגלה צוּם סוֹף אַ זאָג געָטחוּן , אוּמקעָרעֲנדיִג.
-- 90 --
| די נקמה ,
א אל" ר שאר ,ארי שאר אל על על שאר רעל לאל של ביירט א
זיך צוּ מיַר אוּן געָװאָלט אַ שמײַבֿעָל טהוּן, האָט עָר אָבֹּעֶר אָנ
שטאַט אַ שמײַכֿעָל אַ קריץ געֶגעֲכֹּעֶן מיט די צײַהן, אוּן מיָטץ
גאַנצעֶן בּוֹח אֶנגעהוֹיבּעָן שלאָגעֶן זײַן פֿעַרדעָל מיִט דֹעָם בּײַטש:
ישטעֲקעֶל איַן די קאָלטענעָואַטע אײַנ; געפֿאַלעַנע וײַטעָן ,
דערנאָך איָו עֶר שטיל געֶבּלובּען , |
דוּרך די מיט טרעֶרעֶן פֿעָרנאָסעַנע אוֹיגעָן, האָבּ איִך פֿאַר
זיַך געֲזעָהעֶן נאָר זײַן שטוּמען , אײַנגעֲבּוֹינעֲנעָם רוּקעָן , אַ יוּדיִשער
דאַרעֶָר רוּקעֶן אין אַ בּרײַטעָן פּעָלץ, איִבּעֶרגעבּוּנרעָן מיִט אַ פֿעֶר.
קניפּעָלמע שטריקעָל , |
שי
פֿאַרפֿיחרט האָט מיך. רֹעָר בּעל:ענלה אין אַ קלײַן שטוציגע
אַכֿסניה היגטעֶרעֶן שטעֶדטעֶל , װעָלכֿע איז ניצל געֶװאָרעֶן מיט נאָך
אַ פּאָר צעהנדלוג הײַועֶר מיט אַ נם, אין דעֶר אַכֿסניה האָט מען
זיך תִּיכּף דעֶרוואוסט, װעֶר אוּן װאָס איך בּיַן, און מככר געֶוועֶן
מיך מיט זעֶצעֶן זיך ,שבעה". איִך האָבּ זײ אַפֿילוּ ניִם געֶעֶנטפֿעָרט,
אַ װאַש געֶנעֶבֹּען דֹעֶם פֿעָרװײַנטעָן פּנים אוּן שנעָל אַרוֹים אויפֿין
גאַם ,
דעֶר בּעל:אַבֿסניה , אַ קלון יוּרעֶל מיט שפוצונע. אוֹיגלעֶך ,
האָם מיַך שאַרף נאָבנעקוקט . אַז איַך בּין אַרוֹים, האָט ער מים
פֿעָרדרוס אַ מאַך געֶנעֶבֹּעֶן מיט'ן האַנד .
טוֹים שמיל אוּן שרעקליך איָו געֶוועֶן איַן רי חרוּב'עָ קוֹימיְגע
אוּן האַלבּ:געפֿרוֹירעָנעָ גאַסעָן . אָבּבּרעָנעֲנריַג האָבּעֶן די גאַטעַן
פֿעָרלאָרעֶן זײַעֶר ריבֿטיגעָן געָשטאַלט אוּן האָבעֶן פֿאָרנעָשטעָלט אַ
מיַן משונה'ריגע. צוּװאָרפֿענץץ קהילה פֿון רוֹיטעָ אוּן װײַסץ מִקְעָ:
לעֶטעֶן , פֿון - לײַמעַנע אוּן קאַבֿעָלנע אוֹיוועָנס, פֿעָרזּנקעָנע אין קאַל.
טעֶן אַשׁ, איִן קאַלשע שװאַרצעָ קוֹילעָן, אוּן מיאוּט'עָ פֿעָררויבֿעָרטע
בְּרעֶטעֶר און קְלעֶצעֶר , װײַעֶרְעָ נאַריִש-הויבֿץָ קימענס האָנּעָן
עֶלעֲנד אוּן מעָמפּ גְעֶצוֹינעֶן זײַעֶרעָ רוֹיטעָ העֲלועָר צוּם גראָהעֶן
הימעֶל אוּן שטוּם אָהן אַ קוֹל רחמים געֶבּעֶטעָן, אוּן די פֿעָררוֹיכעָר.
מֹעָ אָפֿעֶנעָ קוימענס אוּן די פֿעָרלאָזעֶנעָ שװארצע פּריִפּעֶטשאָקעָם
האָבּעֶן אַרוֹיסגעקוּקט פֿון די רוֹימץ אוֹיוועָנס, װי אױפֿגעריַטענעַ
מיִט מעֶמפַּעָן שרעָק גרוימץ פֿיִרקאַנשיגץ אוֹיגעֶן... װי ריזיִשץ
= 91 =
צֶ שניאןור 0
16 רה ר שיט אשי" שאר,,
יט
אָפֿעָנעַ מײַלעָר, װועלבֿעַ שרײַעֶן אָהן אַ קוֹל: ,נעָוואַלד, רַאַטעָוועֶט"ן
עֶטליִבֿץַ שאָטעָנס פֿון מעֶנשעָן האָבּעֶן זיך עֶפֹּעֶס געֶפּלאָנמערט
צװיִשען רי קוֹימענס, װי אבל װאָס געֲהעֶן צוּ קבר אבוֹת , װי
זיַנריִגע בּלאָנרועֶנרֶץַ נשמוֹת . אײַנעֶר אַ גראָהעָר אײַנגעֲבּוֹיגעֶנעֶר
יוּד מיִט אַ סדור אין האַנר אי נעבּעֶן מיר פֿאַרבּײַגענאַנגען,
אוּן דעֶרזעָהענריַג עָפֹּעֶם אַנ'אוּנבּעֶקאַנטעָן נאָז, האָט עָר זיַך דעֶר+
שראָקעָן און אָבּנעָגאַנגעָן שנעָל אָן אַ זײַט , פונקט װי איִך װאָלמ
זיִך אוֹיף איָהם מיִט אַ טעֶסעֶר געָלאָזעָן ,
דֹעָם קוֹימעֶן פֿון אונזעֶר אָבּגעֶכּרֹעֶנט הוֹיו האָבּ איך דעָרקעֶנט
נאָך דעָם װיַלדעָן הײַלען בּאַרנעִיבּוֹים, װאָס אין נעַבּעֶן אוּנזעָר
שוב געוואַקְסעֶן ,. אַמאָל, אַמאָל אַרוּם תשעהיבּאָב פֿלעָגעֶן מיָר
פֿון איָהם קלאַפּעָן די האַרטע בּאַרעָלעֶך אוּן װאַרפֿען זיך מיִט זײַ ,
יעֶצם אין דֹעֶר בּוֹים געֶשטאַנעָן אַ חיילער! אַ האַלבּ אָבּנעֶבּרעֶנטעֶר
מיט אַ פֿעָרסמאַלעָטעָר קאָרעַ.
איך האָבּ זיִך געָלאָזעָן געָהן צוּם קוֹימעָן מיִם אַ שטאַרק
פֿעָרקלעָמטען. האַרץ, קוילען , + שװאַרצץ געפֿרוֹירעֶנעָ האָבּעֶן אוּנ
טעֶר מײַנע פֿיִם געֶחרוּשצעְט, דֹעֶר קוֹינעָן, דֹעֶר האַלבּ:פֿערבּרעָנ
! עָר בּאַרֹעָףגוִים האָבּעֶן מיַך פֿערשמאַכט אֶנגעֲקוּקְט און נישט
דעֶרקֶענְט. דעֶר אוֹיוועָן איַז אָפֿעָן אוּן שװאַרץ , אַ סך קאַרטאָפֿי
לעָט האָכ איַך אוּן משה לע איִן איָהם געָבּאַקט. די מאַמע פֿלענט
אין. איָהם בֿאַקעָן לאַטקעס. יאָ, בּרוֹינע פֿאַרפּרעָנעָלטץ לאַמקעס ,
אָן דעָם קאַכֿעָל אוֹיוועֶן פֿלעָנ איך זיך װינטעָר רײַבּעֶן אוּן װאַרעֶמעֶן,
קוּמענדיג פֿון חדר , אָט פֿיִהל איִך נאָך אין דֹעֶר לוּפֿט דעָם װיל:
נַעֶר:נאוֹן'ט בול, יזר שוװוענּט דאָ אַרום, האָטש עֶר אי פֿאַרי
בּרֹעֶנְט. אַז איך | גָלט געָקומעֶן מיַט אײַן אַכֿטאָג צוּריָק, װאָלט
איך נאָך אַלץ גאַנץ געָטראָפֿען : רי װעָנט, די געֲלבֹּעָ מעֲבֹּעֶף
מיִשן גלאַנץ , דעֶר װיַלנעֶר גאוֹן זיצט און שרײַכט, די מאַמעַ
װיִשט די שטויבּ , נײַן , ם'איַז אַ חלוֹם, אַ שרעֶקליִבֿעֶר חלוֹם מימ
רוֹיטעָ קוֹימעָנם , אוּן ניִשט מעָהר , אוּן ניִשט מעָהר ,., האַ }
אַרוּם איז שוין געָװאָרעֶן גוּט טונקעָל, די רוֹיטעָ קוֹימעָנם
זעָנעֶן אין דֹעָם פֿינסטעָרניִַש צוּשוואוּמעָן געֶװאָרֹעֶן אוּן אוֹיסגץ=
זעֶהעֶן נאָך מאוּסעֶר, נאָך שרעֶקליִכֿעֶר וי פֿאַרנאַבֿט . ויִם װײַט פֿון
טייר האָט זיִך עֶפֹּעָם אַ געֶל פֿײַעָרעָל אָנגעָצוּנדען, איִך האָבּ אינ'םּ
פֿײַעֶרעֶל דעָרקעֶנט אַגוֹ'ש הײַועל, װאָס אוז, פֿעָרשטעהט זיך,
--- 98 --
| די נקמה, |
גאַנץ בלב , איִך געָדעָנק אַפֿילוּ,, אַז דאָרמעֶן וואוינט אַרוֹיטעֶר
גוֹי, אַ שסטעֶר מיט בֹּייזעָ היִנד, פֿאַר װועֶלכעָ איִך האָבּ אַ מאָל,
אַ מאָל זְעָהר מוֹראָ געָהאַט ,
| = איך גלוֹיבּ, אַז דֹעֶר דאָזיִגעֶר טײַעָרֹעֶר שכן דאָט מיט זײַנעַ
אײיגעֶנעַ העָנד נשֶצוּנדעֶן, געָראַבּעֶוועְט, דאָם פֿײַעָר'ל פֿון זײַן
שטיבעָל װיַנקט אוּן גלאַנצט מיִט אַזֹי פֿיעל שפּאָט! יאַהאַ,
האָסט אַ שטוב 4 דוּ האָסט אַ שטוב ?' אײַנעָנטליך , אַז איִך װיָל,
קעָן איַך געָהי אוּן מאַכֿעָן איָהם , דעָם ערט, אוֹיף דעֶרנאַפֿט אַ
הײַטע בּאָד,,, עֶר זאָל געֶרעָנקְעָן , אוּנטעָרקריבֿעָן װיַ אַ מאַלפע
אײַן ק קניל אָנגעְצוּנרעֶנעָ שטרוי, און געָנוּג ,
נאָר איך פֿיִהל, אַז מהוּן װעֶל איך עֶס ניט טהון , די
נקטח געָפֿיַהלעֶן , װאָס האָבּעָן איַן מיָר , פֿאָהרענריג אין פֹּאיעָזר ,
אַזױֹי געֶקאָבֿט , זעֶנעֶן שין לאַנג ניִטאָ, צוקראָֿען װי רוֹיך זעָנעֶן
זײַ,
מײַן אוּמגליִק אוּן װעָהטאָג זעֲנעֶן צוּ גרוים, צו טיִעף, אַו
מען זאָל פאַר זײַ קענעֶן נקמה נַעָמעָן. פֿאַר דאָס קלײַנע און .
שמוציגץ ראַבֿץ װועָל איַך מײַן אונשטערבּליכֿעָן פּײַן ניִט פֿעָרקױפֿען,
גײַן , בּשׁום אופֿן ניט פֿעָרקוֹיפֿעָן , אָנשטאָט נקמה הל איך עָפֹּעָם
אַ מאָדנע גיפֿטוגע מרוֹיעֶריגעָ רחמנות אוֹיף אֵלֹעָם, אוֹיף אַלעָמעֶן ,
-- ק ר ר ר אַיאַ, ק ר ר ריאַיאַ, --- שרײַט איַן דעֶר הוֹיךְ אַ
גרוֹיסע װאָראָנץ, פֿליהעַנדיג איבּעֶר די לאַנגע קוימעָנס, ס'דוּבֿט
זיַך, אַז דאָס איז אַ שװאַױצץ נשמה פֿון אַ מכשפֿה, דאָס פֿרעָהט זי
זיך : ,האַ, מקוים געָואָרעֶן טײַן נבואָה! האַ, װאָס האָבּ איך.
געָואָגט ?"
אוּן דעֶר אוּנמעפֿטונעָר מרוֹיעֶר װאַקסט מיָר} אוֹיף אין האַר.
צעֶן אַלץ מעָהרעֶר אוּן מעָהרֹעֶר , װי אַ מײַג געָהט עֶר אוֹיף.
אוּן אַן יאָ נַעטעָן נקטה , אי פֿון וֹעֶטעָן? פֿון װאָם}
וואוּ איַן די גרויסע פּאָנראָמעֶן:חיה 1 איך ועָה זי ניִשט, איִך זעָה
נאָר בּרעֶקלעֶך פֿון איָהר . איך זְעָה נאָר רי אָבּנעֶנריַועֶטעָ בּײנעֶר,
װאָם זי האָט זיך אובּעֶרְגעֶלאָועֶן , אוּן אָנפֿרעֶסעֶנדיָג זיַך מיַט מעָני
- שען: -פֿלײַש איז זי זיך צופֿאַלעָן אוֹיף אײַנציַגע, קלױנע שטוקלעָך,
אוּן איטליבֿעָר שטיקעָל פֿאַר זיך איַז נאָרנישט , אַזֹעֶלבֿעָ קלײַנע
בּעֶזוּנדעֶרעָ צעַלעֶן פֿון דעֶר שרעֲקליכֿעֶר חיה האָבּעֶן זיך אַלֹעָ מאָל
געפֿונעֶן צװיִשעָן מעֶנשעָן אוּן וועָלעֶן זיך געָפֿינעָן. אָט די ראָזיגעָ
.- 98 --
- שניאור ,
.ישר אה 4 אש + "אט ,, יי
7 א אט
אי ,ריר "שאר ער לה רשיי שישי שש
בּעֶזּנרעֶרֹעָ צעֲלעֶן פֿון שנאָה אוּן שלעפֿטים האָנּעֶן זיַך מיִט אַ װאָך
צוּריק צוזאַמענגעָנוּמעָן, צוּנוױיפֿגעגאָסעֶן ד, אוּן ס'איו פֿון זײַ
פּלוּצלונג בּעָשאַפֿעָן געֶװאָרעֶן אַ װיַלדעָ, שרעקליבֿע, בּלוּטדורשטיגץ
חיה מיט מוֹיזעָנְדעֶר קעֶפּ אוּן צײַנעֶר , מיט טוֹיזעֶנדעֶר לאַפּעֶם אוּן
נַעֶנעֶל, נאָר מיט אײַן האַרץ אוּן מיט אײַן שלעכֿטעֶן אוּן װיַלדעֶן
אינסטינקט אין האַרצעָן , אָט די דאָזינץ פּאָגראָמעֶןחיִהרע איַז דאָ
מיט אַ װאָך צוּריִק בּעֶפֿאַלעָן דאָס שטעֶרטעֶל אוּן האָט געֲבּראָכעָן ,
און געֶבּרעֶנט , געָפּײַנוְגט , אוּן געֶהרג'עֶט, אַלץע איַחרְץָ קלָם
אוּן לאַפּעָם האָבּעָן אוֹיף אײַן מאַניעֶר געָאַרבּײַט, איִצט האָט זי
זיך אָנגעֲווֹיגעֶן מיט בּלוּט , אָנגעֶפֿרעָטעֶן זיך מיט מװַנשליבֿע אכרים ,
אָננעָמאַטעָרט זיך אוּן איז זיִך צופֿאַלעָן אוֹיף איְחרעָ קלײַנץ חלקים,
װעֶלכֿע האָבּעֶן זיַך צושאָטען, אוֹיף אַלעָ זײַטעָן . אוּן יעֶצט געָה אוּן
זוּך זײַ ! פֿון װאָסעָר פּאָנראָמעֶןצעֶלעָ נעָהמט מעֶן פֿריְהעֶר נקמה }
צי פֿון דֹעֶר, צי פֿוּן יעָנעֶר 3 װיַפֿיעל מעֶן זאָל פֿון זײַ ניִם וועֶרגעֶן,
װעָט נאָך אַלץ נַעֲנוּג בּלײַבּעָן -- דאָ האָט מעֶן די גאַנצעָ חיה
מיִט אײַן מאָל געָדאַרפֿט דעֶרװעֶרגעֶן, אָט אַזוֹי , אָנגעָנוּמעֶן זי אוּן
צוּקװועָטש, אוּן געָמאַכֿט פֿון איִהר קאַשעָ, מיט'ן האַק איַן סאַמץ
האַרץ אָנגעטראָפֿען איָהר, נאָר דאָס איז שׁוֹין יעֶצט אוּנמעגליך,
וְואוּ איז זי, די חיה? ניטאָ קײַן חיה, ניִטאָ !
| -- הא ו--זּ 1 ,,, לאָזט זיִך פּלוצלוּנג העֶרֹעֶן אַ דיִקעֶר בּיַלעֶן
פֿון אַהונד ,
איך גיב זיך אַ חאַפּ, איך שטעָה נאָך אַלץ איַן דֹעֶר פֿינס:
טעֶר בּײַם אָבּנעֶבּרעֶנטעֶן קוימען. אַזוֹי נאַריַשיעָלעֲנר װי דֹעֶר קוֹי
מען אַלײַן , אוּן אַ גרויסער חוּנד צוּלאָזט זיִך אוֹיף מיַר פֿון צווישעֶן
רי האַלבּ פֿערבּרעֶנטע בּרֹעֶטעֶר . עֶר בֹּיִלט אוּן בּיֵלט, זײַן חוּצפּה
װאַקסט פֿון מִיָנוּט צוּ מיִנוט . עֶר דרעָהט מיַטן קאָפּ בײַ איַטלי.
כֿעַן בּיִל, קעֶנטיָג, אַז ער אל האָט גרוֹים נחת פֿון זײַן הוּלטײַש:
קעֶן, הילבֿיגעֶן בּיִלעֶן , אוּן ראָס בּיַלעֶן מראָגט זיִך , שמוֹיסט זיך
אָן די חוּרבוֹת , יעֶנעָ נמפֿערען מיט אַ עָר קלאַנג, װאָס שטעבֿט
זיך מיר אַרײַן אין מײַן אוֹיפֿג עֶרֹעֶנטעֶן מח, וי קאַלטע טשוועָי
קעם , איַך קוּק זיַך צוּ אוּן דעֶרקעֶן אין = חוּנד מײַן אַמאָליָגעֶן
שׁוֹנא , דעָם גוֹיישעֶן שוּסטעֶרט חוּנד דעֶרקעֶן איַך אין איָהם ,
פּ-שא:אָל : . מרײַב איִך איָהם אָבּ מיִט האַס אוּן גיִעבּ אַ בּריִק
מיטץ פֿום אין דֹעֶר פֿיִנסטעֶרעֶר לופֿט אַרײַן. |
= 94 --
די נקמה ,
א אלל ריר ארבי טשלל ר אל" שאר של"לאל רע אל לע אל שאר אל ישר ישר שריא לאט ארשלי/א" ריש
5 א אל שא י אט "ר" אל" אבל"
אוֹיף דעָם, קעֲנטוג, האָט דעָר הונד געָואַרט, עֶר װאַרפֿט
זיך אוֹיף מיר אָן מיִט אַזוֹינע גװאַלרעָן, מיִט אַזאַ גיכֿעָן אוּן היל=
בֿיַנעֶן בּיִלעָן, פּונקט וי איִך װאָלט איָהם אַװעֶקְגעֶקֵיֹילעֶט. אָט,
אָט האַפּט עֶר מיך אָן פֿאַר'ן פֿום, בּײַ די סאַמץ איַקרע,
איך עָר אויפֿגעָרעֶנט, צוּקאָבֿט אוּן פֿאַרקריץ מיִט די צײָהן
איַן דֹעֶר פֿיַנסטעָר װי אַ הוּנגעֶריִגעֶר װאָקף , אַרוֹיסלאָזעָנדיג פּאַי
מעָליך מיִט גיפֿטיגען האָס ;
-- אַהאַ, כֹּלב, האָסט דעֶרשמעֶקְט אַושיָר! אַ שיר"
האָסטוּ דעֶרשמעֶקט?. אָך ,,. סװאָילאָטש !,,
--- האַוּ--האַו-- האַו--גװאַלדעֶװועֶט דֹעָר חונד אַלץ שטאַר-
קעֶר , אוּן װאַרפֿט זיִך צוּ אַלץ נעֶהעֶנְטעֶר ,
עָפֹּעָם אַ בּרעֶנעֶנריִנעָ , אַ הײַמטע חװאַליע גיִם מיר אַ װאָרג
איִן האַלו, ניִם װיִמעֶנדיג וי אַזוֹי, חאַפּ איך פלוצלונג אין דער
פֿינסטער אַ שוועֶרץָ, צובּרֹעֶנטעָ און סוּקעָואַטץ שטיק האָלץ, גיב
אַהוֹיבּ מיט רֹעָם גאַנצעָן כֹּח אוּן טחוּ אַ לאָז אַראָבּ שװעֶר אוּן
! פֿלוַנק. עָם גיִט עֶפֹּעֶם אַ קנאַק, װי אַ צוּבּראָבֿעָנעֶר בּײַן, אנ"
אָבּגעָהאַקְטעֶר דעֶרװאָרנעֶנֹעֶר װאָי, און שטיֵל, נאָר דינץ פֿיטלעֶך
מאַכֿעָן זיַך אוּם אין דעֶר פֿיַנטטעֶר , װעָרֹעָן אַלץ שװאַכער שוואַ
כֿעֶר , שװאַכעֶר , איַך לאָן אָבּ מעבֿאַנישׁ דעֶם שטיק האָלץ, נעָה
צוּ נאָהעֶנט אוּן בּײַג זיך אײַן איִן דעָר פֿיִנסטעָר -- דעָר הונד ליִעגט -
מיט'ן בּײַבֿעֶל אַרוֹיף , און פֿון שאַרבעֶן ריַנט עָפֹּעָם אַ שװאַרץ אוּן -
צוּגיִסט זיַך אוֹוף די צוּבּראָבֿענעָ געֶפֿרוֹירעֶנעָ ציְגעָל ,,, רְאָם זעָהט
עֶפֹּעֶם אוֹים, וי אײַן אוּמגעלופּעָרטץ בּאָבּעִימעשׂה, װײָ בְּלוּט פֿון
אַ טריפֿה'ן קרבּן אוֹיף אַ צובּראָבֿעָנעָם מובּח,
אוּן אײַדעֶר איך קוּם נאָך צוּ זיך, אוּן אײַדעֶר איך דעֶר.
פֿיִהל, װאָס איך האָבּ דאָ אָבּגעָטהוּן, דעֶרהעֶר איך װי די מור
אין דעֶר גוֹי'שעָ הײַזעָל ניִט שטאַרק אַ קלאַפֿ, אַ גראכֹּעַ זיַרלערײַ,
שוועֶרעָ גיבֿעָ טריט -- אַַפּנימדעֶר עֶרל האָט דעָרהעָרט.
:0 5 יי
בְּרֵיינֶע מוֹיד,
בּרײַנעֶן האָט מעָן בּשוּם אופֿן ניִט געָקאָנט רופֿעָן מײַרעָל,
נאָר --- מויד . אַזי האָבּעָן זי טאַטעַ:מאַמץ גערוּפעֶן, אַזֹי האָבּען
זי די שבֿנים געֶרוּפֿעֶן, אַזאַ צוּנעֶמעֶניִשׁ האָט אֹיָהר איטליכֿעֶר פֿרעָמ?
דֹעָר מעֶנש געֲגעֶבּעֶן, דעֶרזעֶהעָנדיָג זי צוּם עֶרשטעָן מאָל,
דאָס איז געָוועֶן אַ גרוֹיסעָ בּעֶשעָפֿעֶניִשׁ מיט פֿונק-רוֹיטע בּאַ.
קעֶן טוט קלײנע, גרינינקע אוֹיגעָלעֶך, פֿעָרגאָסעֶנָ מיט פֿעָטס ,
טיט - אָבּגעָהאַנגעֶנעָ בּלאָהליבֿץָ ליַפּעָן, און אֹיְהרץָ גראָבּעָ העָנד
ועֶנעֶן תּמיר געֶוועָועֶן אַזױ רוים , פּונקט וי זי װאָלט אָט עֶרשט
בּוּריְקְעָם געֶשאָבּעֶן , |
אַ חױיבֿץ, אַרֹיִקעָ, אַ האַרטע. אוּן אַנ'אונבּעֶוועָגליבֿעַ װי אַ
יאַטקע:קלאָץ, פֿלעָנט זי נאַנצעֶנעָ טעָג, סײַ זוּמעֶר, סײַ װיִנטעֶר,
קנעָטעֶן איַן שטובּ די געֶדיִבֿטעָ לעֶקעֶך-מײַג , זוּמעֶר איז די דאָזיגע
מלאָכֿה געָוועֶועָן זעָהר שוועֶר . זיריַגץָ טראָפּעָנם שװײַם פֿלעָגעָן
לאַנגזאַם קריכעֶן פֿון שטעָרעֶן איבּעָר'ץ פּנים אוּן בּלײַבּעֶן הײַנגען
אוֹיפֿן שפּיץ נאָן, עֶס פֿלעָגט זיִך אַזוֹי שטאַרק װועֶלעָן אַקראַץ מהון,
אַ ויִש טהוּן מיט'ן אַרבּעֶל, נאָר ניטאָ קײַן צײַט: מעֶן דאַרף קנע
טעָן, קִנעְטעֶן, אָבּעֶר ויִנטעֶר, בּשעת איִן פֿענסטעֶר קוּקט אַרײַן
אַ שטיקעל שניַש'עֶס דאַך מיִט זוֹיבּעֶרעֶן שנײַ , אוּן בּײַ חוועֶרקעַ
דעָם װאַסעֶר:טרעֶגעֶר אוֹיפֿן בּאָרד כּאָמכּלעֶן זיִך שטיקלעך אײַז וי
גלעֶזלעָך אוֹיף אַ ליוּסטרע, דאַן אי אַזוֹי גוט געָוועְן צוּ שטעָהן
האַלבּ אײַנגעֶבּוֹיגעֶן איבּעֶרץ גרוֹיסעֶן מוּלטעָר מיט האָניג מײג אוּן
קְנעֶטעָן . דאַן איַז עָפֹּיִם געֶוועָן אַ זוּמעֶר אוּם װיִנטעֶר. אַ זיִע
װאַר עָמק?ט צוּגיִסט זיך איבּעֶר אֵלֹעָ בּלְנעֶר, דֹעָר גאַנצעֶר קעֶר.
2 868
בריינע מוֹיך ,
אל" בל" אל" שאר על" שאל" שאר שאל אל שר/
יט = 5" 2
מַּעֶר װועֶרט עָפּיִם גריִנגעֶר, עֶס בַּעָוועָגעֶן זיך די פּלײַצעָס פֿון זיך.
אַלײַן אוּן די מײַג זיִנקט אײַן און הוֹיבּט זיִך אוֹיף, זיַנקט אײַן אוּן
הוֹיבּט זיך אוֹיף, פּונקט וי זי װאָלט געֲוועֶן פֿוּן גוּמץ. |
אַסנעַ , בּרײַנעֶם מאַמץ, אַ צובּראָבֿעֲנעָ פֿעָרעָלטעָרטע יוּדעָנעָ
איז אַגאַנצעָן מאָג נעֶשטאַנעָן איַן מאַרק אוּן פֿערקױפֿט פֿון ,אַ
מִיַשעָלי די דאָרף-פויעָריִם לעֶקעֶך אוּן געֶפּו עָנעֶלְטעָן מאָן, געֶשאָל.
מעֶן אוּן געֶריִסעָן זיך מיט די קאָנקורעֶנטקְעָם אובּעֶר אַ גראָשעֲנעָם
קוֹנה, קוּמעָנדיַג װיַנטעֶר אין אֶװעֲנר פֿון מאַרק אַ הײַם אַ דע
פֿראָרעֶנעַ, אַ צוקניַיטשטץ , אַ בּלאָהע פֿלעָנט אַסנץ בּאַלר אָנהײַבּעֶן
בּרוּמעָן ;
-- אָט זיצט אַ מױד אין שטובּ אוּן עֶָסט, און פֿרעָסט,
װאָלט אֶבֹּעֶר געֶפּרובט פֿריַהרעָן אַ מאָנ, װאָלט זי געואוּסט,
אַ טוֹבֿה טהוט זי מיַר , זי קנעָט , אַ מוֹראָדיִנץ זאַך . |
אַזוֹי פֿלעָגט אַסנעַ טענהינען פֿאַר זיך, בּלאָזעֶנדיַג איַן די
דעָרפֿראָרעָנץ הענד אוּן קלאַפּענדיג פֿוט אָן פֿום, כּדי צוּ דעֶר-
װאַרעֶמעָן זיך אַבּיִסעֶל, אַ דאַריַנקעָ, אַ קלײַנינקע, אַ דעַרפֿראָרעֶנע
אין גרוֹיסע קוֹיטיְגץָ, מאַנטבּיִלשע שטיוועָל. האָט זי אוֹיסג עֶזֹעֶהעֶן ,
װי אַ גרוֹיסע פֿעָרװאָנעָלטע בּיָהן, װאָס האָט װיַנטעֶר ניִם אײנגע:
שלאָפֿען. אָט פֿליִהט זי אוּם איַנּעֶרן שמובּ, בּיַועָרט זיך אוּן
זשוּמעָט פֿאַר זיִך אוּן װײַם דעָרבּײַ גאַנץ גוּט, אַז קַיַנעָר העָרט
זי ניט אוּן קײַנעֶר װועָט איָהר ניִט העלפֿעָן ,
בּרײַנע פֿלעַנט דאַן זיצעֶן אוּן קוּקעֶן װי אַ בּחמה, װאָס אי
זיִך מכֿין מעלה-גרה זײַן , נ;ר זאַייעָל דער אַלטעָר שבּיֹר אוּן דֹעֶר
אַלמעֶר לעֶקעֶך:מאַכֿעָר , פֿלעָגט זיך אוֹיפֿהוֹיבּעֶן פֿון סאָפֿקץ, דעֶר:
העָרעֶנריַג דֹעָם װײַבּים קוֹל און אַ נײַג מהון זיך :
--- די מאַדאַם, אַגעֲזוּנד צוּ אײַך, גיִט אַפֹאָר צעָהנעָר'ם
אוֹיף אַ כּיֹסה , אַ געֲזוּנד צוּ אײַך ,
בּרײַנע נעָהט אוּם אובּעֶר'ן שמובּ און בּלאָוט אוַן די העָנד ;
--- אוּן אַ מכּה װיִלסטו ניִם }
-- אַך אַנעװנד צוּ אײַך, מאַראַם, עֶנטפֿערט אַװעל אוּן -
נויגט זיך, אַ יוּד איַז מחויב מאַכֿעָן חוּנדעָרט בֹּרכוֹת אַ טאָג און
איך האָבּ נאָך אײַנץ ניִט געמאַבֿט.
אַזוֹי פֿלעָגט זאַװעֶָל רײַרעָן אוּן חפֿמהנעָן זיַך מיט זײַן
פּלוֹנית'שץעָ, נאָר מיִט זײַן , בּתּי' פֿלעָגט עֶר רײַדעָן גאָר אַנדעֶרע
-- 91 דח
שני אור ,
דבּוּריִם אַ גאַנצעֶן טאָג פֿלעַנט עֶר זיַך װאַלגעָרעֶן איַן דֹעֶר הײַם
אוֹיף דֹעֶר שטרוֹיעָנעֶר סאָפֿקע , שאָקלעָן , שאָקל עָן מיִט'ן שכבּור'ן
קאָפּ אוּן צוּהעָרעֶן זיִך וי דאָס מױיר קִנעֶט אוּן קְנעֶט, וי עָם
8 די געריִבֿטע האָג;ניטג , וי עִם ציטעָרט אוּן עֶס קנאַקט
דאָס שׁוועָרעָ בּײַנקעָל אוּן דֹעֶר טיַעפֿעָר מוּלמעֶר אונטעָר איַהרע
שוועֲרץָ מאַנסבּיַלשע פֿײיסטעֶן . טפֿלעָנט אֶבּעֶר טרעֶפֿעָן , אַז בּרײַנע
4
דעֶרועָהט מיט אַטאָס דוּרכ'ן פֿעָנסטעֶר אַ דוּעָ פֿון צװײַ העהנער-
אָרעָר אַ געֶשלעֶג פֿון ציִגעָן , בּלײַבּעָן איְהרֹעָ רוֹיטעַ העֲנד האַלבּ
שטעֶקעַן אנן דֹעָם געֶריְכֹטעָן טײַג, די קלײַנע אוֹיגעֶלעֶךְ הויבּען אָן
נײַגעֶריג סטאַרצעָן , דאַן גִיִם זיִך זאַװעָל מּלוציִם אַ האַפ , װי אַ
גרוים קינד, װאָס האַלט בי אײַנגעָשלאָפֿעָן ווערעָן אוּן די מאַמע
העֶרט אוֹיף צוּ זיגנעָן, איָהם פֿעהלט דאָס פֿײַפֿעָן פֿון מויג, דאָס
געָרוּדעֶרײַ פֿון מולטעָר,
--- מוֹיר , --- פֿלעָנט עֶר שכּוֹרפחזעֶריָג און אונגערוּלריג אַ
געָשׂרײַ מחוּן , -- קנעָט, אַ קרעָנק דיַר אין די בּײַגעֶר אַרײַן ,
- אָפֿטטאָל פֿלעָנט זיִך אֶבֹּעָר זאַװלעֶן ניט אײַנגעֶבּעֶן ,פאָטשאַ.
פּעָן" בּײַם װײַבּ נעָלֹד אוֹיף מאַֿעָן שהכּל אוּן לוֹיבּעְן זײַן נאָטעָן",
אוּן איִן אַזאַ .טאָג פֿלעָגט זאַװועֶל זײַן זְעהר אױפֿגעָרעָנט, אוּן וי
עֶר פֿלעָנט דעֶרועָהן אַז בּרײַנע האָט זיך שוֹין פֿערקיקט, פֿלעָנט
עָר זיַך פּאַװאָלִיעָ אוֹיפֿהוֹיבּען , לאַנגזאָם אוּן שטיל אַראָבצותעָן פֿון -
פֿוס דֹעָם כּלאָטיָגען שׁוועֶר עֶן שמיװועָל, צוּטאַבֿעָן אַ שּר'עָם אוֹיג,
בֹּדי גוט אָנצוּצילען וך -- און געֲבֹּעָן אַ שלײַדער דעָם שטווועָל
בּרײַנ'ען גלײף און זײַט אַרײַן, אין אײַלעֶנבוֹיגעֶן, אַמאָל און סאַמץ
קאָפּ אוּן צופֿרוֶעדעֶן הײַזעָריָג אויסזונגען ,
-- אַחפַ -- אַיז |
--- אוֹי, --- פֿלעַנט בּרײַגעָ שװאַך אַ געֶשרײ מחון פֿון ועָהטאָג
אוּן חאַפּעַן קנעְטעֶן די האָנינײטײַג גיִך ניך, אוּן מיט אַזוֹי פֿיעל
קראַפֿט , אַז די פֿעַנסטעָר האָבּעֶן נעציִטעֶרט ,
מעָהר וי ,אוֹיי פֿלעָגט זי ניט אויסשרײַעָן - זי פֿלעָנט זיך
אַפֿילוּ ניט אַקעָהֹר טחון אין יעָנעֶם זײַט , פֿון װאַנעָן דער שטי.
װעָל איִז געֶפלוֹינעֶן, האָט שוין פֿעָרשטאַנעָן, װאָס דאָם בֹּעָ:
סײַט , און װײַמעֶר פֿײַפֿט ר טײג און דעֶר מוּלטעֶר קרעֶכֿצעָט אוּנ.
טעֶר די שׁועֶרעָ רוֹיטע פֿוױטטען. און זאַװעָל זיִצט אופֿץ סאָפֿקץ
איַן אײַן שטוװועָל, קראצם זיך אוּן העָרט זיך צוּ, װו עֶס רעָרט
-- 98 --
בּרײַנעַ מויד ,
.אל אלא אל 1 אט אי" אל" אל" :ייס ישאר א אגאל לע אלעי רער "ר שר "רש ישר זי ייס אע אל" אלל אל" גל" לה אל אל :לאר" ר" אלל ברה אל" ר" של" שאר" רשיי" /5 5
די טײַג', בּעֲרוּהיְגט זיִך, לעַנט זיַך אוּן העָרט זיַך צוּ, נאָר פלוצײ -
לוּנג דעָרמאָהנט עֶר זיִך אוּן גיִט זיַך װײַטעֶר אַ הוֹיבּ!
|-- מוֹיד , דעָם שטיװעָל!,
בּרײַנֹעָ גיָט אַ שטוֹים טיטן פֿום דעָם טאַטעָנס שמיועָל,
פֿון װעֶלבֿעָן זי האָט אָט עֶרשט אַ קלאַפּ בּעֲקוּמעָן, ניט געָבּעֶנדיג
זיִך אַפֿילוּ אַ קעָהר אין יעָנעָם זײַט, דֹעֶר שטיַועָל גיִט ױך גֹעָי
שוויִנר אַ שמיר אָן דעָר בּלאָטינעֶר מעָהלי געֶר פּאָדלאָגעָ אוּן פֿליָהט
צוּ גלײַך צוּ זאַװלעַן - זאַװעֶל חאַפּט איָהם אונטעָר, צוָהט לאַנגאַס
אָן אוֹיפֿן פֿום, ציָחם זיך אוֹים װײַטעֶר אוֹיף דֹעֶר שמױבּינעָר
שטרוֹיעֶנעֶר סאָפֿקע אין דרעֶמעֶלְט, דרעֶמעֶלט אוּן העָרם זיך צוּ,
אָפֿטטאָל דעָרפֿיַהמ אֶבּעֶר בּרײַנע , אַז דעֶר טאַטע האָט גוּם
אײַנגעָשלאָפֿעָן , גיִט זי זיך פּאַװאָליץָ אַ שטעָל , גלײַבֿט אוֹיס דֹעָם
רוּקעֶן אוּן קוּקט מיט גִליַהעֲנדעַ אוֹיגעֶלעֶך אוֹיף דֹעָם פֿעָרשלאָסנעָם
קאַמאָר, װאָס שטעָהט ניִם װײַט פֿון זאַװולען, זי װײַס, אַז דאָרט
ליגט פֿריַש אֹיסגעבּאַקְעֶנעָ לעָקעֶך, געָפּרעֶנעֶלְטעָ מאָן, װאַס
זי האָט אַזוֹי ליִעבּ, זי קוקט אַהיִן, אוּן די בּרײַמעָ נאָולעֶכֿעֶר
צוְטעֶרעֶן בּײַ איִחר , נאָר צוּנעָהן שטילעָרהײַד צוּם קאָמאָר אוּן
עֶפֿעֶנעֶן דעָם שלאָם מי אַ מעֶסעֶר , דאָס האָט זי זעָהר מוֹראָ, 5
געָרעֶנקְט זעָהר גוּט יעֶנע קלעָם, װאָס זי האָט פֿאַר אַזאַ מעשה
געָקראָגעֶן , אַז די מאַמע און דעָמאָלט נעֶקוּמעֶן אוּן האָט זיַך געש
האַפּט צוּם געֶפּרעֶגעֶלְטעֶן מאָן, אַו עָם פֿעָהלט, האָט זי זיִך תכּף
געָנוּמעֶן ,צוּ דער מוֹיר", געָנוּמעָן שיִסעָן מיִט מוֹיטץָ קללוֹת אוּן
פּעֶטש אין פּנים אַרײַן , אוּן זאַװעָל האָם אוֹיסג עֶטהוּן אײַן שמיװעל,
אַרוּמגעֶשפּרוּנגעֶן אַרוּם איָהר אין אײַן שמיוועֶל , אוּן מיטץ אַנדע:
רעֶן געֶבּוֹיקעֶרט אֹיָהר אין די זײַטעֶן אַרײַן ,
--- אויספֿאַלעָן זאָל דיַר דֹעֶר מאָן בּאאָם , שטוק פֿלײַש! ---
האָט די מאַמץ געָשאָלמען און געָפּאַטשט ,
-- אִ---מן ! האָט זאַװועָל אוּנטעָרגעָהאַפּט מיִט אַ קוועטש אוֹיפן
,אָמן" אוּן געַועֶצְט טיטץ שטיװעָל אין רוּקעֶן , צװײַ קלײַנע מענשע:
לעֶך האָבּעֶן אַרוּם איָהר אַרומנעָטאַנצט, אַ דאַרינקע יּדינץ מיט .
צוּקנוִטשטע קאַלטע העֲנדלעֶך אוּ ן אַ ירעל מיִט קאָלטעָנעװאַטע
האָר , אײַן שמיִוועֶל איִן האַנד , דעֶר אַנדעֶרעֶר אוֹיף אַ פֿום , בּײַדע
האָבּעָן געֶשאָלטעֶן אוּן געֶשלאָגעֶן, אוּן ,זי" אי געשטאַנעֶן צװיף /
שעָן זײַ אַ גרויסע, אַ שוועָרץָ, אַ פֿונקרױטע אוּן אַ שילרינץ פֿון -
|-- 99 ר
{; שגואור ,
574 555 55
=
קאָפּ בּיו רי פֿיִם. האָט מקבּליקלעפּ געוועָן, אוּן ניט פֿעָרשטעֲהעָני
דיג , װאָס זי בּעָדאַרף דאָ אָנהוֹיבּעֶן צוּ טהון, האָט זי מעָהר ניט
וי געָפּיִנטעָלט מיט די אוֹיגעֶן. געָשׁוויִצְט אוּן געֶסאָפּעֶט, װי אַ
פֿעָרטאַטעָרט פֿערד, |
-- שלאָג זי אוּן שלאָג די װאַנד , אַ בּראָך צוּ אוָהר, --- האָט
די מאַמץ אוֹיסגעֶשרוַעֶן אין שטאַרקעֶר אַ פּאַטש געֶנעֶבּעֶן,
-- אָ--מן ! --- האָט זאַװעֶל אונטערנעֶהאַפּט און אַ רינ געֶגע.
בּעֶן אין זײַט אַזוֹי שטאַרק , אַז זי האָט נעֲמוּוט אַ קרעָפֿץ טחון
און געֶבֹּעֶן אַ טראָט,
דֹעָם דאָזיגעֶן קלאַפּ האָט זי אַ צײַט געֶרעֲנקט, זי האָט עָפּיִם -
מאָדנע מוֹראָ געֶקרֹאָגעֶן פֿאַר דעָם טאַטעָנס קויטינע שמיװועָל, אוּן
זי האָט ניִט געָקאָנט שׁוֹין מעָהר קלעֶרעֶן וועֶגעֶן טאַטעָן ! ט אַט עָ;
דעֶר ט אַ ט עָ, למשל, געָהט , דֹעֶר ט אַ ט עָ שלאָפֿט.., אָט זאַװועָל
געהט, זאַװועט שלאָפֿט, זאַװעָל שלאָגט זיַך, אַזֹי יאָ, אַזֹי יאָ,,
דעֶר פֿעָרשלאָסענעֶר קאַמאָר רוּפֿט שמילעֶרהײַר, דעֶר פֿריַש גֹעָי
פּרעֶנעֶלְטעֶר מאָן שמעקט אַזוֹי מחיה { נאָר זאַװעָלִיס שטיװעָל, נאָר
זאַװעָליס שטוװועָל ,
שבּת פֿלעָגט בּרײַנעָ אָנטהוּן אַ סיטצעָנע רײַנץ בּלווע אוּן
זעָצעֶן זיִך בּײַם פֿעַנטטעָר קוקען אין דֹעָר װעָלט אַרײַן, טאַטעַ
-טאַמע שלאָפֿען אוּן זי, בּרײַנע אַלײַן, אין דעֶר מימצעֶנעֶר װײַטער
בּלועָ שלאָפֿט ניִם , זיַצט מיִט'ן בּרוּסט האַרט אָננעשפּאַרט צוּם
פֿעָנסטעֶר , אוּן איְהרעָ רוֹיטעָ העָנר ועָהעֶן אוֹים געָגעֶן דעֶר ער
סִיִטצעֶנעֶר קאָפֿטע נאָך רוֹיטעֶר וי תּטיר, עָנטלעֶָך געֲהעֶן צ
טבילח, אוֹיפֿן בּלאָהעֶן חיִמעָל שוװויַמעָן װײַסץ פּוּהאָװע װאָלקענ
לע אַזוֹי לאַננזאַם, שבּת'דוג , נשמה יתרה'ריג, אַ בּומשאַן פֿליִהט
ון לאָזט זיִך אַראָבּ אוֹיף יעֶנעֶר זײַט מײַבֿעָל אינ'ם זּמפּ, און זי
זצ בּיִַם פֿעָנסטעֶר אוּן קוקט אוֹיף אַלץ טעָמפּ, װי אַ טוֹבַּעֶר
בּשעת מעֶן רעָדט . אָנציִנדעֶן פֿלעָנעָן זיך בּײַ איָהר די גריַנינקע
שמעָלציִגעַ אוֹינעֶלעֶךְ נאָר דאַן , װועֶן זי פֿלעָגט דעֲרועָהעֶן אַ חאַליאַם.
טרע בּחוּרים שפּאַצוַרעֶן מיַט מײַדלעָך, אט געָהט װועֶלוועָל-שׁוּס.
טעֶר מיַט זײַן בּלח , . יענקעָל לײַמעָר מיִט די בּרײַטע פּלײַצעָם מיִט
זײַן דבאָשה'ן . דעֶר קוּרצעֶר האַלו ציָהט זיך דאַן בּײַ בּרײַנעְן אוֹים,
דעֶר רוֹיטעֶר שטעֶרעָן דריקט זיִך צוּ האַרט צוּ דעֶר װאַריִמעֶר
שׁוֹיבּ, אוּן די גרינץ אוֹינעֶלעֶך גליִהעָן, גִליָהעֶן . אָפֿטמאָל בֹּעָ.
-= 100 --
בּרײַנע מויך .
עשר ריר ריר ישר שלש שרשל ישר אלא שי ריע
א
= יט
מערקט זו איַן דעָם. שפּאַציר, װי אַ בּחוּר גיִט אַ מײַדעָל אַ האפ
אונטער'ץ אֶרֹעָם, אַ נעָהֶם אַרוּם טאַליעָ, דאַן פֿלעָנט זי זיך שטיל
אוּן דעָרשטיקט צולאַכֿעָן, אינעוועָניַג פֿלעגט עָפּיִם ציָהעֶן אוּן וועָה
טחון , אוּן זי פֿלעָנט לאַבֿעָן, לאַֿעָן פֿלעָגט ױ מיִט אַמאָרנעָם
בּרוסט קוֹל, מיט אַ שטילעֶן דערװאָרגעָנעֶם געֶלעֶבֿטעֶר, װאָס אי
געֲוועֶן עֶהנליִך אוֹיף אַ קװיַטשען פֿון אַ הוהן . לאַכֿעָנריָג פֿלעָגמ
בּרײַנעַ דאָס מוֹיל ניִט עָפֿעֶנעֶן -- דֹעֶר געֶלעֶבֿטעֶר פֿלעָגט געָהן בי -
איהר דוּרך די נאָז, נאָר די זײַטעָן אֹיַהרעָ, מיַטץ בּרײַטעֶן רוּקען
מיַט דֹעֶר בּרוּסט פֿלעֶנעֶן זיִך װאַרפֿעָן אוּן שפּריַנגעֶן פֿון דעָם מאָר:
נעָם רעָרשטיִקטען געֶלעָבֿטעָר, אוּן עָם האָט זיך גאָרניִט געִ=
גטֹיבּט , אַז אַזאַ געֶלעֶכֿטעָר'ל געָהט אַרוֹים פֿון אַזאַ גרויסעָר געֲזוּנ-.
דעֶר בּעֶשעָפֿעָניִשׁ װי בּרײַנע:מוֹיד ,
-- הנ,,, הנ,,, הנ,,,
--- מוֹיד, --- פֿלעָגט זיִך די מאַמץ אוֹיפֿחאַפּעָן פֿון איָהר לײַכֿטען
שלאָף, --- מוֹיד ! | | יי
בּרײַנע פֿעָרשטעָהט , װאָס עֶס בּעֶטײַט דעָד מאַמעָס , מוֹיף" ג
דאָס האָט געֶהיטעָן, אַז זאַװעֶל מיט זײַן שטיװועֶל קאָן זיך נאָף
אוֹיפֿחאַפּעָן , נאָר אײַנהאַלטעָן דֹעָם געֶלעָפֿטעָר האָט זי שוין ניִם
געֲקאָנט , עָם האָט אֹיָחר עָפּיִם געָנאָגט אוּן נעֶקיִצעֶלְט איַן די
זײַטעָן , אוֹיפֿין גאַס געָהעֶן כּחוּרים , חתנים מיט כּלוֹת, אַסך
חתנים מיִט כּלוֹת, אוּן דֹעָר געֶלעָכֿטעָר װאַקסט , װאַקסט, עָם
חלש'ט זיך לאַכֿעָן , לאַכֿעָן אֶהן אוֹיפֿהעָר, אָט פֿיִהלט זי שוין
וי זאַװעָל לוֹיפֿט אַראָבּ מיט אַבּרוּם פֿון בּעֶט עֶר פֿליִהט צוּ
איָהר , אָט קלאַפּט איָהר שוֹין זײַן שוועָרעֶר שטיועָל איַן די;ײַטעֶן ,
איַן דעֶר נײַעֶר סיִמצעֲנעֶר בּלוּועָ, פ'טהוט װעָה, ס'פֿלעקט זיִך רי
װײַסע בּלוע, אוּן דאָך רײַסט זיַך דעָר געֶלעֶפֿטעֶר פֿון בּרוּסט. אַלץ
שטאַרקער, די נאָזלעָֿעָר ציַטעֶר'ן אוּן קיִצלעָן :
-- הנ,,, הנ,,, חנ ,, |
אוּן נאַבֿהעָר בּײַנאַבֿט נאָך אַואַ שבּת , פֿלעַנט עָפֹּיִם זײַן
הײַס צו שלאָפֿעַן, אַלעָ מאָל פֿלעָגט זי שלאָפֿעָן בּײַ נאַבֿט װי אַ
שמײַן. אוּן איַן אַזאַ נאַכֿט אוּנרוּהיָג , זאַװעֶל חראַפּעָט , רי מאַמע
קרעֶכֿצט; דאָם אַלטעָ מעֲבּעֶל קנאַקט אן דֹעֶר פֿיַנסטעָר, זי קעָהר
זיִך, דאָס בּעֶט סקריפּעָט אוּנטעֶר איָהר שועָרעֶן נוּף, אוּן װי זי
דערהעֶרט אַזאַ סקריפ פֿון בּעָט , הוֹיבּט איָהר עָפּיִם אָן צוּ נאָגעֶן
-- 101 --
עשר ,לאל עצר /א, לאר שאר ר"ר ריע ש"שר שאר ארי של א רשאלי אלה בל שאר ש"שר" שאר ש"שר" שא" לע ל", אל" שאר" שאר" שאר" ער" שאר"
55
כּײַם האַר צעֶן אוּן ס'ווילט זיך לאַכֿען , סטאַרעָט זי זיַך ניִט קעֶהרֹעָן ---
איז הײַם , זעָהר הײַם אוּן עֶס חלש'ט זיך װײַטעֶר העֲרעֶן װי ראָס
בע סקרימעט , װ! דֹעֶר מאַטראַץ קנאַקט אין דֹעֶר פֿיַנסטעָר ,
בּענילַיִפּ אין געֲוועֶן בּעֶקעֶנט אין שמעֶרטיֵל אַלם אַ גנב אוּן
אַ קאָשעָק:חאַפּעֶר , אוּן געֶרוּפֿעָן האָט מען איָהם ,ליִם',. װײַל זײַן
אוֹיבּעֶרשטע ליפ איז געֲוועָן צוּשפּאָלטען אַזוֹי, אַז צװײַ צײַהנעֶר
האָבּעָן זיך אַרוֹיסגעֶזעֶהעֶן . דאָס איו געֶוועֶן אַ דאַרעֶר רונ געָריִגעֶר
;אַט" פֿון אַ יאָהר 20---19 , מיט אַ חוצפה'שען פּניִם מיט אַ מאָן+
נֹעָם װײַטען נלאַנץ איַן די קאַטאָקע אוֹיגעֶן. אַזאַ גלאַנץ אי אֶפֿם2
מאָל צוּ בַּעֶמעֶרקעֶן נײַ סאַמאָראָדנע גנבים און שפּיאָנען ..,. אין אײַן
חעֶלעֶן טאָג האָט עֶר זיִך געֶװוועֶן איַן שטעֶרטעָל אוּן אין רעָם זעָל:
בַּעֶן מאָג האָבּעֶן אוֹיף איָהם אַלעָ געָנוּמעֶן קוּקעֶן קרוּם און פֿעֶר:
שפּאַרעָן פֿון איָהם די מהירעָן. אַן עֶר אין גֶעֶװעֶן חונגעֶריָג,
פֿלעַנט עֶר זיך אומשלעפען א די געֶמלֹעֶך אוּן גריַלצען מימ
אַ משוּנה' ריָגעָן הילבֿונען קוֹל: אַ - אוּ, אַ--או , אַ--אוֹ .., דאָס
האָט געֶהיִיטעֶן , אַז בּעֶניליִם אי איִן כּעם , אוּן װעָה איז צוּ דֹעָר
נעֶרוועֶזֹעָר אשה , װאָס פֿלעָנט אוָהם אַ נעֶשרײַ מהון , עֶר ואֶל
שטוּמעָן , דאַן פֿלעַנט זיך בֹּעָני שטעָלען אין. דעָם פֿעָנסטעָר, פֿוּן
װאַנען מעָן האָט אוֹיף איָהט אָננעֶשרוַעֶן, אוּן פֿלעָגט אַװועֶקגריַלצעֶן
שעוֹת:לאַנג , אוֹיף צוּ להבֿעיִם און זײַעֶר נשמה אַרײַן" -- אוּן נעָה
טחוּ אֹיָהם עָפֹּיִם , '
קײַנעֶר האָט ניִם געָװאוּסט, װאוּ עֶר געָפֿיִנט זיַך, װְאוּ עֶר
נעבֿטינט , װאוּ עֶר עֶסט. מעָן האָט נאָר בּײַ איָהם גְעָועֶהעֶן וועֶן
נוט איָז אַרויסשטעֶקעְן פֿון בּּועָם אַ שמיק! עֶל אײַזעֶן , אַנ'אַלטעֶן צוּ.
בּראָבֿעָנעָם לײַבֿטעֶר , אֶדעֶר פֿון דעָם דאָזיִגעֶן בּוֹעם סטאַרטשעָט
אַ בּוּלקעָ, אוּן בּעָני געהט קנײַפּט פֿון דעֶר בּוּלקע אוּן לעָגט איַן
מוֹיל , אוּן אַז אַ מעֶנש שטעָלט זיך אָבּ קוּקעֶן אוֹיף איָהם , הוֹיבּט
עֶר אָן גרולצעָן אַ--או אַ--או ,,, אוּן געָהט אַװעָק,
אָט דֹעָר דאָזיַגעָר בּעָני פֿעָרלױפֿט װעֶן ניִט וועָן צוּ זאַװלעֶן
אין הוֹיו קופֿען פֿאַר אַ גראָשען מאָן , אַרײַנלױפֿענדיג גיִט עֶר
בּרײַנע מוֹיר אַ קניפ פֿאַר'ן האַנד -- אוּן קעָהרט זיך אֶבּ אָן אַ זײַם,
בּרײַנע װעָרְט מטושטש, הוֹבּט אָן פּיַנטלעָן מיַט די אוֹעָ
און קנעָמעֶן מיַט אַלץ כֹּחוֹת פּונקט װי מעָן װאָלט 7 מיט אַ
=- 108 --
בּרײַגע -מוֹיר,
"ש"אר" שרלשר" אלל בר שי ש שאר ששר" אל" שר"שר א שר"א" אלי לגר "יירט שא" שסר'שר" ל"ר "טאר" לאטש
בײַטש אוּנטעֶרגעֶטריְבּעֶן, זאַװעֶָל חאַפּט זיַך פֿון טאָפֿקץ אַ קראַץ:
--- ,יאַחמעץ",. פֿרעָגט עֶר בַּעָניץ מיִט בּטוּל, ,יאַחמעָץי ,
װאָם ? |
--- מאָן, מאָן, מאָן, -- הוֹיבּט אָן בּעָנֵי מאַנצעֶן אויף גנ אָרט
און מאַכֿען מיִט די פלַצעָם. זאַװעָל קריבֿט אַראָבּ פֿון געָלעָגעֶר,
כּרומט היַועָריָג פֿאַר זיד, שלוסם לאַנגזאַם דֹעָם קאַמאָר מוט
אַלמעָ , פֿעָרזשאַװעֶרטעָ שליִסלעָן, אוּן נעָמט שנײַדעֶן פֿון שוואַר:
צעֶן פּרעָנט מאָן מיָט אַ צוּראַצטעֶן מעֶסעֶר . דֹעֶר מעֶסעֶר אין טעמ
אוּן גליִצט זיך פֿון דעֶר האַנד, װועָרט זאַװעֶל אין כּעס !
--- פֿאַר װיפֿיעל ?
--- פֿאַר אַ פּאָר גראָשעָן ! -- עֶנטפֿעָרט עֶנן און רוקט זיך
צוּם קאַמאָד,
-- דוּ, -- מאַפֿט זאַװעָל מיָט חשד אוּן בּעֶשיִצט דעָם פּרעֶנט -
מאָן , קעֶנסט שטעהן פֿוּן װײַטעָן, מעֶן װועָט אָן דיַר אוֹיך אוֹים.
קוּמעֶן ,
| --- זֹעָה נאָר , זעָה נאָר סאַר'אַ פּאַראַר , --- רוּפֿט זיך אֶבּ בּעָני
אוּן רוּקט זיך אוֹיף קאַריִק.. | |
זאַװעֶל זעָגט קוֹים אָבּ דֹעָם שטיִקעֶל מאָן, פֿעָרשליסט צוריק
דעָם קאַמאָד אוּן רופֿט צוּ זיך בַּעָניץ :
--- דאַװאַי דעָנגו ! -- זאַװעֶל חוֹיבּט אָן אַלעֶמאָל צוּ רײַדעֶן אוֹיף
רוּסיֵש װעֶן עֶר וועֶרט שמרענג אוּן עָרֹנסט,.. |
-- זעה נאָר, זְשָה נאָר סאַר'אַ פּאַראַר , מאַכט בַּעֲני און
דעֶרלאַנגט זאַװלעָן די פּאָר גראָשעָן ,
דאַן עֶרשט בַּעקוּמט עֶר סחורה,
דֹעֶם שמיִקעָל מאָן עֶסט בּעֶני-ליִּ שטעַהעֶגדיָג בּײַ זאַװלעֶן
איַן שטוּבּ . עֶר קײַט און טשאָמקעָט מיַט כֹּל החוֹת אין דֹעֶר
וועֶלט, מאַכֿט מיַט די פּלײַצעָס, מיִט דֹעֶר נאָז, מיט ר װײַסע אוי.
געֶן, בּײַםט ד! שװאַרצץ מאָן מיִט װײַסעָ געֶזּנטעָ ציַהנעֶר , װעָל.
כֿץ סטאַרצעֶן בּײַ איָהם אַרוֹיס פֿון דעֶר צוּשפּאָלטענעֶר ליִם , אוּן
זאָװועֶל איַז עֶס מקבּל בּאַדבה, זיִצט אוּן קוּקט אָן בֹּעָניִן פֿון אוּנ.
טעֶר די געֶריִבֿטץָ בּרעֶמעֶן װי א חיה , אוּן בּרײַנץ איַז ריט , קנעָט.
די טײַג אָדעֶר סקראָבּעָט דעֶם מוּלטעָר מיָט אַ רעש, מיט אַ היַץ ,
פּונקט װי עָם געָהט אֹיָהר אוּם לעֶבּעֶן.
-- ר' זאַוװעֶל , --- הוֹיבּט אָן בּעָני, וועָן עֶר עָסט שוֹין אוֹיף רי
| --- 108 --
ן, שניאור ,
טל צר שאט אלל" עשר" א"ל" שאר" ,אל" אל אל"ישר "א ער טסארט
איער עבר לאל שאלעאלעא. ימרי
מאָן , -- ניִט נאָך אוֹיף אַפּאָר גראָשעָן , מאָרגעֶן ניִבּ איַך אײַך אָב '
מאָרנעֶן וי איִך בּיִן אַ יור,
זאַװעֶל עֶנטפֿעָרט אָחם אַפֿילו ניִט אָבּ,
-- זֹעָה נֹעָּר, זֹעָה נאָר ס אַראַ פּאַראַר --- מאַבֿט בּעָנן
קוקט זיִך אַרוּם אוּן דַעֲרועָהש בּרײַנעֶן
-- העָרט , ר' זאַװעֶל, פֿאַר װאָס מאַכט איָחר אײַעֶר מוֹיר
ניִט חתונה, ניִם מיר זי פֿאַח אַכּלה ' אֵיאָ? |
--- העֶר נאָר ,--- עֶנטפֿעָרט זאַװועֶל קאַלמבלומוג אוּן חאַפּט זיך
. פֿאַר אַ שטעֶקעֶן, -- טראָג זיך אֶבּ מיט'ן זעָקעֶל בּײַנעֶר,
| בּעֶני לויפֿט "צוּם טהיר , פֿאַרבײַלױפֿעַנדיג גיִט עֶר נאָך אַמאָל
בּרײַנֹעֶץ אַ קניפ , שטעָלט זיך אַרײַן איַן טהיָר, קרימט זיך געֶנעֶן
זאַװלעֶן אוּן שנעלט זיך איַן אַלן; |
- ַ שנעפסעל װויִלסטו אַ שנעָפּטעָל 4 אַיאוּ , אַּאו, אַיאוֹ, -
אוּן אַנטלױפֿט.
נאָך זײַן אַנטלױפֿעָן לאָזט אוֹים זאַװעָל זײַן גאַנצען כּעם צוּ
,דעֶר מוֹיר"? = שיאָגט איָהר מיט'ן שטוװועָל, מיט'ן שטעָקען , אוּן
בּרײַנעָ שװיצט . אין אַ פּאָר טענ אַרוּם קוּמט װײַטעֶר בּעֲני צוּלוי:
פֿעָן אוּן זאַװעֶל פֿיִהרט מיט אֹיָהם אַנ'עֶרנסטען מקח וּממכּר,
אײַנמאָל, בּשעת יאָהרצײַט , קעהרט זיך אוּם זאַװעֶל פֿון
מנחה דאַונעֶן . אַסנה איז געֶוועֶן אוֹיפֿין מאַרק וי תמיד, געֲבּלבּעָן
אין שמובּ איז נאָר בּרײַנעַ, בּײַ זיך איַן פֿאָרהײו טרעָפֿט זיך אָן
זאַװעֶל מיט בּעֶנילי, יעֶנעֶר איַז עֶפּיִם געֲוועֶן צומומעלט און דעֶר.
זעָהעָנריג זאַװלען האָט עֶר זיִך געָנוּמעְן אָן אַ זײַט , געַװאָלט אַרוֹיס.
דרעֲהעָן זיך אוֹיפֿן גאַס, נאָר דאָ האָט אֹיָהם זאַװעֶל אַ חאַפּ נעֶגץָ.
בּעֶן פֿאַר'ץ קאָלנעֶר ,
ייר 156 טאָי !
--- זֹעָה נאָר ס'אַראַ פּאַראַד, --- הוֹיבּט אָן בַּעָני אוֹיף זײַן
שמיגעֶר , נאָר בּאַלד פֿעֶרהאַקט עֶר זיִך אוּן הוֹיבּט אָן נאָר מיט
אַנ'אַנדעֶר מאָן ,
--- וי איִך בַּיִן אַ יוּד, ר' זאַװועֶל,. אַז איִך אָב גאָרנישט גע
נוּמעָן, האַלט אֹיָהם זאַװעֶס צוּ מיִט אײַן האַנד פֿאַרץ קאָלנער
אוּן מיט דֹעֶר אַנדעָר האַנד זכֿט עֶר איָהם אָרוּם װאוּ נאָר מען
--- 104 די
בּרײַנעַ מויד ,
==
שאר אא""אל"/-ל"/ יי
קעֶן עֶטװאָס בּעֶהאַלטעֶן , אוּן געֶפֿינט גאָרנישט, גיָט אֹיָהם זאַװועֶל
אַ שטוֹים , |
נוּ -- אָצמאַך* מראָג זיך אָבּ מיִטץ זעֶקעֶל בּײַנעֶר ,
בּעָני: אַנטלױפֿט זעֲהר געֶרעֶן אוּן זאַװעֶָל בּלײַבּט אַ װײַלץ
שטעָהן אין פֿאָרהוֹי!. עֶר װאַרט, אַז בֹּעָני זאָל זיך אָנהוֹיבּעֶן רוי=
צעֶן מיט איָהם, שנעלעֶן זיַך איִן גאָרנעָל אוּן זיִנגעָן אַ---אוּ, אַ---או ,,
נאָר בַּעָני אַנטלױפֿט נאָר אוּן רוקט זיך אוּם אוֹיף היִנטעָן מייט שרעָק.
וואונדערט זיך זאַועֶל אוּן נעָהט אַרײַן איין שמובּ,
אַרײַנגעֶהעֶנדיָג זְעָהט עֶר וי די ,מוֹיד" זיִצט געֶבּעֶן מוּלמעֶר ,
די העֲנד האַלבּ אַרײַנגעָשטעָקט אין די טײַג, די האָר צוּװאָרפֿען ,
די בּאַקעָן שרעָקליִך רוֹים, זיצט און לאַכֿט עָפַיִם פֿאַר זיִך שטי.
לעֶרהײַר מיִט אֹיָהר מאָדנעֶס היַהנעֶר:געלעֶבּטעֶר , פֿעָרגונט איָהר
ניִט זאַוועֶָל װאָס זי זיִצט, שרײַט עֶר אוֹיס הײַועָריְג -
--- זעָה נאָר, וי זי האָט זיך צוועָצט, אַ שעֶנעֶר קנעֶטעֶן,
אוּן שטעהן בּיִםטוּ קראַנק !
בּעָנוּנעֶגְט עָר זיִך ניט אוּן גיִט איָחר אַ מוּרקץ אין זײַט,
בּרײַנץע שטעָלט זיך אַניִדעֶר אוּן קנעָט, |
-- אוּן װאָס האָט דאָ דעֶר ננב געֶטהוּן ?
כּרײַנע לאַפֿט שטילעָרהײַד ,
חאַפּט זאַװעֶל אַראָבּ דֹעָם שמיועָל און הוֹיבּט אוָהר אָן
בּוֹיקעֶרֹן מיִט כּעם,
--- מוֹיד , װאָס האָט עֶר דאָ גְעָמוֹוּן? װאָס האָט עֶר דאָ
געֶשהוּן } |
מיט אַמאָל דַעֲרוֹעָהט עָפּיִם זאַװועֶל אין דעֶר מוֹיר אַואַ זאַך,
װאָס עֶר האָט פֿון איָהר קײַנמאָל ניִט עֶרװאַרט. אַנשטאָט מקבּט
קְלעָפּ זײַן , ניִם זיך פּלוצלונג בּרײַנעָ אַ ריִם אָן אַזײַט אוּן האַפּט
אומלופֿעָן אוִבּעֶר'ן שמובּ מיִם רוֹיטעָ טײַגיִקץ פֿױסטעָן, מיט פֿאַר:
סֹקאַליעֶטעָ צָהן אוּן בּרוּמט װי אַ חיה;
---- אוּ---אוּ---או. א, |
| = זאַװעָל װועָרט בּלײַך , צוּם עֶרשטעֶן מאָל אין לעֶבּעֶן דעָר.
זֹעָהט עֶר איִן בּרײַנעֶן נאָך אַ שטאַרקעָרעַ חיה װי עֶר אַלײַן,. חאַפּט
עָר שיין אַלײַן אָנטהוּן דעָם שטיוועָל אוּן רי העֲנד ציטעָרעָן איִהט.
אוּן דֹעֶר קוֹל ציִטעָרט איָהם ; |
--- 105 --
שניאור ,
"על" אל 5 אל ע:אל. " שאלה ןעמי עשר חי 04 'ש6לה אט אל" אלל" אל" אל" שאר ער ואר א ,יבל" "יעשי
ישל יי ארי ואר" שאר" שבר" טי
--- געה שוין, געה שוֹין קנעטען זאָג איך דאָך דיר, אין
4 3: פַּ 8 צ יו
אוֹיוועֶן װעָרט דאָך אַש--ט בּראָך צוּ דיר ! |
אלל" ייג )
פֿון דעָם צופֿאַל אָן ועָנעֶן עֶפּיִם געֶװואָרעֶן גאָר אַנדעֶרץָ בֹּעִי
ציָהוּנגעֶן צוויִשעַן טאַמע:מאַמע אוּן דעֶר מויד , אוּן װי אַזוֹי איז ראָם
נעֶװאָרען, האָט קײַנער פֿון זײַ ניִם געואוּסט . זאַװעָל האָט זיַך
אױפֿנעָהעָרט צוּ בַּעֶנוּצעֶן מיִט זײַן שטיװועָל, אָנשטאַט געֶבֹעֶן קלעָפּ
האָט עֶר זיִך אָנגעֶהוֹיבּעֶן שילמעֶן װי אַ מאַרקײודינץ, אוּן אָנשִיל:
טעֶנדיָג בּרײַנעִ'ן װי פֿיִעל עֶס איַז אין איחר אַרײַן , פֿלעָנט עָר זיך
פֿעַרטראַפֿטען אוֹיף אַ װײַלץ , אַ ש פּײַ טחוּן מיט אַמאָל ,טפֿו" מיט
כּעם אוֹיף זיך אַלײַן , אוּן אוֹיסציָהען זיך אייפ'ן סאָפֿקע .
בּעֲני לים האָט זיִך שׁוֹין מעָהר ניט געֲװווָועֶן אוּן אַז עֶר פֿלענט
דעֶרזעָהעֶן זאַװלעֶן אין גאַס , פֿלעגט עֶר זיך אָבּקַעֶהרעֶן אָן אַ זײַט
און אָנהוֹכּען יצע פֿאַר זיך אוֹיף זײַן שמײַגעָר אַ---או , אַ---אר,.
דאָס אַלץ האָט עָפֹּיִם זאַװלעָן ניִם געֶשׁמעֶקְט, עֶר האָט
שטילעָרהײַד אָנגעָהוֹיבּעֶן חוֹשד זײַן , די מוֹיד", נאָר אַסנה'ן האָט
עֶר דאָס מוֹראָ געָהאַט צוּ זאָגעֶן, עֶר האָט מוֹרא , אַז זי זאָל איִהט
נים נעָה מעֶן צְרעֶרעֶן , בּעשׁוּלדיְגעֶן איַן אֵלֹעָם , אַז עֶר האָט ניִם
אַבטוּנג געגעֶבּעֶן , אוּן ניִט געֶכּעֶן מעָהר קײַן ,האַרטע צעֶהנעָרם
אוֹיף בּעֶנעֶצעֶנעָם",
האָט עֶר דעָם חשר געטראָגעָן שטיל בּײַ זיִך איַן האַרצעֶן
אוּן געָוואַרט , געֶוואַרט, נאָר װי עֶר פֿלעָנט אַקוק מהון אויפֿין
רוימען קאַרק מיִט די בּרײַטץ פּלײַצעָם, װעָלבֿעַ ציטעָרעָן בּשעת'ן
קְנעֶטעֶן , פֿלעגט עֶר אֶנהוֹיבּעֶן מקאליען מיט די צײָהן אוּן שילמען
פֿאַר זיך !
----אוֹי אַ בּראָך צו דיָר , אוֹי אַ בּראָך צוּ דיַר !
אײַנמאָל האָט עֶר זיך ניִט אײַנגעָהאַלטעָן , געֶחאַפּט דעָם
שטיװעל אוּן געָנוּמעָן שלאָגען זי , דאַן האָט בּרײַנעָ מיט אַמאָל
אַרױסגעלאָועֶן אַ משוּנה'דיָגעֶן וו ידע געשריי , אַשטוֹיס גנעב פֿ1
זיך דאָס קנעטעָכֿטם אַזוֹי , אַז דער בּײַנקעָל מי יט דְעָם מוּלטעָר מיִט
די מײַג האָבעֶן זיך איִבּעֶרְגעָקעָהרט קאַפּוֹיר , אוּן אַלײַן האָט זי זיך
צוגעדריִקט מיט'ן בּוֹיךְ צוֹם װאַנד אוּן געֶכּרוּמט װי אַצורײַצטץ חיה .
--- אַוּ---אַוּ---אַו זי ---
.--- 106
בּרײַנע מויר ,
האָט זיך שוֹין זאַװעֶל אַלײַן ממריח געֲוועֶזעֶן , אוֹיפֿגעְהוֹיבּעֶן
די טײַג און געָמאַבֿט אַ שװײַג , אַז אַסנה זאָל ניִם װיִסעֶן ,
און די ,מוֹיר" אַלײַן אי עָפּיִם אוֹיך נעֶװאָרעָן אַנדעָרש,
פּונקט װי זי האָט סוֹף כּל סוֹף דערפֿיזלט איהר קראַפֿט
איַבּעֶר טאַטץ:מאַמע , זי איז געיואָרעֶן פֿײיל אוּן האָט אָנגעֶהוֹיבּעֶן
אַ סך צוּ עֶסעָן, זי פֿלעָגט שוֹין ניִט קנעָטעֶן , וװאַשׂעָן אוּן הײַצעָן.
אַזוֹי פֿלײַסיג וי פֿריְהעֶר, האָט אָנגעָהוֹיבּעֶן צוּ אײַנמאַטעֶרעֶן זיַך
זְעָהר גיִך, אוּן לעגעֶן זיַך אָבּרוּהעָן, אוּן דאָך האָבּעֶן זיִך אֹיָהר.
בּלאָהע פֿלעָקעֶן בּעֲוויִועֶן אונטעֶר די אוֹיגעָלעֶך { אוּן די אוֹיגעֶן אַלײַן
זעָנעֶן אוֹיך געװאָרעֶן אַנדעֶרש: עָפּיִם ניִט פֿעֶרחלומ'ט , ניִט פֿעֶר.
שכּוֹר'ט . זי האָט אֶנגעָהוֹיבּעֶן אָפֿטטאָל לאָועָן איַן מיַטעָן דעֶר
אַרבּײַט, אוּמנעָהן איִבֹּעֶר ץ שטובּ מיט פֿעָרקאַשעָרט; אַרבּעָל און
לאַכֿעָן פֿאַר זיך מיט איָהר װיַלדעָן היִהנער:נעֶלעֶכְטעֶר, אײַנטאָל
האָט זי אַ קוק געגעֶבּעֶן אין פֿעַנסטעָר אוּן האָט זיִך שרעָקליך צוּ.
לאַבֿט אוּן האָם געֶחאַפּט זיִך בּײַטעָן די רוֹימעָ העֲנד מיִט אֹיַהרעַ
װײַסע פֿעָרדיַשע ציָהן , נאָכֿדעָם האָט מעָן דעֲרועָהעָן, אַו דאָס
אי בּעָני-ליִּ פֿעַרבּײַגעָנאַנגעָן, בּײַ נאַבֿט פֿלעָגט זי אָפֿטמאָל נים
שלאָפֿען , קעָהרעֶן זיִך פֿון זײַט צוּ זײַם אוּן שטיקען זיך פֿון נֵע:
לעָכֿטעָר , |
אַסנה פֿלענט זיַך אײַנהעֶרעֶן אוּן אַ שעָפּטשע טחוּן זאַוולען
איִן דֹעֶר פֿיִנסטער ; |
-- דוּ העֶרסט, די מוֹיר האָט עְפַּיִם איֹיפֿנעָהעֶרְט צוּ
שלאָפֿעַן !
-- הוֹיבּט גאָרניִשט נניִט אָן צוּ מהןף -- עֶנטפֿעָרט
זאַועֵל. |
| -- אַז דוּ האָסט זי פֿונאַנדעֶרגעֶלאָעָן, שװײַגסט איָהר
אָלץ, -
-- געָהט זי כּףיהקלע ! -- מאַֿט זיך זאַװעָל אַװעָק און
חוֹיבּט אָן חראַפּעָן , כּרי אַסנה זאָל מײַנען , אַז עֶר שלאָפֿט,
טַזיי זעָנעֶן אַריִבּעֶר עֶמליִבֿץָ חרשים,
זאַװעָל האָט שטאַרק געֶטרוּנִקעְן, בּרײַנץ האָט ;נעָמאַבֿט
שמיק" אוּן װאָס װײַטֿעָר אַלץ מעָהר נעָפֿױלט זיך, מסנה אי.
אַגאַנצץָ טאָג געָשטאַנעֶן איִן מאַרק , אוּן קוּמעָנרוְג אַהיים געָ,
-- 107 -- |
בי גי 5 0 הא +
וג ועלר,
= עבלעארישארע. דייל אי "ר" רר" לע 7 ריר" אל" א"ל" שאל" רש" אש ראי א"י גאייע א" אש אי ר א"ע "ירע ,אש אש אלל לואשל אלש אע אי רא אל 0 אי 45 6 אס
װאָרטשעט , געֶשאָלטעֶן , מוֹראָ געָהאַט משעפּעַן זיך מיט דעֶר מוֹיר
אוּן אוֹיסגעֶלאָזעָן דֹעָם נאַנצעֶן כּעם צוּ זאַװלעֶן ,
אײַנמאָל פֿאַד נאַבֿט קעָהרט זיך אוּם זאַװעָל פֿון שײַנק אַ הײַם
גוּט שכּוֹר אוּן האָט בּכּונה אוֹיסציִהעֶן זיך אוֹיף דעֶר שטרוֹיעָנעֶר
טאָפֿקע , - וי נאָר עֶר װעָט אַרײַנפֿאַלעָן אין שטוּבּ. אין פֿאָרהֹז
העֶרט עֶר דֹעֶר װײַבּיס קוֹל, אַרײַנגעהענדיג איַן קיך זעָהט עֶר, װי
ד! מוֹיר זיצט אוֹיפֿן פּאָדלאָנץ אוּן אַסנח שטעָהט איבּעֶר איָהר אוּן.
שרײַט מיִט קוֹלי:קוֹלוֹת ;
-- דֹעָם זעֶקעָל טעָהל זאָלטוּ מיַר אַרוֹיסטראָגעָן אין קלײַט,
זאָג איִר דאָך דיָר,
--- מוֹראָ , --- שטאַמעָלט די מוֹיד מיט פֿעָרלעָגטע העָנד אוֹיפֿין
האַרצעֶן ,
--- שוֹין זאָלסטוּ מיָר אַרוֹיסטראָגעָן , אַרוֹיסטראָג עֶן זאָל מעָן
דיך ! |
לייזידן מוראָ ,,,
--- אוּן דוּ , שכּוֹר, שכּוֹר, װאַרפֿט זיִך אַסנה אוֹיף זאַולעֶן,
דעֶרעֶהעֶנריג איָהם. --- זעָהסט ניִט, וי איַך װועֶר פֿון איָהר אוֹיםי
געֶריִסעֶן 4 װאָס שװײַגסטו , פֿרעָג איַך דיַך , שבּוֹר !
זאַוװעֶל פֿעָרגעסט אוֹיף אַלעָס אוּן נעָהמט שוֹין אַראָגּ דֹעָם
שטווועָל ,
| --- מוֹראָ, מוֹראָ, מוֹראָ, --- כּרוּמט די מוֹיד אוּן נעָמט זיך
אַרוּם די קניָה, |
זאַוועֶל גיִט 8 ועֶץ,
מיַט אַמאָל דערפֿיהלט זאַװעֶל דוּרפֿ'ץ געבּעֶל פֿון שכּרוֹת אוּן
געֶפיִלדעֶר , אַז בּרײַנעָ האָט זיך אַ שטעָל געֶנעֶבּעֶן. אַסנה ליגט
שׁוֹין אוֹיף דר'עָרד, אוּן אַגעֶזוּנטץ האַנד בּוֹיגט איהם אַראָג בּײַם
גאָרנעָל אוּן װעָרנט, אַלץ הֹיבּט זך אָן צוּ דרעָהעֶן. ס'העָרט
זיך נאָר דֹעֶר מוֹיר'ם קוֹיל, אַ פֿעָרשטיִקטעָר, שרעֶקליִבֿעֶר, װי פֿון
אַ בּײַזער חיה : |
---אוּ --אוּ---אוּ--זאַװועָל, | אוּ---אַוּ זאַװעָל , וְאַװעָלי -
קוֹים,. קוֹים האָט איָהם אַטנה פֿון דעֶר מוֹיר'ם העָנר געָי
ראַמעװועָט, | |
זאַוועֶל איז געֲוועֶן טּוֹים שכּוֹר , דאָך האָט עֶר 8גאַנצעַ
נאַבֿט ניִט געשלאָפֿעָן , עֶר האָט מיראָ געָהאַט, אַו די געֶזּנרְטעָ
---- 108 --
בּריינע מויר,
א ר לאל" שא /אל"שא שא" /אל/ ,לאל רואל רעטלא" ליל שאר "שאר ט"ל שאר ריאי ישר" אלר == ירשא שאר" שאר אל בל" י"א" שא" טריר ישש רשא
מייר מיִט די רוֹיטעָ העָנד זאָל איחם ניש קוּמעֶן װעֶרגעֶן. אוּ
פֿאַר טאָג , אַן עָר איַן אַכּיְסעָל אַנדרעֶמעֶלְט געֶװאָרעֶן, האָבּעָן
איזם אוֹיפֿנעָװועֶקט דעֶר װײַבּ'ס פֿערצװײַפֿעָלמץ קוֹלוֹת. .
--- גװאַלר , גװאַלד - זי איז דאָך טראָגעָדיָג! אַ כּראָך צוּ
איָהר א, | | |
-- אָמן , -- האָט זאַװעָל נעָעֶנטפֿעָרם אוֹיף זײַן שטײַגעֶר ,
עָפֿעֶנעֶנדיג די פֿעָרשלאָפֿעָנע אוֹינעֶן , אַװועֶקגעָזעֶצט זיִך און אַ קוק
געֶטהוּן אוֹיף אַסגהץ , זי אי געָשטאַנעֶן נעֶבּעָן זײַן בּעֶט האַלבּ אָני
געָטחוּן , געָהאַלטעֶן זיִך מיִט צוטעָרדיגץ דאַיץ העָנד פֿאַר'ן קאָפּ
אוּן געָוואַלרעֶוועָט ;
-- אוֹי, | זי איַז טראָגעָריָג , זי איַז טראָגעָדיג , אַ כּראָך צוּ
אֵיָהר |
-- אָמן, --- האָט זאַװעָל ,װײַטעֶר נעעֶנטפֿעָרט אוּן אַרטָב:
געֶלאָועֶן דעֶם קאָפּ. .
אַסנה'ן האָט װי פֿעָרװאוּנדעָרט זײַן קאַלטקײַט, עֶר יצט
פּוּנקט וי גאָרנישט אוּן גיִם זיִך אַפֿילוּ ניִט קײַן האַפּ, אין זי נֹע
בּליבּעֶן שטעָהן נעֶבּעֶן זײַן בּעָט וי פֿעָרשטײַנעָרט -- אוּן אַנטשװ
נען געֶװאָרעֶן , - זאַװעֶל איז עָפּיִס געֶװאָרעֶן צוּמוּמעָלט פֿוּן דעֶר
װײַבּ'ס שמילקײַמ אוּן ניט װיַסעָנדיַג װאָס צוּ זאָגעָן האָט עֶר אָנֹנעָ-
הוֹיבּעֶן שמאַמלעֶן!
-- פֿאַני מאַדאַם ! שָ, עָ, אַנעָזוּנד צו אײַך! {, גיעט אַפּאָר
צעֶהנעָרם אוֹיף בּעֶנעֶצעֶר ,..
עס פַּאסְט נִים ,
(עֶסקיו) .
שמעֶנדֹעֶר , אַ צװאַנצינײ עֶהריְגעֶר בּרונעָט מיט קאַרץַ שטאָלצע
אוֹינעֶן איז אַ גאַנץ קלונעֶר אוּן לעבּהאַפֿטיגעֶר בֹּחוּר { נאָר אַן עֶס
קוּמט איָהם אוֹים הוּנגעֶרן , װעֶרט עֶר אַ נאַר. דוקא אַז אין קע
שׁעָנץָ איז ניטאָ קײַן גראָשעָן , מוּז בּײַ אוָהם דעֶר קראַגען זײַן
שנײטװײַם , דֹעֶר געֲהראָק---ווי אָקאָרשט פֿון אוּנטעֶרן פּרעָם , אוּן
אין זײַן קראַװאַט טאָר ניִט פֿעָהלעָן די גאָלדעָנעָ שפּאָנקעֲלעָ מיט
די דרײַ קליינץ דימענטלעָך,
אוּן גראַדע דאַן חוֹיכּט עֶר אָן דעֶרצעֶהלעָן מעשות ועֶגעֶן
זײַן מאַטעֶנס קאַפּיַטאַלעָן, וועֶגעֶן רי געֲלרעָר , װאָס עֶר ניט אוֹיס
= וועֶן עֶר פֿאָהרט אין אוֹיסלאַנד , אוּן קײַנעֶם איַז ראָם ניִט אינטע:
רעֶסאַנט . ---
זײַן טאַמע אי גאַנץ רײַך . אַלֹעָ חוֹדש בּעָקוּמט פֿון איָהם
שמעֲנדֹעֶר דרײַ פֿינפֿאונצװאַנציגעָרם אין אַ קאָנװעָרט , נאָר נעָה
קוּם מיִט דֹעָם אוֹים איַן װאַרשע ? דאָ איָו אַזוֹי פֿיעל קאָנצע-טען,
רעֶסטאָראַנעָן , קלובּעָן , אֵנוּ , פּרונט זיך דורפֿלעבּעָן מיט אַזוֹי
ועָניָג געָלֹר , אפֿשר קעֶנט א! הר דאָס ? שטעֲנדעֶר קעָן ראָס ניט ,
וי עָר בּעָקומט, געָהט דאָס אַװעָק, די צװײַטע װאָך בּאָרגט מעֶן,
די דריְטעָ װאָך שפּועלט מעֶן מיט / פֿושעָרם", איַן שאָך אוֹיף קאַװעַ
אוּן מיַטאָג, די פֿיִערמע װאָך הוּננעָרט מעֶן אוּן מעָן װאַרט אוֹיף.
רֹעָם עֶרשטעָן דאַטוּם,
-- 110 --
עם פּאַסט נים , :
6 :ר ל"ר שרישרשי שי שיש שלש שיאל לאל ,ריש :אטא
5565
אין אַזאַ מין צרה'דיגעָר װאָך האָט זיך אײַנמאָל שטענדער
אויפֿגעהאַפּט גאַנץ שפּעָט נאָך האַלבּעָן טאָג אוּן געָנוּמעֶן קלעֶרעֶן
מִכּח דֹעָם , אַז אײַנענטליך האָט עֶר זיַך ניִם װאָס צוּ אײַלעָן , אוֹיבּ
עֶר וועָם געָהן זפֿעָן געֶלד, װעָט עֶר סײַ וי טײַ ניִם קריגעֶן, אוּן
אוֹיבּ שטײַן וועָט הײַנט בּרעננעֶן אַ פֿינפֿעָרל, װי עֶר האָט נעֶכֿטעֶן
צוּגעֶזאָגט , װעָט עֶר אַזוֹי אוֹיך בּרעֶנגעָן , ---
אוֹיפֿֿן נאַס איז געוועֶן ויַנְטעֶר ,. אין ציִמעֶר --- קאַלט , אין
טאָגעֶן -- לײַדוג, שטעָנדעֶר האָט ניִם װילעָנדיָג אַרוֹיסגעֲצוֹיגעֶן זײַן
האַנד פֿון אונטער דֹעֶר דַעָקץָ, אָנגעָטאַפּט אין װינקעָל רי גריָנע
פֿלעָשיַל אוּן אַ בּוֹיטש געָטהוּן, יאָ, בּרעֶףספּיִרעָט אי נאָך דאָ,
אין פּאַפּיַרעָנעֶם ועקעֲלעָ האָבּעָן זיַך נאָך נעָבּאָמבּעֶלט אַ פּאָר
שטיקלעָך צוּקעֶר, הײַסט דאָס, אַן טײַ קעָן מעָן נאָך מאַכֿען,
סעָנץ איִז איָהם עבלע פֿון נעֶבֿטעֶן ,
--- אוֹיךְ גוּט, -- האָט זיִך שטעָנדעֶר געָקלעֶרט אוּן געֶבּליבּעֶן
ליָגעֶן , עֶר האָט אַלץ געֶואַרט, אַז מעָן װעָם אֹיָחם אָנקלאַפּען,
מעָן האָט װיִרקליִך קלאט "
-- אָט פֿליָהט דעֶר פֿינפֿעָרל, מראַכֿט זיַך שטעֲנדעֶר .
נאָר אָנשטאָט שמײַנעָן מיַטץ פֿינפֿעָרל איז צוּ איָהם אין ציי
מעָר דוּרבֿ'ן שפּאַלט פֿון טיַר אַרײַנגעֶפֿאַלעֶן אַ פֿעָרמאַכֿטעַר בּריף. -
-- חאַפּט עֶס דעֶר רוּח, האָט זיַך שטעָנדעֶר אוֹיסנעֶיִדעֶלְט
אוּן געֶבּליִבּעֶן ליִגעָן , | :
עֶרשט אין אַ שעה אַרוּם נאָכֿ'ץ אײַנוואַשעֶן זיִך אוֹן טײַ טרינ.
קע , האָט שטעֶנדעֶר אוֹיפֿגעֶהוֹיבּעֶן דעָם בּריִף פֿון דֹעֶר פּאָרלאָגע -
אוּן אוֹיפֿגעָריִסעָן,
דאָס איַן געֲוועָן אַנ'אײַנלאַדוּנג פֿון אַ בּעֶקאַנטעֶר רײַבֿעֶר הוֹין.
אוֹיף ביגינעִם פֿון אַ טאָכֿטעָר, |
אַז שטעֶנדעָר האָט געָלד, אין עֶר דאָרמעֶן אַ בּףבִּית, רי
מיניניצע קעֶן עֶר זײַעֶר גוּט, זי הײַסט יעָוואַ, האָר האָט זי נאָל.
ליכֿעַ , העֶנטלעֶך---װײַפֿינקע . |
-- װײַם איִך װאָס 1 בֹיוועָל נוִשט געָהן -- מאַכֿט טעֶר צו צו
זיִך אַלײַן אוּן לאָוט אַראָבּ בּײַרעָ העֶנט איִן רי לעֲריִגעָ קַעֶשעָנעָם . ---
פֿונדעֶסטוועֶנעֶן האָט עֶר דֹעָם געָהראָק אָנגעֲצוֹיגעֶן, אונטעָר. -
נעֶשפּאַרט די געֶמבּץַ מיט אַ הוֹיכֿעָן געֶקראָבֿמעָלטעָן קראַגעֶן, ניט
פֿעָרֹנעֶסעֶן די נאָלרעָנע {ָ שפּאָנקעָלעָ .. אַ קשיה אוֹיף אַ מעשה, מאָ /
-- 141 -- י 2
ז, שניאור ,
בי ,0000
מֹעָר בּרענגט שמײַן פֿאָרט דאָס, װאָס עֶר האָט צוגעזאָנט,
אוּן נאָך אַ שעה , צװײַ ציִהעֶן זיך, מאַמעֲרֹעֶן, אוּן געֶהעֶן
אַריִבּעֶר , און שטײַן איז ניטאָ , עֶסעֶן װיִלט זיך שרעקליך אוּן די
מאַלצײַט:צײַמ ועֶרט אַלץ וַעָהעֶנְטעֶר. צוּם מאָלצײַט װעָט מע
דאָרמעֶן מסתמא געֶבּעֶן קאָטלעָטעֶן פֿון איַנריִק מיט רשע סאַלאַט,
אוּן דעֶסעֶרט פֿון פֿריִשעֶן אַנאַנאַס,,.
--- װײַם איך װאָס ? איַך געָה ניִשט , --- מאַכֿט צוּ זיך שטעָנ:
דֹעֶר אוּן ציָהט פֿון דעסמװועֶנעָן אָהן דעָם פּאַלטאָ, און בּלײַבּט
וויִדעֶר שטעָהן איַן מיְטעֶן צוִמעֶר מיט רי הענט אן דרי קַעֶשעָנעָם,
בּאַלד אין שוֹין פֿיער דֹעֶר זײַגעָר אוּן דעָר מאָהל:צײַט הייבּט זיַך
אָן יי |
--- איך געָה ניִט , --- זאָגט צוּ זיך שמעֶנדעֶר אוּן געָהט אַרוֹים
אוֹיפֿין גאם ,
און נאָך איַן אַ האַלבּץ שעה אַרוֹם, אַז עֶר האָט זיך שוֹין
געְהוֹיבּעֶן אוֹיף די בּרייטעַָ , מאַרטאָרנץ טרֹעָפּ, האָט עֶר וך נֹעִי
פֿיִחלט אַזוֹי מיִעד אוּן צובּראָכֿעָן וי נאָך אַשװעֶרעֶר, זעֲהר שועַי
רֹעֶר, אַרבּײַם און האָט צוּ זיִך געטענהט :
--- אַרײַנגעהן געָה איך ניִט אַרײַן,
אוּן פֿונדעֶסטוועֶגעֶן האָט עֶר אָנגעֶקְלוּנגעָן, אוּן בּיִו מען האָט
איָהם געעֶפֿעֶנט האָט עֶר אַ צװײַ דרײַ מאָל אונּעֶרגעֶלעועֶן אוֹיף
רעֶר מעֶשענעֶר בּרעֶטעֶלעָ די גוט בּעֶקאַנטעָ פֿאַמיליע, װאוּהין עָר
געהט ;
--- ריָבלין , האָט עֶר געֶלעֶזעָן. ריִבליַן, ריִבלין, ריִבלין ,
אוּן נאָר נאָך לאַננץ, לאַנגװײַליגע, בל זויגענרעָ" צעֲרֹעם
אָנִיעֶם האָט מעָן זיִך מיט מול געֶועֶצט צוּם טיַש. מעָן האָט
טאָק? דערלאַגנט איִנדיִצקע אוּן נאָך גוּמעַ זאַכֿעַן האָט מעֶן אוּנִי
טעָרג עמראָגעֶן , פֿונדעֶסטוװועֶגעֶן האָט שטעֲנדעֶר געֶזעָהעֶן עֶסעֶן װאָס
געָלאַסעֶנעֶר אוּן שטיְלעֶר אוּן 3 ; אימליכֿעָר געָריִבֿט איבּעֶרגעֶלאָזעֶן
אוֹיף דרך ארץ ..,
װאָס מעָהר זאַטעָר , אַלץ פֿרעַהליכֿעֶר אוּן פֿרעַהליבֿעָר איּו
עֶר געָוואָרעֶן. עֶם האָבּעֶן זיך צוּ איָהם אוּמגעֶקעָהרט זײַן פֿלינקײַט
אוּן װײַכֿקײַט, מעָן שפּיעלט קלאַװיַל --- עֶר איָז דאָ, מעָן טאַנצט ---
דרעָהט עֶר זיַך אוֹיךְ , מעָן װיַצעֶלט זיך --- עֶר איַז דאָ אין מיִטען ,
אָה, אַ װיַצלינג איז שטעָנדעֶר אַ נוּטעֶר עֶר דאַרף נאָר אַרוּק טהון
-- 119 --
עס פּאַסט נים ,
לאיאל שא לאל אה לאר ר שאליר אל אלישא"ישל/ אל שרי/רלארשר ר שאל ?לאר ירע
ינע לי ט"ל" אל" ר" לאר" י"שר .= עאל שא" של"שרי שאר"א
דו פּעֶנסנע אוֹופֿן נאָו, אַ קנײַטש מחוּן דֹעָם שטעָרעֶן---לאַכֿעָן שוֹין
אַלעָ, װועֶר קעֶן ניַט שמענדעֲרץ ?
נאָר אַז די ליכֿט האָבּעָן זיִך אָנגעֶצוּנדעֶן אוֹיף דֹעֶם גרינעם
טיִש אוּן די נײַעַ טאַשעָן קאָרטעֶן האָבּעָן אַ קנאַק געֶמהוּן, אי
שטעֲנדעֶר'ץ װויִדעֶר געֶװאָרעֶן ניט מיִט אַלעֶמעָן. שִי האָט זיך גע
פּרוּבט אַװעֶקטאַבֿעָן, מעָן האָט אֹיָהם אֶבּעֶר בּעֶמעֶרקט אוּן אײַנגע:
לאַדעָן , האָט עֶר נעעֶנטפֿעָרט מיִם אַ װיַץ, דאָך האָבּעֶן זיִך אַלץָ
געֶוואוּנרעָרט , שטאַנדעֶר זאָל ניט שפּילעָן! עֶרשט מיט אַ װאָך
צוּריִק האָט עֶר אין ,מעָרטעָל-מעֶרמעָל" אַװעֶקגעֶלעָגט אַ פֿיִנף:אונ: -
צװאַנציְגעֶר אוּן דרײַ פֿיַנפֿעָרלעך שולריג געבּליִגעֶן, ס'טײַטש 4 --
מעָן האָט פֿעַרבּראַכֿט בּיַו זײַגעֶר דרײַ אין דעֶר נאַבֿט, די
געֶסט האָבּעָן זיִך נעָנוּמעֶן געֶזעָגעֶנעֶן אוּן פֿונאַנדעָרגעָהן, אַלם אַ
בּן-בית איִן שטעָנדעֶר געֶבּליִבַּעֶן פֿון די לעצטע, |
אוֹיפֿ'ן גאַס איַז דעָרװײַלעָ געָװאָרעֶן אַ שנײַי מיִם אַ פֿראָסט,
מיִם אַזאַװועְרוּכעָ, איִן די קוֹימעָנט האָט געפֿײַפֿט, די פֿעַנסטעֶר
האָבּעֶן געֶציִטעֶרֹם, אוּן אַז מעֶן האָט אַרוֹיסגעֶקוּקט האָט מעֶן נאָר
נעֶזעָהעֶן אַ גראָהעָן תּחו ובהוּ { אַ מיִש-מאַש פֿון שנײַ און פֿיַנסטעָרניִש,
שמעֶנדעֶר האָט זיִך אוֹיך געָנוּמעֶן זעֶגעָנעֶן, בּײַ דֹעֶר מאַר.
מאַזעֶל יעָוואַ האָט עֶר אַקוּש געֶטרוּן די שפּיִצעֶן פֿיִנגעָר אוּן גראַ:
טוּליָרט , --- |
די מיַניניְצעַ האָט אֹיָהם אָננעֲנוּמעֶן פֿאַר'ן האַנד ;
--- שטעֶנדעֶר , בּלײַבּט בּײַ אונז נעָכֿטונען, וי װעט אוָהר
געָהן אין אַזאַ שני 1 | ,
שטעֲנדעֶר האָט זיִך גאַלאַנט אָבּגעָואָגט: עֶר דאַנקט זֹעָה,.
נאָר עָר קעֶן ניִם ,, | |
--- װיַרקליך , בּלײַבּט בּײַ אונז נעָבֿטיַגעָן, --- איַז ריבליַן אַלײַן
צוגעָשטאַנעָן, -- אַזאַ װעֶמעָר, אַזאַ װועטעֶר,
-- עֶס מאַכֿט נוִט! -- האָט זיַך שמעָנדעֶר אַװעֶקגעָמאַפֿט ,
שליטעָנם איִן דאָ געָנוּג, איִך נעָהם אַ שליטעֶן .
אוּן אין האַרצעָן האָט עֶר געֶטראַכֿט :--- וי װועָרט מעָן פֿון
אײַך פּטור , מעָן קעָן זיָך גאָר אײַך פֿאַר אײַעֶר וועֶטשׁעֶרֹעָ ניִם
אוֹיסצאָהלעָן , אָסוּר. זאָל מיָר זײַן, אוֹיבּ איִך האָבּ אַ גראָשעָן..,
- == דעֶר בּעל-הבּית מיט זײַן טאָכֿטעֶר האָבּעָן איָהם אָבּעֶר ניִט
אָבּנעָלאָזט, אַראָבּ איָחם בּעֶנליט מיִם אַ לאָמ אין האַנד , יעָווא
| | -- 11 -- יי
ז, שגיאור.
5קשיישגיישאישסשטי 4
האָט איָהם װיִדעֶר געפּרוּבט אײַנשטוּעסעָן, עֶר זאָל בּלײַבּעֶן, געָוויִם
װאָלט עֶר געֶרן געֶבּליבּעֶן נעֶכטינען , ס'איז איָהם ניִט דאָם עֶרשטעָ
מאָל , אַ ציִמעֶר גיִט מעֶן איָהם אָבּ אַ שעָנעֶם, אַ דעקְץָ אַ בּלאָהע,
אַ זײַדעֶנֹעַ. פֿון די קיִשעָנס שמעקט מיט יעוועָם אָדעֶקאָלאָן, אָבּעֶר
װאָס טהוט מען מאָרגעֶן פֿאַר'ן אַװועֶקגעָהן מיִט די דינסטען , דרײַ
דיַנסטעֶן זעָנעֶן דאָ בּײַ ריַבליַנען, דרײַ -- וי די בּעֶרעָן, אלעָמעַן
מוז מעֶן לאָועָן, עָם פּאַסט ניִט, יעֶצט קעֶן מען נאָך װי ניִם אי
אַרוֹים טרוּקען .. |
--- צוט בַּעְדוֹיעֶרעֶן , --- האָט שטעֲנדעֶר אַרוֹיסנעֶרעֶרט {-- אוּך
קעֶן ניִט, איַך וועֶל נעָהמעֶן אַ שליטען , אַדִיעָ, אַריעָ,
ריִבלין האָט איָהם צוּליעבּ געֶמהון און געָנוּמעֶן שרײַעֶן פֿון
בּוֹיךְ אַרוֹים ;
דראָזשקאַזש , דראָזשקאַוש !
אַ קעֶלט איַז שטעָנדעָרץ דוּרבֿגענאַנגעָן דוּרכֿץ רוּקעָן. אָט
האָסטוּ דיר ! ! נאָר עֶם פּאַמט ניט, עֶס פּאַסט ניִט. אַ גראָהעֶר
פֿלעָק האָט זיך אַ רֹיִם געטחון פֿון דעָם שנײַ-מיִשמאַש אוּן געֶנוּמעֶן
קריבֿען אוּן װאַקסעָן , אַז דאָס איַז צוּגעֶפֿאָהרעֶן צוּם טוֹיעֶר, האָט
מעָן דֹעֶרזעָהן, אַו דאָס איז אַ פֿעָרשנײַטער שליטען מיִט אַ פֿעָרד , -
איִנגאַנצעָן װײַם פֿון פֿראָסט , דער קוּמשעֶר איז געֶזעֶסעֶן װי אַנ'*
אויסגעָקאַלבֿטעָר, -
שטעָנדעֶר האָט זיך בּעֶוועֶנט וי אַנאַװטאָמאַט, איַן שלימען
האָט עֶר זיך אַרײַנגעֶזעֶצט, װי אַ פֿעָרמשפּט'עֶר צוּם מוֹיט . דעָר
תּלין זײַנעֶר, ריַבלין , האָט אוָחם נאָך גוּט אײַנגעָדעקט מיט'ן שלי:
מעֶן-פּעָלץ אוּן געֶדרֹיִקְט די האַנר. /
--- וואוחין ? --- האָט דעֶר קוטשעָר פֿעױשלאָפֿעַן אַ פֿרעָג געָמחון
דורך די פֿערפֿראָרעֶנעַ װאָנצעֶס ,
-- האַ 1 --- האָט שטעֶנדעֶר ניט פֿעַרשטאַנען .
-- ואוּהין פֿאָהרען , פאֲניעָ,
שטעֶנדעֶר האָט געָזאָנט זײַן אַדרעֶם, דעֶר שליִטעֶן האָט זיַך
גלײַך אַ ריס געָטהוּן אוּן פֿיו,,, אַװעֶק װי אַ פֿײַל פֿון בּוֹינעֶן איִן דעֶר
שטיָק נאַכֿט אַרײַן ,
-- אַ גוּטע נאַכֿט -- האָש זיך נאָך שטעָנדעָרן נאָבֿגעיאָגט
ריָבליַגט בּאַס, אַזאַ גזלן !
-- 114 --
--- ,א רעוואואַר" האָט עֶרגיץ װײַט אַ קװיטש נעָמהון יעְוּעָם
קילב עֶל . | |
פֿנסטעָרץ, צעָמיִשטע גאַטעֶן זעֶנעֶן שוין שמענדעֶר'ן געָלאָי
פֿעָן אַנטקעֶגעֶן , מקבּל פּנים געָוועֶן מיט שנײַ אוּן וינד , אין קאָפּ
איז איָהם נאָר געֶבּליִעבּעֶן אײַן קלײַניַנקעֶר , עֶלעָנדעֶר, צושראָקעי
געָר געָדאַנק'ל:
-- עֶס פּאַמט ניָט א
118 -י.
איִצט זעָהט עָר שוֹין אוֹים אַ בּיִסעֶל מעשהײוד אוּן רערט
שׁוֹין אַזוֹי, אַן רי קלײַףשטעָרטילרוגע יוּדעָן פֿעָרשמעֲהעֶן איָהם ,
איצט און עֶר שוֹין אַרײַנגעַקראָבֿעָן מיט זײַן גרוֹיסעֶן גוּף אין אַ.
סורדוט און שמעקט שוֹין טאַבּאַק פֿון זײַן פֿאַרצײַטיג פּושקעָלע מיִט
אַ שרוֹיף:אַרײַן אוּן מיט אַ קרעָבֿצעָל, װי עֶם געְהעֶר צוּ זײַן , אֶבּעֶר
בּעת עֶר האָט זיך בּעֶוויִועְן איַן שטעָרטיל, אין עֶר געֲוועֶן אַ גוֹי,
אַנ'עֶבֿטעֶר פּוֹיעֶר, מיט אַ פֿערבּרעֲנט פּניִם, מיט אַ גראָהליך:דראָט.
העָנעֶר בּאָרד, מיִם אַ פּאָר העֲנד בּרײַטץ און האַרטע , װי פּאָרעָש.
וועַילעָדעֶר . אָנגעֶמחוּן איז עֶר דאַן געָועֶן אין אַ פֿעֶרשמאָלצען
מוּלוּפּעָל, איבּעֶרגעֶבּוּנדעֶן מיִט אַריִמעָן, איִן בּרײַשץ הייזעָן, פֿעָר:
רוּקטע אין לאַנגע חאָלעֲוועֶם, אוּן האָט געֲרעָרט פֿון בּוֹיךְ אַרוֹים
מיִט אַנ'אומגעָלוּמפּעָרטעָן רוסיִשײיוריִשעָן לשוין , פֿאַױ וועֶלכֿעֶן קלײן-
שטעדטיִלדוְגעָ יורעָן האָבּעָן זיך אין די אוֹינעֶן געשראָקעָן, אוּן
אוּנטעֶר די אוֹיגעָן -- געָלאַבֿט, נאָר זײַן נאָו, אָט די רוּנרע ,
אויסגעקרימטע נאָז האָט אָנגעָזאָגט, אַן ס'איז אַ מצוה איָהם מקרב
צו זײַן װי אַ יוּדעֶן . |
| == נײַגיְריְגעָ בּעלי-בּתִּים האָט זיך דעָרנאָך אײַנגעֶגעבּעֶן צוּ דעָר.
װיַטעֶן, אַז עֶר איַן אײַנעֶר פֿון דֹעָם בֹּיְסעָל איִבּעֶרגעֶבּליבַּעֶנעָ ני,
קאָלאַיעָוועֶר סאָלדאַטעָן , אַז נאָך סעװאַסטאָפּאָלעָר קריַעג האָט
עָר חתונה געָהאַט מיט אַ {האָראָשע זשאָנקע" אוּן געָהאַנרעֶלט טיט
פֿעָל, קײַן ,רעַבּיאַטקעָם', ועָנעֶן נישט געֲוועָן, איַז די חאָראָשאַ
זשאָנקאַ" קראַנק געֲװאָרעֶן, פֿעֶרקרעַנקט זײַן נאַנצעָ ,טאָרגאָווליעָי
אוּן געשטאָרבּעֶן, איז עֶר ,נאַחיִם' --- נחוּם הײַסט דאָס --- געָקוּ.
מען אַהעֶר איַן שטעָדמיל, אוּן עָר רעבֿעָנט, אַז ,האָספּאָר בּאָךְ'
וועָט איָהם ,פּאַמיִלעָוועָן" י -
אוּן גאָט האָט איָהם מאַקְץָ, ,פּאַמיַלעָוועֶט', אוּן עֶר אי
אָנגעָקוּמעָן פֿאַר אַנ'אוּנטעָר:שמש איִן קהל-שטיבּעָל .
-- 1160 --
גחוֹם.,
רער בער ריר ישר עלאר עשר א
ישאר לאר ארשר אי ש"שר
- שמעָנדיָג אַפֿילוּ איז זיך דאָס קהלשטיבּעָל בּענאַנגעֶן אֶהן
אַנ'אוּנטעֶר-שמש. נאָר, עֶרשטעֶנס. איז שוֹין דעֶר עֶלטעֶר-שמש געִ=
וועֶן קראַנק אוּן האָט ניִשט געֶקאָנט אַרבּײַמעֶן אוּן , צװײַטעָנם ,
האָט זיך נחוּם געֶוועֶניט צוּם גבּאי פֿון קהל-שטיבּעָל בּלשון,
{װאַשע בּלאַהאָראָריעָ, גאָספּאָדין גבּאי" אוּן דאָט איַז דֹעֶם נבאי
זעהר געָפֿעֶלען געָואָרעֶן , |
וי נאָר נחוּם אי אָנגעקוּמעֶן פֿאַר אַנ'אונטעֶר-שמש האָמ
דאָס קהל:שמובּעָל געָנוּמעֶן אוֹיסועָהן שׁעֲנעָר, ציבֿטיַגעָר, בעל
בּתים פֿון מזרח, אַרײַנקומענריַג איַן שמיבּעָל, פֿלעָגעֶן זיַך איבּעֶר-
קוּקעֶן, וי גרויסע מבינים, אוּן הרחבח'דיג אַרוֹיִםלאָועֶן ,
-- גאַ--אַנץ פֿײַן ...
אוּן דעֶר אַלטעֶר שמש , װאָס איָו געֶועֶן קראַנק אוֹיף די פֿים
אוּן האָם זיִך שטעָנריַג געֶוואַרעָמט נעֶבּעֶן אײַװעָן, פֿלעָגט טאָג:
טעגליך מיט אַ שמײַכֿעָל אוֹיף דֹעָם אַלטיִטשקען פּניִם אוּן מיִט אַ
גיפֿטיִנעָר קנאה אין האַרצען צוּיזעָהן, װאָס פֿאַר אַנ'אײַועֶרנע
קואַפֿט עָם ליַעגט אֶט אין דֹעָם אַלטען יון", מיִם װאָם פֿאַר אַ
פֿליַנקײַט עֶר ראָמט רי פּאָרלאָגץָ, װי עֶס ציַטעָרעָן רי בּײַנק ,
בּשעת עֶר װיִשט זײַ, אוּן פֿלעָגט אָבּױפֿצעָן מיִט זײַן שיטעָרן
אוּמעָטיִנעֶן פֿצעָלע:
--- / דנ ---אוי עִי---עֵי יי
נחום פֿלעָגט אוֹיף איָהם דאַן אַ הוֹיבּ טחון זײַנע פונסטעָרע
אוֹיגעֶן און פֿלעָגט אַ בּרום מחוּן;
--- ,ניַטשאַװאָ .,
אוּן פֿאַר דעָם ראָזיגען בּרוּם איַז איִהם דֹעָר אַלטעָר שמש
געֲוועֶן אַ שוֹנא אין האַרצעָן און פֿלעָגט טײַטשען דאָס ,ניַטשאַװאָ*
מיט אַלעֶרלײַ פּרושים ,,
מעָהר פֿון אַלץ האָט נחוּם ליעב געָהאַט צוּ פּוּצעָן רֹעָם
שוועָרעֶן מעֶשעָנעָם הענגילײַכֿטעָר, װאָם איַן געָהאַנגעֶן אוֹיף אַ
קײַט צוויִשעַן בּיָמֹה , אוּן אָרוֹןקרש. אַ מנהג איז געָוועָן איִן קחל
שמיבּעָל צוּ פוּליִרעֶן איָהם מיט קרײַד אַלֹעָ האַלבּץ יאָהר ערב
פסח אוּן ערב סכּוֹת , אוּן דאָס האָט מעֶן דאַן צוּם שטש ּעָדאַרפֿט
צוּ נעֶהמעָן אַ מעָנשעָן, װעָלכֹֿעֶר זאָל איֵהם העָלפֿעָן פֿונאַנדעֶר
שרופֿעָן די שוװועֶרעָ רֶע 5 פֿונים לײַבטעֶר, נחוּם פֿלעָגט דאָס
אײַנעֶר אַלײַן מהון זעהר גרינג , אוּן ניט אַלעָ האַלבּ יאָהר, נאָר
-- 117 == יי
{ שניאור .
י"שר "אי
אי
שא" של" רישי" שירשל
אַלע צװײַ חרשים , אַמאָל נאָך אָפֿמעָר. די עֶרשטעַ צײַט האָט
איָהם אַפֿילו דעֶר שמש גיפֿטיָג אַ פֿרעֶג געֶטהוּן :
--- װאָם עָפֹּעֶם פּלוצלונג פֿאַר אַ יוֹם:מוֹב אוֹיף דיָר ?
נאָר נחום, האָט איחם בּײַז אָבּועַעֶנטפֿעָרט ;
-- אוּן װאָס:ראָם , נאָספּאָדין" שמש אײַעֶר ,ריעֶלעָ', אַז דאָס
זײַן רײַן ? |
נאָר איַן אמת'ן איז נחוּמ'ן נים אַזוֹי אָנגעָנאַנגעֶן די רײַני
קײַט פֿון העַנג:לײַפֿטעָר, װי אַנ'אַנדעֶר זאַך . עֶפֹּעֶס האָט איָהם
-נעֲצוֹיגעֶן צום געֶפּוּליַרטעָן מעָש, עֶר האָט געָהאַט פֿערנניְגעָן צוּי
העֶרֹעֶן זיך, וי עֶס קלינגען רי שועָרץ צוּשרופֿטע מײַלעָן פֿונים
העָנגלײַכֿטעֶר ,. אוּן אָבּפּוּלוַרעַנדיג מיטץ גאַנצען כֹּח אימליכֿען מײַל
בּעֶזונרעֶר, פֿלעַנט עֶר דעֶרגאָך נעָהמעֶן אין האַנד, שפנלעֶן זיך
דעֶרמיִט אַ היִבּשעָ װײַלץ און בַּעְקוּקעֶן. |
-- װאָס צאַצקעסטו זיך אַזוֹי ? --- האָט איָחם דער אַלטעָר
שמש נעֶפֿרעָגט טיט אַ שמײַכֿעֶלץָ -- צאַצקעָט ך! /
--- גלאַנצט ,וסיאָ. ראַיונאָ" וי אַ האַרמאַט ייֹעַי בּאָהו"!
--- איך האָבּ קײַנטאָל קײַן האַרמאַט ניט אָנגעָזעָהן, האַרמאַט,
--- װײַל דוּ בּיזט אַ געֶרנעֲלע, , גאָספּאָדין' שמש, איך, , בּראַט
טי מאָי', האָבּ זיך זײַ אֶנגעָזעָהן, איִך, ,בּראַט טי מאָי', האָבּ , געָראַ:
בּאָטעֶוועֶט" אין אַױמיל עָר וו
אוּן נחוּם האָט איָהם מיִט גדלות געֶנוּמעֶן דעָרצעָהלען מיט
זײַן לשין , מאַכֿענדיַג מיט אַ פּוריִגען רעָהר איַן אײַן האַנד װי מיִם
אַ שטעֲקעֲלעַָ, וי אַזוֹי אַמאָל, בּשעת סעװאַסטאָפּאָלעָר קריעג, אי
בּײַ ,יעֶהאָ. בּלטהאָראָריעָ מאַקאַר טריַמבּוהאַ" אַראָנגעפֿאַלען דער
ארמ פֿונ'ם קאָפּ אוּן גענוּמעֶן קײַקלען זיַך אַרְאָבּ בּאַטאַרעִיעָ ,
יעְהאָ בּלאַהאָראָדיעָ" געֶבּליִבּען שטעָהן מיִט אַנאַקעָמעֶן קאָם,
האָט עֶס עֶר, נחוּם, ניִט געֶקאָנט צוועָקן און האָט זיך אַ לאָן גע
מהוּן אַראָבּ בּאַרג נאָכֿ'ן קאַרטוז, איבֹּעֶר זײַן קאָפּ האָט געֲהאָגעָלט
מיט קוֹילעָן , נאָר עֶר האָט זיַך נעָמראַבֿט ! ,ניַטשאַװאָ', דעֶרחאַפּט
דעָם קאַרטו, געֶבּראַפֿט אוּן איבּעֶרְגעֶגעֶבּעֶן ,יעָהאָ בּלאַהאָראָריע"
איִן די העֲנד אַרײַן, האָם אוָהם דעֶרפֿאַר ייעָהאָ בּלאַהאָראָדיעָי
אַרוּמגעָנוּמעֶן פֿאַר אַלעֶמעֶן איַן די אױגעָן, מכֿבּר געָועֶן טיט אַ
קלאָט אין פּלײַצע אַרײַן אוּן אוֹיסנעֶשרועֶן :
-- װאָט אָן:טאָ נאַחיַטקאַ טאָלאָדיעץ !
-- 118 --
נחום,
545 5,655 טי יט
רעָרבּײַ האָט נחוּם טֿרײַנגעַשפּאַרט זײַן בּרײַטע האַנד אי
בּוועָם קעֶשעֶנעָ פֿון טולוּפּעָל, אַרוֹיסגעשלעֶפט פֿון דאָרמעֶן אַ פֿער?
בּוּנדעָנעֶם טיכֿעָל , אוּן פֿון טיבֿעָל אַ טײַסמעָר , אוּן פֿון טײַסטעֶר
אַ טײַסטעָרעֶל, אוּן פֿון טײַסטעָרעֶל אַ פּאַפּיִרעֶל, אוּן פֿון פּאַפּיַרעֶל
האָט עֶר סוֹף כֹּל סוֹף אַרוֹיסגעָגראַבּעָלט אַנ'אָבּגעֶריִבּעָנעֶם בּראָנזֹץ.
נעָם מעָדאַל אוּן געָהאַלטעֶן דאָס פֿאַר דֹעָם שטש'ם אוֹינעֶן, אָנגעָ.
וויזעֶן איָהם עֶר זאָל לײַעֶנעֶן ;
--- זאַ--- חראַבּ---ראָסט ,
א פֿריַהעָר, = האָט אוָהם נחוּם דעֶרצעָהלט, האָט עֶר דאָס
געָ טראָגעֶן אוֹיפֿן - האַרצעֶן, נאָר דעֶרנאָך האָט עֶר בַּעֶמעֶרקְט , אַז
רֹעֶר מעָדאֵל קוּמט דעֶרפֿון אָבּ , אַז די וועֶרטעֶר אַ חראַבּראָסט*
נוִצעָן זיך אָבּ אַלץ מעָהרעֶר , האָט עִר עָם בּעֶטעֶר בּעָהאַלמעֶן אין
קעֶשעָנעָ,
וועֶגעֶן זײַן אײַגעָנעֶם לעֶבּעָן נאָכֿ'ן מיליַטעֶר-דיענסט האָט
נחוּם נישט ליעב געָהאַט צוּ דעֶרצעָהל עֶן, אוּן אַז דעֶר אַלטעֶר שמש
פֿלעָנט אוָהם נעָהמעֶן אוֹיספֿרעֶגעֶן מכּח דעֶט אוּן צִיַהעֶן איָהם
פֿאַר'ץ צוּנג, פֿלענט נחוּם וועֶרעַן בּײַ, דעֶרפֿאַר פּלעֶנט עֶר איָהם
געָרן מיַם תּמיִמוֹת'דיְגעֶר התלהבות אוֹימדעֶר צעַהלֹעֶן פֿון מלחמה,
פֿון קאַזאַרמע, פֿוּן געֶפֿאַנגעֶנעַ פֿראַנצוֹיזלעָך, פֿון קאַפּיַטאַנעַן אוּן
פֿון , זײַעֶרעָ בּלאַהאָראָדיעֶס", דאָס רוֹב אין די לאַנגעָ װיַנטעָר:
אֶוועֶנדעָן , אײַרעֶר לעגעֶן זיַך שלאָפֿעַן בּײַ דעֶם װאַריִמעָן אײַװעֶן .
נחוּמ'ם קוֹיל פֿלעָגט דאַן בּרוּמעֶן שטיל אוּן לאַנגזאַם אוּן אָבּהיַלבֿעֶן
צװויִשען די לײַריגע בּײַנק פֿון ,שמיבּעָל' אין דֹעֶר אָנגעַהײַצטעֶר
לופֿט אוּן אין דעֶר פֿעֶרסיד'עֶטעֶר פֿיַנסטעָרניִש היִנְטעֶר דעָר בּיְמה
פֿלעָגען אָנחוֹיבּעֶן שועֶבּעֶן הוֹיכֿץ מיליטעָריִשעָ היט מיט סוּלטאַנעָם,
ריַעזיגע פּויקעָן, אימה'רינץ האַרמאַטעָן מיַט אֶפֿעֶנעָ קיפעֶרנע
מײַלעֶר , לעבּעדיִגעָ אוּן צוּריטעֶנעָ פֿעָרר, שמרעַנגע פּניַמ'עֶר פֿון
הוֹיכֿעָ גענעָראַלעָן, - רוֹיטץָ פּאָלקאָװניִקעָס מיִט בּלוֹיועָ שוועָררעֶן
איַן די העֲנד , װאָס קאָמאַנדעָוועָן איִבּעֶר גאַנצע ימים פֿון מלָנשעֶן?
קעָםּ! איִבּעֶר גאַנצעָ װעָלדעֶר פֿון שפּיַזעֶן אוּן בּיִקסעָן, אוּן אין
דעָם דאָזיִגעָן װײַטעָן, גוֹי'יִשעַן געֶטוּמעֶל פֿלעָנעָן דאָ אוּן דאָרטעֶן
אַרוֹיסשװיִמעֶן יוּריִשׁעָ פֿעָרנרעֶבֹּטץָ פּניִמ'עֶר, יוּריִשעָ קיִנדעֶר , ועָלי
בֿץָ מעָן האָט אַמאָל אַרוֹיסנצֶשלעֶפּט פֿון אוּנטעֶר זײַעֶרצָ מאַמעָם
טיּרצעָן , אבּגעָריִסעֶן פֿון די חוּמשיִם מיִם רש" אוּן גענוּטעֶן
-- 119 2
ז שביאור ,
אל :אי"
6555 5 57
אבל עשר" רע
עֶרציַהעֶן אוֹיף פּאַסעָן חזריַם אוּן הײַניגעֶן די מיסט פֿון דֹעָם
,דיאַרקעם' שמובּ , געֶװאָלט פֿעֶרשטיקען איננאַנצעָן אוּן ניט גע
קאָנט , די צוּשלײַדעָרטעָ שמיקלעֶך יורישקײַט האָנעֶן זיִך דאָרמעָן
שטעָניג נַעְצוֹיגעֶן אוּן אוֹיסגעְזובֿט אײַנס דאָס צװוַטעָ. דטָ האָבּען
זײַ געֶמאַפֿט אַ מנין, װאוּ מעֶן האָט געָדאַװועָנט, וי מעֶן האָט גע
קאָנט : האַלבּ ,יוניַשׂ", האַלב יוּדיִש, דאָרטען -- אַ סדר מיִט חמצ
דוגעֶן בּראָנפֿען ,
אוּן דעֶר אַלטיַטשקעֶר שמש פֿלענט זיך צוּהעֶרעֶן מיִט זײַגץ
טוֹיבּעֶוואַטעָ אוֹיעֶרעֶן , אונטעָרקרעֶבֿצעֶנדיָג מיָט מתיקית און מיט
שרעָק אוּן פֿלעָנט זיַך אֵלעָ װײַלע צִיִהעָן גרעֶסעֶר מאַֿען ראָט פֿי;
עֶר פֿון לעמפּעָל, אוּן אָנקוּקֶעֶן נחימן מיט רעָספּעֶקט.
נאָר אוֹיה מאָרגעֶן פֿלעָנט דֹעֶר אַלמעֶר אֹיָהם װיִדעֶר פֿײַנט
קריִגעֶן פֿאַר זײַנעַָ בּרײַטע פּלײַצעָם און זיבֿעֶרעָ העָנר אוּן פֿלעָגט
אַלץ איבעֶרדעֶרצעָהלעֶן די בּעלי-בּתים , װיִצלעֶן זיך איִבּעֶר דֹעָם ,
פֿון װאָס עָר האָט בּײַאַבֿט געֶהאט אֶבֹּשײַ, או---איבּעֶרקריִמעֶן
דעָם ,חתּוך-הדבּור" פֿון ,אַלמעֶיון", לעֶבֿערלפֿע שטיקלעָך אן
נחומ'ם נאָמעָן האָגעָן זיך צושפּרײַם אין שטעדמיל, מעֶן האָט
דעֶרצעָהלט , וי אַזוֹי נחוּם מיט זײַנעָ חברים מאָלדאַטען האָבּעֶן
אוַן מאָל שמחת:תורח געֶמאַכט אַ מנין מיַט הקפות אין סעװאַס?
טאָפּאָל, פֿעָרשטעָהט זיך מיָט ניֹעֶהאָ בּלאַהאָרטָדיעֶס' עֶרלוֹיבּעֶניִש,
אוּן װי אַזוֹי דֹעָר ,סטאַרשעָר" דאַנילאַ זאַחאַריטש ; חָליו גישלוֹםי
האָט זיך אַװעקגעָשטעָלט אוּן געָנוּמעֶן אוֹיסרופֿעַן : אין מעָן מבבּד---
דעָם אוּן יעֶנעֶם : אי מעָן מכבּר דעָם בּאַראַכאַנשטשיק פֿון פּיאַטע
סטרעלקאָווע ראָטעָ מיִט דרי נאַשיוקְעָם אופֿן פּלעֶטשאָ,
רוּחמילא בּר' יאַקוּבּאָװיִטש, מיט אַ מרעטי פּמוק פֿון צעַטװיאָרמי
ראַו אין / הַ'תָּה גְדאֵית וי, --- אוּן װוײַ אַזוֹי אַ מין רוּחמילאַ בּױי
יאַקובּאָװיַטש פֿלעָנט געֶבֹּעָן אַ שטֵעָל אַפֹּאֶר פֿיִם, אַ נעה-צו און אַ
זאָג עברי פֿון , מאָליַטװעַניִק": ,מאַלקוסקאָ מאַלקוס קאָליִמאָילאָס
ומעָמשלאַשתֶּךְ בּהאָלדעֶר װאָלרעָר ") 1 אֶבֹּעֶר אַֹי אַ זאָג, אַן
דעֶר לונג אוּן לַעֶבֹּעֶר האָט זיך ריַר אֶבּגעָריִעֶן ...
אוּן נאָך אַזוֹינץָ מעשיות ,,. |
מעָן קאָן זיַך ניִט סוֹמך זײַן, אַז דאָס איז װאָרם אין װאָרט
*( ,מלכֿותך מלכפֿות כל עולמים וממשלתך בל דור ודור",
== 152/{ ---
נחום,
פֿון נחומ'ם מוֹיל, אַ בּיִסעֶל האָט איָהם דֹעֶר אַלמעָר שמש פֿײַנט
געָהאַט, אַ בּיִסעֶל האָבּעָן לעֲריָג-געָהעֶר צוּגעֲנעֶבּען, נאָר דאָס איז
יִבּֿעֶר, אַז נחוּם אַלײַן איז שטאַרק געֲוועֶן געִיהר'געֶט אוֹיף עברי,
פֿלעָנט עֶר זיַך נעָהמעֶן צוּם סידוּר , איז דאָס געֲוועֶן װי אַ מוּלעֶר
לעָגט ציָגעָל, פֿון דאַוװנעֶן פֿלעגט עֶר שטענריג אַװעֶקגעָה, פונקט
וי עֶר װאָלט האָלץ געָהאַקט: פֿעֶרשװיַצט,. פֿעֶרסאָמעָט, נאָר
דאָס דאַװנעָן , גאָט צוּ דאַנקען, פֿלעָגט נאָך וי ניִם אי אַראָבּ;
געָהן; אָט , אַז ס'פֿלעָגט קוּמעָן מעביר זײַן די פדרה --- דאָס אי
פֿאַר נחומץ געֶוועֶן אַנ'אָבּקומעניִש, מיַט אַפּאָר מעָג פֿריהעֶר
פֿלעָגט עֶר שוֹין מיִט הבנעה נאָבֿפֿרעֶנעֶן בּײִַם אַלטעָן שמש, צי
אוך דעֶר קוּמעֲנ'דיִגעֶר סדרה אי דאָ אַ סך מאָל ,רביעי' אוּן
מרקאָ"ג -- ==
-- אַ שלל ! פֿלעָגט + איָהם דֹעֶר אַלטעֶר רעֶרשרעָק עָן,
אוּן פֿרײַטאָג בּײַישאָג , אַז קײַנעֶר אי ניִטאָ, פֿלעָגט זיך
נחוּם פֿעָרשליַטען אין דֹעָם לײריגעָן קהל:שטיבּעָל, אויפֿעפֿעָנעֶן
מיט אימה דעָם גרוֹיסעָן קהל'שען חוּמש אוּן נעָהמעָן זיך צוּ דעֶר
שװועָרעֶר אַרבּײַט, עֶר פֿלעָגט בּריִלעָן אוּן מעֶקעָן, ררעָהעֶן אַהעֶר,
דרעַהעֶן. אַהין אוּן אַרוֹים פֿלעָגט עָפֹּעָם אַ מיַן משוּנה'דיִגעֶר סאָל:
דאַטסקעָר מאַרש, צוּ ,אַ רביעי" איז געָוועֶן אנ'עֶק מיַטץ לעָבּעֶן,
צוּ ,אַ זרקאָ', איַן--- ,היִמעָל עָפֿעָן דיך" !
װײַסע חברה'ניקעָם האָבּעֶן אַפֿילוּ די עֶרשטעַ צײַט געֶפּרוּבט
אוּנטעֶר'גנב'עֶנעֶן זיַך אוּנטעֶר דעֶר מהיָר אוּן איִבּעֶרמיִשעָן, האָט
זײַ אֶכּעֶר נחום אײַנמאָל אוּן צװײַ מאָל געֶהאַפּט אוּן געָמאַבֿט פֿון
זײַעֶרעָ אוֹיעֶרעֶן אַזוֹינעָ שַׁלשָלֹתץ, אַז זײַ האָבּעֶן שוֹין נעָהאַט צוּ
פֿעָרזאָגעֶן אַ צעֶהעֶנטעֶן ,
אוּן אוֹיף מאָרגען, שנּת כּשעת קריאו:התורה , שטעָהט נחוּם
אוֹיף דֹעֶר בּיִמה אוּן העָרט מיַט טיעפֿץ התפעלוֹת אוּן בּעֶנקעָניִשׁ,
וי בּײַ דֹעָם בּעל:קדיאה קוּמעָן די מראָפּ אַרוֹיס אַזוֹי ג עֶשליִפֿעָן, אַזוֹי
לופֿטיג אוּן קײַלעָבֿדיַג , גליִטשעָן זיַך וי װאַרעָניְקעָם אוֹיף פּוּטעֶר ,
שאָקעלט עֶר שטולעָרהײַד מייטץ קאָפּ אוּן זיִפֿצש אָב ; + ִצרנֶלעֶך ,
אָדעָר עֶר לוֹיבּט דעָם בעלקריאה פֿאַר זיך:
--- מאָלאָדיעָץ י.,
געהאַסט האָט נחוּם פֿון טיַעפֿען האַריצען ר הײַנטיגץ ,סאָל
דאַטשיקעָס", װועָלבֿע פֿלעָנעָן זיך בּעֶוויַעָן איִן שמעָדמיל פֿון צײַ.
--- 121 --
שניאור 6
אלל ברה אי" אל "אל עיל רדסל בל ישילש "שאר" אבר "ישא יביי" רדא ".עירעטאל" שא" אש
חי של" שאר טרישר" ש"שר ריש
רעדעי לשאר/ "טרירעג
צו:צײַט. ואו נאָר עֶר האָט געָקאָנט האָט עֶר מיַט פֿעַרבּאָרגעֶנע
קנאה אָבּגעלאַבֿט פֿון זײַעֶרעָ שטיװעלעֶך, פֿון זײַעֶרֹעָ מוּנדיָרעֲלעֶך .
אַז אַ יוּנגעֶר סאָלדאַטעָל פֿלעָנט אַרײַנקומעֶן איַן שמיבּעָל, פֿלענט
איָהם נחום קײַן סדור'ל צוּם דאַװגעָן ניט געֶבּעֶן, עֶס האָט נים
געֶהאָלפֿעַן קײַן שום שתּדלנות, גנעֲנוּג,. פֿלענט עֶר אַ בּרוּם מהון
מיט שנאה, װאָם זײַ עֶסעֶן אוּמזימטע בּרוֹיט מיט קאַשע, נאָך
מדוּריִם גיב זײַ , אין גאַס, אַז עֶר פֿלעָנט זיך מיִט זײַ בַעֶנעֶנעֶנעְן ,
פֿלעָנט עֶר. זיַך אֶבּקעָהדעֶן אָן אַ זײַט און װאָרטשעָן, נאָר אַ מאָֿ
האָט עֶר אָנגעֶטראָפֿען איןגאָס 8 טאָלדאַמעל מיט אַנ אָפֿענגעקנעפּעלטען
מוּנדיר , איז עֶר צוּ איָהם האַסטיג צוּנעָגאַנגעֶן אוּן אָבּנעֶשטעֶלְט 4
-- סטאָי !
יעֶנעָר איַז פֿעָרװאונדעָרט געֶבּליִבּעֶן שטעָהן, דאַן האָט נחום
אַרוֹיסגעָנוּמעֶן זײַן אַלט פּושקעֲלעָ, האָט מיט האַרץ אַ שעק נעָי
מהון טאַבאַק , אָנגעֲקוּקְט דֹעָם סאָלדאַטעל פֿון די שפּיִצעָן שמוװועל
בי ן היִטעָל און שטרענג אַ זאָג געָמהון ;
--- מאָלדאַטיַשקע ! פֿעַרקנעפּעָל דײַן מונדידעל אוּן... מאַרש }
טעֶן דעֶרצעָהלט, אַז דעָר סאָלדאַטעָל האָט זיך דעֶרשראָקעָן
און געפֿאָל
' +
*ו,
לסוֹף אין דעֶר אַלטעֶר שמש געשטאָרבּעָן, אוּן נחוּם אי
געֶװאָרעָן אי אוֹיבֹּעָר-אי אונטער-שמש.
פֿון יעָנֹעֶר צײַט אָן האָט מחוּם אײַנגעָפֿיַהרט איִן קהל-שטיי
בַּעָל אַ שטרענגעָ דיָסציפּלון, עֶר האָט ניִשט געֲלאָועֶן רײַדעָן
בַּשעת קריאת:התורה, ניִט אומשפּאַציַרעֶן אַרוּם בּיִמח , װעֶן מעָן
דאַװעֶנט , ניט שפּײַעָן אין מיַטעָן שוהל אוּן נאָך אוּן נאָך אַזוֹינע
זָאַכֿעֶן, איַן װאָס קלײַן-שטעָרטילדיגע יוּרעָן זעָנעָן מולזל, פֿיהלעָני
דיג זיך איַן בּית-מדרש, וי בּײַ זיד און דעָר:הײַם,
וי אַ שׁוֹמר איז נחוּם בּשעתין דאַװנעָן געָשטאַנעֶן אוֹיף דער
בּוָמה אוּן פֿון קײַנעָם אַנאוֹג ניִט אַראָבּגעָנוּמעֶן. אַז מעֶן האָט
אוֹיף װאָס ניִט איָו עוֹבר געָוועָן, פֿלעָנט עֶר גיִט שאַנעָװועֶן אַפֿילן
די מזרהײלײַט, און בּאַלד פֿלעָגט זײַן געֶזוּנטעָ שמיִם מתרה זײַן :
|-- ד' אנצץ וי
אֶדעָר :
-- 198 -- |
גהום,
אלש לאיאל שא סאאל עארישל שרשר שרלשלשרש ר שארלשרשל" אל שא עלאר שאט שא ,ש"שר" "אלל שאר על" על אלא שאר שאל לרוג ריע.
טראט
-- ר חאַצקעָל !א
אוּן אַז ראָס האָט ניִט געהאָלפֿען, פֿלעָנט נחוּם בּײַז װעָרעֶן
אוּן אָבּזאָגעֶן פֿון דעֶר הוֹיך בּיָמה זײַן אײַנצוג שטיקעָל מוּסר , פֿון
וועָלבֿעָן עֶר אַלײַן האָט שטאַרק געָהאַלטעֶן,
-- און קאַזאַרמע --- פֿלעַנט עָר הוֹיך אוֹיפֿן קוֹל אויסרו.
פֿעָן --- איַן קאַזאַרמע , צעָהן ,טיִמיאַטשראַז' להבדיל , אַז עֶס קומט
אַרײַן אַנ'אָפֿיציַר . (דאַזשע" אַנ'אָפֿיִציַר ! --- שטעֲהעָן אַלעָ אֶט אַזוֹי ן
(דעֶרבּײַ פֿלעָנט עֶר זיך אויסגלײַבֿען אוּן צוּלעָגעָן די האַנד צוּם -
יאַרמאָלקע), אוּן אַ יוד האַלט זיך פֿאַר'ן מלך:מלכי:המלכיט --
- זי אַ הײַנטיגעֶר פאָלדאַטעל אין ,אָטפּוסק', אַנ'עבירה !
אוּן געָה טענה זיך מיִט אֹיָהם אוֹים,
די עֶרשטעָ צײַט האָבּעָן בּעלייבּתיִם געֶלאַבֿט, דעָרנאָך גע.
קריִמט זיך , אײַדיַמלעָך אוֹיף קעָסט האָבּעֶן זיך געֶקלאָנט פֿאַר.
זײַעֶרְעָ שוועָרעֶן . געֶסטראַשעָט, אַז זײַ ועָלעֶן אוֹיפֿהעֶרעָן געָהן
אין ,שטיבּעָל", נאָר ּיסלעָכוַז האָבּעֶן אַלעָ ניִם װיַלענדיג געָנוּי
מעֶן פֿאָלגעָן, אוּן אַן נחוּב האָט געֶנעֶבֹּעֶן אַ פּאַטש: ,שאַז" און
געָועְן --- ,שאַ",
איַן אַ צײַט אָרוּם האָט אַ חונד פֿעָרזיַנדיגט בּײַ נחומ'עָן אין
די אוֹיגעֶן און האָט געֶפֿעָלשט אַ פֿעָלשוּנג" אין דעָם הײַליגעֶן
אײַגעֶנטהוּם פֿון קחל. :שטיִבּעֶט, האָט זיִך מיַט איָהם דעָרפֿאַר נחוּם
אֶבֹּגעֶרעֶבֿעֶנְט ,פאוואֶיעֶנאְמוּ", -- אַזֹי האָט עֶר דאָם אַלפן.
אָנגעֶרוּפֿעַן ,
די מעשה איז געֶוועֶן אַזוֹי; |
פֿרײַטאָג , 8 פּאָר שעה פֿאַר ליפֿטיבּעָנשעָן איָז אַ מאָל נחום
געָגאַנגעָן איִן גאַס אַרײַן, האַלטעֶנריג איַן האַנר אַ קעָסטיל , מיט
חלב'נץ ליבֿטלעָך , װאָס עֶר האָ מ צװאַמעָנגעקלובע עֶן פֿון רי בַּעלי.
בּתּים פֿאַר'ן קהל:שמיבּעָל , בּעֶנעֶגעָנט עֶר ַ בעליהבית אַניאלרח ,
װאָס איַז עֶרשט געֶקוּמעֶן צוּפֿאָהרעֶן פֿון װועָג. לאָזט נחום אַראָבּ
דאָם קעסטיֵל ליבֿט אוֹיף אַגאַניִק אוּן שטעָלט זיך רײַרעֶן מימץ
אוֹרח , קוּמט צוּלױפֿעָן שמילעָרהײַר חוועָדעֶר דעָם שוּסטעָרים הונר
אוּן עֶסט אייף פֿון קעֶסטיֵל בֹּיָו אײַן ליבֿטעָל, מהיט זיך נחום אַ
קעָהר, דעֲרוֹעָהט עֶר עֶס אוּן װעָרְט ניִט נתפּעל, נעָהמט אַרוֹים
לאַנגואַס דאָס פּושקעלע, מאַבֿט אײַן טיִעפֿעָן שמעָק מאַבּאַק אוּן
א צװײַטעָן, ניִט אַ שטעָק אַן דעֶר לופֿטעָן מיִט ן פֿינגעֶר צוּם הוגר,
-- 133 =
אלל" שאר" ר" אר" ר" אל" ,אטאל שאר" לקער" שאר" שרר" י"שר /באל" טא" ארי שאר אשי ,בי
גל" ששר",, ב"י אלו בש אמלע גל" םר" אלו" ."ל"א" שאר ז"י, יט אט ש,
װאָס שטעָהט און בּעֶלעֶקְט זיך פֿון דערװײַטעָנס, אוּן זאָנט אָבּ
האַרט אוּן אָבּנעטיילט ,
עָם-ווָש- דור--שוין--קריַנ-- קע דײַן---קאָפּ,,.
פֿון יעָנעָם טאָג אָן האָבּעֶן גאַט:יונגלעֶך בּעמעֶרֹקט , אַז נחוּם
געֶװעֶהנט צוּ זיִך צו חװועָדעָר'ם הונד, װאַרפֿט אֹיָהם בּרוֹים אוּן בֵּנ:
לֹעֶך , רוּפֿט אֹיָהם צוּ זיך צו אוּן גלעָט אֹיָהם מיט זײַן גרוֹיסעֶר
האַנד, אוּן דֹעָר הונר מאַכֿט איָהם דעֶרפֿאַר נעמרײַ מיט' | װײַדעָל,
יוּננגלעֶך האָגען דאָס אָנגעָקוּקְט מיִט חשד אוּן. געָװאַרט,
אין א פּאָר װאָכֿען אַרום , אַז דֹעֶר חונד האָט זיִך צוּ איָהם
גוּט צוּנעֶוועָהנט האָט נחוּם געָנוּמעֶן אַ פֿײַכֿטעָם, סוקאָװאַטץָ קלע:
צעֶל, האָט עֶס אַבֹּיִסעָל אײַנגעַשפּאָלטען אוּן אין שפּאַלט אַרײַן:
געֶרוּקְט אַ שמאָלעָן היִלצעֲרנעָם שפּונט אַזוֹי, אַו ראָס קלעֶצעֶל האָט
זיִך דוּרפֿגעָקוּקט וי אַ טרײַבּעֶל.
דעָרנאָך האָט עֶר צוּ ; זיך צוּנעָרופֿעַן עָטליבֿע יוּנגלעֶך דעָרי
צעָהלט זײַ די מעשה מיַט די הלבנע ליכטלעֶך און מימ'ן הונד ,
נחוּם אי בשעת מעשה געָועֶסעַן אוֹיף אַגרויסעָן שמײַן ,
היִנטעֲר'ן קתלי שובל א שׁוֹים און דאָ ' איָהם געֶלעֶנעֶן דאָם
קלעצעָל, צוויִשען ְגגעֶר האָט עֶר געָהאַלטען אַ דיִקעָן שטעָק
טאַכּאַק און זײַן פּנים. = געֶוועֶן שטרענג װי בּײַ אַ האַרבּעָן שופט .
-- ,פא זאַקאָנו',--- פֿרעֶגט נחוּם בּײַ די יוּנגלעֶך , װאָס דאַרף
מעֶן איָהם דערפֿאַר טהוּן ? |
-- שלאָגעָן מיט שטמעֲקעָנֹם איבּעָרֹן פּיִםק, -- משפט
אײַן יוּנגעָל.
--- הר ג'עֶנעֶן בּיִז צוּם טוֹיט .
-- אַרײַנװאַרפֿען איַן דעָם אַלטעָן צובראָ אָב נֹעָם בּרוּנעֶן,
--- אָבּהאַקעֶן איָחם דעָם װײַדעָל! -- ט אַ פֿיַערמער יוּנגעֶל
אַ לאַך געֶטהוּן ,
-- א -- מאַפֿט נחוּם---אָט ד עָר האָט אַ בּיִמעֶל נעטראָפֿען ,
נחוּם האָט געֶגעבּעֶן אַ פֿײַף , אוּן בּאַלד האָט זיך צוּ איָהם
חװועָרעָר'ם הוּנד געֶלאָועֶן לױפֿעָן אוֹיף אַלעָ פֿיִער , און אַרוֹֿ:
שפּרינגעָנריג אוֹיף זײַנע בּרײַטץ קניָה האָט דֹעָר הונד געֲנוּמעְן
אונטערמענצלעֶן , סאָפּעָן און לעקעֶן איִהם זײַנץ האַרמע העֶגד פֿון
גרוים שמחה,
דאַן האָט נחוּם טיעף אַרײַנגעַצוֹיגעֶן דעָם שמעק טאַבּאַק ,
= 194 --=
נחוֹם.
רעביל עשר" ריא" לא טרעלק ר עטאר ער" רואל שא"ע .א"ע אל אי שאללעפטי", לאר ה"ר "ר== יבר ש"שר שבר" עשר" אלל" שאל"/ אל",אל" אע אל" עגאל לאל" אלל" "ליא אע ריר "טאטש
אָכּגעָוויִשט די פֿוננעָר אָן פּלײַצע אוּן אַ מאַך געטהוּן צו די קינדֹעָרג
;שא !" געֲנוּמעֶן פּאַמעָליִך דֹעָם הונד'ם װײַרעֶל, אַרײַנגעָרוּקט עֶס אין
שפּאַלט פֿון קלעֶצעֶל בּיון סאַמע בּײַן, אוּן נעֶשׂװיִנד אַרֹסגע.
שלעפט דֹעָם שפּונט. |
דעֶר הוּנר האָט אַרוֹיסגעֶלאָעֶן אַ שרעֶקליבֿעָן קװיַטש, אַ
שפּרונג געָמחוּן פֿון נחוּמ'ט קניָה אין דעֶר לופֿטען, איִבּעֶרְגעָרר עָהט
זיך וי אַ קניל אוּן געֲלאָזעֶן זיַך לױפֿעָן איבּעֶר די נאַסעָן מיִט
װיַלדע יללות, אוּן װײַסעָ:חברה'ניִקעָס נאָך איָהם, אוֶּן נחוּם איָן -
געֲבּליִבּעֶן זיִצעֶן אוֹיפֿ'ן שמײַן אוּן --- װאָלט עֶר אַפֿילו אַ שטײכֿעל .
געֶטהוּן . דאָס פּניִם אין בּײַ איָהט געֲוועָן שטרעָנג װי פֿריָהעֶר .
איִן אַ װײַלץ אַרוּם זעָנעֶן יוּנגלעָך געָקוּמעֶן צוּ לױפֿעָן מיט
שעק ;
-- עֶר איז געָפֿאַלעָן .
--- ווֹעֶר 4 מאַכֿט נחוּם קאָלשבּלוטיג ,
--- דֹעֶר הוּנד, דער הונר, עֶר שרײַט,.
-- עָר דרעָהט זיך אוֹיף אײַן אָרט אוּן בּײַסט די עָרֹר א
003 !א, |
נחזוּם האָט זיִך רוהיג אוֹיפֿגעֶשטעֶלט מיִט זײַן קרעפֿטיגען ,
אַלטעֶן גוּף ;
-- אוך -- האָבּ -- דאָך --- געֲזאָגט -- אַז -- פיעט ---
הס קיעַנקעֶן -- זײַן -- קאָפֿ .יי
= אוּן איִז טריַט בּײַ טרים אַ װעָק דאַװנעָן מנחח,
די יוּנגלעֶך האָבּעָן איָהם נאָבֿגעקויקט מיט אָפֿעָנעָ טײַלעָר.
וו 1008 1809 4
אַלעָ נאַכֿם קוּמט צו טור צופֿלוהעֶן
אַ מלאָך און דעַרצעַהלט מיר מעשות ,
איָהר גלוֹיבּט ניִם ? וי איָהר ווילט זיִך
אײַך , 8ב! די מעשות ועֶנעָן שעַנעָ וי
גי
גאָט און דער שאַפּונגט-געדאַנק,
,{
און אָנפֿאַנג האָט גאָט ניִשט גשָוואוּסט , או עָר אין אַגאָט .
א גרוֹיסעָר חפאָם האָט געָהעָרשט . אַ משונה'ריגעֶר מיִשימאַש
אָהן אַ פֿאַרבּ אוּן אָהן אַ צײַט, הן אַ טעֶמפּעָראַמעֶנט און אֶהן אַ
גרעָניִק: אַ מיִשמאַש, װאָס האָט קײַן מאָל ניִשט געֶוואוּסט װאָס
בּעֶטײַט אַ בּעוועֶנּנג, װאָם איו אַקיס אוּן װאָס הײַסט אַ פֿונק ,,
דאָס איז ניִשט געֶוועֶן קײַן פֿנסטערניִש, נײַן , פֿונסטערניש אי
דאָך מעָהר ניִם װי א קאָנטראַסט פֿון ליבֿטוגקײַט, דאָס אי ניט
געוועָן קײַן טוֹיט-שװײַגעָן !. די גרעֶסטעָ שטילקײַט איַז דאָך מעָהר
נוִשט וי אַ קאָנטראַסט פֿון בּעֲוועֶנוּנג אוּן געָפיִלרעָר . דאָס איז נישט
נעָוועֶן---פֿעַרפֿראָר עָנקײַט, קעֶלט:פֿעָרגליװערוּנג , נײַן, קעָלט שאָ.
טעָנט דאָך אָבּ די װאַריַטקײַט, אז עָם איז קאַלט דעֶרמאָהנט זיך
1984 =
אי"ששל שאר" לאל" שאיפשאר אלל" "רד אר אל" שיר" "אט
אוּן עָם בּײַנקט זך נאָך װאַריִמקײַט, ראָס אי געֲוועָזעֶן גאָרניִשט !
אַ מאָרנע אײַבּיגע, אַלגעמײַנע טעמפּקײַט , אַ מאָדנעָ גרוֹיסע װיִסטעַ
מויבּקײַט אֶהן אַ פֿעָרגאַנגענהײַט אוּן אֶהן אַ צוּקוּנפֿט , אֶהן אַ ציעל
אוּן אָהן אַ געֶדאַנק, אוּן ,דאָס' האָט געֶהעֶרשט נים צוּלו עבּ,
נאָר ווײַל עָם איָז געוועֶן חאַאָס, װײַל עָם איַן געֶוועֶן חאַאָס,
אוּן אײַבּינקײַטעַן, מיַליאַרדען אײַבּיגקײַטען זעֶנעֶן געֶלאָפֿען
אָדעֶר געֶשפּרוּנגעֶן, אֶרעֶר געֶקראָבֿעָן אײַנץ איִכּעֶר דעֶר אַנדעָרעֶר ,
אוינע נעֶבּעֶן דעֶר אַנדעָרֹעֶר, אײַנע אינוועניג אין דער אַנדעֶרעֶר .
געֶקראָבֿעָן האָבּעָן אײַבּיגקײַטען אֶדֹעֶר געֶלאָפֿעָן, אֶדעֶר געָשפּרונגען .
ס'איז דען ניט אַלץ אײַנס 1 סײַ װײסײַ האָבּעָן זײַ נאָך זיַך קײַן שוּם
רוֹשֵׁם ניִט איבּעֶרגעֶלאָוט, קײַן שׁוּם אַנדעָנקוּנג דֹעָם חאַאָט ניט
געֶשעֶנקט, פֿלעָדעָרמוֹזעָן לאָזעָן נאָך זיִך אוֹיך ניִט איַבּעֶר קײַן
- שׁוּם רוֹשֵׁם אין אַ פֿינסטעָרץ, פֿינסטעָרע מוֹיבּעָ נאַפֿט, װי גרוֹיס
זײַ זאָלעָן ניִט זײַן, וי לאַנגואַם זײַ זאָלעָן ניט פֿליִהעָן. /
| אוּן גאָט , דֹעֶר אוצטיִגעָר, אַלמעפֿטיגעָר גרוֹיסעֶר גאָט ,
האָט זיך געָפֿונען אינ'ם דאָזיגעָן מיִש:מאַש אוּן דעָר מיִש-מאַש האָט
זיך איַן איָהם געֲפֿונעָן, אײַנעֶר אין געֶוועֶן אוּנפֿעָרשטענדיג, אוני
מעָנליך אֶהן דֹעָם צװײַטען, אוּן דאָך האָט אײַנעֶר דֹעָם צװײַמעֶן
ניִשט געֶפֿיִהלט , איַטליבֿעָר פֿון זײַ האָט נאָך זיך אַלײַן ניִם רעָרי
פֿיִהלם און דֹעָם אַנדעֶרעֶן---אַיראַי ניִט ,
אוּן דעֶר דאָזיָנעֶר חאַאָס:נאָט האָט קײַנמאָל אַנ'אוֹיג ניִשט
אוֹיפֿנעָעֶפֿעֶנט, צוּ לועבּ װאָס ? עָר װאָלט סײַטװו:סײַ גאָרנישט ניט
דעֶרזעָהן. עֶר האָט קײַנמאָל ניִם מיִט קײַן אבר אַ ריחר געָשהוּן ,
צוּליֶעבּ װאָס 4 ס'איז ניִט געֲוועָן װאָס עָם זאָל גאָטסירוהר קאָנען
דעָרפֿיִהלעֶן { ס'איז ניט געֲוועָן װאָס עֶס זאָל קאָנעֶן בּעֲקיטעֶן אַ
שׁמוֹים אוּן אָנהוֹיבּעֶן בעוועֶנן זיך,
גאָט האָט געֶשלאָפֿען,
נײַן, ניִט געָשלאָפֿען ! אַז מען, שלאָפֿט, אַטהעָמט מעֶן, אַז
מעָן שלאָפֿט , חלומ'ט מעָן, אַ מעָן שלאָפֿט, בַּעֶוועֶגט זיִך די בּרוּטט,
גאָט האָט זיך פֿעָרגעֶסעֶן ,
נײַן, גיִט פֿעָרגעֶסעָן ! פָֿרגעֶסעֶן קאָן מעֶן נאָר דאָס, װאָס
מעָן האָט געֶדײַנקט, װאָס ס'איז געָווֹעָן מעָגליך צו געֶרײַנקעָן,
פֿעָרגעֶסעֶן קאָן טעֶן נאָר אָן דֹעָם, אָן װאָס דֹעֶר געֲדאַנק האָט
זיך האָטש די מיִנדסטע מינוט פֿעָרהאַלטעָן, גאָט האָט אֶבֹּעָר נישט
--- 129 --
ז שׁ ניאנר 9
אל" עי" שאר שא"
אל שר על ל"שר שר"של"של"שר"של אס שאר /אי ש"שר רא י"שר א יצליעף
געֶהאַט די מעגליפֿקײַט צוּ פֿעָרגעֶסעֶן זיִך , װײַל עֶר האָט קײַנמאָל
די מעגליבֿקײַט ניִם געָהאַט צוּ געֶרײַנקעֶן, בּײַ גאָט האָט ניִשט
געֶקאָנט געָמאָלט זײַן : פֿעֶרֹגעֶסעֶן זיך", װײַל עֶר האָט קײַן שׁוּם
פֿעָרגאַנגעֶנהײַט ניִט געהאַט ,
גאָט האָט דאַן נישט געואוּסט, אַז עֶר איז גאָט,
אָט װאָס !
עֶר האָט פֿון זײַן נײַמט, פֿון זײַנע קרעפֿטעָן ניִשט געוואוּסט
אוּן האָט דעֲריַבּעֶר נוישט געקאָנט פֿעָרשטעָהן, צוּליִעבּ װאָס זײַ
עֶנעֶן בּײַ איָהם אוּן װאָס מעֶן קאָן מיט זײַ אוֹיפֿטהון. עֶר האָט
ניִט געָפֿיהלט, װאָס עֶר איז איצם, אוּן װאָס פֿון איָהם קאָן נאָך
וועֶרעֶן אוּן וועָט נאָך װעֶרֹעֶן , װי אַנֹאוּנגעֶהוֹיעֶר-גרוֹיסעֶר , אוּמפֿאַר:
בער , אומגעָשטאַלטיגעֶר פֿלעֶדעֶר-הײַבּעֶל האָט עֶר זיִך אינם
חאַאָס געָפֿונעֶן , וי אַנשומפֿאַרבּיַגעֶר , אומגעָשטאַלטיגעֶר פֿלעֶרעֶר:
װײַבּעָל װאָס װײַם ניִם און פֿיִהלט ניִם, אַז פֿון איָהם װעָט װעֶן ניט
איז אַ פֿרײַעֶר שמעַטעָרליִנג אַרוֹיסגעָהן , אַ ריזיִשעֶר פֿרײַעֶר שמץ.
טעֶרלינג ! מיט ליבֿמיגץ געֶטליבֿץָ פֿאַרבּעָן, מיט גרוֹיסאַרטיגץ
הײַלינע פֿליַגלען !
11
נאָר אָט האָט דעָם װיִלרעָן חאַאָם דעֶרעֶסעֶן אַזאַ צושטאַנד,
אָט האָט זיַך אין איָהם אָנגעְהוֹיבּעֶן װעֶבּעֶן אַ טעָטפּץ לײַרעָנשאַפֿט ,
אַ מוּטנעָ בּײַנקעַניִש צוּ עֶמװאָס אוּמבּעוואוּמטעֶן, אוּמפֿעָרשטענר:
ליִבֿעֶן , אוּנבּעֶמעֶרקליִבֿעֶן,
דעֶר חאַאָס האָט אָנגעָהוֹיבּעֶן בּעֶנקעֶן יי
אַלעָ אוּן אַלץ העֶרעֶן נישט אוֹיף צוּ בּײַנקעָן, עֶס בּײַנקען
אַלע ועָלמעֶן אוּן אַלע ספֿעֶרעָן . רי שטילקײַט בּײַנקט נאָכֿן גע
ילדעֶר , נאָכֿן רעש אוּן דֹעֶר געָפיִלְעֶר בּײַנקט נאָך װײַבֿער
שמילקײַט , וועָן דעֶר ים איַז שטיל, בּײַנקט עֶר נאָך פֿעָרשױמטע
בּרוזעָנדְעָ חװאַליעָם, אוּן װעֶן עֶר קאָבֿט װײי אַ קעֶסעָל, בּײַנקט עֶר
ווֹעָרעֶן צוּריִק דוּרפֿזיפֿטיַג אוּן גלאַט װי גלאָז, ריַ נאַכֿט בּײַנקט
גאָבֿ'ץ העָלעָן , װאַריַמעֶן, אָפֿעָנעָם טאָג אוּן דעָר טאָג בּײַנקט נאָך
=" 0
פיסט //4834 //טיטס
מעשי בּראטית ,
5:
שאָטעָנס , נאָך קיָהל, נאָך כּעֶהעֶלְטניֵשׁ, נאָך סוֹדוֹת . אַ רײַנעָם מיַעפּעֶן
היַמעֶל בּײַנקט זיַך נאָך גראָהע, בּרונזדיגץע חמאַרעָם אוּן אַפֿעָר
װאָלקענטעָן היִמעָל בּײַנקט זיך די מיעפֿקײַט, די בּלאָהקײַט, :
רײַנקײַט. אַ װיִסטעַ טרוּקעֶנעַ עֶרר בּײַנקט נאָך װאַסעָד, אוּן 8
עֶרד, אָנגעֶועֶטיגט מיִט רעגעֶן , חלש'ט זיך אוֹיסדריקעֶן איהרע יי
קעָניִש מיִט גרעֲזלעֶך אוּן בּלימהען. . איטליבֿעָר סוֹר בּײַנקט נאָך זײַן
עֶרקְלעָרוּנג, איטלופֿעָר רעטעָניִשׁ --- נאָך איָהר בּעֶשיִירוּנג - אַפֿילו
אידיאָטעֶן פֿון נעֶבּוֹרט הוֹיבּט זיך עָפּיִם אָן צו בּײַנקען, וועָן עִם
קוּמט בּײַ זײַ די צײַט פֿון לײַרעַנשאַפֿט,
אוּן דעֶר חאַאָס האָט אוֹיך געבּײַנקט.
וועֶן דֹעָם חאַאָס'ס בײַנקעניִש האָט זיך אֶָנגעֶהוֹיבּעָן, אי
נישט בּעֶוואוּסט, אַפֿילוּ נאָט אַלײַן, װאָס קײַן סוֹד אי איָהם ניט
צוּ. שוועֶר, = װײַם דאָס אוֹיך ניִם, דאָס איז בַּעֶהאַלְטעֶן איַן די
מוטנע, אַטאָלוגע אײױבּיגקײַטעָן , דאָרטעֶן , ואוּ עֶס עֶנדיְגעֶן זיך
אַלעָ ציפֿעֶרעֶן אוּן ס'וועֶרט פֿעָרטרונקען די שטאַרקסטץ , גאוֹגיישע
פֿאַנטאַזיע :
אוּן לאַנג, לאַנג האָט אַזוֹי דעָר מײַרעלשעָר אונשולדיגעֶר
חאַאָס אוועֶקנענ קט, אַזוֹי נאָר וי אַ חאַאָס אין פֿעָהיג צוּ בּױן
קעֶן, ניִם װיִפעֶנדיג װאָם, װעָר, ועָמעֶן, פֿון די לאַנגואַמץ ,
לאַנגזאַמע בּײַנקעֶניִשׁ איז אֶבֹּעֶר דער אינסטינקט געֶבּאָרעֶן געװאָרען,
דעֶר עֶרשמעֶר אַטאָם פֿון חאַאָס האָט איַנסטיַנקמיװ אַ ציִטעֶר
געָטהון ,
אוּן דעֶר דאָזיגעַר לעבּעֶדיְגעֶר אַטאָם האָט מיט זײַן צומעֶר
זײַן חבר אַ ש:ופּ געֶנעֶבּעֶן אוּן יעָנעָר דעָם דריַמעֶן , דעָר דריַטעֶר
דֹעָם פֿעָרטעָן , אוּן אַזוֹי װײַטעֶר אוּן װײַטעָר בּין מיליאָנען, בי
מיַליאַרדעֶן מאָל האָט אײַן אַטאָם דעם אַנדעֶרעֶן געֶרוּקְט, אוּן ניִט
בּעֶגעֶגעֶנריָג קײַן שוּם שמערוּנג איַן דעָם אוּמפֿאַרבּיַנעֶן מיש-מאַש,
האָבּעֶן זײַ געָשטוּפּט אײַנעֶר דעָם אַנדעֶרעֶן, ניִט פֿיִהלעָנדיג וואוּהין
אוּן צוּליִעבּ װאָס זײַ שטוּפּעָן זיך .
און װײַטעֶר ועָנעָן אײַבּיגקײַטען געפֿלוגעָן, געֶשפּרוּנגעָי,
געֶקראָבֿעֶן , און קײַנעֶר האָט פֿון זײַ ניִט געָוואוּסט . זײַ האָבּעָן פֿון
זיך אַלײַן נישט געָװאוּסט, ניִשט געוואוּסט, װאָס מעָן קאָן אוֹיפֿ.
טחוּן אין אַזעֶלבֿעָ אוּנגעָהוֹיעֶר לאַנגע צײַטעֶן װי זײַ---אײַבּיַגקײַטען ,
נאָר דעֶר עֶרְשטעֶר שװאַכֿער שמום און שוין ניִט געָגאַנגעֶן
--- 181 --|
ז שגיאור ,
,,)),8 25,556 56 5655, 6 7
פֿעֶרפאַלעָן, איַבּעֶרגעֶבּעֶנדיַג זיַך מיִט אַלײַדעַנשאַפֿטליכֿעֶר עָרֹצו:
מערוּנג פֿון אײַן אַטאָם דעָם צװײַטען, ניט געָפֿינענדיָג קײַן שום
אָבּהאַלט, האָט עֶר זיַך שמול געֶדרעָהט , געָפּלאָנטעָרט , געָריִבּעֶן
זיך אָן די אמאָמעֶן , געָנאַנגעֶן אַלץ װײַשעָר, װײַטעֶר . אוּן װאָס
מעָהר עָר איִז געֶנאַננעֶן אַליץ מעָהר האָט זיַך זײַן קראַפֿט נעכּוֹפליט,
אַלץ גיבֿעֶר האָבּעָן זיך געֶמעֶהרט אוּן געֶמעָהרט די עֶרציִטעֶרְטץ
אַטאָמען ,
וז
עֶנדליִך האָט דֹעָר האַאָס רערפֿיהלט עָפּיִם אַ בּלײַכֿס, אַ
לַעֲבּליִבֿעֶס , װאָט האָט אוֹיסנעֲזעָהן וי אַנ'אָכּנעשטאָרבּעֶנעֶר לבנה:
שמראַחל אין בּלאָטיְגעֶן וואַסעֶר , אוּן געציטערט האָט דאָס בּלײַבֿס
װײ אַ גראָהעֶר פוּך אוֹיף די נעֶולעכֿעָר פֿון אַ גוֹסם .
| דאָס האָט אָנגעֶהוֹינַעֶן צוּ שועֶבּעֶן איַן דֹעָם האַאָס, דֹעֶר
בּלײַבֿעֶר שאָטעָן פֿונ'ם עֶרשטעֶן געֶדאַנק, דֹעָר געֶדאַנק פֿון בֹּע:
שאַפֿען אַלץ פֿון גאָרניִשט , אַרומגעֲבּלאָנְדועָט האָט דאָס בּלײבֿס
וי אַ שטיִקעָל אָבּגעֶרוְטעֶנעָ עֶלעָנדעָ נשמח, װאָס זּבֿט איָהר תּקוּן ,
אוּן דעָרװײַל---געֶריִבּעֶן זיך אַלץ פֿלײַטיגער אָן די אַטאָמען, צוּי
נױפֿגעטראָפֿען זיך מיִט נאָך אַועֶלכעָ, בּלײַבֿץ, נעֲבּעֲלריִנעָ, אוּנ
רוּהוגעָ בּרעַקלעֶך געָדאַנק } צונױפֿגעַנאָסעַן זיַך צוזאַמען , געװאָרעֶן
זוּריְגעֶר , שטאַרקעֲר . גרעֶסעֶר { --- נאָר אומנעלומפּערט , װילד און
צוּשוואוּמעֶן , אַזוֹי װי עֶם פּאַסט פֿאַר'ן עֶרשטעֶן געָדאַנק,
הי -- הי---הוּ--וּ--1,;, האָט דער געָדאַנק אידיאָטיִש:פֿרעהליך
געהירושעָט, פֿליהעָנדיג מיַט דֹעָר גיפֿקײַט פֿון אַ מַעֶמעָאָר אוּן
שמויסעֲנדיג משוגעָ-נעֶרװײַז די אַמאָמען,
ה!---ה!---הו---אוּ---או,,, האָט דעֶר גאַנצעֶר חאַאָט געֶעֶנט-
פֿעָרט ,
אוּן משונה'דיג גרוֹיס אוּן שיְטעֶר האָט זיִך געֶמראָגעֶן דער
אָבּקלאַנג פֿון חאַאָס, ס'איז ניִט געֲוועֶן, װועֶר עֶם זאָל דעָם מאָדנעם
געֶלעֶכֿטעֶר פֿעֶר שמעָתן, אוּן וועָן ס'װאָלט יאָ װעֶר געֶוועָן, װאָלט
ער דאָס אוֹיךְ ניט פֿעָרשטאַנעָן, אַפֿילוּ שלמה חמלך, װעֶלבֿעֶר האָט
-- 189 --
מעשי בראשית ,
שאלע-ר" רדה שאריאר "אלל לאל ליל שר"של ר "שאלישושר שר"אר א ישא טליג
יאר יי
געָװואוּסט, װאָס אַלעָ חיוֹת אוּן עוֹפוֹת אוּן שרצים ריַידעֶן, װאָלם
דאָס אוֹיך ניִט פֿעָרשטאַנעָן,
--- הן-- הי--- הו---או---או ;,, |
און װײַטעֶר זעָנעֶן אײַבּינקײַמעֶן געֶפֿלוֹיגעֶן , אוּן דעֶר שאַפֿונגם:
געָדאַנק אוז נאָך צוּ אַ ציִעל ניִשט געָקוּמעֶן, געֶלאָפֿעָן העָנדום-
פֹעָנדוּם, געָהיִרזמעָט מיִט אַ מאָדנעָר בּײַנקעָניִש, אוּן װאָס מעָהר
עֶר איז געֶפֿלוֹיגעָן , אַלץ היִציגעֶר אוּן העֶלעֶר אנ עֶר געָװאָרעֶן,
אַלץ שטאַרקעֶר האָט עֶר זיך געֶריִטעֶן פֿאָראוֹים ,
נאָר אָט האָט זיַך דֹעֶר געָראַנק אָננעֶשטוֹיסעֶן אָן גאָט,
גאָט איַז ניִט געָשטאַנעָן, אוּן ניִט געֶלעָגעֶן, אוּן נום געֲוֹעָי
סעֶן אוּן האָט ניִם געָואוּמט, אַז עֶר אי גאָט , אַזוֹי װי עֶס װײַס
ניִם אַניאומנעָלוּמפּעָרטעֶר פֿלעָדעֶר-הײַבע נָל, אַז פֿון איהם וועָט וועֶן
ניִם איַז אַ פֿרײַעֶר , גרויטאַרטיגעֶר שמעטעֶרליִנג אַרוֹיסנעָהן ,
הי---הי---הוּ--הוּ ,,, האָט זיך דעֶר געָראַנק צוּהירזשעָם װי אַ
איַדיאָט, וועָן איִן איָהם צוּשפּיַעלט זיך די תּאָוה, אַ װאָרף געָמרוּן
זיך אוֹיף גאָט'ם אוּמפֿאַרבּיְגעֶן שטעָרין, אוּן ניִט װיִסעָנדיִג װי אַזֹי,
האָט עֶר איָהם מיט א פֿײַעָרריגעֶן, דורשטיגעָן קוש אָבּנעָכּריָהט ,
אוּן בּאַלד אָבּנעשפּרוּנגעֶן אוֹיף היִנטעָן, געֶגליָהט אוּן געֶפֿונקעָלט ,
אָנגעָזאַפּט מיָם װיִלדעֶן חשק, געָואַרט אַ װײַלעָ שטוּמעָרהײַר אוּן -
געַציְטעֶרט פֿון אוּנגעֲדוּלד אוּן תּאַוה, געֶציִטעֶרט אַזוֹי, אַן פֿונקעֶן
האָבּעֶן זיך פֿון איָהם געֶשאָטעָן . |
חאַאָם , חאַאָם .., גאָט װײַם ניִט אַז עֶר אי גאָט !
- אוּן נאָך אַ קוּש, נאָך פֿײַעֶרדיָגעֶר, נאָך אַ שטאַרקעֲרֹעֶר,
כּטעט אַ גיפֿטיַנעָר, ראָס איז שוֹין געֶוועֶן ניט אַזֹי אַקיש--אַ קוש
מיַט ציהנעָר איז דאָס געָוועָעֶן.
-- המ,, 4 האָט זיַך ניט עניג פֿוּן נאָט'ם בּרוּסט אַרויס-
געֶריִסעֶן .
-- דמ,,' מ.,, מ,,, חאָט זיִך אונ'ם חאַאָם גאַנצע אײַבּינק=
מעָן איַבּעָרגעָגאָסעָן, וו טוֹישץָ אונענדליכֿעָ חוואַליעָם ,מעָן
פֿרע---עֶגט הט... מי,. מי,* -
אוּן װײַטעֶר האָט זיך דֹעָר געָדאַנק אַ װאָרף געטחוּן בּײַסעֶן
אוּן היִרזשעֶן , היִרזשעָן אוּן בּײַטעָן. אוֹיפֿן שאַפֿוו גםיגעַראַנקים לשין
האָט דאָס געֶהײַסעֶן : ,איַך ליעבּ ריַך, איִך שטאַרבּ נאָך דיר , איך
געַה אוֹים נאָך דֹיָר. טײַן גאָט , פמן שעפֿעֶר 5
8 =
0 שניאור :
גענדיארר רארברטר ר" ר" יאר טאר של ר" "אל ראי לאש עלאר ר ראי 6,,,,ם60,6ר"סלסס
--- װאָר-אָס 4 האָט גאָט הײַזעָריָג געֶכּרוּמט אין חאַאָם
אַרײַן , ניִט װיַסעָנדיִג, װאָס עִֶם טהוּט זיך מיִט איָהם ,
אוּן דעֶר מיִשימאַש האָט עֶנטציִקְט אוּנטעֶרגעֶהאַפּט אוּן נאָבֿ,
| געזאָגט גאָט'ם פֿראַנץ,
אוּן װײַל ס'איז ניִמ געֶוועֶן קײַן שום זאַך, אָן װאָס גאָט'ם
קוֹל זאָל זיִך צוּשמעָטעָרן, האָט דעָר ראָזיַגעֶר קוֹל געֶבּאָרעֶן אַ
זויִדעָרקלאַנג, אוּן דעֶר װיִדעֶרקלאַנג האָט אַרוֹיסגעֶרוּפֿעָן נאָך אַנ'
אָבּקלאַנג אוּן ד! אָבּקלאַנגעֶן--- נאָך. אָבּקלאַנגעָן , אוּן אַזוֹ האָבּעֶן
זיִך די אָבּקלאַנגעֶן געֶכּוֹפליט אוּן געֶמעֶהרט, נאַנצע אײַביגקײַטעַ
און געָשוואוּמעֶן בּרײַט אוּן שיטעֶר . אײַן בּתיקוֹל האָט דֹעָם אַנרע;
רֹעֶן געֶשטוֹיסעֶן, אײַן בּתיקוֹל האָט דעָם צװיַטעָן געָשלוּנגעָן , געָ.
װאָרגעֶן זיִך מיִם אֹיָהם אוּן לאַנמאַם צוּריִק אַרוֹיסגעֶשפּיִגעָן,
---. װאָד-אָפ-----װאָ---אָם .., האָט אײַן אָבּקלאַנג אָבּגעֲנוּמעֶן
בּײַם צװוײַטעָן אוּן געָטראָגעֶן עֶס ציטריג מיִט אַ מאָרנעֶר פֿעָרשטיק.
טעֶר פֿרײַר ,,,
-- מעָן פֿרֹעָ--עָ--עָגט ., האָגעָן װײַטץָ, טעֶמפִּיגעַ בּת,
קוֹל'ץ אונטעָרגעָהאָלפֿעָן ... |
מעֶן פֿרעָנט ,װאָ--אָס".., האָבּעֶן זיך די אָבּקלאַנגען בע
געָגעֶנט אוּן צוזאַמעָנגעָנאָסעָן .
יז
אוּן דעֶר שאַפֿונגסײגעָראַנק האָט בּשעתימעשה ניִט אָבּגעֶטראָ.
שעֶן, פֿון איָהם איַז שׁוֹין עֶמֹּעֶס נעֶװאָרעֶן אִזָמיִן מוֹראָיריַגעָ , הנ
געֶריִנעָ אוּן פֿײַעָרדיָגעָ פֿליג װאָס טשעָפּעָט זיִך צוּ, צו אַ שלאָפֿץ;
דיַגעָן, דעֶר געָדאַנק האָט דעָם קיִנפֿטוגען גאָט געֶבּיִסעֶן, נעָשטאָ.
כֿעָן, געֶזשוּמעֶט להכעים אין די אוֹיעָרן אַרײַן . אָבּנעָשפּרונגען אוֹיף
אַ װײַלע אוּן װײַטעֶר צוּגעֶטשעֶפּעֶט זיך נאָך בּיועֶָר, נאָך הוננע.
רַיָגעֶָר א., |
דאַן האָט דֹעֶר קינפֿטינעָר נאָט אוֹיפֿגעֶהוֹיבּעֶן אַ גרוֹיסץ,
אוּמגעֶלוּמפַּעֶרְטעַ אוּן פֿוילע האַנד אוּן אַ מאַך נעָמחוּן װי אַ שלאָפֿץ,
דיָגעֶר , װאָס טרײַבּט פֿון זיִך ניִט װילעָנדיַג א הוּנגעֶריִגעָ מוק ..
אוּן שטאַרֹקעֶר האָבּעֶן די אָבּגרוּנדעֶן פֿון מיט-מאַש אוֹיפֿנץ.
--- 184 --
מעשי בּראשׂית .
יאר בר צרי "טאר ישל"של שרל אל לאל לאר ישר שישל "שי
צִ
ציטעָרט, די בַּעֶוועָנוּנג פֿוּן דעֶר גרוֹיסעֶר פֿוילעֶר האַנד האָט און
זײַ פֿעָרטוֹיבּט אַלעָ װיַדעֶרקלאַנגעֶן ,
-- אַ האַ--אַנד ,, -- האָבּעָן די חאַאָס-אָבּגרוּנדעֶן געֶכּרוּממ
װוײ פֿון בּוֹיך אַרוֹים , |
--- מעֶן הוֹי---בּט ., -- איַו געָקיאָבֿעָן אַנטקעָגעֶן פֿון װײַטעַ
פֿעֶרבּאָרגעָנץָ תֹּהוֹמוֹת . | |
--- מעֶן הוֹיבּט אַ האַ---אַנר , -- האָט זיִך אוּנגעָרן צוזא
געָטראָפֿעָן איַן נאָך װײַטעֶרעָ חאַאָס-טיפֿעָניַשען ,
אֶהן אַ טאַקט , אֶהן אַ פֿאַרבּ אוּן אֶהן אַ ק קלונג איַז די בּשורה
פֿון מיִשימאַש געָשׁוואוּמעָן --- אַזוֹי מאָדנץ , אַוֹי מוֹים האָט זי געָ:
פֿלײַצט , אַז אַפֿילוּ שלמה המלך , װאָס האָט פֿעָױשטאַנען דֹעָם לשון
פֿון חיוֹת אוּן עֲוֹפוֹת אוּן שרצים אוּן אַלֹץָ בַּעֶשעֶפֿעֶניִשעֶן , װאָלט
דאָס אוֹיך ניִם פֿעַרשטאַנען . |
נאָר װאָס מעָהר דֹעֶר קינפֿטיַנעֶר גאָט האָט פֿון וך דעָם
בײַסענדעָן געדאַנק געטריִבּעָן , אַלץ בּיַועֶר אוּן עָנעֶרגיִשעָר איָו
דֹעֶר געֶראַנק געֲװאָרעֶן , צושפּריַנגעָנדיג צוּ גאָט מיט נײַעֶר קראַפֿט,
פּמעט מיט כּעם, האָט עֶר שוֹין געְפּוֹיקְט װו אַ פּוֹיק, בּאָמבּאַר:
דיָרם װי אַ האַרמאַט, געֶזעֶעט אין קאָפּ אַרײַן, װי יעֶנעֶר צוּגע
ּוּנדעָנעֶר קלאָץ, װעָלֿעָן דעָר בּעֶר װאַרפֿט פֿון זיך אָבּ אַלץ
שטאַרקעָר אוּן שטאַרקעָר, קריכֿעָנדיג צוּם בּיִנשטאָק,
-- אֶח, א , = אֶח,, -- האָט צוּם עֶנדעָ גאָט אַ טיַעפֿען
קרעָכֿץ געָטחוּן אוּן געֶדרעָהט טעָמפּ מימן קאָפ אוּן לאַנגזאַם אױפֿי
געֶריִמעָן די עטאט אוֹיגעֶן :
גאָט האָט ניִט געשלאָפֿעָן , און דאָך איַן איהם ניםט אֲנַנְעִף
נעָהם געוועֶן אוֹיפֿצוועקעֶן זיִך .
| לאַנגזאַם , לאַנגזאַם וי אַ העֶרבּסט:װאָלקען איַן סאַמץ אֶנְהוֹיבּ
זוּמעֶר האָבּעֶן זיִך אויפֿגעָשפּאָלטעָן גאָטיס פֿעָרקלעפּטע אוֹינעֶן, אוּן
צוויִשעֶן די האַלב:אוױפֿנעָריסעֲנע בּרעֶמעֶן האָבּעָן געֶציְטעֶרם צורו?
מעָנץָ, אַלטיִשקעָ, עוֹבר:בּטלעָ. אײַבּיַגקײַטעֶן , װאָס האָבּעָן זיך
דאָרט געֶװועֶזעֶן אָנגעֶועֶכּט, אוּן איִן די קוֹים:קוים אָפֿעֶנעָ שװאַרצ=
אַפּלעָן, האָט אֶהן זיִנעֶן אַרומגעבּלאָנדזעֶט די אוּנעָנרליִבֿקײַט,.
לסוֹף האָבּעָן זיַך אוֹפֿנעעָפֿעֶנט אַפּאָר גרוֹיסעָ, גרוֹימע אוּן
טיַעפֿע אוֹיגעֶן אַזוֹי טיִעף אַז אַפֿילוּ די פֿאַנטאַזיע קאָן זײַעֶר אָבּי
גרוּנד ניִט דעָרגרײַבֿעָן, אוּן אַזוֹי פומט, וי צװײַ אָבּגרוּנרעָן , אין
== 138 --
{, שניאור .
?= ר דעאל גאר שר" ריש א רעביעל" שא"? אל אי לעאר?. א אש אי / אל עטאר" שאר / שא" שאלד על "אל אלל א ",אטאל שא" שיאר,, אל "לאל לאיאל אט /8/אישאריישט
וועֶלכֿץַ . ס'עָנעֶן אֶבּעֶר קײַן שפילענדע װאַסעָרעָן ניַטאָ, װי צװײַ
גרוֹיסע, - אָפֿעָנץ בּית:המקרש| , איַן וועֶלכעָ ס'איז קײַן הײַליגקײַט
ניִטאָ, קײַן ,גר:התטיד" ניִט אָנגעֶצוּנדעֶן .
אוֹיף דֹעָם מאַמָנט, האָט עָר שאַפֿונגס-געָראַגק געֶוואַרש.
מיִט פֿײַעֶרדיגעֶר , אוּנגעֶרוּלדיְגעֶר תאַוה האָט עֶר געֶוואַרט,
אוּן וי נאָר די אוֹיג עֶן האָבען זיך אָנגעֲהוֹיבּעֶן עֶפֿעֶנעָן, האָט עֶר זיך
שׁוֹין געַשפּאַרט אוּן געֶפֿלאַטעָרט צויִשעָן די שוועָרץ, פֿולע בּרע.
מעֶן און ניט געֶקאָנט דוּרפֿקריכֿען , און װי נאָר די אוֹיגעֶן האְבּעֶן
זיַך אוֹפֿגעעֶפֿעָנט , איז עֶר מוט ַניאוממעם ט אַרײַנגעפֿטױגען איַן זײַ,
אוּן אופֿן שטעפ געװאָרעֶן ליִבֿטיג אוּן צאַרם, אוּן אוֹיפֿין שטעָל
ויִם אוּן שטאַרק , וי דעֶר ייַן:חמשומר , צוּנאָמעֶן זיַך איַן גאָט'ם
אומגעשמא סמיגעַ גלידעָר , געשפּרוצט אין אַלץָ אָרעָרן מיט פֿײַעָר,
אָנ געזאַמט. מיט בֹּח אַלעָ מוסקילען אוּן אָבּנעֶנעֶבַּעֶן זיך מיט אַ
ויִסעָן לעֶבּעֶףגעֲרוֹישׁ אין אַלעָ געֶרוועֶן ,
דער שטפֿונגס:געָדאַנק האָט זײַן תּקוּן געֶפֿונעֶן .
נ. א
4
אוּן אוֹ יפֿן שמעָל האָט זיך נאָט געָמהוּן אַ ציָה אוּן אַ מרײַ
מעֶס מיָט אַלֹעָ אבריִם , פּונקט וי עֶר האָט נעֶװמָלט פֿונ'ם גאַנצעֶן
חאַאָס זיך אָבּשאָקלען ,
-- שוין װאַך, איז שוין ועך, מעֶן איַז שוין װאַ:אַך .. האָט
דעֶר מיַש:מאַש נײַגעֶריִג אוּן ון מבולבל פֿון אימה געָשעָפּטשעט אַרוּם ,
און בּשעת מעשה טיעף, אינעָועֲניג אין זיַך געָגעֶהרט, געֶבלע.
זעָלט זיַך אוּן אויפֿגעָגאַנגעֶן וי אַ שװאַרצעֶר מײַג, . אין װעֶלפֿען
מעָן האָט הײַוועָן אַױײַנגעװאָרפֿעַן ,
אוּן גאָט האָט זיך װי אין הינעֶר-פּלעָט די אוֹיגעֶן געֶריִבּעֶן ,
פֿול אַראָבּגעריִבּעֶן די לעצטע אוּמבּעֶמעֶרקְטעָ שפּינװעֶבּם פֿון רי
פֿעָרװעָלקטע אײַבּינקײַטעָן,. דעֶרנאָך אַרוּמגעֲקוּקְט זיַך און גאָר:
נישט דעֲרזעָהן, האָט עִר געָנוּמעֶן קלעֶרעֶן, קלעֶרעֶן אוּן גריִבּלעֶן
זיך אין זײַן פֿעֶרשלומערמען מוז .
שוועֶר אוּן מאַט האָט איַן איָהם די פֿאָרשטעלוּנג געָאַרבּײַט,
-- 186 =
מעשי בּראשית ,
ל"ר אל" עכלשר"אר" לאיאל שאר לה שאר"של" ל"ר "יל "ר" שאר שאט שא שאר שלש אטא
ריר
וי רעָדֹעֶר פֿון ניִט קײַן געֶבּוֹימעֶלְטעֶר מאַשין . נאָר צוּם טוֹף האָט
עֶר זיַך עָפֹּעָס דוּנקעָל פֿאָרגעשטעָלט אוּן אַרוֹיטגעֲמוּרטעָלט ;
-- הט, בי א בּיִן איִך הײַטטידאָס ,איִך",,, אוּן אַרוּם אוּן
אַרוּם און = איז, איז..
דאָט ועֶלבּע הא עָר מיִש:מאַש גאָפֿגעבּאָלבּעָט װי פֿון
היץ אוּן פֿעָרשטיַקט געֶסאָפּעָט. אוֹיף דעָם האַאָט:לשוֹן האָט דאָס
בּעֶטײַט ;
-- איַך בּיִן גרײַט, זאָל מעֶן מיך נעֶהמעָן... זאָל מעָן מיִך
קְנעֶטעָן, מאַכֿעָן,., זאָל מען מיט מיָר טחון װאָס מעֶן װיל,
אוּן גאָט אי מיט אַ מאָל געֶװאָרעֶן שמיל צופֿריַערעֶן , װאָס
,עֶר , כּבּיֿול , איִז ,עָר' און װאָס אַרוּם איָהם איַן עֶטװאָס אָנ
דעֶרשׁ, אוּן האָט פּלוּצלונג אָנגעֶהוֹיבּעֶן געָטליִךװײַך אוּן גליִקליך
צו שמײַבֿלען איִן חאַאָס אַרײַן ..,
פֿון גאָטם שװאַבֿעָן שמײַכֿעָל איַז די עֶרשטע ליב טיגקײַט. דעֶר
עֶרשטעֶר , אוֹר:הננוז" געבּאָרעֶן נעֶװאָרעֶן אוּן האָט זיַך אַ גאָם גע
מדוּן פון זײַנע ליפּעָן װיַ אַ װײַכֿץָ, װײַסעַ הװאַליעָ רעָנמגעְ.
שטראַהלעָן, זײַ האָבּעֶן זיַך פֿונאַנדעָרגעֶװאָ רפֿען אַרוּם װיַ ריַזישץ,
ליבֿטיגעָ געָפֿיהל:העֶרנעֶר , האָבּעָן געֶפּר וּבט עָפֹּעָם אָנטאַפּעָן אינ'מ
מיִש:מאַש, בּעֶלײַבֿטעָן װאָס ניִט איַן, זײַ האָבּעָן אֶבֹּעֶר נאָרנישט
ניִט געֶפֿונעָן אוּן צוּריִק װי אַנ'עָכֿאָ אוּטג עֶקעָהרט זיַך צוּ דעָם אָרט ,
פֿין װאַנעָן זײַ זעֶנעֶן אַרוֹים , צוּ גאָטעֶן זיך אוֹיף נאָטס העֶרליֿעָר,
פֿעֶרנעֲבּעֶלְטעֶר געָשטאַלט אוּן בּעָלוֹיבֿטעָן זי,
---- אֶה --- אֶה, ס'אַראַ גרוֹים, ס'אַראַ גרוֹים !.,,--- האָט זיַך
גאָט נאַיָו געװואוּנדעֶרט, דעֶרזעֶהעֶנדיָג, כּביפֿול, זײַנעַ אַבריִם פֿאַר
דעָם בּלײַבֿעָן אָבּשײַן פֿון זײַן שמײַבֿעָל, האָם אַרוֹיסנעֶצוֹיגעֶן אײַן
פֿוּם, דֹעָם אַנדעֲר'ן פֿוּם פֿוּן די האַאָט: יו , בּעֲוועֶגט זײַ אן
ניִט געָוואוּסט ואוּ אַניִדעֶרצוּשטעֶלעָן ,
-- אָ,, האָ--- האָ --- האָ == = --- האָט זיַך דֹעֶר חאַאָם
נאָפֿג עװוּנדעֶרֹט ,
אוּן ניִם װיִסעֶנדיג ואוּ צוּ האַלטעָן די אוּנגעְהוֹיעֶרָ גרוֹיסע
אוּן האַלב בּעֲלוֹיבֿטעֶנעָ העָנד, האָט זײַ גאָט צוּנױפֿגעָנוּמעֶן צוּ זאַ,
מעֶן , אוּן אוּנגעָרן, ניִט װיַלעָנריָג, בּטעט פֿון פֿױלקײַט , אֲרוב
געָמהוּן אײַן האַנד אָן דעָר אַנדעֶר האַנד,
אוּן פּלוּצלוּנג !
== 187 --
טי שביאור 1
פי
אטיל לאל ערה "שליעל על איאליערעאלי אי יאליע שיט
אוּן פּלוּצלונג איז פֿון דעֶר ניִט װיִלעֶנדיְנעֶר בּעֶווענוּנג עִמ
װאָס גרוֹיסעָט געֶשעָהן ! מוֹראָ דיג מאַסעָן חאַאָס האָבּעֶן זיַך צווי.
שׁעֶן גאָטם העֲנד צוּנױפֿגעַקײַקעלמ וי אַנ'אוּנפֿאַרבּיגעֶר טײג און
אופֿגעפֿלאַמט װיַ װאוּנרעֶרליבֿע פֿײַעָר-װעָרֹק, עָם אי אַרויסנע:
שפּרוּנגעֶן עָמעֶם אַ פּלאַנעעָ יּפיְטעֶר , אַ שטעָרן נַעֶפּטוּן, אַ מין
אַטורן { אַזוּן סיריוט האָט זיך אַרוֹיסנעָנליטשט ; אַװעֶקגעפֿלויגען
אוּן אַרײַנגעַשפּאָלטען זיִך אין חאַאָס אַרײַן מיִט אַ העָרליבֿעָן דוּנעֶר:
געָזאַנג , געָפֿלוֹינעֶן אוּן געֶדרעָהט זיִך אוּן פֿליִהעֶנדוָג געָי מבּולט מימ
נאָלרענע זוריגע שטראַהלען { גאָט מיט װזײַן פֿערנעבּעָלטעֶר גע
שטאַלט בּכֹֿנוֹדוֹ ובעצמו אי פֿון זײַעֶר אָבּשײַן צויבּעָרליִך-נרוֹיואַם
בּעֶלוֹיפֿטעָן געָװאָרעָן, װי אַ חמאַרעַ בשעת עָם בּליִצט.
1ץ
אַ װײַלע איַז גאָט געֶשטאַנעֶן װי פֿעֶרשטײַנעָרט פֿון דֹעָם,
װאָס עֶר האָט דאָ אָבּנעֶשהוּן, אוּן פּלוציִם מיַט מוֹראָ אַ געֶשרל
געָטהוּן +
-- אי, װאָס איַן דאָס וי,
אוּן תכף האָט עֶר אַ װאָרף געָטהוּן זיך מיִט איִמפּעֶט לעֶשעָן
דאָס בּרעָנעָנדעַ, לײַבֿטעַנדע , װאָס עֶר האָט אוּנגעָרן אַרוֹיסגעֲרוּ:
פֿעָן { שטיִקעָן די זריַגעָ, לײַפֿעַנדע קנוֹילעֶן, װעֶלכעָ האָנּעֶן פלוצ,
לונג אַרוּם אֹיָהם צוּשמעֶרט די חאַאָס:שטיַטוּנג, |
נאָר תכֹּף װיַ עֶר האָט זיך אַ אַפּ געֶגעֲבּעָן, װי נאָר עֶר
זאָט געָמאַבֿט אַ בּעװעָנוּנג --- לעָשעָן, האָט איָהם פֿון זײַנֹעָ עָר
װאַרעֶמטץָ העֲָנד אַ שאָט נַעֲגעֶבּעֶן מיַט אַ נײַעֶר מחנה זנעֶן אוּן
וועֶלטעֶן, געֶגעֶבֹּעֶן איָהם אַ בּלעָנר אין : אוֹיגעָן, אַ בּאַק אין פּניִם
מיט אַ מבּול װײַסעֶן פֿײַעֶר אוּן שטראַהלעֶן, אַ קנאָל אין די אוֹיעֶרן
מיט אַ גאַנצעֶר אויפֿרײַסונג פֿון לעֶבּעֶנםגעָואַנג,
--- אִי! !- האָט דֹעֶר יוּנגעֶר גאָט נאָך אַמאָל אוֹיסגעֶשריִעָן ,
צוּטוּמעֶלט זיך אין גאַנצעָן, אוּן געֶחאַפּט לוֹיפֿען , שפּרונג עֶן אין
חאַאָם אַרײַן פֿון די ריזיִשץ קנאַלעֶנדע פֿײַעֶר-װעָרק, װאָס האָבעֶן
איָהם אַרוּמגעריִנגעֶלט .
נעֶלאָפֿען אוִן גאָט אַזוֹי נאָר, װי אַ גאָט האָמ בּכֹּח צוּ לויפֿעָן---
6 12 דידי
מעשי בראשית ,
ייר ירא ריס "אלל" ל ילס" ר ל "ל"א "ר ישר שי ארשא ששר,
אַלאָס -- אַנאוגעַנדליבֿקײַט, אַ שפּרונג -- אַנ'אונעַנרליֿקײַט .
אוּן דאָך איז עֶר דאַמאָלסט נעֲוועֶן געָגליִבֿען צוּ אַ פֿױל עֶן קינ , װאָס
האָט אוּננעָרן עֶפּעֶם אוּנמערגעֲצוּנדעָן און אָנגעָמאַבֿט אַשרפֿה,
דֹעֶר פּלועליכֿעֶר פֿלאַם, װאָס רײַסט זיִך אַרוֹים, דעָרשױעֶקט אֹיָהם
אַזוֹי שטאַרק, אַז עֶר פֿעָרגעָסט אָן זײַן שװאַפֿקײַט אוּן פֿױלקײַט ,
חאַפּט לױפֿעָן מיט אַלץָ כֹּחוֹת , שרײַעָן מיט קולי-קולוֹת,
גאָט אין געלאָפֿען ...
נאָר גאָט'ם אַ בּעֲװעֶנוּנג קאָן ניט געָהן פֿערפֿאַלעֶן ! זײַן איט.
ליִכֿעֶר שפּרוּנג האָט דֹעָם חאַאָם געָקאָסט אַ מיַליאַרד נײַגעכאָרץי
נֵע זּנען ; איטליבֿעָר לאָף האָט געֲבֹּירעֶן אַ מיַליאַרד פּלאַנעְטעָן ,
זוּגעָן אוּן לבנוֹת אוּן קאָמעֶמעֶן האָבּעֶן 4 מיַליאָנען:װײַז צונױפֿנץ.
קײַקעָלט אוּנטעֶר זײַנעָ לױפֿענרץ פֿיִם, עלישט זיך פֿון זײַנע
פּאָכֿעָנרעָ העֲנד, געֶשאָסעֶן פֿון זײַנע אֶפֿעָנֹעָ , דעָרשראָקעֶנעָ אוֹיגעֶן .
פֿעָרװיִקעָלט אין הײַליגעָן שײַן, איבּעָרגעֶװאָרפֿעָן מיָט אַ
מאַנטיע פֿון ראָזץ, הײַסע נַעֶבּלעָן , אָנגעֶפֿאַסטע מיט בּריִליאַנטע.
זוּנעָן, מיִט פּעֶרעֶל לבנוֹת, בּעֶקרוֹינט מיט אַ קראַנץ רוֹיטץָ, בּלאָ.
הץ, פֿיאָלעטץ. אוּן װײַסע איִבּעֶרגעָפֿלאָפֿטעָנץ קאָמעֲטעֶן -- אי
דעֶר יוּנגעֶר איִבּעֶרנעְשראָקעֶנעֶר נאָט געלאָפֿעָן , אוּן װאָס גיִכּעֶר
עֶר אין געֶלאָפֿעָן, אַלץ גיבֿעֶר זעֶנעֶן די ועלטע עֶן בּעָשאַפֿעָן גע
װאָרעֶן איִבּעֶר איָהם אוּן אוּנטעֶר איָחם אוּן אַרוּם איָהם , דאָם און
עָפֹּעֶס געָװאָרעֶן אַ מיַן שאַפֿונגם-צוּצעֶפּעֶניָש, אַ מין זוּנעְן;עפּירעָמִיעָ,
װאָס אין בּעֶפֿאַלעָן, נאָֿגשיאָגט אוּן ניִט געֶלאָועֶן צוּ רוח,
די אַלץ נײַץ אוּן נײַעַ ראַיאָנעֶן חאַאָס, אין װעֶלבֿעָ גאָט
פֿלעָגט אַרײַנלױפֿעָן, פֿלעָגעָן אֶנהוֹיבּעֶן קאָכֿעָן אוּן זיָדעֶן אַרוּם אוּן
אַרוּם וי שװאַרצע פַּעֶך, פֿלעגעָן פֿײַפֿעַנדיג , טאָפּענדיַג אָנהוֹיבּעֶן
רוֹיבֿעָרן מיִם רוֹיטע , העֶליִשע נעֶבעֶלן , די קאַפֿיגע שװאַרצקײַט אוּן
נעֶבּעֶל פֿלעגעָן זיך אוֹיגעֶנבּליק ק צוּנױפֿקײַקלען איַן ליבֿטוגע רישע
קנוֹילעֶן, אוּן בּלאָהעָ װײַטעַננשען פֿלעַגען אַרוֹיסשװוַמעֶן פֿון אונטעֶר
זײַ, - אוּן דוּרֿזיבֿטיגץ, רײַנעָ האָריַאָנטעֶן פֿלעָנעֶן זיַך אויפֿשפּאַל-
טעֶן װי אוֹינעֶן, אייפֿהוֹיבּעָן װי פֿאָרהאַנגען אוּן ֿונאַנרעַרװאַרפֿען
זיך בּרײַט אוּן פֿרײַ אוֹיף אַלֹעָ זײַטעָן; בּלאָהעָי בּלאָהעָ מיַלרע
האָרײזאָנטעֶן בּעְהאַנגעֶנעָ מיט ליבֿטיגץ גע , בּעֶציֶערְטעָ מיט פֿונ:
קעָלריְגעָ קאָמעֶטעֶן אוּן אָננעֶשטעֶקְטעָ מיִם צלאנקקנרן לבנוֹת , -
גאָט אי געלאָפֿן יי
= -- 189 --
שביתא ור ,
קאש יאר רישע יאליע רעאר ראש שאר לאל לשמל שלש אל לאר רשי יי 0 יי יט
דעֶר אַלגעמײַנער קינסטלעָר און געֲלאָפֿעָן פֿון זײַן קונסמ
א די קונטט איַן איָהם נאָפֿגעלאָפֿעָן { דֹעֶר גרוֹיסעֶר שׁעֶפֿעֶר איז
געֶלאָפֿעֶן פֿון זײַן אײַנעָנעֶר שאַפֿונג אוּן די שאַפֿונג האָט איָהם
געֵי אָגט, דֹעֶר שעֲפֿער האָט ניִם געֶפֿיִזלט, אַז די פלוצלונג בּעִײ.
שאַפֿענץ וועֶלְטעֶן געַהעֶרעֶן צוּ איָהם } דֹעֶר גְרוֹיטעֶר פֿאַטעֶר האָט
נישט עֶרקעֶנט זײַנץ גרוֹיסעָ קינדער , אֶבֹּעֶר די קִינדעָר האָבּעֶן
עֶרקעֶנט זײַעֶר פֿאָמעֶר , ועֶנעֶן זײַ איָהם נאָֿגעַלאָפען געֶשלעֶפּט
כּביפֿול פֿאַר די נץ ְכעָסדיגע פֿײַער -פאָלעָם 0
ליִבֿטיגץ אוּן װאַרימ; ץָ אוּן יונגע זעֶנעֶן זײַ איהם פֿעָרלאָפֿעַן
דעֶם װועֶג פֿאָראוֹים, בּעֶמיָהט זיך אָבּהאַלטעֶן איָהם , אוָבּעֶרשנײַדעֶן
זײַן משונח'דיגע געַלױפֿעָרײַ. געװאָלט בּעֶרוּהיְגעֶן איָהם , ליַעבּליך
בּעֶנריסען און דאַנקעַן פֿאַר דאָס לעֲבַּעֶן , װאָס עֶר האָט וי נעֶשאָגי
קעֶן , צוּמוּליעָן זיך צוּ איָהם, גלעָטעֶן איָהם , וי האָבּעֶן געֶשריִעֶן
מיט פֿײַעָרדיַגע צונגעֶר, געואוּנקעֶן מי גליהענרע קאָמעטעֶן :
--- מאַטע , מאַטע , שטעה, שמעַח , דוּ בּיָוט אוּנזעָרעָר, מיָר
זעָגעֶן רײַגע, קוק זיך אום , קוּק זיַך אום ,,
11ץ
נאָר דער צושראָקעַנעֶר װיַלד:יונגעָר גאָט האָט גאָרנישט ניִם
געָהעָרט גאָרנישט נַיִם פֿעָרשטאַנען .
פֿערמומעלט פֿון פּלוצליכֿץ פֿאַרבּעָן, אײַנדרוּקעֶן אוּן טעָט.
פנ דַעָמַעֲנטעֶן { פֿעָרציטעָרט פֿון אַזוֹי פֿיעל. אומגעריבֿטען פֿיִהלעֶן ,
רֹעָן און זעָהן אַזֹי פֿיעל שײַן, פֿײַעֶר, דוּנעָר-געָזאַנג אוּן געָוואַל.
מינץ שאַפֿונגס-װאונדעֶר , האָט עֶר זיך געֶטראָגעֶן אֶהן רחמנות
גלײַך אוֹיף זײַנעַ װעֶלטעָן, עֶר האָט זײַ געֶטראָטעֶן מיִט רי פֿיִם ,
נעָמאַטשט אוּן געָשלײַדעָרט פֿון זיך מיט די העֲנר., געֶשטוֹיטעֶן מיָט
דֹעֶר פֿולעָר אױפֿנערעָגטעֶר ברומט, צושטופּט מיִט די אוּנגעְהוֹיעְרעָ
אַקסלעֶן ...
זונען נאָך זוּנעָן האָט עֶר לױפֿעַנדיג נעָבּאָרעֶן און זוּנעָן אַן
אַנדעֶרעָ זוּנעֶן געַכּראָכֿעָן, אַ מיליאָן וועֶלטעֶן אוּנגעֶרן בּעֶשאַפֿעֶן,
אַ מיַליאָן װעֶלְטעֶן אוּנגעָרן צוּשמעטע עֶרט, אײַן בּעוועֶגוּנג האָט בּלעָני
-- 140 --
מעשי בּראשית ,
ישר ישר ששלשרת אי וארי אש
דעָנרעָ קאָמעֶטעֶן אַרײסגערוּפֿעָן די אַנדעֶרעָ בּעָוועָנוּנג האָט װײַ געָי
שטיקט אוּן געֶמאָלעֶן אוּן געבּרעֶקעֶלט ,
אַרוּם דעֶם לופֿעַנדען גאָט האָט אָהן אַנ'אוֹיפֿהעֶר געֲבֹּרוֹיום
8 ים פֿון פֿײַעָרדיְגעָן שטוֹיבּ --- שמוֹיבּ פֿון צוּריבַּעֶנעָ װעֶלמעֶן , אוּן
גאַנצע זאַװעֲרוּבֿעָם פֿון פֿונקעָן האָנּעֶן זיַך משוגץ'נעָרװײַן געָררעָהט
אוּן געֶטראָגעֶן , אוּן איַן די דאָזיגעָ חװאַליעֶס פֿון העֶליִשעָן שטוֹיבּ
אוּן רעֶגעָנם פֿון פֿונקעָן , האָבּעֶן זיַך געצאַפּעֶלט אוּן געָפֿאַלעָן און
װײַטעֶר אוֹיפֿגעשפּרוּנגעָן גרוֹיסץ גליהעֲנדעָ שטיַקעֶר פֿין צונּראָבֿעָנע
וועֶלְטעֶן אוּן צוּפּלאַצטץ פּלאַנעטען,
| מײַל פֿון די צוּשמעטעֶרטעָ װעֶלטעֶן פֿלעָנעָן בּלײַבּעֶן ליגעָן
אוֹיף אַנאָרט, טױל פֿלעָגעֶן זיַך פֿון דאָס נײַ צוּנױפֿקײקלען פֿון די
שטיִקלעָך אוּן פֿון דאָס נײַ געֶחאַפּט נאָפֿלױפֿעָן נאָך גאָט , אוּן אֲנִי
דַעֶרֹעָ ריזישץ ליבּטונץ זּנעָן פֿלעָנען, בּעָקוּמעֶנדיָג אַ קלאַפ פֿון
נאָטם האַנד , צוּשיְטעֶן זיִך אוֹיף אַ סך קלײַנינקע זּנעָלעֶך אוּן מיט -
אַ העֶליִשעָן לוּסטינען געֶלעָכֿטעֶר געָחאַפּט נאָכֿקױקלען זיַך נאָכ'ן
בּוֹרֹא , אוּן אַז זײַ פֿלעָנעָן פֿעָרמאַטעָרם װעֶרעֶן אוּן אָבּשטעָהן ,
פֿלעָגעָן זײַ נײַיגעֲבּאָרעֶנעָ זוּנעֶן איִבּעֶרבּייַטעֶן, |
--- שטעָה, שטעָה, פֿאָטעָר, ליִעבּעֶר, זענעֶן די צוּבּראָפֿעָנץ
זוּנעֶן נאָֿגעָלאָפֿעָן אוּן האָבּעֶן געװײַנט, --- בּרֹעֶך ניִט, שמעָך ניָט ,
מיר זֹעֶנעֶן דאָך דײַנעָ, רײַנע .
--- דוּ כּיִמט גרוֹים, דוּ בּיִסט אַלמעכֿטיַג, דוּ בּיסט חײַליג-
האָבּעָן די פֿאָלקאָם:גאַנצע וּנעָן געלוֹיבּט דֹעָם בּוֹרא, געָקנאַקְט
מּיִט אַ דוּנעֶר:היִמן . |
אוּן אַזוֹי האָבּעָן ר פֿאַנטאַסטישע משוגעָנע איִבּעֲריאָנעָניִש,.
די פֿײַעֶר:עפֿעק טעֶן אוּן בּראַנדעֶן אוּן פֿונקען פֿון דֹעֶר זוּנעָן געֶוויַן
אוּן זוּנעֶן-געָו:ג, ניט אוֹפֿגעָהעֶרט אַפֿילוּ אוֹיף אײַן רגע.
גאָט איז געֶלאָפֿען ,
-- 141 --
ששביאוף 1
אעאר :טיס" א: "ש"שר ער" עארשאר א" ריר לארשי שרד לארשי לייז אי יע יו אר" אל" אל"אל אל אל/אר אלד ,שאר יעאל אלל" אל" אל" ארפ לאיאל אט ישאר ארי" א"מ אל" אל שיאל "רענ ר אע
חנץ.
| = פלוצלונג האָט בּײַ גאָט אין קאָפּ אַ ליכֿטיַגעֶר געֶדאַנק אַ
בליץ געגעבּעֶן,, תֹּּף האָט עֶר זיך אָבּנעֶשטעלט איַן סאַמעָ מיַטעָן
געַלױפֿעָרײַ אוּן אַ חאַפּ געֶטרוּן זיִך פֿאַר'ן קאָפּ מיט בּיַרעָ העָנד !
--- וועֶר ? איַך, איך אַלײַן 1,,. האַ --- אַ?
אוּן תִּכֹּף האָכּעָן איָהם זוּנעֶן אוּן לבנוֹת אוּן קאָמעְטעֶן אַרום+
געֶנוּמעָן אין אַ בּליץ בּלאַנקעָנדען קרײַז ; צוּהיְצְטע פֿון נאָבֿלױפֿעָן,
אוֹיפֿג עֶרעֶגטעַ פֿון זוּריגעָ געֶפֿיִהלעֶן, האָבּעֶן זײַ געפֿלאַטעָרט אַרוּם
איָהם , איַבּעֶרגעָנאָסעֶן זיך איַן אַלעָרלײַ קאָליָרעֶן אוּן בּעֶנריסט מיִט
אַ גאַנצעָן דוּנעֶרן.בֿאָר;
-- דוּ בּיסט גרוֹים, דוּ בּיִסט שטאַרק, דוּ בֹּיִסט אַלײ
מעֶפּֿטיג יי, |
--- װאָס , װאָס איַ דאָס .,, איַן ראָס 4 האָט גאָט פֿון פֿעֶר-
שטיקטע פֿרײַד אוּן שרעָק געָשטאַמעָלט,
-- דײַן כּבוֹד אוּן רײַן גײַמט איז פֿול אוּמעטוּם, --- האָבּעֶן
וּנען געֶזוּנגעֶן אוּן אוּנטעֶרגעֲהוֹיבּעֶן זיִך , בּעֶמיָהט איַן נאָטס ליב
מיגעֶן פנים אַרײַנקיקעֶן , -- דוּ בּיסט הײַליג, הײַליג, הײַליג י.
--- איִך בּיִן דאָס 1---האָט גאָט געֶציְטעָרט אוּן נעָרעֶדט צוּ זיַך
אַלײַן , --- דאָם בּיַן איִך רֹעֶר אײַנם פֿון אַלץָ אײַנטען + איך אַלײַן 4
האַ? |
| --- דוּ בּיִסט אוּנגעָהוֹיעֶר שטאַרק, פֿון גאָרניַשט מאַכֿסטוּ
זּנעֶן אוּן פֿון זוּנעֶן --- גאָרניִשט יי,
--- איך בּיִן עָם, איִך בּיִן עָםס, האַ --- האַ --- האַ -- האָט
גאָט פלוצלונג אַרוֹיסגעבּראָבֿעָן מיט אַ גליִקליבֿעָן בּרייטעֶן געֶלעָכֿי
מעָר --- איך, איך איִך האַ -- האַ -- האַ,
דאָ האָט עֶר זיַך אוּמגעָקוּקט אוּן אַ װאָרף געֶטהוּן זײַן בּר:ז
מעָן אוּנעֶנדליכֿעֶן בּליִק אוֹיף דעָם װאָס עֶר איַן דוּרבֿגעלאָפֿען איַן
חאַאָס, דעֶר װועָג האָט זיִך פֿאַר זײַנע אוֹיגעֶן מורא'דיג בּרײִם און
אוּנעָנדליִך געֶצוֹיגעָן, עֶרטעָרװײַן געשלײַנגעֶלט, עֶרטעֶרװײַן געֶבּראָי
בֿעָן װי זיגזאַגעָן, עֶרטעֶרװײַז איַן גאַנצעָן איִבּעֶרְגעֶריִסעָן, אוּן ראָם
גאַנצע בּרײַט אוּן שלײַנגעָרײַ איַן געֲוועֶן געֶדיִבֿט , געֶריִבֿט אָנגעָי
װאָרפֿעָן , אָנגעָשלײַרעָרמ מיט מיליאַרדץן צוּשלאָגעֶנעָ אוּן געָחלש+.
עָ, האַלבּע אוּן גאַנצץ זוּנעָן האָט אין גאַנצעָן נעָפֿונקעָלט אוּן
| -- 142 ---
מע יעה 73 שיה,
"י"שר" א 6 ,אל שאט אק יף, לאר לאר שאל על אע = דל יבר" אל ,"שאר עלאר" שא" לג אע ישאר "יאר" ר""יא ריש יאליע אי אע יש"
געֶשׁעֶמעֶריָרט מיט מאַטעֶן גרויזאַםגליַהטנרע, קאַפּוֹירץָ איבּעֲרֹנץ.
קעֶזרמְץָ שטיִקעֶר װועֶלטעָן, מיִט אֶבֹּנעֶרְיִטעֶנעָ, צאַפּעָלרינץ עֶקעֶן
פֿון קאָמעֶטעֶן, צובּראָפֿעָן פֿײַעָרדיָגעָ זונעףקרויגען, אוּן דאָס אַלץ
אי געֲוועֶן אובּעֶרנעֶשאָטעֶן מיט גליְהעֶנדע פֿונקען אוּן שטוֹיבּ ---
שמויבּ פֿון צוריבּעֶנץָ װועֶלטעֶן אי
-- איִך בּיַן גאָ ט!ון האָט דֹעֶר שעָפֿעָר מיַט אַמאָל
עֶנעֶרגיִשׁ אַרוֹיסגעֶרעֶרט אוּן פֿעָרלעַנט כּביכוֹל אַ האַנד אוֹיף אַ האַנר
- אוּן שטאָלץ צוּנופֿגעָרריִקט די זוּדיִגע ליפּעֶן ,
-- דוּ בּיִסט, דוּ בּיִסט ... -- האָנּעֶן די וועָלְטעֶן געֶװאָלט
אונטעָרחאַפּען --- דו בּיִסט ., אַלם ,,
נאָר נאָמס שטמּיִם האָט זיַך גלײַך אוֹיף זײַ אַזוֹי שמאָלץ און
שטאַרק געֶטראָגעָן, אַו זײַ זעֶנעֶן אַלעָ מיט אַמאָל בּלײַך אוּן פֿעָר:
שטומט געָװאָרעֶן אוּ | פאַמעליך מיִט אַימה אֶנגעָהוֹיבּעֶן אָבּרוּקעֶן זיַך -
אוֹיף הינטעֶן ,
-- איך בּיִן גאָט ,---האָט זיַך גאָטס שטים בּעָנײַסטעָרט אוּן
מוּנטעֶר געַטראָנען ,. אוּן זײַן הײַליַגעֶר קוק האָט װײַט:װײַט נַעֲלוֹיבֿ.
טעָן. --- איִך בּיִן דאָס ם דער ,איִך" פֿון אַלעמעָם איך", דאָס זײַן
פֿון אַלעָמעֶם וײַן, דאָס איִצט פֿון אַלעָ פֿעָרגאַנגעַנהײַמעָן און
צוּקוּנפֿטען . איִך בּיַן דאָס דֹעָר סך המו פֿון אַלֹעָ שעַנקײַמעֶן, דער
עָצם פֿון אַלעַ חײַליגקײַטען, װאָס פֿיִנקלען דאָ גאַנצע און צובראָ:
בֿעֶנעָ פֿאַר מײַנע אוֹינעֶן אוּן װאָס וועֶלעֶן נאָך בּעֶשאַפֿעָן װעָרעָן,
אוּן וועֶלעֶן נאָך פֿיַנקלעָן. איך בּין דאָס דֹעֶר פֿלאַם, װאָם צונדט
אָן אַלעָ פֿלאַמעָן אוּן בּלײַבּט אַלשָ:מאָל גאַנץ אוּן אונּעָריָהרט,
אל איִז אַ חלק פֿון מײַן געָראַנק אוּן גײַסט, אֶבֹּעֶר ניִם איך בּין
אַ חלק פֿון אַלעָמעָן, אַז אַלץ וועֶט פֿעַרפֿאַלען װועֶרעָן, װעֶל איך
גאַנץ בּלײַבּעֶן, אֶבֹּעֶר אַז איַך װועָל פֿעַרפֿאַלען װעָרעֶן, איז אַלץ
:פֿעָרפֿאַלען ... |
אַ װײַלץ האָט גאָט געֶשוויְגעֶן שטאָלץ אוּן אונעָרגרױבֿטהײַלוג
אוּן דעֶרנאָך דעָרעֶנריֵגט ; | |
-- בּײַ מיַר ק עֶן אַלץ װעָרעֶן װײַל אַלץ מוּו בּײַ מיר
וועָרעֶן ! : | יי
אַזוֹי האָט גאָט געזאָגט, און פֿאַר זײַנע אוֹיגעָן האָט זיך.
װײַט אוּן בּרײַט געָצוֹינעֶן דעָר גליִהעֲנדֹעֶר װעָג, װאו עָר אי
געָלאָפֿעָן ,
-- 143 --
ז; שניאור *
ערלקעריעסישרשרשי שי" אשייר ישר" וא ר ב)/ רער י"שששר" "יא"
, /נ ימש של"שרי" ר"ר ישא לארט" "יט ארייא
אוּן עד-חיום איז נאָך גאַנץ דעֶר דאָזיַגעָר װעֶנן ער-היום
איָז עֶר טיעף פֿעָרבּאָרגען איִן שטוּמע, װײַטע ספֿעָרען, פֿעָרװיִקעָלט
אין בֹּלאָהע נעֶבּעֶלן פֿון עֶטעֶר ,
אַ בּרעֶנעֶנדיגעֶר , אײַבּיִנעֶר עָדוּת איָז עֶר , אַז דעֶר גרוֹיסעֶר
שעָפֿעֶר אין אַמאָל געלאָפֿען פֿון זײַן אײַגעֶנעֶר שאַפֿונג, אַנ'אוּנ:
שטערבּליבֿץ גליַהעֶנרע אַנדעָנקינג, אַז גאָט אי אַמאָל געֶלאָפֿעֶן
פֿון זײַן אײַגענעֶר גאָטהײַט ,
איָהר מעָנשעֶן האָט די מענליבֿקײַט צוּ זעָהן נאָר אַ קלײַנעם,
גאָר אַ קלײַנעם חלק פֿון דעָם דאָזיגעֶן װועָג
דאָס טרעָפֿט איִן שטאַרק אויסגעֶשטעֶרעֶנטעָ נעָכֿט , וועֶן דֹעֶר
היִמעָל איז אַזוֹי מיָעף וי די שאַפֿונג אַלײַן. אוּן די נאַבֿט --
אונפֿערשטעַנדליך וי מעשי:בראשית ,,, גאָט גיִט אוּנגעָרן אַ קוק
אַראָבּ פֿון כּסא:חכּבוֹר, דעֲרועָהט דֹעָם דאָזינעָן װעָג אוּן דֹעֲרי
טאָהנט זיך,
דיַן אוּן מיִלד גיִט גאָט אַ שמײַכֿעָל, דֹעֶר שמײכֿעֶל צוניסט
ךא | בעְלויֿט דעֶם װועָג מיַט אַ צויבעָרליך. װײַבֿעֶר ליפֿטיגקײַט,
ראַן בעוו זיַך און אײַעֶרעָ בּעֶנרעֶנעֶצטץָ הומלעֶן עֶטליבֿץ מוט.
נֵעָ, לאַננע פֿלעקען פֿונט פֿײַעֶר-װעָג,
נאָר אוה קוּקט דאָס אָן אוּן װײַסט ניִט, װאָס איָהר קוּקט,
איָהר זעָהם אוּן װײַטט ניִט , װאָס אוָהר זְעָהט ,
אויף אײַעֶר. שטערבּליבֿעֶר , אֶריְמֹעֶר מעָנשען-שפּראַך קעֶנט
איחר דאָם נאָר אָנרופֿעָן 1 ,דער מילך:װעג" ,
אואאהואפאן === מתשתיהטקם = משפאניפטען 8*הפט טא === השעת = =טוראספא = 6גסאגאפסטס = פאהאשאשפאס === אמתמאמאמיט = סאסהטשאש - מפאבמעפאאט 8שכ א
12
אוּן עֶרשט דעָרנאָך האָט זיך גאָט אַ נעָהם געָמהוּן צוּ זײַן
שאַפֿונג מיט דעָר גאַנצעֶר קראַפֿט, |
עָר האָט זיַך מיַט זײַן גוּמעֶן װיִלעָן געָטראָנעֶן איַבּעָר די
אוּנבּעֶריַחרטץ. חאַאָסיבּרײַטעֶניִשעֶן , געָגראַבּעלט אוּן געָשאַרמם מימ
די ואַרעָמֹעָ העָנר. ד אָ ם ג אָ ר ג יֶשׁט אוּן דעֶרפֿון וועֶלְטעֶן אוּן
ועֶלְטעֶלעֶך געָקוֹיקלעֶט, װאוּ נאָר זײַן פֿום פֿלעָגט אַרײַנטרעֶטעָן,
-- 144 --
מעשה בּראשית,
יש ר" לאל" בר"/ רעל בא שאל :אל" יי אש אלל" בא }
=
פֿלעָנגט דער חאַאָט וי פּוּלויעֶר אוֹיפֿרײַטעָן אוּן ס'פֿלעָגט איָהם און
אוֹיג עֶנבּליִק פֿעַרפֿלײַצעָן מיִט שײַן , לעֶבּעֶן אוּן געָזאַנג,
מיט זײַן גוּטעֶן װיַלעָן האָט זיִך גאָט געֶמראָגעֶן , זײַנץ אַלץ
געֶפֿיִהלעָן האָבּעָן געֶפֿלאַטעָרט, עִם האָבּעֶן איָהם רי העֲנד פֿון
שאַפֿונגם:פֿרײַד געציִטעֶרְט , עָם האָנּעֶן אין איָהם די נעדאַנקעֶן וי
פֿײַעֶרדיִגץָ חװאַליעָם געָװאָרפֿען, מיַליאַרדעֶן מיט זוּנעָן האָבּעֶן פֿון
זײַנעָ בּלוצעֶנדיִגעָ אוֹיגעֶן געֶשפּריַצט , עֶס האָט מיט וװעֶלמעֶן אוּן
וװעֶלטעָלעֶָךְ פֿון זײַנעַ הַעֲנד געָהאָגעֶלט. דֹעֶר קלעֶנסְטעֶר ריהר,
דֹעֶר מיַנדסטעֶר מאַך מיטץ חאַנד , דֹעָר שװאַכֿטטער קעָהר מימן
קאָפּ איַן לאָבּוד ניָם געָנאַנגעָן -- אַלץ נײַעָ, נײַעָ װעֶלטעֶן מיט
נײַעָ בּעֶשעָפֿעניִשעֶן האָבּעֶן זיך רעֶרפֿון אַוועֶקנעֶקײַקעָלט,, אִועָקְנע
דרעָהם אוּן צוּריִקְגעָקוּמעֶן צוּם פֿריַהעֶרריְגעֶן אָרט אוּן האָבּעָן גע
מאַנצט אַרוּם גאָט אוּן געֶדרעָהט זיך אוּן געֶשפּרוּננעָן קְרוֹש, נעִ.
קושט איֵהם די אוֹיגעֶן מיִט גאָלרעֶנעָ שטראַהלעֶן, אַרײַנגעָפֿלאָכֿטען
זיִך איָהם איַן די דוּרבֿזיבֿטוגץ, ליכֿטיַגץ לאָקעָן, געֶנלעֶט איָהם
דֹעָם האַלו אוּן געֶשטאַמעָלט וי קלײַנע קיִנדעֶר, װאָס הוֹיבּעֶן עֶרשט
אָן צוּ רײַדעֶן :
-- מאַ--טץ, טאַ--טע,
-- חאַ-- װאַ--האַ --- האָט גאָט העָרליִך געֶלאַבֿט, בּעְצוֹי.
בּעֶרט פֿון דעֶר אײַגעֶנעֶר קראַפֿט אוּן פֿון פֿאָטעָר:געפֿיִהלען,
אוּן זײַנע נײַגעֶבּאָרעֶנעָ וועֶלטעֶן אוּן זונעָסיסטעָמעַן האָבּעֶן
זיך אַלץ זיבֿעָרעֶר אוּן ויִכֿעָרְעֶר געֶדרעָהט אַרוּם איָהֹם -- אָבֹּמװ-
לעֶנריג פֿאַר זיך , פֿוּן אײַגעָנעֶם ליִבֿטיַגעָן קעֶרפּעֶר אַלץ קלענעֶרעִ
אוּן קְלעֶנעֶרעָ וועֶלְשעָלֹעֶךְ, איַטליֿץ װעָלט מיִט איִהרץ בַּעֶשׂעָפֿע:
נישעֶן , מיִט איְהרעַ שטרעבּוּננעֶן, מיִט איָהר צײַט אוּן אײַבּיגקײַט,
| מיַט אוָהר. פֿעָרגאַנגעָנהײַט אוּן צוּקוּנפֿט , איטליבֿץ װעָלט מיט
איָחר טאָג אוּן נאַכֿט, מיִט אוָהר שעַן אוּן מיאום, מיט איַהרעַ
קלײניגקײַטעָן אוּן גרוױסקײַטעָן, איִטליכֿץָ װועָלט מיִט איָהר גוּם
און שלעָכֿט, מיט איהר קאַלט אוּן װאַרֹעָם, מיט אוָהר לעֶבּעֶן
אוּן מוֹיט , מיִט איָהר בּליָהעֶן אוּן וועֶלקעֶן יי
איטליבֿעָס זוּנעֶן-סיסטעָם מיט זײַנעָ זַײָדעָם אוּן טאַטעָם,
מיִט זײַנעַ זיָהן אוּן אײַנוקלעֶָך, מיַט זײַנֹע אוּר:אײַניקלעָך און
קרוֹבים,
--- 148 --- |
אל" ל",, 8 אר"/, פטע, מע, אלעאאר בל אל" /שאל" שארר" י"ע אלה דאר ישר ארי אלש הדעבאלט שי "אל אש
און אײַן װעֶסְט די אַנדעֶר װעֶלט האָט געלעָרנט מאַנצען
,קרוֹש" , זינגעֶן צוּ גאָט שירה אוּן פֿאָלגעָן װאָס ,עָר" הײַסט,
| אוּן וועֶלְטעֶן אוּן וועָלְטעֶלעֶך האָבּעֶן געפֿאָלגט , נאָפֿגעטאַנצמ
ר טאַשעם, נאָפֿגעזונגעֶן די זיַדעָם, גע'טובל'יט זיך אין ליבֿט, נע.
| שמײַֿעלט ליֶעבּלן- צוּם גרוֹיסעָן גאָט אוּן געַטראָגעֶן זיַך פֿאַר זײַנע
אוֹיגעֶן וי גאַנצעַ מחנוֹת פֿון פֿײַעָררינץ בּונעֶן,
| =--- לעבּעֶרוְגעֶר , קינרעֶר , לעֶבּעֶריְגעֶר, --- האָט זײַ גאָט אַלעָ
װײַלע| אונטעָרגעמוּנטעָרם מיט זײַן הײַליָגעֶר זיִלבּער-שמיִם . און
פלוצלונג האָט עֶר זיך לוסמיג צולאַבֿט , אַ מאַך=נעָמזוּן מיט בּיַרע
ליִבטוגץ העֲנֶר אוּן אַװועֶקנעֶלאָועְן זיך מיט זײַנעָ פֿײַערדיָגעָ זוּנעַן,
אוּן אַװעֶקְגעֶררעֶהט זיִך צוּזאַמעָן מיִט זײַנע פֿרײַץ װעָלטעָן אין אײַן
גרוֹיטעֶן, געַטליבֿעָן און אונשטערבּליפֿעָן קאַרריָלעֶן-טאַנץ, געבּעֲני
דיג אַפֿטוּנג בשעת-מעשה, אַז אַלעַ װועֶלטעֶן זאָלעֶן פּינקטליך אוּן
סיסטעָמאַטיִש טאַנצעֶן ; איִטליפֿץַ װעָלט נאָך איהר גרוֹים , איטלי
בֿץָ זון נאָך איָהר מעגליבֿקײַט,
--- לַעֶבּעֶדיְגעֶר לעֶבּעֶדינער --- האָט זײַ גאָט אוּנטעֶרגע
געֶבֹּעֶן וחשׂק,
-- דוּ בּיִסט גרוֹים, דוּ בּיִסט אַלמעפֿטיג --- האָגעַן זונען
אוּן װעֶלטעָן אונטעָרגעָחאַפּט אוֹיף זײַעֶר שטײַגעָר, אוּן אפילו אוֹיף
א רגץ ניט אַראָבּנעָנוּמעֶן די אוֹינעֶן פֿון גאָט, נאָבֿנעמאַכֿט נאָך זײַן
דעֶריִשוּיָרעֶן, נאָך זײַן טאַקט,. ו'
וועָה איז אֶבּעֶר דעֶר וועָלט, װאָס האָט אַראָבּגעָנוּמעָן אַניאזֹיג
אוּן פֿערלאָזעָן זיך אוֹפֿן ײַנענם שבל, די פֿלעָגט זיך פֿעָרלורען ,
פֿעַרפּלאַנטערן , אָבּשטוֹיטעָן זיך אָן אַנױעֶרעַ װעֶלְטעָן אוּן פֿלעָנט
אַראָבּפֿאַלעַן אַלם אַ אַ מעֶטעָאָר אין דעם אֶגּנרוּנר פֿון בּלאָהעָן עָפֿיַר
אַרײַן, צעװײגענדיג זיך מיט בּריְליאנטעָנע טרַעָהרעֶן |
--- לעֲבּעֲריִגעֶר , לעֲבּעָדוְגעֶר , פֿרעהלופֿעֶר -- האָט זיך פֿון
וועֶלְט צוּ װעָלט גאָטם לוּסטיגקײַט איבּעֶרגעגעֶבֹּעֶן,
דאָם איַן געֶוועֶן די גרוֹיסץ שמחה פֿון ליִעבּעֶן פֿאָטעָר-גאָט ,
װאָס האָט זײַגע קַיַנדעֶר אוּן קינדסיקינרעָר --- זּנעֶן אוּן װעֶלְטעָן
צו ער חופח געָפֿיִהרט ,
די פרייהייט,
אַ פּאָעָמאַ ,
}
אײַנמאָל אין אָנְהוֹיבּ העֶרבּסט , וועֶן דעֶר היִמעָל האָט אי -
בּעֶר זיַך נירריג אַראָבגעֶלאָועֶן זײַן שוועָרעֶן װאָלקען: -שליַעֶר אוּן.
געָלזוּבֿטליכֿע בּלעֶטעֶר האָבּעֶן געֶריִכֿט בּעֶרעֶקְט די אוּנגליקליפֿץ,-
פֿעָרװײַנטע עָרד, האָט זיִך מעֶנשעֶן איִבּעֶר אַ נײַעָם פֿעָרװאָלט האָז.
בּעֶן אַ נײַעָם זוּמעֶר ,. :
דעֶר קינפֿטינעָר זּמעֶר אי נאָך אָבֹּעֶר זְעָהר װײַט געֶוֹעָ.
אוּן דֹעֶר פֿעֶרגאַננעֶנעֶר איַז געֲוועָן פֿעַרפֿאַלעָן --- פֿעַרפֿאַלעַן אוֹיף.
אײַבּיג, אַ װײַמעֶר / אײַנגעשטאַלטוגעֶר טוֹיט , אַ קאַלטעֶר תּכריכים:
װיַנטעֶר אי געֶלעֶגעֶן בּיָו דעָם קוּמענדיגעֶן זוּמעֶר, אוּן צוּם פֿעָר.-
גאַנגעָנעֶם זוּמעָר איז נאָר קײַן שוּם װועֶג ניט געֲוועָן. שוועָר אי"
! געֲוועְן אַוועֶקצוּזעֶצעֶן זיַך האָפֿעָן אוֹיף פֿריִשע גראָזעָן, װאַרטעֶן אוֹיף
נײַעָ שטראַהלעָן אוּן נאָך שוועָרעֶר איו געֶיועֶן -- בּײַנקעֶן נאָך
די געשטאָרבעָנץ גראָזעֶן , חלום'ן די פֿעֶרלאָשעֲנץ שטראַהלעָן, /
אוּן דאָ האָט שוֹין אָהן אַ ציַעל ארמ אַנדעֶרט דֹעֶר נְעָל.
זובֿטיַגעֶר , = מרה:שחורח'רוָגעֶר (העֲרבּ האָט קרײַנקליך גַעאָא.
מהעָמט מיט אַ קברים:ריה, געֶקנאַקט מיט די דיַנע, האַלבּ :געפֿראָף.
רעֶנע בּײַנעֶר, מעָנשעָן האָבּעָן דײַטליך געֶהעָרט זײַנץָ געָרועָועָ.
טריַט איבַּעֶר די אַראָבּגעֶפֿאַלעָנעָ בּלעֶטעֶר, אובֹּעֶר די אָבֹּנעֲשׁנֹא.
טעֶנעָ פֿעָלדער אוּן וויִסמע געֶרטנעֶר, זײַ האָבּעֶן געָהעֶרט, װי עָר
דראַטּעָט זיך אוּן קריכֿט אונּעֶר די הוֹילְעָ שװיַנדװבֿטיגע צװײַגעָן.
-- 147 --- :
ז שניאור -
א"ל אי אל רעזייל יל ' 56 1564
פֿוּן בּוֹימעֶר, וי עֶר קנאַקט איַבּעֶרן דיָנעֶם אײַז, װאָם בּעֶציָהט
צײַגונען די בּלאָטקעָלעֶך אוּן טײַֿעָלעָך, װי עֶס טױיפֿט פֿון איָהם
איַן די פֿערפֿוױלשץ נעָבֿט אַ מוּטנץ קאַלטץ נאַסקײַט: טיםּ-קאַפּ,
טיפ-קאַם, |
מעָנשעָן האָט זיך אֶבֹּעֶר פֿעָרװאָלט, עָם זאָל װײַטעָר זײַן
זוּמעֶר ,, |
אוּן אַזאַ זומער װאָם זאָל זיִך קײַנמאָל ניִשט עֶנדיִנעָן, א זן
װאָס זאָל קײַנמאָל ניִשט אוּנטעָרגעָהן, בּײמעֶר װאָס אָלען אײַביג
גרונעָן, אַ היִמעָל װאָס זאָל קײַנמאָל ניִשט פֿעָרװאָלקעָנט װועֶרעֶן ,
צּלומעןריחוֹת װאָט ואָלען זיך קײַנטאָל נישט אוֹיסוועֶבּעֶן
אַזאַ זוּמער האָט זיַך זײַ פֿעָרװאָלט,
האָבּעֶן זיך מעֶנשען אַלײַן געָנוּמעָן מאַכֿעָן אַ זװּמעָר יי -
מעֶן האָט געבּראָכֿען נרוֹיזאַמע , האַרטע פֿעֲלזעָן --- נעזופֿט
אין זײַ אַ געָפֿיהל, מעֶן האָט דורפֿגעװאַנדעָרט פֿעֲר'שרפה'טע
מרבּריוֹת --- געזופֿט דאָרטעָן א קװאָל ; אַראָבּגעָלאָזען זיַך אין
פֿעֶרשימעלטע , פֿיִנסטעֶרע קעלעֶרט --- נגעזוּבֿט דאָרט אַ פֿונק, געַ-
קלעמעֶרט אוֹיף שטויבינץ, פֿעַרלאָזענעַ בּוידעמס --- אפשר האָט
זיַך דאָרטען אַ הײַליגעֶר ,אוֹת" פֿעָרװאַלגעָרט . מעֶן האָט געֶבּעֶטעֶלט
בי בּעֶטלעֶר ײַ טויטקראַנקץ האַלבּע לְעֲבֹּעָנס צוּנעֲנוּמעֶן, בּײ
ֿעַרצװפֿלטן אוֹיסגעֶבּעטעֶן אַבּיִסעֶל האָפֿענונג אוּן בּײַ זאַטע ---
אַבּיִמץ עס בּײַנקעָניִשׁ, |
און וועֶן פֿון די גראָשעֶנע נדבות איז נעֶװאָרעֶן אַ רײַכטה
און פֿון די בּרעֶקלעֶך געֶפֿיִהלעָן אַ מוֹרא'דיגעָ קראַפֿט, האָבּעֶן זיר
מעֶנשעֶן געָנוּמעֶן שאַפֿען אַנ'אײַבּגען זוּמעֶר .
און אין אײַן פֿעֶרחמאַרעָטעֶן בּײַגינעֶן האָט זיך די געֶלעַ
העַרבּסט:זון = אױפֿנעָהאַפּט אוּן קוֹים:קוים מיִט גרוֹים מאטערנוט
דוױפֿגעשטאָבֿען 8 װאָלקען, אַקוּקיגעטחוּן אוֹיף די עֶרֹד, און איז
נאָך געֶלֹעֶר גע ואָרען פֿון די װאָלקעָנט פּוּלוועֶר-רוֹיךְ, װאָס זעֶנען
אוהר אַנטקענען { גענאנגען.
מבולגל האָט זיַך אַ שטוּרמװיַנד משוגע'נערװײַ אַװעֶקנע:
טראָגעֶן אין דער װעֶלט אַרײַן, אוּן מיט אַ צוּריִסעֲנעֶר, דעֶרשראָ:
קַעֶנעֶר. פֿײַפֿערײַ האָט עֶר דעֶרצעַחלט פֿאַר בּעֶרֹג אוּן ועֶלרעֶר, אַן
עֶר האָט שיין אַ מך מאָל געהעֶרְט, וי דֹעֶר אֶקְעאַן רעשיט, װיטן
6 שקװאַל מראָגט זיך איכַּעֶר איָהם דורך , װיַ עֶס שטורמען די
-- 148 --
די פֿרײהײט ,
שער יו
שניַעָנץ מאָסעָן פֿאַלעַנדיג פֿון שפּיַץ מאָנבּלאַן , וי עָם פּלאַצען
| בּעֶרג כּשעת עֶרִדציְטעֶרניִשׁ, נאָר אַזאַ געוואַלטיִנעֶן נעֲרוֹיש, וי הײַנט
צװײַשעָן מעֶנשעָן --- האָט עָר נאָך קײַנטאָל נוִשט געֶהעֶרט
אוּן שװאַרצץָ קראָהעָן האָבּעֶן לוט דעֶרשפּירט, אוּן מח נף
װײַז געֶפֿלאַטעָרט אין דעֶר גראָהעֶר שוועָרעֶר לופֿט, מיט אָננגע
שאַרפֿטע שנאָבּלעָן, מיט אָנגעפֿײַלטץ נעַגעֶל, אֶבּעֶר אַראָגלאָזען
זיך אוֹיף דעֶר עֶרד האָבּעֶן זײַ מוֹרֹא געָהאַט, מיִם אַ צומעררוגען
,קרראָ? האָט אײַן קראָה דֹעָם אַנדעֲרעֶן אָנגעָואָגט, אַז מענשישע
אוֹינעֶן האָבּעֶן נאָך קײַנמאָל אַזוֹי ניט געֶבּליִצט , אַז פֿעָרגאָסענעֶס
מַעֶנֹשׂעָףבֹלוּם האָט נאָך קײַנמאָל אַוֹי ניִט געָזאָדעֶן. אַ סבּנת
האַפּעָן דאָם לוט און מוֹיל אַרײַן, מעָן קאָן זיך די צונג אָבּ.
בּרֹיְהעֶן י..
מעֶנְשעֶן האָבּעֶן אַנ'אײַגעֲנעֶם װמעֶר געֶשאַפֿעֶן י.
11
אין יֹעָנעָם טאָג האָט זיִך די העֶרבּסמיזון אַראָבּנעֲלאָועֶן אַ
רויטע , אַנ'אױפֿגעָרעֶגטעָ פֿון װאָס זי האָט זיך אָנגעָהעֶרְט אוּן אָנ
געֶועֶהעֶן אַ גאַנצעָן טאָג,
פֿון אוָהר אָבּשײַן האָט זיִך גרויזאַט פֿעָררױמעֶלט אַ האַלבּעֶר
פֿעָרװאָלקעָנטעָר היִמעָל, װײַטץ נעֲבּלעֶן האָגעֶן זיך הוֹיך, הוֹיף -
איִבּעֶרגעָגאָסעֶן אוּן געָפֿליסט , וי דוּרבֿזיבֿטיַגץ שמראָטען פֿונאַני
דעֶרגעָפֿיִהרטץ מיט בּלוּט ,,, אוּן איַן דעָר ראָזיגעֶר פֿליַסעָנדעֶר
רויטקײַט זעָנעֶן געֶלעֶגעֶן טונקעֶל:רוֹיטעָ שטיַקעֶר חמאַרעָם, טוֹיטע
אוּן געֶריִכֿטעָ, װי בּלוּט, װאָס און שוין לאַנג פֿעֶרגלװַועָרט
געװאָרעֶן ,
| אוּן דֹעֶר נַעֶבֹּעֵָל אוּן די חמאַרעָם האָבּעֶן נעָהאַט װילרע,
אוּמגעָלוּמפּערטעָ נעֶשטאַלמעָן פֿון ניהנםילאַפימומעָן אוֹן חיוֹת ,
װאָס האָבּעֶן זיִך אפילוּ פֿאַר ץ דוֹר-המבּוּל ניִשט געָפֿונעָן. אוּן אַלעָ
װאָלקעַ:בּעֶשעָפֿעֶניִשעֶן האָבּעָן זיך געֶמטראָגעָן אײַנעָר אוֹיף דֹעָם
אַנדעֶרעֶן מיִט אָפֿעֶנע רוֹימעָ פּיִסקעָס, מיִט בּלוטדורשטונע, גלף
-- 149 ---
ן, שניאור ,
ריר רערט רער ערע רער רע 4450
העֶנדעַ נַעֲגעָל, אוּן אַ אל ה האָבּעָן זײַ עֶפֹּעֶס פֿאָרגעשמעָלט רוֹיטע
קאָשמאַרעֶן, רוֹיטץעָ קאָשמאָרעָן פֿון אַ רוֹצח, װאָס ליָגט און אַ
היקיקרינק , |
אוּן די זוּן איַז לאַנגואַם פֿעָרגאַנגעָן אוּן האָט זיך געָװאָרפֿען
מיט די רוֹיטע עב + = שטיקט זיך מיט די טונקעל:רוֹיטע
חמאַרעם , |
די זוּן האָט זיך אין בּלוּט געַטרוּנקען,
דאָן האָט זי אַראָבּנעַשטרעָקט עֶטליֿע צאַפּעֶלריְגעָ בּלוּטיְנעָ
שטראַהלען , געָחאַפּט זיך פֿאַר שפּיַצעֶן פֿון בּעֶרג , פֿאַר פֿער:
װועלקטע קרוּיזעָן פֿון דעֶמבּעֶם, פֿאַר קֹעפּ פֿון געַבּיַרעֶן, געֲבֹּעִי
טעֶן רעֶטוּנג בּײַ איָהר אֶר'עֶמעֶר , שװאַרץ:חנ'װוענדיגעֶר. שׁוועֶםטעי
לֹעֶל -- שֶרֹד אוּן איַן געבּליִבעֶן פֿעָרצװײַפֿעלט ;
די עֶרֹד האָט זיך אוֹיךְ געֶטרוּנקען איַן בּלוּט,
רוֹיט זעֶנעֶן געֲוועָן שטײַנער פֿון ברוּק, טוֹיטעַ קעֶרפּעֶר פֿון
די מעֶנשען , װעָנד און בּוֹימעֶר , פֿעלדעֶר אוּן טײַבֿעָלעָך, צוּבּראָי
בֿעָנע שטיַקעֶר האָלץ אוּן צופּלאַצטץ שויבּעָן, אוּן אוּנטעֶר דֹעָם /
אַלֹעָם איַן עֶפֹעָם די שאר ץ:חנװעגריָגץָ עָרר לע אַ האַלב:
גע'חלש'טע, אַ געֶשׁעֶנעֶטעָ, אַנאָנגץ'שכּור'שע מיַט בּלוּם אוּן נץָ.
לאָזעָן די קליַנע, שװאַרצץ מעֶנשעלעֶך טהון מיט זך, װאָם זײ
האָבַּעֶן געָװאָלט , |
ניִם װיִלעֶנדיג, - מיט עָקְעָל האָכּעָן זיַך די ציַמעֶרדיִנע
שטראַהלעָן גע 'מבליט אין מעֶנשעֶןבּלוּט, אובּעֶר געָוואַלר האָט
די זוּן געֶניִלְט די װוֹיטעָ ריִנקעֶלעֶךְ אוּן בּלאָטקעָלעֶך, היַטעל:
רױמקײַט אוּן עֶרד:רוֹיטקײַט האָבּעָן זיַך צוזאַמעננעָמיִשט. אַלץ
װאָס עֶס לעֶבּט האָט יך נעשראָקען אוּן מנָט אימה איִבּעֶרֹגעָי
שעֶפּטשעֶט צויִשעֶן זיך :
--- לילית, דאָס האָט לילית ֿונאַנדעָרגעװאָר פֿעָן איְהרֹעָ
העֶליִשעָ צעָפּ אוּן בּאָדט זײַ אין הימלישען פורפוֹר, אוּן אוִהרע
זיַנדיִגעָ פֿיִם שװײַנקט זי אין מענשעױיבלאט,
ואוּ ניִם ואוּ האָט זיך נאָך אָפֿטמאָל געָהעֶרֹט אַ הונגערי.
געֶר בּריֶל פֿון אַ האַרמאַט , אַ טרוּקעָנעֶר קנאַל פֿון אַ בּיקֹם,. און
דער פוּלוועֶר-רוֹיךְ פֿלעָנט, אָנגעזאַפּט מיִט רוֹיטעֶן שײַן, - טראָנעֶן
| זיִך לאַנגזאַם צוּם פּוּרפּור:הימעָל, װי אַ בּלוּטינעיבּשורה , װאוּ ניִם
זאו פֿלעָגט זיִך נאָך אָבּרײַסעָן אַ מײטיקרעכֿץ, פֿלעָגט שוימעֶן
-- 190 --
די פֿרײיהײט ,
7יערשאשרשלשל ישר יאר שאר 0555
אוּן פֿעָױגל;װעָרט ועָרעֶן אין דעָר רוֹיטעֶר לופֿט, און עֶרגעֶץ
פֿון דעָרװײַטעָנם פֿלעָנט נאָך אָנפֿליִהעָן דֹעֶר װיַנד װי אַפֿעָרי
סם'טעֶר אוּן בּרעַנגעֶן מיָט זיך צוּטראָגען אַ פֿלאַטעָרריגען שטיַקעָל
אבּקלאַנג ;
-- עָם לעָכּט - עָם---לע--עָכט דֹעָר אַכנעֶר זוּמעֶר , דעֶף
פֿרײַ-הײַטס:זוּמער,.
אוּן וי נאָר די זון האָט אֶננעָהוֹיבּעֶן זונקען און תּחוֹם אַרײַן ,
איַז פֿון מורח:זײַט שטוּמעָרהײַר אַרוֹיסגעֶפֿלוֹיגעָן די נאַבֿט, װי אַ
פֿאַנטאַסטישע, שװאַרצץָ פֿלעָדעֶרמוֹיז, האָט לאַנאַם אוּן שוועָר
אוֹיסגעֶגלײַפֿט און פֿונאַנדעֶר געָװואָרפֿען אֵיָהרעָ צוּנױפֿגעקנײַטשטעַ
ריזיגעָ פֿלוגלען , אוּן פּלוצלונג זיַך אַ לאָז געֶטהוּן נאָך ד נֶר רוֹיטעֶר,
האַלבּ:פֿעָרשאוּנדעָנעֶר זון, פֿערשלוננעֶן פֿאַרבּײַפֿליָהן נ ייג די רויטע
װאָלקעָנם אוּן געַבּלעָן, ר בּלוּטיגעָ גאַסעָן אוּן פֿעָלדעָר, אוּן וועֶן
ד! נאַבֿט האָט שוֹין רעָרגרײַכט און פֿעָרחאַפּט רי עַנטלאָפֿענע זן,
איז שֹין גאָרנישט ניִט געֶוועֶן צוּ דעָרקעָנעֶן . אי דער היִמעָל, אי
די עָרר זעֶנעֶן שיין טייעף, מיעף געֶלעֶגעֶן איִנ'ם אײַנגעָן שװאַרצען
בּוֹיך פֿון דעֶר נאַבֿט, פֿון אַלץ אי אײַן שטק פֿיַנסטעָרניש און
שטילעֶניִש געָװאָרעֶן יי
| קוֹים , - קוֹים האָט זיַך נאָר געָפֿיַהלט אינ'ם שטיק חשך אנ
אײַנגעהאַלטעֲנעֶר , אָבּגעָהאַקטעֶר סאָפּעָן, דאָס איִז די בּלוּט:דורש:
טיג נאַבֿט צוּנעֶפֿאַלעָן צוּ די מוֹיטעָ קעֶרפּעֶר , און געָנאָגט און
געָנאָוט פֿון זי ,
אי
הוֹיךְ, הוֹיך אינ'ם שוועָרעֶן שטיק נאַכט האָט זיך עָמעָם
בּעֶוווועֶן אַ ילבּעֶר-גראָהעֶר פֿלעָק , צוּ העָל איז עֶר געוועֶן מען
זאָל מײַנעָן, אַז די לבנה בּעֶװײַוש זיך דוּרך אַ װאָלקעֶן , צוּ פֿיִנם-
טעֶר איז נאָך געֲוועָן אַרוּם - אַז דֹעֶר מאָרנעָנשטעָרן זאָל ראָם
אוֹיפֿגעָהן ,
מאָדנע בּלײַך אוּן עֶלעָנר איו דֹעֶר פֿלעָק געָוואַקסעֶן אינים
חשך , וי די בּעָוואוסטוינינקײַט, װאָס קעָהרט זוך אום צוּ אַ גֹעָר.
-- 181 -- |
ז, שניאור .
א
4 יי
חלש'מען. ניט דעֶר װײַסעֶר פֿלעָק האָט בּעֶריִהרט די פֿיַנסטעָרניִש,
ניט די פֿיַנסטעָרניש - איָהם. עֶר האָט נאָר מוּטנע בּעלוֹיבֿטען
דעֶם אָרט , וואוּ עֶר איַז געָשטאַנען, און די נאַפֿט האָט אֹיָהם אַרומ?
נעָפֿאַסט אַרוּם אוּן אַרוּם , אַ געֶדיבֿטע, אַ שװאַרצץ, אַ שוװעֲרעָ װי
פֿריְהעֶר.
פּלוצלונג האָט זיִך דֹעֶר מוּטנעֶר פֿלעָק פֿונק װי אָבּגעֶריִטעֶן
פֿון אָרט אוּן האָט געֶנוּמעֶן שמיל אוּן שמום שווָמעָן אַראָבּ צוּ
דֹעֶר עֶרד, שטום אוּן מיִעד אוז עֶר געוואַקסעָן אוּן איַו געֶװאָרעֶן
אַלץ הַעֶלעֶר, בּיִסלעַכֿװײַז האָבעָן זיך בּעְווווען ֿלאַטעַרנריָגע װײַסע
פֿאַלרען פֿון קלײַרעָר, אײַדעָל פֿעָרװאָרפֿענע הענד װי צוּם שויִמען ,
טרוֹיעֶריָג אנא האָט זיך ראָם אַראַבּגעלאָזעָן אוֹיף דֹעָם פֿעֶר-
בּלוטינטען בּרוּק, אַ פּאָר צאַרטע , שלאַנקע פֿיִם האָּעֶן עָלאַסטיט
אונטעָרנעֶשפּרוּנגעָן אוּן ס'איז שמעָהן געֶבּליִבּעֶן אַ װײַסע - פֿרוֹיעָנִי
צוִמעֶר-מלאָך י,
בּלײַך און ששרענג און דיַן ועֶנעֶן געָוועֶן די שטריכֿעָן פֿון
אוָהר מילדעֶן פּנים, די האָר צניעות רוג איבּעֶרג עֶװאָרפֿעָן מיִט אַ
וײַדעָנעָם געֲכּעֶל-שליִעָר , דאָס לאַנגע קלײַר מיט'ן לופֿטיגען זוֹיבּעֶר.
דעֶן שלײַף דורבֿאוֹיס געֲוועָבּט פֿון בּלאָהליבֿע מיָלך:שטראַהלען --
גרינג אַזוֹי װי גאַז אוּן דורֿזיפֿטוג וי אַ זוּמער-טהוי, דורך דֹעָם
דאָזיָגעֶן לופֿטיַנעַן, װײַעַן קלײַר האָבּעֶן זיך פּונקט וי דוּרבֿגעָזײָהט
איָהר - עלאַסטיִשעֶר , - װאוקטיגעָר און דיִנעָר קעֶרפּעֶר, די װײַכֿץ
שטריכֿען פֿון אֹיהרעָ צאַרטץ, ײב עֶרליִבֿעָ פֿיִם, די ניט-ענמווי:
קעֶלטעָ, קײַלעבֿדיגץ בּרוּסטעָן, װאָם האָבּעָן געציִטעָרט פֿון פֿעָר:
בּאָרגעֶנעָם פֿײַעָר אוּן שמיל אוּן מילר בַעֶװעְָט די לופֿטינע
פֿאַלדעָן , | |
פֿון דעָם אוֹימגעמִיִשטעֶן קלײַד -- און קַעֲרפַּעֶר -- װײַם.
קײַט, האָבּעָן זיך נאָר העָל אַרֹױםגעַטײַלט די דאָעָ צואַמענגע:
דריקטע ליפּעָן, די מרוֹיעֶריֵגעַ, בּלאָהע אוֹינעֶן מיט צװײַ קלײַנע
גריַליאַנטעָלעֶך-טרעֶהרעֶן אוֹיף די לאַנגץ מוּנקעֶלעָ בּרעָמעֶן , אוֹיך -
אַ ליָליעַ מיט אַ טראָפּעָן כּלוּם אין סאַמץ מיטץ בּעכֹעֶר , װאָס אין
נעֶוועֶן צוּנעֶקלעֶנּט מיָט אַ פֿעָרקיהלטעֶר מרעָהר צוּ איָהר מײַרעָל*
עָר בּרוסט,
הא בלאָהליך:ו וײַטעֶר שײַן האָט שװאַך געֶשלאָגעֶן פֿון איָהר
- קלייד אוּן פּנים, אוּן האָט בּעלוֹיפֿטען אַרוּם אֹיָהר די פֿיַנסטעָרניִש
= 150 --
, . די פֿרויהייט ,
ר ,אגאל :לאר אל /שר לאר .אשיר ר "יעשר רשיי יירד
ר שאר א אל שאר שא ראט
אוֹיף עֶטליבֿע מריט, אַ דינעָר , וּנבּעֶמעָרקליְכֿעֶר ריח האָט פֿון
איָהר הימעל:לײַבּ געפֿלײַצט, טַזאַ דיִנעֶר אוּן מיַלדעֶר וי עֶמהעָר,
אַזאַ דיה װאָס איז נאָר אוֹיף דער עֶרד ניט פֿאַרהאַן,
דאָס אוז געֲוועָן די מלצה פֿרײַ הײַט אַלײַן, װאָס
האָט זיך אַראָכגעלאָון אוֹיף דעֶר עֶרֹד געֲואָהר וועָרֹעֶן אֹיְהרע
קיַנדעָר, איהרע געֶליִעבּטעָ העָלדעֶן, װעָלכֿץ האָכעָן זיך פֿון איהרט.
ועֶגעֶן מוֹסר:נפש געֲוועֶן . |
צ}
שטיל, שטיל וי אַ װײַסעֶר מרוֹיעֶריְגעֶר חלוֹם האָט זיִך די
,פֿרײַהײַט? בּעֲוועָגט, אוּן איָהר בּלאָהליך:װײַסעָר שאָטעָן האָט זיַך
נאָך איחר נאָפֿגעגליטשט, געֶשוועבּט-געֶגאַננעֶן איז זי, מיִט די פֿיס
דעָם בּלוּטיְגעָן בּרוּק ניִשט אָנגעֲריָהרט , גאָר דעֶר װײַסעֶר נאַפ.
שלייף פֿון איִהר קלײַד האָט זיך געשלײַנגעָלט צויִשעָן די טוֹיטע
קעָרפּעֶר , אוּנגעֶרן בּעריִהרט די מוֹיטץ ואונדען פֿון די געפַֿלעָנ
העֶלדעֶן אוּן אוּנגעָרן דאָ אוּן דאָרמעָן געַהאפּט אַ בּלוּטיפֿלעק ,
אַ רוֹיט שפּריַנקעָלץ , אַ ראָועֶן פֿינטעָלץ , געָחאַפּט אוּן אײַנגעָזוֹיגעָן -
איִן דאָס לופֿטוגע װײַסע נַעֲוועָבּ פֿון זוֹים , און שאַ שמיָל, רי פֿרײ:
הײַט שועֶבּט אוּן פֿיִהלט ניִט , אַן איהר היִמעָל קלײַר פֿלעקט זיך ,
אוְהרעָ שטאָלץ=טרוֹיעֶריְגעָ אוֹיגעֶן אוּן מיִער קעֶּעָ זעֶנעֶן אַרײַנ-
געֶטהוּן אין די העָלדעֶףקעֶרפַעֶר, איַבּעָר װַעָלבֿעָ זי שװעבּט
בַר זָר, |
עֶשוועֶבּטגעָגאַנגעֶן איָז זי, אוּן דעֶר חשך האָט פֿאַר איה
מיִט דרך :ארץ אָבּנעֶטרעָמעֶן דעָם װועָג, איבּעֶר גװאַלד האָט רי
נאַפֿט אויסגעבּראָבֿעֶן די פּנריִם אוּן בּלוּט, װעָלבֿע זי האָט פֿעֶר.
דעֶקט, פֿעָרשלוּנגעָן אוּן געָמאַבֿט אַ שװײַג, איבּעֶר גװאַלד האָט װײַ.
די נאַבֿט אוֹיסגעבּראָכֿעָן אוּן בּעֶוויִועֶן דעֶר פֿרײַהײַט-מלכּה אין די
אוֹיגעֶן אַרײַן ,
אוּן רי בּלײַבֿץ ,פֿרײַהײַט' האָט איטליבֿעָן מת בּעֲוּנדעֶר אָני
געָקוּקט מרוֹיעֶריָג:טיֶעף מיט פֿעֲרבּיִסעֶנעָ ראָועָ ליַפּעָן. נאָר דיִנע
דיַטאַנטען-טרעָהרעָן האָבּעֶן פֿין איִהרע אָפֿעֶנץָ , מרוֹיעָריִנעָ אוֹיגעֶן
: זא יא = א
6 5'8:נו )
+
אעאר .טא יעשר שיר לע ר שי ל" שאר" אל סל שאט א" סיא שש" שרי"בר"" שר"שרר שי" שר"שרל" שאר" בר שאלעדעשאר ר שאללשר" ער אילי "ישא" אלל סללף אל" לאר דלי ארייא אי אט
געקאַפּעָט , געֶקייקעֶלְט זיַך , װאַרימע , גלאַנצעַנױיגע , איְבּעֶר די
בע 3 פֿאַלדעֶן פֿוּן חימעָל: קיר , אַראָכגעפֿאַ אע אוּן צוזײַהט צו
ופרײַט זיך איבּעֶר די פֿעָרגלוװועֶרטעָ קעֶרפּעָרם
אַ סך, אַ סך העֶלדעֶן ושֶנעֶן געֶלעֶנעֶן אוֹיסגעשפרונ אוֹיף
דעָם גליטשינען בּרוּק. צעֶהנדליגעֶר , הוּנרעָרטעָר ! מויועָנרעָר ,
אַלֹעָ מיַט פֿעָרגלוװוערטע בּראָנועֶנץ מוּסקעלעָן , האַרטע אוּן אָנ;
צוֹיגעֶנעָ וי קאַנאַטעָן 1 מיִט פֿעָסטע העֲנר, װאָס האָבּעֶן מיטן
לעֶצעֶן טוֹיט:גרויל דאָט געֲוועָהר צונױפֿגעררן קט { טיט צוװאָרפֿע:
נֹעַ לאָקען, צונױפֿגעָדרעָהטע וי כּלאָנדע, שװאַרצע און גאלדליפֿץ
געמוֹיטץ שלאַנגעֶן, בײַ אַלעָמען אַ ניט:דערברעַנטעָר פֿײַעֶר אין די'
חאַלב:אָפֿעֶנע אוֹיגעֶן , אַ ניטידעָרשריָהענעֶר לעבּענם:חורראַ. אייף די
פֿעֶרקיזלטע ליפעֶן , א ניַט-דעֶרװועֶכּטעָ האָפֿעַנונג איַן די קנלטשקן
פֿון קאָלטעֶן-שטעֶרן ,. צעהנליְגעֶר , הוּנדערמעֶר , טוֹיזעֲנדעֶר אין
אַלעֶר? לײַ מויט-טּאָזען זעֶנעֶן זײַ געלעֶנעְן 1 דער מיט'ן פּניִם צום הי,
מעֶל, װי אײַנעָר װאָס זאָגט + ,מאַין יבוֹא עֶזרי". דֹעֶר מיטץ פּניט
צױ דעֶר שָרד , מיִט פֿעָרװאָרפֿענץ העֲנד איבּעָרץ קאָפּ װיָל, דאַֿט
זיך , אײַנשלאָפֿעָן, אײַנשלאָפֿעַן אוּן פֿעֶרגעֶסעֶן זיך אוֹיף איַבּיג ,
דֹעָר מיטן טוֹיטעָן קאָפּ בּײַים חבר אויפֿן בּרוּסט, ניסט, דאַפֿט.
זיַך, אוֹים פֿאַר איָחם זײַנע לעֶצטע בּײַנקעניש , און יעֶנעֶר מת העָרט
צוּ, דאַכֿט זיך, וי דעֶר חבר רוֹימט אוחם עֶמֹּעָם אַרײַן אין אֹייעָר-
אַפּניִם דעָם לעֶצטעֶן סוֹר פֿון זײַן לִעֶבּעָן
איטליכֿעֶן בּעֶזוּנדעֶר , אלב בּעֶזוּנדעֶר האָט די פֿרײַהײַט
מלכּה בּעזופֿט , איבּעֶר איטליכֿעַן בּעזוּנדער האָט זי שטיל און װײַך
וי אַ װײַסעָר מרוֹים אַריְבּערגעֲשוועֶבּט , מיִט די פֿיִם זײַעֶר קאַלטע
הוֹיט ניִם בּעֶריִהרט , נאָר די װײַטע נעבעָלריִגע פֿאַלרען פֿון איה"
קלױד האָבּעֶן תּמימות'דוג אוּן צוטריג געָשׁושקְעָט אוּן געַװאָרפֿען
פֿאָראוֹים אַ מאַטעָוועֶן ציַטריגעֶן אָבּשײַן , נאָר דער אֶדעֶר יעָנֹעֶר מת,
װאָס האָט אוּנגעֶרעֶן בּעֶקוּמעֶן אַ ריִחר פֿונ'ם װײַסען חיִמעָל:קלײַר,
פֿלענט זיִך וי אַ בּענשוּפֿיטער אָנשטרײַננעָן, אַ הוֹיבּ טהון אַ קאַל:
טעָן קאָפּ , אַ ציָה טחון מיִט געָשטאָרבּעֶנעָ העֲנר, אַ בּליִץ מחון
מיִט פֿעָרלאָשענעָ אוֹיגעֶן { אוּן די קרײַר-װײַסע לימּעֶן פֿלענען צים?
רינ אוּן פֿעָרװאוּנדעָרט אַרוֹיסשעפּטשען :
---מאַ - מיֵנ---קץ 4 }
--- װאָס , מײַן ליִעבּסטעֶר 4 ! פֿלעגט זיך איַבּעֶר אוהם זי פֿריו
-- 184 --
די פרייהיים ,
צאי"ן בטי ",ר שרר אשי
רעטייו אל" צאר" .אבל" ,לאר" רער" ר ש"שר ישר שא =
.לא ול
הײַט רחמנות'דיג אײַנבּוינעָן און אַ גלעָם מהוּן איָהם די מוֹיטעָ
לאָקעָן,
-- טַ---עַ---רֹעָ---פֿלענט קוֹים, קיים דֹעֶר מת וי פֿון שיוץ.
דעֶן שלאָף אַרויסרײַדעֶן אוּן שטײַבֿלעָן מיט אַ עוֹבר.בּטלן שמײַבֿעָל ,
אוּן װי נאָר די װײַסץ ,פֿרײַהײַט' שװעָבּט אַװעָק װײַטעָר,
פֿאַלט דעֶר מת צוּריִק אַניִדעֶר אין דעֶר פֿרוְהעֶרריְגעֶר טוֹיט פּאָוץָ,
אנ אינבטְוועֶגליכֿעֶר , אַ קאַלטעֶר..
--- בּײַנק --- שאַפֿט מײַנם , --- זעָצט זיך אַנטקעֶנעֶן איָהר
אַניִדעֶר אַ מת, דערפֿיִהלעַנדיג איָהר װאַרוִמען אֶטהעָם , אוּן ציִהט
אוֹים געֶלְעָ, געָשטאָרבּעֶנעָ הַעֲנֹד ,. |
= -- האַר---צוגץ, קרוי - נעֶלְעָ. - שעָפּטשעָן איהר נאָךְ
מתים פֿון אַלעָ זײַמעָן, װעָן רדֹעֶר אָנּשײַן פֿון איָהר היַמעֶל-קלײיר
בַּעָריְהרט זײ, און פֿאַלָן צוּריִק אַ ניִדעֶר אין די פֿריְהעֶררוּנעָ
טױט:פּאָזעָן, וועֶן די פֿרײַהײַט שװעָנט איַכּעֶר זײַ אַריַבֹּעֶר מים
אַניַטידעדװועֶנֹּטעֶר האָפֿנונג איַן די פֿעָרקיִהלטע קנײַטשקן פֿון
שטעָרן , מי אַ ניִט-דעָרבּרעֶנְטעָן פֿײַעֶר און די פֿעָרגלאַנצטען
אוֹיגעֶן . |
אוּן לאַנג, לאַנג האָט ,די פֿרײַהײַט" אַר וּמגעשװעֶבּט איבֹּעֶר
די מתים , געֶפֿלעָקט דעָם נַעָבּעָלוֹים פֿון װײַמעָן קלײַד אין זײַעֶר
פֿעָר? קיחלטען בּלוּט , געֶװײַנט מיִם דימאַנטעֲנע מהייטראָפּעָנם ,
געֶכּראָכֿעָן די צאַרטץ, לאַנגליבֿע פֿיַנגעֶר,., קײַן מעָנש האָט דאָם
גיִט געַועָהעָן, קײַן פֿוגעָל האָט דאָס ניִשט נעֶהעֶרט. נאָר די
שװאַרצץָ נאַכֿ אי געֶוועֶן דעֶר עדות , אוּן די שטײַנעָר פֿון בּרוּק
האָבּעָן עָם געָפֿוהלט ,
,בצ
אוּן אַזוֹי האָט די פֿרײַהײַט שמילע עֶרהייד . בּעֶקלאָגט זיִך אוּן
אוַהרץָ העָלדעֶן :
--- צוּנעֶשמיִעדט מים נאָלדעָנע 2 קײַטעָן צוּם כּסאהכּבוֹר
ַּין איִך דוֹרוֹת:לאַנג אוֹפֿן היִמעָל אין געָפֿעֶנגעָניִשׁ געָועֶסעָן אוּן
געָװאַרט, אַז מענשעָן זאָלעַן מיך קוּמען אוֹיסלווזעָן, הוּנגעָריג נאָך
ז, שּ נואטף 8
רל" "ר" אי" ישש 2 +י האל ",בא /. 6564 חל" שבר" יי "יביל" אי" ער" אײיט, יל
"א עיל" זאל" אי"ש,
מענשישע װאַריִמע העֲרצעֶר , דורשטיג נאָך מענשעףאמת בּין איך
געָעֶסעֶן און געשלונגעֶן מײַנע בּריליאַנטעַנץ טרעָהועֶן, געֶשלוּנגעֶן--
אוּן. צוריִק אַרוױסגעװײַנט זײ,
אֶבּעֶר די מעֶנשען, אוֹיף װעֶלכֿע איך האָבּ געֶװאַרט, האָבּען
אָן מיָר אין גאַנצען פֿעָרגעָטעָן, מײַל פֿון הונגעָר, טײַל פֿון זאַט;
קײַם ; מײַל פֿון שװײַכֿקײַט, מײַל פֿון שטאַרקײַט. נאָר מלאכֿים
פֿלעָגעָן מיַר אָפֿטמאָל אַרײַנקוּקעָן רחמנות'דוג אין די אוֹיגעָן און
וויַשעָן מײַנע טרעָהו עֶן מיִט זײַעֶרעָ װײַבֿע פֿליַגלען,
אוּן אָט איז עֶנדליִך קמע דעֶר טאָג, וועֶן די פֿעָרשקלאָ8ֿ;
טֹּץָ זעֶנעֶן וי אײַן מענש אױפֿגעשטאַנען אוּן גענומְן בּרעֶמַעֶן מײ.
נֹעָ גאָלרעֶנעָ קײַטען .
מיט. זודיגע קנע קוֹילעֶן אוּן מיט קאַלטע שהעֶרדעָן
האָבּעָן זײַ געבּראָפֿעָן, -איטליֿעַר שאָם האָט נאָך אַ ריִנג פֿון מײ:
גע קײַטען צושמשטעָרט , איטליבֿעָר שוועֶרדעֶןףקלונג האָט נאָך
אַ זײַדעֶנעִם שטריק פֿון מײַנע פֿערבּונדענע העֲנד אובּעֶרגעָהאַקט ,
איטליכֿעָם העֲלְדעֶףליִעד האָט מיך בּעָנײַסטעָרם, איטליבֿער ֿרײַ;
הײַטס:אויסגעָשריַ האָט מיָר נאָך אַ שטוק טוטה צוּגעֶנעֶבּעָן,
געָה איַך איצם אַראָבּ אַ פֿרײַץ, אַ װײַסץ, בּעֶוכֿעָן מײַנע
העָלו עָ = פֿליָה איך אַראָבּ האַלזעֶן אוּן צוּרריִקעָן צוּם בּרוסט מײַנע
ּעֶפֿרײַעֶר, געֶפֿין אך זײַ ליעגענדיג אוֹיסגעֲצוֹינעֶנעָ, פֿעָרגלוװער?
טעָ, קאַלטע. זײַעֶרֹעָ העֲנד זעֶנעֶן אָנגעֶשטרעָנגט אַרוּמצוּנעָהמען
מוך, װײַעֶרעָ ליפען זעֶנעֶן אָנגעֶגרײַט קוּשעָן מיַך, זײַעֶרעָ לאָקען---
אַרוּמװיִקלעָן מײַן האַלז. אֶבֹּעֶר אַרוּמנעָהמעֶן וועָלעֶן זײַ מיַך קײַנ:
מאָל ניִט, אוּן דריַקען צום בּרוּסט ועֶלעֶן זײַ מיַך קײַנמאָל ניִט,
יאָ, יאָ קײַנטאָל ניִט. אױסגענאַרט האָט אײַך דאָס לעב , |
מײַנע טײַעֶרֹעָ, אוּן אוֹיסגעְנאַרט האָט איָהר זיך אַלײַן, גאָט האָמ
זיִך פֿון אײַך אוֹיסגעֶלאַכֿט אוּן דעָר מײַװעָל האָט פֿון אײַך אַ שפּיל:
בֿעָלע געָמאַבֿט . איָהר האָט מלחמה געהאַלמעָן פֿאַר אַ חלום אוּן
געָשטאָרבּעֶן זעָנט איָהר אוֹפֿ'ן װאָהר . אוּן די בּעָשײַדוּנג פֿון אײַער
חלוֹם וועֶט אוִחר קײַנמאָל ניִט װיִסען, קײַנטאָל ניִשט.
אין דעֶט געַבֹּיַדעָ , װאָס איהר האָט פֿערװאָגעֶלטעָ געֲבּוֹיט,
וועֶט איָהר ניט ואוֹינעָן . פֿון דֹעָם בּרוּנעָם, װאָס איִה האָמ
רורשטינץ געֶנראָבּעָן,. וועָט איָהר קײַנמאָל ניִט טרינקען. דאָט
בּרױיט, װאָס איָהר האָט הונגעָרינעֶרהײַד געֲוִהט, ועָם אוה
-- 180 --
די פֿרייהײט , /
יל" שאללע בר שאר 6 7144 טענ 6 טאר שאר שאר" אלל ער" אל" טאר עג אל"אל"/שלל אל" אל" שאר" ר" איער לאל" שר" "לאל 8י" י"א" אי שאט
קײַנמאָל ניט שנײַרעֶן , דעָם זוּמעֶר , װאָס איִחר האָט מיָט פֿעָרפֿרױ
רֹעֲנעָ הַעֲנר געשאַפֿעָן, וועָט איִהר קײַנמאָל ניט געָנֹיִסעֶן,, אוּ
מיַך , װײַמע אוּן הײַליגץ, אוֹיף װעָלבֿץָ א:חר האָט מיִט אַזֹי פֿיִעל
האַרצקלאַפּעָניִש געוואַרט אוּן מיַט אַזוֹי פֿיעל קרבּנוֹת בּעֶגעֶגעֶנט,
װעָט איָהר קײַנמאָל ניִט האַלוען, קײַנמאָל ניִט , קײַנמאָל גיִם,,,
געָניִסעֶן פֿון. דעֶם װעֶלעֶן גאָר די, װאָס האָבּעֶן זיַך פֿון דער
בּעֶפֿרײַאונגס:מלחמה וי די שצורעֶם איַן שפּאַלטען פֿעֶרגנבה'ט אוּ
זי רעֶנעֶן-וועָריִם איַן די לעכֿער פֿעָרגראָבּעֶן , געֶניִטעֶן וועָלעֶן נאָר
די, װאָט האָבעָן מיט אַ פֿעֶטעֶן בּוֹיך-געֶלעֶבטעֶר געָלאַבֿט פֿון אײַע:
רֹעָ לעֶצמעָ האָפֿנוננעָן און גלוֹיבּען, די װאָס זעֶנעֶן שטעָנדיג נעם
עסעֶן אין בַּעֶשׂיִצטעָ, װאַריִמע הײַועָר, און ניַט נעװאַרם אֹף
דֹעָם זוּמעֶר אוּן ניִט בּעדאַרפֿט קײַן זוּמעֶר, די װאָס האָבּעֶן מיך
אוּן אײַך מיִט מאַרק:זיָדלערײַ געָלעֶסטעָרט, װאָס די מוטיגעשרײַען
לאָזעָן זײַ זיבֿעָר ניט עֶסעֶן פֿון די געֶגרײַטעָ מיִשען, ואָם אײַעֶר
פֿעֶר צװװײַפֿעָלטעָר שועָרדעֶן:קלונג לאָזט זײַ רוחיג ניִט שלאָפֿען מיט -
זײַעֶרעָ װײַבּעָר, -- אָט די, נאָר די װעֲלעֶן פֿון אַלֹעָם געָניִמען,
אוּן אוָהר קײַנטאָל ניִט { קײַנמאָט ניִט ,., |
אָט וועָם מאָרגעָן, איבּעֶרמאָרנעָן אַ בּלאָז מהוּן פֿון דרוֹם:
זײַט אַ שטאַרקעֶר לַעֲבּעֶנס:וויִנד אוּן וועָט דעם פולוועֶר. גרויך צוטרי:
בּעָן, די מתיט װועֶלעֶן אין דעֶר עֶרר בּעֶנראָעֶן ועֶרעָן אוּן אֹיף
זײַעֶרְעָ מצבוֹת ועָט מעֶן קליננעָנדיגע פֿראַזעַן אוֹיסקריצעָן דאָס
פֿעָרגאָסענע בּלוּט װעָט דֹעֶר רעָגעֶן אָבּשװינקען און היִנד וועלען
אוֹיסלעֶקעֶן , די געֶלעָ זוּן װעָט זיך בּעֲנײַעְן טיט יוּנגץ שטראַהלען '
און די קאַלטגּלוּטוגץ הימלעֶן װעֶלעֶן זיך איַן אַ נײַעֶר הוֹיט אָנטהון ,
דאַן--דאַן וועֶלעֶן צוּ מיַר אַרוֹיסגעֵהן אָם די דאָוגעָ מענשעלעֶך
אוּן מיִט חניפֿה שמײבֿעל אוֹיף די זאַטע לופּעָן וועֶלעֶן זײַ טיך בֹּעָ.
געֶגענעֶן, אוּן מיִם פֿאַלשץ, מגוּזמ'דיַנעַ מיַטלעֶן לע זײַ מיך
אױפֿנעָהמען , װועֶלעֶן מיך רי אַלטע בּעֶקְאַנטעָ מיִט הײַמישץ נַעָמעֶן
אָנרופֿעַן : ,אוּנזעָר חײַט=געליעבּטע, אינזעֶר קרוֹין , אוּנועֶר מאַמע.*
פֿול מיט קנעבֿטשאַפֿט אין האַרצעָן װעֶלעֶן זײַ מיָר מיט'ן מוֹיל
העֶלפֿען ליַעדעֶר זיִנגעֶן , פּונקט וי איָהר האָט שמאַרבּעָנדיג אוּן
גלוֹיבּעֶנריָג געֲזוּנגעָן, מײַנץ ליִעבּסטע, מײַנע ליִעבּסטעָי. /
מיט עֶקעָל אוּן פֿעָרדרוּם וועָל איך פֿון זײַ מײַן צאַרמעֶן פּניִם
;אֶבּקְעָהר עֶן , אָבּעֶר זײַ װעָלעֶן מיָט גװאַלד מײַן יוּנגעָן קאָּ אֶננעָה.
--- 1854 --
ן. גיאור .
י"שר שאר שרשל שרשל שז שלש אל ש"שר" "בל אלש ר א"ל ריאי 05 ,ר יק א"י אי 06 ט,
דלערל?שאאל"ששר" על ישל "עב" /,. ,אל הע "רשא אל ",גל" שאר" אל 55
מען און וועלען ארײַנקוקען אין מײַנע רײַנע אוֹינעָן, אַזוֹי וי מעֶך
קוקט אַרײַן ט גאַפֿט:מײַדעָל , אובַּעֶר געָװאַלד װועָל עֶן זײַ וַערעָ
קעָפּ איַן מײַן מײַדעָלשען שוֹים אַװעקלעגעֶן , איְבּעֶר געָװאֵל ד וי
לע זײַ זיך צוּ מײַן װאַריִמעֶר בּרוסט מיט פֿעָמע ליפען צוויגען ,
און וײַעָרעֶר קגץבֿטישץ הַעֲלועֶר, מיט מײַנץ ויבַּעֶרעָ אָרֹעָטס
אַרױּמנעָהמען. - איער = געָװאַלד ועֶלען זײַ פֿון מיַר דעֶם נעֶבֹּעֶל.
שלײַעָר אַראָבשלײדערן , דאָט הומעלקליד אַראָכרײַטען און װעלען
פֿון מיַר אַוװעֶקרוֹיבּעֶן טײַן רײַנקײַט,
איך װעָל ערײַעָן, געָוואַלדעֶוועֶן, אוּן קײַנעֶר װוֹעָם זיַך נים
אֶכּרוּפֿעָן , איך 8 בּעְווייִנען מײַן בעשמוצטץ אונשולריגקײַט ,
אוּן קײַנעֶר וועֶט מיַך נוט טרײַסמען, גאָט אַלײַן װעֶט מיָר מיט
אַ בּעם'ריג-בּלוכֿען נו עַנטפֿערן ; האָסט נוִשט געֲקאָנט בּלײַבעָן
אוֹיפֿ ן היִמעָל, האָסט געֶבּיַנקְט נאָך מעֶנשען -- איִצט זײַ דיָר
צוויִשעָן מעֶנשען" , |
זײַ , נאָר זײַ , וועֶלעֶן פֿון מײַן יּגעֶנרם-פֿײַעֶר געֶניִטעָן, זי
ון ניַם איחר , אוּן װועֶן זײַ װעֶלעֶן מײַנע רײַנץ, בּלאָהע אוֹיגעֶן
קושען. ועֶלעֶן אין אײַעֶרעַ אוֹיגעֶן װעָרֹעָם אַרוּמקרוכֿעַן, אוּן וועֶן
זײַעֶרעָ זיַגדיגע אָרעָמם װעֶלעֶן מיִך האַלזען , וועֶלען אײַעֶרע אֶרעָמם
פֿון די צופֿױלטע פּלײַצעִם אָבּפֿאַלעָן, אוּן װעָן זײַ װעלעֶן מײַן
הימעָל:לײַבּ פּײַנוְגעֶן , וועֶלעֶן שוֹין אײַעֶרעָ מצבוֹת מיט מאָך פֿעָרײ
װואַקסען וועֶרעֶן, די קלינגן עֶנדיגע אױפֿשריפֿטען וועָלעֶן בּײַזץ װיַנדען
אֶגשאָכַּעֶן , און קײַנעֶר וועָט פֿון אײַך ניט ויִסעֶן יי
אוּן בּעֶלעֶר ועָלען זײַ צוּליַעבּ מײַן שענהײַט מאַכֿען , אוֹן
אוֹיף די װעֲנד אוּן טהיָרעֶן פֿון די סאַלאָנעָן, װאָס זעֶנעֶן אוֹיסגעֲבּוֹיט
פֿון מענשען-בּײַנעָד אוּן מענשען-שװײַם , װועֶט זײַן אָנגעִשמיִרט מיִט
ם * :
א
3
7
6
פֿעטע , שרײַעָנדיגע פֿאַרבּעָן מײַן הײַליַגעֶר נאָמעֶן, און אוֹיף די
גענזלטיץ, גאָלדענץ אוּן זילבּעָרנע כּלים וועָם זײַן אוֹיסנעקריִצט:
פֿרײַהײַט" , אוּן אוֹיף זַעֶר געגנבט'עָ זײַדעָנס אוּן סאַמעט וועָט זײַן
אוֹימגענייהט : {פֿרײַהײַם" א
איְבּעֶר גװאַלד וועַלעֶן זײ מיך בּײַ זײַעֶרעָ געֶגהייטע טיִשען
אַװעֶקזעצעֶן,. אוּן וועֶן מיַר וועָט זיִך ויעֶלעֶן שבעה זיִצעֶן נאָך מײַנץ
אמתע, געליעבּטץ העֶלרעֶן, ועָלען זײַ מיך נייטעָן טרינקעָן זײַעָרץָ
גריפֿה װײַנען, אוּן אַז מיר וועָם זי חלש'ן צו פֿאַלעַן מחילה ה בַעמען
יו עָר פֶֿרגעֶסעֶנע קברים , ועֶלען זײַ מיך נוֹיעֶן געָהן פֿאַױ:
-- 4408 יס
די פרייהייט ,
4545 72 ,םס
א ליא שאל" ישר" א שאר אטא שאישל ישר
זײַ אַ פֿרײַהײַטם:טעָנצעָל, זיִננעֶן זײַ הימעָל:מעלאָדיעֶן, כּדי צוּ מאַ.
ֿעָן זײַ פֿרעָהליִך, כּדי אוֹפֿצוּמרײַסלען זײַעֶרעָ פֿוילץ נשמות .
און דעֶרנאָך אַז מײַנע פּײַניגעָר וועֶלעֶן זיַך שׁיין איִבּעֶרזעמֵי:
געֶן מיַט מײַן לײַכ, נאָכֿדעָם אַז זײַ וועֶלעֶן שוֹין אוֹיספּײַנוְגעָן מײַן
נשמה , וועֶלעֶן זײַ מיך נעָהמעֶן פֿעָרקױפֿען אַלעָמעֶן, אַלעָמעֶן אָהן
אוּנטעֶרשיָעד, אטלובֿעָן װאָס האָט נאָר אַ געָלעֶן רעֲנדעֶל אין טאַש,
א בּלײַבֿעַן דאָלאַר צװוישען די פֿונגעָר. ,א רעֲנדעָל אַ נאַכֿט פֿרײ:
הײַט' , אַרעֶנרעָל אַ נאַכֿט 8 ר ײַ הײַ ט', פֿאַר אַ רעֶנדעָל װעָם
מיך בַּעֶקִימעֶן איטליכֿעָר אוֹיסוואורף און קנעכֿט פון געַכּורטסטאָג
וועֶלעֶן קאָנעָן גלעָטעְן מיט שמוציגע, גראָבעָ העֲנד מײַנץ אַטלאַ.
טעֶנעַ בּרוּסטעֶן י.. |
און אַז קײַנעֶר וועֶט שׁוֹין מעָהר ניִש וועֶלעֶן קוֹפֿען מײַן הוֹיײ
לעָן הימעל:לײַבּ, װועֲלעֶן מײַנע פּיַניגעֶר מײַן פֿלײַש אוּן כלוט אוֹים?
גיִצעֶן , פֿון מײַנע בּלאָנדע זײַדענע צלָםּ וועֶלעֶן זײַ מאַבֿען פּאַריִקעֶן
פֿאַר וײַעֶרֹעָ פּליפֿעָן, אוּן פֿון דֹעֶם לעֶצטעָן שײַן פֿון מײַנץ אוֹינעֶן
וועֶלעָן זײַ גראָשענעָ ליבֿטלעָך אויסאַרפּײַטעָן, די װײַסקײַט פֿון מײַן
לײַבּ וועֶלעֶן זײַ איַן די קראָמען:פֿעַנסטער אוֹיסשטעֶלעֶן , אוּן מים
דעֶר דאָזיִגעֶר פֿאַרבּ פֿון מײַנע ליפּעַן װעֶלעֶן זײַ מאָלעָן יאַמקע:
שילמען . אַזױֹי װעָט מיִם מיר זײַן , אַזוֹי מוו מיט מיָר זײַן ,. און
קײַנעֶר וועָט מיר ניט העֶלפֿען ...
נעָה איך איצם אום און שוועֶבּ אוּם אוכּעֶר די כּשר'ע קאַלטץ
מתים , אוּן גיִם אוֹים דעָם זאַפֿט פֿון מײַן נשמח אוּן צוזײָה עָם
טראָפּעַנװײַז איִבּעֶר דעֶר בּלוּשיגעָר עֶרד, איִך װײַן, אוּן צוּליעבּ -
װאָס 4 צוּליַעכּ וועמעֶן ? וועֶר וועָט פֿיִהלעָן מײַן װעָהטאָג , אוּן עָר ,
וועֶט אָבּשאַצעֶן מײַנץ טרעָהרעֶן !! מאָרגען פֿריִה װעֶלעֶן מעֶנשלעֶך
דעֶרזעֶהעֶן די רײַנע , פֿעָרקיִהלטע טראָפּעַנס אוּן וועֶלעֶן זאָגעָן + אַ
מהוי איז אַרױסנעפֿאַלען איבּעֶר דעֶר נאַכט . חאַ , האַ אַ העֶרבּסטי
מחוי איַז אַרױסגעפֿאַלען . | |
אָה, וועֶן איַך װאָלט געװאוּסט וֹעֶר עִֶם אי שולדיג אין
אײַעֶר טוֹיט און איַן מײַן שעָנדליבֿער צוּקונפֿט , װאָלט איך יעָנעָם
אין מײַן פֿעָרצװײַפֿלוּנג דעֶרטרוּנקעָן. אֶבּעֶר כֿ'װײַם ניִם , פֿ'װױַם
ניט, פֿפֿיָהל נאָר , אַז מלוזמה האַלטען האָט איָהר געֲמוזט און ניִם -
פֿאַלען האָט איהר ניִשט געָקאָנט. מיט אײַעֶר פֿאַלעָן האָט אֹיָהר
--- 189 ---
ן; שגיאנר,
ר"ר ל ר ליל" על" רשיי עשאי יא 54 ,5 4 ,סנעי יע ,אי ,אל לקיציא
מיך אוֹפֿגעְהוֹיבּעֶן , אוּן לױפֿעָנדיג אײַך אַנטקעֶגעֶן האָבּעֶן מיָר זיך
אײַנעָ די אַנדעֶרֹעָ פֿעָרלוֹירען ,
אך, וועָן איִך װאָלט געֶגלוֹיבּט, אַז די פֿעָרשקלאַפֿטע װעֶלט
קאָן אוֹיפֿבּליַהעָן אָהן מיך , אוּן איך--אָהן די געפֿאַלעָנעָ װעֶלט,
וֹעֶן איִך װאָלט געֲקאָגט אײַנרײַרעָן די מעָנשעָן אוּן אײַנשמוּעָסען
זיך טלײַן, אַז אַ לעָבַּעֲדיִנעָן, קנעֶכּטיִשׂעֶן הונד אי בַּעֶטעֶר װויִדעֶר
ב
אַ טוֹיטעָן פֿרײַען לײַבּ, --- װאָלם איך מײַן האַרץ מיט מײַנע אײַ.
געָנעָ, אײַרעָלעָ פֿינגעֶר אַרוֹיסגעֶריִסעֶן פֿון מײַן אוגרוהיגעָר בּרוסט
אוּן כֿ'װאָלט געָלאָפֿעָן אוּן געָריִסעֶן עֶס אוֹיף שטיקלעך, און וי
פֿעָנדיָג און װאַרפֿעַנדיג די שטיקלעֶך האַרץ אין פֿינסטעָרע אֶבּגדוּנ.
דֹעֶן אַרײַן,+ װאָלט איך געֶשרֹיעֶן אוּן געשראָקעָן די װעָלט מיט
מײַנע משוּגעֶנעַ קוֹלוֹת ! ,איִך וויט ניִם, איִך דאַרף ניִט , כ'ראַרף
גאָרניִשט ,,, גאָרניִשט .,, ס'אנז און גאַנ: עֶן אַנאָנשטעָל, די גאַנצץ
מלחמח --- אַנ'אָנשטעָל, כּדי מאַטעָרן מיך אוּן פּײַנְגעָן אײַך, מײַנע
שטאָלצע , מײַנץַ שטאַרקץ העָלרעָן ..
טיונ 6 יט 54 = פיעט יי ייט צוואפטוהען = טאטש מאעטאצאואר :אשאונאיתנוט.
צצ
מיִט אַ האַלב-פֿעָרמאַכֿמען אוֹיג האָט דֹעֶר מאָרגענשטעָרן אַ
קוק געֶגעֶבּעֶן, און ײַן גלײַכעֶר שטראַהל האָט אָנגעֶקלאַפט דער
פֿעֶרויִנְטֹעֶר ,פֿרײַהײַט" אויפֿן אַקסעל---ם'הײַסט ;
--- שׁוֹין צײַט , שוֹין צײַט ,,
שטיַל, :8 װײַסעֶר מרוֹיעָרוְנעֶר חלוֹם האָט זיִך די , פֿרײ.
הײַט" פֿון דעֶר פֿיַנסטעָרעֶר עֶרד אָבּגעָטהײַלט און אוֹיפֿעָחֹיבּען
זי צוּם היִמעָל מיִם דֹעָם וועָג, װאָט די בּײַניגעף-שטראַהלעָן האָ.
בּעֶן צוּליַעבּ אֵיָהר אוֹיסגעֲבּעט , לאַננזאַם אוּן טרויעָריָג אוו זי גע.
שיואומעָן אַלץ העָכֿעָר און הַעָכעֶר, יז זי און נעַבּעֶלדיָג געֲואָ.
רֹעָן, בּיָו זי איז פֿעֶרשוואונד'ען געַװאָרעֶן , נאָר לאַנג, לאַנג נאָך
אוהו פֿעָרשואונדען וועֶרען האָט נאָךְ אין היִמעָל געֶבּלאַנקט איהר
פֿעֶרבּלוּמיְגטעֶר זוֹים פֿון װײַמען קליַד . אוּן שעוֹת לאַנג האָבּען
זי נאָך אין דעָר הוֹיך געָרוֹיטעֶלט די שפּרײַנקעלעֶך העֶלדעֶן-בלוט,
-- 360 --
יו אל 5 -ט יי ?
נ 5 4
גאל א, גאר שביט "יל ר 25 -דאל לא טאז ;ידי א לאל א ,אע א יביי לאר" שאט אל שאר"אל שרשל 0 בל" טל" ,אל אל" "אל ראש
3
ק אל
יט
לע
צי
שי
האָט מיט זיך אין די לופֿטיגץ פֿאַלדען אַװעקגעַטראָנעֶן .
'האָגען וי אוױפֿגעַהאַפּט די צושראָקעָגע מעֶנשעֲלעֶך
אין זײַעֲרע פֿועױקאַנטיגע הײַזער {. אין זײַעֶרעָ בּעָשיִצטעָ װאַריַטע
קאָנוּרעם אוּן חאָכּעֶן מיִט אימה ינוי אוֹיפֿן גאַס אַרױם
קנעפֿטיִשע העֶלזעָר, אוּנצופֿריעדענע , צומוּמעלטע פּנים'עֶר, װאָס.
האָבּעֶן דײַטליך געֲרעֶרְט ;
רכּונ+ של עוֹפֿם! צי װעֶט מען שוֹין וועֶן ניט איַו קאָנעֶן
רוהיג עֶטעֶן , רוהיג שלאַפֿען +, |
אוּן זײַעָרע טעמפּץ, זֹיעֶרעָ אויגעֶן א זײַ פֿעָרריַמען צוּם
הימעָל , אוּן האָבּעֶן דעְרועֶהעֶן רוֹיטליִבעָ פֿלעָקעָן אין דעָט גראָהען
העֶרבּטמינעבּעֶל
--- די זנ עהט שׁוֹין אוֹיף, --- האָבּעֶן זײַ געֶנעצעֶנריֵג אַרוֹים?
געֶרעֶדט אוּן ! יִך דערשראָקעֶן פֿאַר דֹעָם איַגעָנעָם געֶנעֶץ.
נײַן , זײַ דאָכּעֶן נישט געָוואוסט, אַו די רויטץ { פעק אין
די װאָלקענט ושֶׁנעֶן ניט קײַן בּײַניִנעֶן שמראַהלען , נאָר העלדען
בּלוּט, העֲלדע? בוט , װאָס די פֿרײַהײַט האָט אין אֹוַהרֹעָ װײַסעָ
פֿאַלרען עראג
קראי
אי
א
פנ"
17 :יט
פייער,
(5 אָ עָמ אַ),
מעָנשעֶן האָבּעַן אײַנעָר דֹעָם אַנדעֶר'ן לאַנג, לאַנג געַדריקט
אוּן געֲבּוֹינעֶן בּיָו צוּ דעֶר עָרר.
נאָר אין איַטליבֿעָן מעֲנשעֶן דרעֶמעֶלט אַנ'אײַבּיְגץ, פֿעָרבאָר.
געֶנְעָ שטאָלצקײַט . פֿון דרוֹיסעָן אוַז זי אָפֿטמאָל ניִשט קענטיג,
אֶבּעֶר מיִעף אינוועַניָג, אוּנטעֶר אַ דיִקען פּאַנציִר פֿון גראָבּקײַמ און
טעמפּקײַט איז זי בַּעֶנראָבּעֶן צוּזאַמעֶן מיט אַלעָ ניִשט עֶנטװיִקעָלְטע
כּחוֹת פון דֹעֶר פֿעֶרשקלאַפֿטעָר נשמה.
מַעָהֶר אײַנגעבּויגעֶן , װעַניַגעֶר - אײַנגעבוֹיגעֶן , אָבֹּעֶר שטאַר:
בּעֶן - - שטאַרבט קײַנמאָל ניִשט די גרוֹיסעָ שמאָלצקײַט, כּל זמן
דאָס בּלוּם זיִדם נאך אין אוּנזעָרעָ אָרעָרעֶן ,
װײַל צוזאַמעָן מיִט דאָם קאָפֿיגע בּלוּם אוז זי אין אונו פֿעָר:
בּליִבּעֶן פֿון יעָנעֶר װײַטעֶר עָפּאָבֿע, װועָן דעֶר מעֲנש איז נאָך װיַלד
הי אַ וינד געָוועֶן, אוּן האָט פֿרײַ אוּן מוטהיג געֲואַנדעֶרט און
ועֶלדעֶר אוּן סטעָפּעֶן , |
מעהר אײַנגעֲבּוֹיגעֶן--וועַנוְגעֶר = אײַנגעֲבּוֹיגעָן, אָבּער שטאַר.
בּעֶן שטאַרבּט זי קײַנמאָל ניִשט , |
אַ בּוינען -- װאָס מעֲחר מעֶן טרעט איָהם , אַליץ װײַטעֶר
טדאָגט זיך זײַן זיִגעָנרעָ, פֿעֶרגיפֿטעטע פֿײַל,
=- 182 --
פַֿעָר.
אל ישר ריעס/ רא שיאל רישי 65
אוּן װאָס מעֲָהר מען טרעָט דאָס מענטש'םע שמאָלצקײַט ,
אַלץ מיט אַ מֹעָהר שמאַרקעֶרץ קראַפֿט רײַסט זי אוֹיף אוּן לאָוט
פֿונאַנדעֶר אֹיְהרעָ אָרלעָרשע פֿליגלען אוּן נעֶגעֶל,
אוּן יאָהרעֶןלאַנג אַ בּעֶשפּוגעֶנץָ, אוּן רוֹרוֹת לאַנג אַ געַטראָי
מעָנְעָ איִז זו פלוצלונג אויפֿגעַשפּרונגען אוּן איבּערגעְקעָהרט קאַפּוֹיר
אַלץ װאָס האָט רוּהיג אוּן פֿויל געֶדריָקְט אוֹיף איְהרעָ פֿעֶרחלש'טע
פֿלוגלען .
אוּן בּעֶפֿרײַט אוּן פֿעֶרשבּוֹר'ש פֿון דאָם פּלוצליבֿץ פֿרישעַ
לופֿט, װאָס זי האָט אײַנגעָאָטהעָמט, האָט זי זיך געֶריִסעֶן אַרוֹף
אוּן אַראָפּ און אָננעֶטהוּן מעשים ניִשט קוּקעֲנדיָג אוֹיף קײַן זאַך יי
מיַט אײַן שמוֹים האָט זי איבּעֶרגעָקעָהרט בּנינים װאָס מען האָט
אַ צײַט, | אַ צײַט צוגעֶל-װײַו ,געֲבּוֹיט' ; מיט אײַן מעבֿטיגעֶן פּאַמש
פֿון פֿליַגעָל האָט זי אוֹיסגעֶלעָגְט נאַנצץָ מחנות מיט לַעֲבֹּעָנִים,
אַלץ, װאָם אֹיָהר אין אוֹיפֿ'ן ועָג געָשטאַנעָן האָט געָפּלאַצט אוּן
נעָקרעֶכֿצט אוּנטעָר איהרע גרויזאַמץ מוסקעלעֶן,
װו! אָנ 'עֶפיְדעָמִיץָ איַז זי בּעָפֿאַלעָן, אָט די דאָויגץ שטאָלצ.
קײַט, און האָט אַלץ אוּן אַלעֶמעֶן אָנגעַטהײַלט מיט איָהר גײַסט,
פֿערפֿלײַצט מיט אֹיַהרֹץָ קאַפּרוִועָן . און אַלעֶמעֶן האָם זיך מיַט
אַ מאָל פֿעַרװאָלט טחוּן צוּ להכעיִם, אין מוֹירט אַרײַן, אױפֿרײַצען
אַלץ װאָס האָט ליַעבּ רוּהינקײַט אוּן פֿױלקײַט. קאַלט מאַבֿען
ועטעֶן עָם איַז װאַרעָם, אוּן--װאַרעָמעָן וועָמעָן עָם אי קאַלט,
- מאַכֿעָן פֿון ים אַ מריַקעָניִשׁ אוּן פֿון דעָר יבּשה---אַ ים , דאָס לַעֶבּעֶן
איז פֿוּן די רעֶלסעָן אַראָפּ אוּן געָשפּרוּנגעֶן אוּן געֶפֿלוֹיגעָן טיט אַ
שמוּרעָם, מיִט אַנ'איִמפּעָט, שריִם װײַסעָן ואוּהין . מיָט אימה האָט
זיַך פֿעָרנראָבּעָן אוּן בּעֶהאַלטעֶן אַלץ װאָם האַנדעָלט, מעָמט אוּן
וועֶגט, אַלץ װאָםס קליַנגט מיט פֿעָרראָסטעטע שליַסעֶלעֶך אוּן מיט
פֿעָרשימעָלטע ממבּעוֹת, נאָר אוּנעָנדליבֿעַ שװאַרצעָ חװאַליעֶם פּֿן
מעָנל עֶן האָבּעֶן זיך געָצוֹיגעֶן אוּן געפֿלײַצט אין די בּריִמץָ, פוּסטץ
גאָסעָן , אוּן זײַ פֿאָראוֹים האָט זיך נעֶטראָגעֶן אוּן גרויסאַרטיג בֹּצָי
װעָגט איַהרץ פֿליגלעָן, רי געַפֿרײַטע , ויִלדעָ שמאָלצקײַט ,
--- האָט מוֹראָ, האָט מוֹ-רראָ ! |
אַזוֹי האָמ זי געָבּרוּמט,
| א א .. |
אַ פֿינסטעָרע , הײַסע סוֹף-זוּטעֶר נאַפֿט אוז וי אַ דראַקאָן שן -
-- 168 --
ז; שגניאר ר .
נ אט "אי עי" ",ר ,ליל אלל רה לאל אל ביר 7 אבל אל" שאר" בע
סִטעפ אַרוסגעֶקראָכֿען, און האָט אוּנטערגעֶדריִקט אוּנטעֶר איָהר
שוועָרעָ לאַסט דֹעָם ים אוּן די שטאָרט, װאָס האָט זיך פּונקט װײ
צוּגעֶקלעֶפּט צוּ זײַן משופּערוגעַן בּרעָג. /
אַ נעָחלש'טעֶר פֿון היַץ האָט זיַך דעֶר ים בּרײַט, בּריַט אֹיפי
געשפּרײַט איִן דעָם דריַקעֲנדעָם חשך אוּן זײַן אַטלאַסעָנע בּרוּםט
האָט קוֹים:קוים, ניִשט טוירט ניִשט לעֶבּעֶריָג געֶאָטהעָמט.
אַג'עֶר שמוֹינטע פֿון שרעָק, אֶהן בּעֶלײַבֿטונג איַן די שטאָרמ
מיט איְהרֶעָ טוֹיזעָנרעֶר גראָהעַ מוֹיעֶרעֶן געבּליִבּעֶן שטעָהן אוֹיפֿץ
הוֹיכֿעֶן בּרעָג פֿון ים, איַן סאַמע מיטץ געֶריִכֿטעָן חשך אוּן נישט
געֶקעֶנְט קוּמעֶן צו זיִך , זי האָט עֶפּעֶם אוֹיסנעֶזעָהעֶן װיָ אַ שפע
טיָגעֶר פֿעָרבּלאָנדזשעֶמעֶר װאַנרעֲרֹעֶר, בּײַ װועֶלפֿעָן ס'האָט זיך אין
מיט'ן װיִסטעֶן װועָג פֿעָרלאָשען זײַן לאַמטעָרנע,
און ס'האָט זיך שטאַרק פֿעָרװאָלט מהון דֹעֶר נאַכֿט צוּ
להכעִיִם, אויפֿרײַצעָן דאָס זאַטע פֿינסטעָרניַש, װאָס האָט אַֹי
שׁוועָר אוּן זיבֿעָר צוּנעֶרריִקט דֹעָם ים אוּן די שטאָרט ,
--- פֿײַעֶר ! --- האָט אַ בּרוּם געֶטהוּן אַ מוזנה מעָנשעֶן פֿוּן אײַן
זײַט,
--- צינדט ,., --- האָט גַעֶעֶנטפֿעָרט אַ מוזנה פֿון דֹעֶר אַנדעֶר עָר
זײַם , |
-- צונדט ,,, צונדט ,., צינרט 1א, -
אוּן װאָס בּרעֶנט בּעֶסעֶר פֿון נאַפֿט ז
אוּן וואוּ איַז די נאַפֿט, אוֹיבּ נוִשט אין פוירט +
א ט
אַ בּרוּריַנעֶר, אַ מאוּס'עָר , אַ פֿוילעָר דרעֶמעֶלט דֹעָר נאַפֿט.
פּאָרט, האַלבּ אוֹיפֿן געֶלעָן זאַמד פֿון בּרעָג, האַלבּ אין די שפּיעי
לעָנדעָ װאַסעֶר פֿון ים. / |
אוּן בּעדעֶקְט איַז עָם אינגאַנצעָן, עָר ראָזיַגעֶר פּאָרט, מיט
פֿעָטץ פֿעָרפֿױלטץ שמוץ, און אַלֹעָ טַעֶמפְּץָ, מרה שחורהדיגץ
געֶבּיַדֹעֶם, װאָס געֲהעֶן זיַך פֿון אֹיָהם פֿונאַנדעֶר , זעֶנעֶן געֶריבֿט
פֿעַרפֿלעָקט מיִט סאַזשע , אוּן פֿעָרשמאָלצעָן מיט מאַזום ,,
וי אַ רוּהיגעֶר שרץ זְעָהט עֶר אוים, װי אַ ריזיגעֶר העסלוכֿער
שרץ, װאָס האָט פֿון צוּפֿיַעל פֿעָט װעָרעָן געָקראָגעָן אַ פּאָפּלעק.
סִיעָ, און איז אַרײַנגעֶפֿאַלעָן מיט'ן קאָפּ אוּן לאַפּעָם פֿון הֹיכֿען
צּרעָג אין ים אַרײַן א |
-- 1684 --
| פֿצֵעָי.
אאררר ר ר ג ר ררשריררעארשרלררררערשדער ר רער רער לארשיל
אוּן אַ שטעֲנדיָגעֶר, שטיקעֶנדעֶר עפּוש געֵהט פֿון זײַן פֿעָר.
פֿולטען קעֶרפּעֶר , די חװאַליעֶם פֿון ים וועֶן זײַ שפּרינגעֶן אַריבּעֶר
דעָם חװואַליעִ-בּרעֶכעָר אוּן דעַרגרײַבֿעָן דעָם דאָזנעֶן פּאָרט , וועָרעֶן
זײַ בּעֶשטוּצט מיט פֿעטעָ פֿױלעָניש אוּן עֶנטלוֹיפֿעֶן מיִט עֶקעֶל פֿון
דעָם מאוּסץ פּגר ... | :
אוּן אַ זומעָרריגעֶר ים-װוינשעָל אָנגעֶזאַפּט מיט ריחוֹת פֿון
זאַלץ אוּן אַקאַציעֶט, וועָן עֶר טראָגט זיך דוּרך אוּן דעֶרפֿריִשט די
שטוֹיבּיְגעָ שמאָדט אוּן װיִשט אָבּ דעָם שװיַם פֿון אַלעמעָם פּנים ,
קעָהרט זיך אָבּ פֿון דֹעָם בּרוּריְגעֶן נאַפֿטיפאָרט אוּן עֶנטלויפֿט נֹעָי
שװויִנר , געשויָנר ניִשט דעָרפֿריִשענדיג איָהם יי,
אוּן נאָר מענשעָן, פֿעָרשטוּצטע, פֿעֶרשמאָלצעָנע פּוֹיועָן אַרוּם -
טאָנישעָגליך װו װעָריִם אין אַלעָ ײַנעָ לעָבֿעָר, אוּן שעפּעָן פֿון
דאָרמעָן דעָם נאַפֿט , אוּן שײַזעֶן זיך פֿון זײַן פֿעטעֶן , פעָרפײילטען
קעֶרפּעֶר . |
אֶבּעֶר איַן דעֶר דאָזיגעֶר נאַכֿט אוִז אוֹיף איָהם נגור גע
רעָן פֿון הימעָל. אַז עֶר מיִט זײַן נאַנצעֶן שמוץ אוּן נאַפּט זא
דיַענעֶן אַלם אַ גרוֹיסע איְליוּמיִנאַצִיעָ פֿון שטאָלצקײַט אוּן פֿרײַהײַם -
בּײַ די אוֹיפֿגעָרעֶנטץָ, צופֿלאַמטץ מעֶנשעָן יי
4 א
8 6
-- צינדט!--- האָט גערוּנעָרט און אײַן עֶק פּאָרט אוּן אַ געָל
פֿײַעֶרעֶל האָט זיך דאָרט בּעֶוויִועֶן .
--- בּרעֶנט ; |
אוּן נאָך אַ פֿײַעֶר האָט זיִך אַרוֹימגעֶריסעֶן פּֿן דעָר אַנרעָר עֶקי
--- נאָך פֿײַער .,, נאָך ,, האָבּעָן מעָנטשעָסע , אוּנגעֶדוּלריגץָ
קוֹלוֹת געָבּרוּמט פֿון חשך אַרוֹים .., |
אוּן אַ סך העָל-רוֹיטעָ זײַלעָן פֿײַעֶר האָבּעֶן זיַך געֶנוּמעֶן חוײ
בּעָן און קרײַזלעָן איַן הימעָל אַרײַן פֿון אַלעָ זײַטעֶן פּאָרט '
אײַן זײַל פֿײַעֶר האָט צוּם אַנדעָרעֶן פֿרײַנדליך געֶשאָקעֶלט
מיט'ן רויבֿיְגעֶן געֶקרוֹיזעֶלטעֶן קאָפּ ,,. אײַן זײַל פֿײַעֶר -- דֹעָם אַני
עָר 'ץ, האָט מיט אַ פֿײַעָררינעֶן תּקיעתכּף שלום געֶגעֶבּעָן. און
פּלוּצְלוּנג האָבּעֶן זיך אַלץָ פֿלאַמעָן אַרוּמגעָחאַפּט װי פֿעָרליַעבּטע
אוּן -געָנוּמעֶן טאַנצעָן צוזאַמעָן אַ משוּגעָנעָם פֿײַעָריטאַנץ איִן דאָם
שװואַרצקײַט פֿוּן דעֶר נאַבֿט . |
-- 169 די
| שגואור ,
ישר עלאער עעל אל ראט לאיאל יי ארי עלאר 5
די גרוֹיסע שרפֿה האָט זיך אין די שװאַרצע װאַסעֶר:שפּינלען
פֿון ים אֶבּנעֶקוּקְט ,,, אוּן ס'האָט זיך אַחאַפּ נעטחון דֹעֶר געחלש'מעֶר
ים , און בּרוַט און צוּשראָקעֶן פֿונאַנדעֶרגעֶעֶפֿעֶנט די אוֹיגעֶן , רֹעָר:
ועֶהעֶנריָג אַזאַ פֿײַעֶר ---
אוּן אויפֿנערעֶנטעָ חװאַלעֶס זעֶנעָן אוֹיף איָהם אופֿנעַשטאַנעַן
און האָבּעָן גיבֿעֶר , גיכֿעֶר געַחאַפּט פֿונאַנדער מראָנעָן די בּשגרה
פֿון פֿײַעֶר אוֹיף אַלץָ פֿיִנסמעָרע זײַמעָן װאַסעֶרעֶן , חװאַליץ צוּ
חװאַליע האָט נעֶשפּריצט מיִט פֿונקען , אײַן װיִנד דעָם אַנדעָר'ץ
האָט מיט פֿײַעַר בּעֶגריסט ,,
אוּן מחנות פֿון מעֶנשעָן זעֶנעֶן פֿון דעָר פֿינסמעֶר אַרױסנע:
װאַקפען אוּן אַרומג עֶריִנגעֶלט דֹעָם ברעֶנעֶנדעֶן פּאָרט ,,, אוּן בַּעָנאָ-
מַעֶנעָ מיט רוֹימעֶן , פֿלאַטעָרריַנעָן אָבּשײַן פֿון דער שרפֿה און פֿון
ים , האָבּעֶן מעֶנשעָן פֿעֶרלאָרעֶן וײַעֶר געָװועַהנליבֿעָן שטעַרבּליכֿעָן
אוֹיסועָהן ,, װי װאוּגרערליבֿץ בּעֶשעֶפֿעָניִשעָן פֿון אַנ אונבּעקאַנטעָר
װעָלט --- האַלבּ פֿלײַש האַלבּ פַֿעָר -- זעֶנעֶן זײַ געָשטאַגעֶן אַרוּם
אוּן אַרוּם,,, --- וי פֿלאַמעַנדיגעָ העלדעֶן פֿון אַצוֹיבּעֶרליִבֿעָר , נרוי:
זאַמעָר לעֲנעֶנרע, האָבּעַן נעַציִטעָרט זײַעֶרעָ געֶשטאַלטעֶן אין דֹעָם
רוֹיטעֶן , זידיג עֶן אָבּשלן ,,, זײַעֶרְעָ פּנים'ער דאָבַּעֶן געַבּרעֶנט מימ
נקמה, זײַעֶר בּרוּסט האָט געֶאָטהעֶמט מיִם װילרקײַט און זײַעֶרֹץַ
העָרצעֶר האָבּעֶן נעָמאַנצט צוּזאַמעֶן מיט דעָם אֶבּשפּיגלעֶן פֿון ים ..
-- אוױראַ--- --- האָבּעָן זײַ בּעֶנריִסט די גרוֹיסע איליומיש
נאַציץ פֿון נקמה,
פֿון מיַנוט צוּ מונוּט איו דעֶר פֿקַעֶר געואַקסען אוּן ונ
שאָקעלט גרוֹיזאַמע פּעֶך:שװאַרצעָ קריַועָן פֿון געֶדיִכטעָן רוֹיך, ו
אַ משוּגעֶנעֶר האָט עֶר זיַך געֶװאָרפֿעָן די פֿעֶרשמאָלצץָנע כננים
פֿון פאָרט אױפֿן. האַלרז אוּן אין אײַן רגע בּעֶציִהרט זײַ מיִט געֶלץָ
אוּן רוֹיטע פֿלאַמען , מווז אײַן גליהעֶנדעָן קוּש האָט עֶר אין בּרוּריַנעָ
מעמפּע שפּײַבֿלעָרם אויפֿגעוועֶקְט אַ יצר-הרע פֿון בּועֶנעָן... דיקץָ
װוענד פֿון געֶבּײַרעֶן האָבעֶן זיַך געֶבּרעְקעלט אוּן נעָקנאַקט אין זײַנ
מעבֿטיגע, העֶליִשע אָרעָמט. הוּנרעֲיטעֶר פֿעֶטעֶר פֿולע מיִט נאַפֿט
האָגעֶן פֿון זײַן אֶטהעָם אַלעָ װײַלץ אױפֿנעריִסעָן מיט אַ פּלוצליבֿעָן,
בּרײַטעַן , בּאַמפּ" --- אוּן שלײינגלענדיג מיַט לאַנגע , רוֹיבֿיְגעָ, רוי:
מץ לאָקעֶן , האָבּעֶן זײַ זיך אַרײַנגעַשפּאָלטעָן אין הימעל אַרײַן .,,
צ
אַלץ בּרײַטעֶר און װײַטעָר האָט דֹעָר פֿײַעֶר געֶשטרעֶקט
6
וז
-- 106 --
פֿצצָו.
װײַנץ בּײַנזאַמע , לײַרעָנשאַפּטליפֿץ אָרֹעָמם, געָטאַפּט א'יף אַלעָ
וײַטעֶן, געֶזוּבֿט װאָס נאָך צו פֿעָרחאַפּעָן, גשדבֿינט זיַך צוּם רוֹיט.
בּעלויפֿטעֶנעָם ים, געָשפּײַט אין היִמעָל מיט גאַנצעַ װאָלקעֶנם פֿון
מאַזשע, געָװאָרפֿעַן בּראַנדיַגעָ ריזינעַ ציַנגעֶר גלײַך צוּ גאָט אַרויף י,
אוּן ס'האָט זיִך גאָרנישט געֶגלוֹיבּט אַז אַואַ שמוציגעָר,
טעָטפַּעֶר , פֿעָרפֿױילטעָר פּאָרט , קעֶן בַּעֶוויַזעֶן אַזוֹי פֿיִעל חוֹצפּה:
ריגע פֿײַערריַגץ שענהײַט , קעָן אַרויסװאַרפֿען אַזוֹי פֿיעל העָליִשץ
קונצען און װאַרפֿען עָם אַזוֹי הוֹיך, מיַט אַיאַ װיִלרעָן געֶלעֶבֿטעֶר י.
-- 3 ר ר -- אַח,,, זַעָנעֶן אײַנגעֶפֿאַלעָן דוּרפֿנעָבּרענטעָ
בּנינים --- בּרר---אַד ,., | |
--- בּאַמפּ, בּאַמפּ ,,, האָנעָן זיַך אויפֿגעריִסעֶן נאַפֿט:פֿעסעֶר
אוּן מיִט חתלהבות . קאָפּיאַראָפּ, װי אוֹיף קדוש-השם , געֶװאָרפֿעֶן
זיך אין װאַסער אַרײַן יי. | |
און דֹעֶר בּעְלוֹיכּֿטעֲנעֶר ים האָט נאָפֿנעָמטהוּן אַלץָ פֿײַעָרריגע
קוּנצעֶן פֿון דֹעֶר שרפֿה,,, איִבּעֶרגעָגאָטעֶן זיַך פֿון טוּנקעָל רוֹיט בּיַ
העָל גיגאָלר , פֿלאַמעָנדעָ שדים זעֶנעֶן אױפֿנעשטאַנעָן פֿוּן זײַן
שװאַרצעֶן אָבּגרונד אוּן האָבּעֶן זיַך געָהוֹידעֶט אוּן נעֶשּרוּנגעֶן פֿון
חװאַליע צוּ חװאַליע, אוּן מיט אַ הפֿקר-געלעבֿטעֶר געָקוישט אוּן גֹעָי
ראַנגעָלט זיַך מיט פֿײַעֶרדיַגעָ ניַמפֿען י..
אוּן פֿון די מעֶנשעֶן איַז שוֹין לאַנג דאָס לעֶצטעָ בּלוּם אוּן
פֿלײַש פֿערשואונדעָן געֲװאָרעָן, פֿײַעָרדיגץ, פֿײַעָרדינץ אֶנגעי
שכּוֹר'טעָ מיַט פֿײַעֶר אוּן דוּרשטיגעָ צוּ נאָך מעָחר פֿײַעָר, זעֶגעֶן זײַ
געשפּרוּננעֶן אַרוּם דעֶר שרפֿה אוּן געַבּרוּמט װי מטוּרפֿיִם :
-- אוּרררראַ- אַ--
-- אוּר ר ר אַ -- האָט געֲבּוּשעֶוועָט דעֶר ים מיִט װיַנץָ נלי
העָנדעָ חיואַליעָם יי הי
אוּן דער פֿײַעֶר האָט גרוֹיזאַם געֲנוֹינט זײַן געָגרוֹיועָלטעָ רוֹ=
ּיַנעֶן קאָפּ פֿון דעָם רוֹיטעֶן היִמעָל צוּ דעֶר בּעֲלוֹיבֿטעֶנעֶר עָרר ,
דאָס האָט עֶר שטאָלץ געֶדאַנקט דעָם ים אוּן מעֲנשׁעֶן פֿאַר
זשַעֶרעָ װיַלרע אַפּלאָריִסמעָנטעֶן יי. | -
6 ג:
טט
--- היט זיך , היט זיך... האָכּעֶן פלוצלונג שטאַרקע קולוֹת
אָרוֹיסגעֶבּראָב עֶן יי |
| = 104 --
זק שניאור .
טל אמבי על" שמל" אס" ני פשארפטר "שלש *ביעל" אבי / רשנ ער 6 יי ר אה בי" השעי" שאר שרד עאר" לאר י"שר" שלש "אל "שילש רשנ ישללן = 7=אי שאלי על" שאר" אר ליל" ישר ר "ימל" ריר
-- דעֶר בּאַק וועָט בּאַלד אוֹפֿרײַסעָן, דעֶר בּאַק---
--- הוט זיך +., :
אַלץָ געָבַּדעֶן פֿון פּאָרט אוּן אַסך זײַטיגץ בּנינים זעָנעֶן שיין
נָשטאַנעָן אוּנטעָרמעֲניגטץָ, האַלבּ פֿעױבּרעֶנטעָ אוּן האָבּעֶן זײַעֶר
האָלץ אוּן שטײַן דֹעָם לײַרעָנשאַפֿטליבֿעָן פֿײַעֶר אֶבּגעֶגעֶבּעָן, ---
נאָר אײַן ריזוְגעֶר , משוּנעֶנעֶר בּאַק האָט וך בּשום אופֿן
ניִשט אוּנמעֶרגעֶגעֶבֹּעָן,
אַ שוועֶרעֶר, אַ בּײַבֿוְגעֶר , אַ המוּרעֶר מיט צװאַנציג פֿינף
מוֹיזעָנד פּור נאַפֿט אין מעָטאַלעָנעֶם בּוֹיך, אין עָר געוֶטעֶן אין
אַמע מיִטעֶן העָליִשעָן פֿײַעֶר אוּן האָט זיך ניִשם געֲריָהרט פֿון
אָרט , |
און דֹעֶר אױפֿנעָרעֶנְטעֶר פֿײַעָר האָט דעָם חמורען בֹּאַק גע
האַלזט אוּן אַרוּמגעֲנוּמעֶן פֿון אַלע זײַטעָן, עֶר האָט איָהט געֶקוּשט
אוּן געֶדריִקְט צו זײַן זודיִגעֶן כּרוּסט , עֶר האָט זיך צוּ איָהם וע
לאַשצעָט װי אַ קאַץ , געֶגלעֶט, געָהנפֿיעָט, אוּן קנאַקעָנדיג אַרײַנגע:
רוימט אַסוֹר : | |
-- קוּם, מיר װועֶלעֶן זיך צוּזאַמעָן גיסעָן , מיר װעלעֶן פֿלאַ.
קָּעֶר'ץ צוואַמעָן,. מיָר װעֶלעֶן װעֶרעֶן אײַנס, אײַנס, אײַנם,,
און דֹעֶר דֹיַקעֶר בּאַק האָט געֶשװויִגעֶן, אַ חמוּר'עָר, אַ שװאַר*
צעֶר אוּן האָט דאַכֿט זיִך עקשנות'דוג געֲקלעֶהרט ;
---- אוָהר. הוְלצעֲרנץָ שטײנעֲרנעַ בּרעָנט אײַך אַפֿילו בּיִן צום
אֵשׁ װעֶרעָן, און איך ביַן אײַועָן אוּן אײַועֶן װעָל איִך בּלײַבּעָן:
אוּן דעָם תֹּהוֹם פֿון זאַפֿט , װאָס איך היִם און זיך װעֶל איך דֹעָם
גאָט פֿון פֿײַעֶר בּשׁוּם אוֹפֿן פֿאַר אַ קרבּן ניִשט בּרעֲנגעֶן ...
נאָר אַלעָ האָבּעֶן שוֹין פֿאָרְאוֹים געָפֿוהלט , אַז נישט לאַנג
ווֹעָט דאָס אַזוֹי דוֹיעֶרעֶן. עִֶם האָט זיִך געפֿיִהלט, אַן פֿון דרי פָּל:
מוֹזעָנד פּור נאַפֿט וועֵיעֶן בּעֶשאַפֿעָן גאַזעָן, אוּן די גאַזעֶן שפּאַרעֶן.
זוך אַרוֹיף , און אָט בּאַלד, אָט בּאַלד..,
-- היִט אײַך, היט אײַך, הים אײַך.. האָבּעֶן מעפֿטיַנע
ּוֹלוֹת מתרה געָוועֶן פֿון אַלֹעָ זײַמעֶן.
און אַלֹץָ זעֶנעֶן מיַט דרך-ארץ אָבּגעֶלאָפֿעָן אוֹיף הינטעָן,
װײַט װײַט פֿון דֹעָם אָנגעֶנליִהטעֶן בּאַק, אויסגעָראָמט אַבּרײ.
מעַן אָרט פֿאַר דֹעָם ויִלדעָן פֿלאַם, 'װאָס דאַרף זיך בּאַלד אַרוֹיס-
רײַטען,
-- 168 --
פייץ ר
ישר *,, , ר"ר" ישאר א שי אי" אר ".ייר א"י
אט
--- אָט בּאַלר --- האָט מען זיַך פֿעָרשטיִקט געֲשׁוּשקעֶט--
אָט בּאַלר.. / |
-- טיאָך , טיאָך ,,, האָט בּײַ אַלעֶמעֶן לײַרעַנשאַפֿטליַך אּן .
נײַגעריג געַקלאָפּם דאָס דוּרשטיגע האַדץ.
אוּן דעֶר פֿײַעֶר האָם ממור"יש געֶגלעם אוּן געֶחנֿ יע רֹעָם
גײַכֿיגעָן , האַרמעֶן בּאַק,.,
6 +
גט
תּלוצלוּנג האָט די עֶרד אַ צוִמעֶר געֶטהוֹן ..,
נאַבֿהעָר , האָט קײַנעֶר דײַטליַך ניִשט געקעֶנט אַרוֹסרײַדעֶן,
װאָס עֶר האָט דעֶרהעֶרט און י עָ נ עָר רגע, נאָר אַז מעֶנשעֶן זעֶנעֶן
געֶקוּמעֶן צוּ זיך, האָבּעָן זײַ דעֲרועָהן, אַז ס'איז ניִשטאָ קײַן ים
ניִשט קײַן בְּרעֶגעֶס ניישט קײַן היִמעָל . אַלץ פֿײַעָר, פֿײַעָר , פֿײַעָר ,
אַלץ גיִםט זי- איִבּעָר, און אַלץָ מעֶנעָר פֿון העֶל:געֶלבּ בּיִו פּונץ..
רוֹיט אוּן שאָקעָלט מיִט צוּשוֹירעֶרטעַָ, שװאַרצעָ גריָועָם פֿון רוֹיך .
,. נײַן, ניִשט אַנדעֶרשׁ, אַז היִמעל אוּן עָרֹר האָבּעָן חתונה
געְהאַט , אוּן מיט פֿײַעֶר מקרש גְעֲוועֶן אײַנעֶר דעָם אַנדעֶרעֶן יי
--- אוּדר---אַ--אַ---האָט זיַך בּײַ אַלעֶמעֶן פֿין התפּעלוֹת מיט
אײַן אֶמהעָם אַרוֹיסג עֶריִסעֶן ,
אוּן הוֹיך, הוֹיך איִבּעֶר רער פֿיַנסטעָרעָר שטאָדט האָט זיך.
אוֹיפֿגעֲהוֹיבּעֶן דעֶר פֿלאַם אוּן געפֿלאַטעָרט װי אַ פֿאָהן, און געָמוּנ.
טעָרט אוּן געָרוּפֿעָן אַלעָמעֶן, אַלעֶמעֶן אוֹיף דֹעֶר גרוֹיסעֶר העָלי:
שער שמחה ,
אוּן זיכֿעֶרעָו האָבּעָן זיַך פֿון אַלעָ פֿיַנסטעָרע געֶסלעך. נעָנוּ
מעָן ציִהעֶן נײַעַ מהנוֹת מעֶנְשעֶן , װאָס והאָבּעָן זיך פֿריְהעֶר נעָהאַט
בּעָהאַלטעֶן פֿאַר שרעָק אין זײַעֶר בּאַשיִצטעָ קאָנוּרֹעָם,
קיגד אוּן קײַט, אֶרעֶם אוּן רײַך, אַלעָ ועֶנעָן געָקוּמעֶן נע,
מעֶן אַנשול אין דעָם שמאָלצען יוֹם+טוֹב, װאָס װעָרט געָפֿײַעָרט
מיִט אַזאַ װיַלרקײַט איַן מיטן דעֶר נאַבֿט, |
-- אוּרראַ -- האָבּעָן אַלע זיִכֿעֶר אוּן פֿרײַנדליך בּעגריִסט
דֹעָם פֿײַעֶר
אין א מענטשעֶסע קוֹלוֹת זעָנעֶן אוֹיף אַ רגע שמיל געָװאָר עֶן
האָט מעָן נעָהעֶרט װי דעֶר ים גריסט אוּן װאַרפֿט זײַנעָ גריַסעָן
חי אַ קאָהערײַ אויפֿן אָנגעֶגליִהטעֶן בּרעָג,
|-- 169 --
5 שׁנרֹאבָר .
אי ",ר א יל אל "א"ע אל ,באט" "בארא לע הי יע -אל", אעשרל דעל" אל" אל "ר ,שי ליא לע א יט :רה 0 7 עי רד רעטאעט אלל אל שיאל ר" אט ,ביר יי
6 שי /
55
טוט
.. און אין טאַמע מיט'ן פֿײַעֶר יוֹםטוֹב :
-- בכ אַח,
אַ זוּדיִגע קוֹיל פוּן אַ האַרמאַם איז אַרוֹיסגעֶשפּרוּנגעֶן פֿון דֹעִי
פֿינסטעָרער שמאָרט , אַרײַנגעָריִסעֶן זיַך צוושעָן דרי גרוֹיםעַ בֹּעָי
לױפֿטעַנץ מחנות, אוּן צוּריְסעֶן זיך צװאַמעָן מייט שטיקלעָך אבריב
אוּן מעָנטש'עסע בּײַנעֶר ,
--- מעֶן שיִסט ,,,---איז רוּרבֿגעלאָפֿען אַ פֿעֶרצװײַפֿעָלטעֶר געַ:
װאַלד צווישען די מעֶנשעֶן.,
אוּן ערשטוֹינטץ צָ פֿוּן טוירם:שרעק זענעֶן שמעהן געֶבּליִּעֶן
די מחותנים פֿון דעֶר פֿײַעֶרדינעֶר חתונה;
--- וואוהין זאָל מעָן לױפֿען אין פֿײַעֶר , צי אין דעֶר פֿינם:
עֶרעֶר שטאָדט אַרײַן י.,
--- בּאַך, כּאַך --- חאַ --- חאַ --- חאַ., --- האָבּעֶן זיַך עֶטליִכֿע
האַרמאַטען גראָבּ אוּן טעָמפּ צולאַפֿט אן דעֶר פֿיַנסטעָרעֶר שמאָרט .
איִבּעָר משנטשעטע פֿעַרצװײַפֿלונג האַבען ײַ געלאַפֿט!ן,. -
אוּן אַלץ מחנות מענשען האָבּעָן שיין אָהן א פֿערשטאַנד גע:
צִ
=
לויפֿעַן אוֹיף אֵלֶעַָ זײַטען, זכקָן רעמ נג בּײַ דאָם פינסטער-
יֵשׁ, בּעָהאַלְמעֶן זיך פֿון מוירט אין די שמאָלץ, שװאַרצע געֶסעִ
נאָר אוּמעטוּם האָט זײַ דאָס פֿינט: טעֶריִשׁ בּאננעֶנט מיט אַ
גראָבּען געֶלעֶּטעֶר און געַשפּועגעֶן זײַ אַנטקעָגעֶן מיט ּלײַ אין מיט
שאַרפֿץ טשונונענע שטיקלעך .
== באך,, כּאַך, בּאַך . --- האָבּעֶן אוּמעָטוּם געֲנועֶכּט פֿעֶר.
בּאָרגעֶנעַ קוּבּעֲרנץ פּיסקעָם פֿון האַרמאַמען ,
טאר טאַר --טאַר---טאַר ; מאַר---טאַר - טאַר,,. . האָכען
דײַטליך געחארהעלט פּוליעָמיאָטעֶן---טאַר, מאַר---טאַר---
= נ
5
רוּקקְן אוּן
טאר --- |
און פֿון די פֿײַעָררוגע גבּוֹרים פֿון דֹעֶר פֿײַעֶר-לעֶגעֶנדעָ כּײַם
בּרעָג ים, איַז מיט אַמאָל געָואָרעָן פּראָסטע , צושראָקעֶנעָ מעָנ:
יִשעלעֶךְ װאָס זּבֿעָן ואוּ צובּעָהאַלטען זײַעֶרעַ שװאַבֿיַנקע, שװאַרצינ:
קֵעָ, אוּנבּעַשיצטע קעָרפּעֶרלעֶך . אָפלױפֿעָנריַג פֿון פַֿער, איז אוֹיך
זײַ דעָר צוֹיבּעֶרליכֿעָר אָבּשײַן פֿעָרלאָשען געֶװאָרעֶן, די אוֹינעֶן און
== 170 --
פּייער.-.
7
די פַּניִמ'עֶר זעָנעָן אונפֿאַרבּיַג געֶװאָרעֶן, אוּן פֿון זײַעֶרע בּלײַבֿע |
| צוּקרומטע מײַלעֶר האָבּעָן זיך אֶהן אוֹיפֿהעֶר געֶריִטעֶן פֿעֶר צװײַפֿעֶל.
מּץָ, אוּנגליקליפֿע עָ געֶשריַיעֶן !
-- מעָן שיסט,,, מעֶן שימט,,. ראַ-- טע-- וועָם יי
: 6
א
אַזוֹי האָט זיך אוֹיסגעֶלאָזעֶן דעָם י וֹםיט וב פֿון 8 ײַ עֶר.
די פֿײַערריַנץָ לע געָנדעַ האָט זיך געֶעֶנדיִגְט, אוּן ס'האָט
זיך אָנגעֶהוֹיבּעֶן אַ נאַכֿט פֿול מיט אימת:מות ,
אין אַ שעה אַרוּם איז שׁוֹין געֶוועֶן שטיל | שטיל, נאָר דער
טוֹירט האָט געָקוּקְט אין די אוסגעָגלאָצטץ, דעֶרשראָקעֶנע שויב
פֿון שטאָדט ,.
אוּן אַלעַ מעֶנשען װאָס זעֶנעֶן לעֶבּעֶן געָבּליִבּעֶן, ועֶנעָן שוין
געֶלעֶנעֶן שװאַרציִנקע, שמילינקע , אוּנטערטעָניגסטע. אין זיַעֶרע
פיִנסטעֶרץָ פֿיערקאַנטינע ציִמעֶרלעֶך , - געמוּלִיעֶט זיך אײַנעֶר צוּם.
אַנדעָר'ן אוּן צוּנעָהעֶרם זיִך צוּ איטליבֿען שאָרך = == =
שמאָלץ אוּן זיַכֿעָר האָט נאָר דעֶרבּרעֶנט דֹעֶר פֿעָרשטיִקטער
גאַפֿט-פּאָרט , עֶלעֲנר אָט עֶר דערפֿײַעָרט זײַן העֶליִשעֶן יוֹםיטוֹב,
אײַנזאַם האָט עֶר רעָרװעֶבּט זײַן פֿײַעָרדיגץ לעֶגעֶנרעָ. |
אוּן אַרײַנקיקעָגדיג אין די שװאַרצע שפּיגלעָן פֿון ים, האָט
ער קאָקעָמיִש און פֿעָרמראַפֿט געֶגריַזעֶלט זײַנע פֿײַעָרדינע לאָקען,
אוּן מלץ געֶקנאַקט , אוּן אַליץ געָסוֹר'עֶט ,
אוּן װײַך אוּן פּאַמעָליך האָבּעֶן זיך געֲקוֹיקעֶלט די בּעֶלוֹיבֿטע:
נֵעַ חוואַליעָם, אוּן אײַנהאַלטעָנדיג דֹעָם אֶטהעָם האָבּעֶן זײַ זיִך צוּ
נַעֶהעֶרט צוּם מרוֹיעָריְגעֶן סוֹף פֿון דעֶר פֿײַעֶרדיְגעֶר לעָנעָנרעָ, אוּן
האָבּעָן געָװײִנט מיִט העֶליִשעָ טרעָהרֹעֶן ,
בר יט
=- 171 =
מיין 3 ייִנְקשַׁייפֶּט :
לוע אי פּראָוע) '
41
שאָטעָנס קריבֿעָן, שאָטעָנם פֿאַלען פֿוּן אוּנטעֶן אוּן פֿון אי
בּעָן ; פֿון דַעכֿעֶר אוּן פֿוּן היִנטעָר-נעֶטלעֶך, אָט זְעָה איִך, װי זי
געהט שוין צוּ מיָר, זי נעָהט צוּ מיִר מײַן ב וי ג ק שאַ 8 ט, שטיל
וי אַ שאָטען צווישען שאָמעָנם שװיִמט זי גלײַך צוּ מור גלײַך צו
מיַר , איָהרע העֲנד זעֶנעֶן אַזוֹי אײדעָל און שטאָלץ צונױפֿגעָלײַגט
אוֹיף איָהר בּרוּסט , און די פֿיַנגעֶר בּעֶהאַלטעֶן זיך איִן טוּנקעֶלע
פֿאַלדען , געֶוועֶבּטעָ פֿון שאָטעָנס, אַ היבֿץָ , שװאַרץ:חנ'װריגע, אַ
זיפֿערע אין איָהר שעַנהײַט געָהט זי גלײַך צוּ מיִר , אוּן גלײַך אוֹיף
מיר קוקען אֹיְהרֹעָ טיפֿע אוֹיגעֶן ... |
פֿאַרבּײַ איָחר און אַרוּם איָהר , אוֹיף די גראָהע טראָטואַרעֶן,
לויפֿעָן פֿאַרבײַ צעֶהנדליגעֶר אוּן הונדעָרטעֶר מעֶנשעָן אוּן מעָנשי
לעך - אֶבּעֶר זו, מײַן בּײַנקשאַפֿט , בּעֶמעֶרקט זײַ קיַנעֶם ניט, טוידט
זײַ אוֹים אַלעָמעֶן, אַלעֶמעֶן, איהרע אוֹינעֶן עָהעֶן נאָר מיך, נאָר
מיך ,
| = זי געָהט, זי נעָהט, זי געָהט יי
קוּם שׁוֹין גיכּעָר, צוּ מיַר , מײַן אײַן אײַנצוְגעָ בּײַנקשאַפֿט ,
דײַנע פֿאַלדעֶן זעֶנעֶן װײַך, דײַנץ פֿאַלװען זעָנעֶן טונקעָל, אַזוֹי װו
-- גלג --
מיין בײינקשאַפֿט ,
סאלש א"ע ל"א" אל" סאר" -י, א עי
זוּמעָר:שאָטנעָס, אוּן פֿון דײַנע פֿולץ, טונקעלע בּרוּסטען שלאָג?
אַ דונער, רינעֶר ריח פֿון טרעָהרֹעָן און האַלבּ.געָשטאָרבעֶנץָ פֿײַל.
בֿלעָן, אוּן אוֹיף דײַנע ליפּעָן נוֹס'ט אַ מעֶלאָדיעָ אָהן ועֶרְטעֶר, אֶהן
יטענעֶר : :
קוּם שוין גִיָכֹּעֶר , גיַבֿעֶר ,, דוּרפֿין פֿעָנסטעֶר , דוּרפֿ'ן מהיר ,
דיַר איו דאָך אַלץ אײַנם, דו קענסט דאָך אֲפִילוּ דורך אַ װאַנד
דוּרפֿקריכֿעַן , דוּ קענסט זיִך דאָך אַפֿילוּ פֿון בּאַלקעָן אַראָבּלאָזעֶן,
קוּם גיכֿעֶר, -- װאָס געָהסמוּ אַזוֹי לאַנגאַם 1 וי אַ שאָמעֶן צוויִשעָן
שאָטעָנם שװעֶבּט דו, קוּם שוֹין, געָם מיך שוין אַרוּם מיט רײַנץ
װײַבֿץ אָרעָמם , קײַנעָר האָט דאָך מיך ניט אַזוֹי ליַעבּ װי דוּ, קײַן
פֿרוֹי גלוֹיבּ איך ניִט אַזוֹי { וי איך גלוֹיבּ---ריַר ,,,
דוּ בּיסט שטום, גאָט האָט ריך מיט קײן קוֹל ניט בּעֶשאָנ:
קעֶן, אוּן רײַנע ליפּעֶן זעָנען שטעָנדיג צוזאַמעַנגעָרריִקט, איך האָבּ
קײַנמאָל ניִט געזעֶהעֶן די פֿאַרב פֿון דײַנע צײַנער פֿװױַם ניט, צי
זעֶנעֶן זײַ /אַזוֹי װײַם, װי פַּעֶרעֶל צו מונקעָל װי דײַן הויט, איך
פֿיִהל זײַ נאָר װועָן ניִט איַז, ועֶן דוּ חאַפּסט זיך צו מיר צוקושען
מיך לאַננאַם, ציטריג אוּן אוּמעֶטוִג, דוּ קענמט ניִט קושען אָרן
צײַנעֶר, דוּ קעֶנסט ניִט,,, זײַ בּײַטעָן מיַר אײַן,? שטילעָרהײַר , מײַן
פֿלײַש, וועֶן דוּ קושט מיך , אוּן לאָזען מיָר אַרײַן איַן מײַן בּלוט
אַ זיסען גיפֿט, אוּן מיַר איַז דאַן אַזוֹי גוּם , אוֹן מיִר אין דאַן אַז
בּיִמַעָר .,
שמום בּיִסטוּ מײַן בּײַנקשאַפֿט , אָבֹעֶר אַנשטאָרט דײַן מוֹיל
רײַרעָן רײַנץ אוֹינעֶן , זײַ שטעֿעָן מיך און גלעטעֶן מיַך, לאַנג
אױֹפֿגעָשניִטען זעֶנעֶן זײַ אונטעָר דײַן הױבֿעָן שטעָרעָן, וי גרוימץ
מאַנדלעָן, און שװאַרץ זענעָן זײַ אוּן בּאָדעֶן זיִך אין בּלאָהץ װײַס:
לעָן --- וי אוֹיגעֶן פֿון מצרים:פֿרויעֶן . אוּן מיִעף זעֶנעֶן זײַ, צוּ װאָס
זאָל איך גלײַבֿען זײַעֶר טיפֿקײַט 4 3 װאָלט עֶס געֶנליכֿעַן צוּ אַ הומעל
אין אַ זּמעֶר-אְװעָנֵר, צוּם אָקיאָנוּם. צוּ דעֶר פֿאַנטאַזיע פֿון אַ נאון,
אֶכעֶר אין רײַנע אוֹינעֶן געֶפֿיַנעֶן זיַך אי דער היִמעָל אי דער
אַקִישָנוֹם, . אי דֹעֶר נאוֹן אן אַלץ, אַלץ. אוּן מיִט גלוּת השמינד
איז דאָס אַלץ אָנגעָזאַפּט, מיט גלות השכינה, מיִט גלות השכינח,.
נײַן : רײַד ניִשט , רײַד ניִשט,,, זײַ בַּעֶסעֶר שמום . די בַּעָיוֹץ.
גונג פֿון רי ליפּעָן קעֶן צוּשטעְטעֶרעָן דאָס , װאָס עֶס בּעשאַפֿעַן
דײַנעָ אוֹיגעֶן . רײַן קוֹל קעָן דעָרשרעֲקעֶן אוּן צוּטרײַבּעָן די אומץ.
-- 118 --
ז. שניאור ,
== אטיל" סע, ת,, -"ע, ידע אסיל סטע אל" שאר ישמ"/, .ר" בלה" אל" יל" ר"ר" אט אטינ ר ע"ל "רשא 56565555 5 7 יבר" ".אי "לאט "יהי ל"א
מיּגעָ, בּעפֿליגעלטע װעָלטעָן, װאָס דײַן בּליִק רופֿט אַרוֹים, נעָם
מיך אַרוּם נעהענטעֶר בּײַם האַרצעֶן מיט אײַן האַנד, אוּן מיט דֹעָר
אַנדעֶר האַנד חוֹיבּ אוֹיף מײַן אַראָבּגעָלאָזטעָן קאָפּ און קוּק אין מיף:
אַרײַן גלײַך אוּן טיִעף אַזשׁ בּיִז די װאָרצלען פֿון אַלע ָדעָרָ אוּן
שװײַג אוּן שװײַג, מעַן דאַרף ניִשט רײַדעָן, מען דאַרף ניש
11
אונעָרגרויבֿטע שעָנהײַט מײַנט! רו בּיסט דאָך אײַנע פֿון ד
גרויסע גאָט'ס ריִכֿמהיִמער , טיט וװעָלבֿץ עֶר האָט די אֶרעֶמעְ עָר
בּעֲשׂאָנקעֶן . דרי , ליעבע" אין בּעֶשאַפֿעָן געָװאָרעֶן, בּשעת גאָט האָט
דעֶם עֶרֹשטעָן שמײַפֿעל נעָמהוּן. די ,פֿרײַהײַט" אי געבּאָרעֶן גע
װאָרעַן , וועֶן גאָט האָט צוּם ועֶרְשטעֶן אַ נײַג געָטחוּן זײַן האַגר ,
דֹעֶר ,אמת" אין אוֹפֿנעָשװאומעָן, װעֶן גאָט האָט זײַן עֶרשטעָן
װאָרט אַרוֹיסגעֲרֹעָוים, דאָט ,גלוֹיבּעֶן" איַז אַרוֹיסגעפֿלױגען , וועָן גאָט
האָט דֹעָם עֶרשטעֶן , כּי שוב" אַ קלער געָמהוּן , אוּן דוּ , מײַן גרוֹיסע.
,בּײַנקשאַפּט", בּיִסט בּעֶשטּפֿעָן געָואָר עֶן אוּן אַראָכּ אוֹיף דֹעֶר עָרֹר ,
ווֹעֶן דעָר בּוֹרא איז שוין געװאָרעָן אונצופֿר;עדען פֿון אַלץ װאָס עָה
האָט אָנגעֶשׂאַמעֶן, און האָט געָנוּמעֶן בּײַנקעָן גאָך אַ העָבעָרעְ
מדרנה אלם דער מע נש, אוף װעלבֿעָן עֶר האָט פֿריַהעֶר גע
קוּקט , זי אוֹיף דאָט לעֶצטץעַ װאָרט פֿון געָטליבֿעָר קונסט .
אוּן זְעָה, מײַן גְרוֹיסץָ בּײַנקשאַפֿט! אַלעָ דײַנע שװעסטעָף
זּעֶנעֶן שיין לאַנג פֿעֶרשווֶבֿט געֶװאָרעֶן צװויִשעָן מעָנשעָן, די ,ליִעי
בע" איז װאַכֿעַנדיג אוּן װאָל וועֶל געֶװאָרעֶן . ,אמו!' האָט דאָס האַרץ-
פֿערקױפֿט אוּן פֿאַר דעָם --נאָלדעֶנע ציהרונג געֲקוֹיפֿט , איַן די הי:
מעל-קלײַדעֶר פֿון ,אמונה" האָבּען זיך יעֶזוּאיְטעֶן און צבוע'קעָס ר
מאַסקירט, און די בּעֶפֿליַנעֶלטעָ ,פֿרײַהײַט' אַלײַן שלעפּט זיך אום
אַ געשמיעדטץ אין שוועֶרעַ , פֿערראָסטעטע קײַטעָן, און ס'װאַנרעָ:.
דעֶן אוּם דײַנע געֶוועַזעֶנעָ שװעָסטעֶר אוֹיף רֹעֶר עָרֹר געָשעֶנרעֶטע,
מונום'ע, בּרעֶכֿעֶן פעָרצװײַפֿעָלט די מאָגעֶרעַ העֲנד אוּן בּעווינעֶן
און שילטען דאָט גאַנצע לַעֶבּעָן,
גאָר דו אַלײַן , מײַן אײַנ:אײַנצינץ ,בּײַנקשאַפֿט", ביוט בַּײ.
דעב
מיין. בּיינקשאַפֿט , -
דײַן גאַנצקײַט אוּן הײַליגקײַט געַבּלוְבּעָן . אַ שטרעָנגץ, אַ פֿעָרשלאָ.
סעָנץ, אַ שטאָלצע געָהסט דוּ איכַּעֶר דֹעָר װעָלֶם. שיימסם, װי
א שאָטעֶן צװיִשעָן שאָטעָנס, און דײַנץ אוֹיגעָן קוּקעֶן אַרײַן שטָ
כֿעֲנריג-גלעטעֶנדיג אין אַלעָמעָם העָרצעֶר , אוּן נאָר זײַ זּכֿעָן ,
איך װײַם װאָס זײַ זכעָן . די לײַדעַנשאַפֿט האַלט און זױַ ַלמאָל
מלחמה מיט דעֶר שטאָלצקײַט, אוּן אַלעֶמאָל האָט די שטאָלצקײַט
מנצח געֲוועֶן, אַלעֶמאָל ., |
זוּכֿעַן זוּכסמו א מעָנשעָן , מײַן בּײַנקשאַפֿט, וועָמעֶן אֶבּצוּנֹעַ
בּעֶן זיַך איַן גאַנצעָן, איַן גאַנצעָן---אוּן געֶפֿינסט ניִשט, פֿון ששת
ימי-בְּרֹאשיַת געָהסטוּ אוּם זוּכעָן דײַן זוּג אוּן געֶפֿינסט ניִם, און
גאוֹנים האָבּעֶן זיך שׁוֹין איַן דיַר אַסך מאָל פֿעָרליִעבּט בּיו צוּם
שכּוֹרץ, בּיַז צוּ משוגע:װועָרעָן, אוּן דוּ האָטט זײַ געהאֵלוש אוּן
געֶשטיִקט, געקוּשט אוּן געֶבּיִמעֶן , אֶבּעֶר קײַנעֶר פֿון זײַ אי ניִם
געוועָן איַן דײַן פֿעֶרשלאָסעֶנעָם גאָרטְעֶן, אָבֹּעֶר קײַנעָר האָט נישט
געֶטרוּנקעֶן פֿון דײַן פֿעָרחתמיעָמעֶן קוו ואל, :
שאָטנעם פֿאַלעָן, שאָטנעָם קריכֿעָן. איַך זעָה שוין װי ױ
נַעָהט צוּ מיַר מײַן ,בּײַנקשאַפֿט', װי אַ שאָטעָן צװיַשעָן שאָטעָנם
שוועֶבּט זי. פֿאַרבּײַ איָהר און אַרוּם איָהר איַן די גראָהעָ נעֶסלעֶך
לוֹיפֿעָן 8 פֿאַרבּײַ צעֶהנדליָגעֶר , הוּנדעָרטעֶר טעָנשעָן, נאָר זי זעָהט.
זײַ קײַנעָם ניִם . צו מיָר, צוּ מיר געָהם זי, און נאָר אוֹיף מיר
קוקעֶן איְהרץָ לאַנגע, עָגיִפּטיִטץ אוֹיגעָן יי
פֿון היִמעָל פֿליָהט אַראָפּ אַ כּשר'ץָ נשמה,
אַ מלאַך דרֹיִקט זי מיט רחמנות צוּ זײַן בּרוסט ;
דעַר בּלאעֶר עֶשֹׂעָר ציָטעֶרט אוּן עֶס בּלײַכעֶן ---
וי עֶרשטוֹינט די װײַסע יונגע װאָלקען ,
דריַקעֶן זיִך צוזאַטעֶן וֹיַ אַ מטאַדץ שעפּטען ,
קוּקעְן איִן דעֶר הוֹיך פֿעָרװאוּנדעֶרט און פֿעָרחלומ'ט ;
--- {אַ נשמח פֿליהט פֿון הימעָל" ..
די זנן פֿעָרגעָהט און שפּריִצט מיט רוֹיטעַ פײַעֶר
אין די אָבּגעֲקיִהלטע אָװעֶנרסמײַבֿעַן ;
צװײַ אַלטעָ שוֹנאים קוּשעָן זיך און שמײַפֿלען ...
דאָס קִיִהלעָ װאַסעֶר לעשט ניט אוֹים ראָס פֿײַער ,
דאָט רוֹיטעָ פֿײַעֶר טריקעַנט ניִשט דאָם װאַטעָר ,,
די זונן פֿעָרגעהט אוּן קושט די יוּנגיִנקע נשמה
מיִט אַ ליעגּעֶן שמײַבֿעַל פֿון אַ נוט:העֶרציִגעֶר בּאָבַּעֶן
װאָס ליֶעבּט אַ סך, אוּן װײַסט אַ סך,,,
אוּן ס'ציטעָרט שמיל רי כֹּשר'ץָ נשמה,
--- 188 --
ו, שניאוה ,
יל עשר" שאר ,ישאר "אלל ",יס אל" ",אס אל ר לאר ריר ר" ער אלל
עֶפֹּעֶס פֿרעֲהט איָהר . עָפֹּעֶםס שרעֶקט איהף ;
--- ,זי װעֶט בּאַלד װיִסעָן, פֿיהלעָן נײַעָס, נײַעֶם,
וועֶלבֿעָ זעֶנעֶן איַן די װײַבֿץ היִמלעָן גאָר ניִשטאָ"...
זי קוקט אַראָבּ, עָם עֶרואַרטעֶן זי דאָרט סירית
אוּמגערוּלדיג פֿלאַטעָרען די גוֹסס'דיגץ שטראַהלען
עֶפֹּעָם בֹּלאָעָ פֿלעָקעָן שװויַמען דאָרט און שעפטטען }
--- קוּט שוין, קוּם שוין ר נשמה !א |
און עֶם דריָקט איָהר שטיל דער מלאַך צוּ זײַן װײַס ;ר בּרוסט
אוּן עֶר זיַנגט איחר: ,ש רעל זיִך ניִם מײַן קינד !
דאָט לעֶבּעֶן איִז ניט שרעָקליך דֹעָם װאָס שטרעֶבּט!
געָה שויִם דאָרט אוּנטעֶן, זוּך דאָרט אוֹים פֿאַר-נאָט,
הײַסע הײַליגע געָפֿיַהלעָן, קלײַבּ צוּ שפּרײַטע פֿונקעַן ,
געֶפֿיַן איַן פֿעָלזעָן העֶרצעֶר , אוּן קװאַלען איַן מרבּריות,
קלײַבּיזײַ , פֿאַנג:זױַ , בּרײַנג:זײַ אופֿין חיַטעָל
פֿין אַועֶלכֹעָ פּעֶרעֶל פֿלעפֿט זיך גאָט אַ קרוין ,,
אוּן וועֶן די גרויסע קדוֹין וועֶט װעֶרעֶן פֿעָרטיג
ועָט גאָט אַ ליַיַן אַראָפּ געָהן אוֹיף דֹעֶר עָרר.,* -
און עֶם ציַמעָרט דן נשמח פֿון װאַרעֶמעָ געֶפֿיַהלעֶן ,
דריִקט צוּ פֿרום די גאָלדעֶנעָ פֿליגלען צוּ איחזר העֶרציָל}
,כ'יועָל טהון װאָס גאָט חײַמט, כֿ'װועָל עֶרפֿיִלעֶן ---
װאָט אַלֹעָ פֿרוּמע נײַסטעָר הײַסעָן מחוּן"..,
די זנן פֿעֶרגעֲהט אוּן קישט די כֹּשר'ץָ נשמה
טיט אַ שמײַבֿעל פֿון אַ גוּמהעֶרציֵג עָר בּאָבּעֶן
װאָס ליִעבּט אַ סך, אוּז װײַמט אַ סך א
אץ אוֹיף דֹעָר עָרד דאָרט צוָהם זך אִהן אַ סטרונען אוּ א
| קרעֶבֿץ ..,
--- פֿין װאַנעָן איַז אַ קרעבֿין }
א קַיֵנד .., אַ מײַדעֶל איז געָבּאָרעֶן .-
| -- 184 --
יניעב ר" שאר" ".בר" עשאי 85 יאר
פֿון דעָם עֶרד:זוּמפּ רײַסט זיך אוֹיט אַ פֿעֶרחשכֿיטץ נשמה,
וי אַ שװאַרצעֶר אוֹיסגעֶפֿליִקטעֶר ראָבּ פֿון נעֶץ }
אַ טײַפֿעָל האַלט זי פֿעסט פֿאַר אײַן צוּבראָפֿעָן פֿלונעל,
זי פֿלאַטערט אוּן זי רײַסט זיִך אוּן רֹעָר טײַפֿעָל לאַבֿט ---
מיִט קרומע גליהעֶנדיגעָ צײַנעֶר , |
די געָוויִטעֶר-נאַבֿט איִז שװאַרץ, זי ליענט בַּעַנ ריִעבּט אוּן מיער
עֶם שמעָקט די לפֿט מיט טומאָה אוּן מיִט מײַפֿעליִשעָן שװױַם
אוּן שטיקער המאַרע קריכֿעָן, מאַפּעָן גרוֹיזאַם אין דעֶר פֿיַנסטעָר
גאַנצעָ בּעֶרג מים מרה:שחורה א
עָם פֿליִהט צוּם היַמעָל אַ נשמה, קײַנעֶר רוֹימט דעָם װועָג
גאָט אַלײַן עֶר דרעֶמעָלט ,,, פֿעָרשלאָפֿעָנץ מלאָכֿים
געֶנעָצעֶן אוּן ציַעהעֶן זיך און שליסען אוֹיף די מהירעֶן
עָם שיט מיִט בּליצעֶן פֿון די שליסלעָן ,
די חימעל:שלעטעֶר דוּנעָרעָן מיַט צאָרץ,
אוּמצופֿרוַעדנָנעָ מלאָכים געֶנעֶצעֶן און װאָרטשען ;
--- ,קריַך שיין , קריך שוֹין אביונת'עָ , גיכֿעָר שמוציגץָן
מיִט וועָטעֶן שלעפּט'ם זיך דאָרם אַרוּם !י
אוּן עֶט פֿלאַטעָרט די נשמוז, די פֿעָרװעָלקטע;
דאָרט אוֹיבּעֶן װאַרט אוֹיף אֹיָהר אַ אומעֶרבּאַרעֶמיְגעֶר נאָט
אַ משפּט:שטוהל אַ שװאַרצע אוּן אַ שמומע ...
אוּן דעֶר טײַפֿעל האַלט זי פֿעָסט פֿאַר אײַן צופֿלוקטען פֿליגעָל.
לאַכֿט איָהר גלײַך אין פַּנים 1 , עָר !---
דוּ בּוִסט שוֹין מײַנם אוֹיף אײַבּוג, מײַנם אוֹיף אײַבּיג .,
אוּן איִך דײַן הַעֶרר, איִך הײַם דיַר: ג עָה אַרוֹיף
געָה ננב'עָ דאָרט פֿין אונטער גאָט ס:שטוהל---
ליִבֿט פֿון אוֹר חננוז, שטראַהלען פֿון גאָט'ם פּניִם,
פֿון אַלעָם הײַליַנעָ אוּן װײַבֿעָ װאָס געָפֿינט זיִך דאָרטעָן, גנב'ץָ|
-- 186 --- | :
| ז, שניאור , יי |
552550855: עאעקט ערע
שלונג זײַ אײַן, פֿעָרבּאָרג זײַ אין דײַן שװאַרצעֶר האַרץ
אוּן בּרײַנג אַראָפּ אוֹיף דר'עֶרד !
פֿון אַועָלבֿץ שטראַהלעָן פֿלעָכֿט דעֶר אַשמדי אַ קריין {
אוּן אַז די קרוֹין װעָט װעָרעֶן פֿעָרמיָג , דאַן
וועָט אַשמדאי אַלײַן אַרוֹיף געָהן אוֹיפֿ'ן היִמעָל .."
אוּן עֶס מוּטשעט זיך די ועָלֹץָ , גאָט אי שר עָקליָך,
דעֶר טײַפֿעָל איו נאָך גרויזאַמעֶר פֿון איָהם..
אוּן פֿעָרקריצענדיג די שװאַרצץ האַלבּ:צופֿוילמע צײַן
שמײפֿעלט זי צוּם טײַפֿעָל מיט עָקְעָל אוּן חניפה;
--- ,אי װועָל עֶרפֿיַלעָן װאָס דער אַשטרי בּעָפֿעָהלט
װאָס אַלֹעָ פֿעָרפֿלוּבֿטע גײַסטעֶר הײַסעֶן מהון יי
נאָר לאָז מיַך אָפּ, נאָר לאָז מיך אֶפּ,.." |
עָם שמעָקט די מיַערע לופֿט מיִט מײַפֿעליִשעַן שװײַם
שטיקעֶר חמאַרע טאַפּעָן קריבֿעָן גרוֹיזאַם אין דעֶר פֿיַנסטער ,
גאַנצע בּעָרג מיָט מרה.שזורה,
אוּן אוֹיף דֹעֶר עֶרד דאָרט פּלאַצט אַ שמרונץ .,. אוּן אַ קרעָבֿץ .א
--- פֿוּן װאַנעָן איָז דעֶר קרעפֿץ 4
אַ געֶפֿאַלעָן פֿרוֹי איַן אָפּנעֶשטאָרבּעֶן ,
-- 196 --
א שְׁיין
עֶס אין געֶווען אַ נאַכֿט, אַ זּמעָר- נאַבֿט אַ קְיהלץ.
אָנגעָואַפּט מיִט בּלאָה'ס אוּן לבנה:שײַן און לַיַעבּץָ ---
איָו זי צוּגעֶפֿאַלעְן לײַרעָנשאַפֿטליך צו דֹעֶר מיַערעֶר עָרר,
װי 8 הײַסע , רײַכֿץ מאַמע צוּ איהר עֶלעָנדעֶר יתוֹמח,
װײַך אַרוּמגעֲנוּמֹעֶן ז! מיט סאַמעֶטעֶנעָ חימלען,
נעֶקישט מִיט גראָועףרִיחוֹת, = געֲװויִשט איָחר שװײַם מיט
| װיַנרטלעֶך,
אוּן עָרֹגיִץ האָט אַ גריל דעָרזעָגט זײַן סעֶרעָנאַרֹץ,
און עֶרגִיץ האָט אַ זשאַבּעָ לאַנג געקװאָקעָט קריאת:שמע ,
און עֶרגיץִייאוּ אין גראָו בּין איך געֶלצָנעֶן עֶלעָנר,
עֶרניִץיווֹאוּ אין גראָז,,,
געװײַנט פֿון פֿרײַר מיט מעֶטעֶאָרעֶן ,
דֹעֶר קעֶרפֹּעֶר צוּגעֶשמוְדט צוּ דר'עֶרד; אוּן די נשמה ---
האָט געֶבּלאָנדזשעָט אוּן געֶזּבֿט אַ ציעל און טיעפֿעָן היטעָל, -
און צװישען גוף און ועַלעָ, הויך אין בּלאָהעֶן עֶמהעָר,
זעֶנעֶן דוּרכֿגעָשװאוּמעֶן לאַננזאַט וילבּעֶרנעָ פֿעָרקלעָרמץ ---
שטיקלעָך װאָלקעָן,. שטוקלעך װאָלקעָן יי
| -- דָך =
ז, שניאור ,
א װאָלקעָן אַגעָדאַנק, א װאָלקעָן אַ פֿאַנטאַױץ,
אַ װאָלקען אַ צעָרשטעֶרטעֶר װײַטעָר חלוֹם א
אוּן צװיִשעֶן גוּף אוּן זעַלעָ האָבּעָן װײַך געֶפֿליַמעָלט
וועָלְטעָן שטעֶרעֶן ... |
אָנגעָזאַפּט מיט יוּגעֲנר-פֿײַעָר אוּן מיט אַלטעַ עֶלטעֶר --
װעֶלְטעָן שמעָרעָן ,
עֶרגיִץיוואוּ אין גראָז בּין איך געֶלעֶגעֶן עֶלעֲנר ,
אוּן נעָזובֿט אַ האַרץ מיִט װעָמעֶן זיַך צוּ מהײַלען
רי בּײַנקשאַפֿט אוּן די נאַכֿט ,,
געָוועֶן איָז צוּ פֿיעל נוּט, אַז איך זאָל קאָנעֶן שװײַגעָן,
צוּ פֿיִעל פֿריִש דאָס גראָז, אַז איך אַלײַן זאָל שמעָקעָן ,
צוּ פֿיִעל טיִעף דֹעֶר היִמעָל, אַז מײַן געֶדאַנק זאָל דאָרטעָן
אוּמשװיטען אַלײַן אוּן ניִט דעֶרמרוּנקעֶן װעֶרעֶן .
אַ גרוֹיסעָם זוּמעָר-גליִק איִז איִן דעֶר לופֿט געַהאַנגעָן, ---
געֶבּעֶמעֶן זיַך אין האַנר אַרײַן , געָבּעֶטעֶן זיך איַן האַרצעָן --
אַ גליִק צוּ גרוים, צוּ זיִם פֿאַר אײַן נשמה צוּ פֿעֶרדוֹיעָן ,
מיט ועָמעֶן טהײַלעָן זיִך איז אָבּעָר נישט גְעװעָועָן. -
אַלעָ האָבּעֶן פֿון דעֶר נאַפֿט , פֿון גרוֹימעֶן זומעָר-גליק
נאָר קלוינע , קלײַנץע שטיַקעֲלעֶךְ געֶיגנב'עָט ,
בּעֶהאַלְטעֶן זיך מיִט װײַבּ אוּן קיַנדעָר, מיט כֹּלוֹת אוּן חתנים,
פֿערשלאָסעָן טהיר אוּן לאָדעָן, קײַנעֶר זאָל ניִט זעֶהעָן
אוּן נאָגעָן דאָרטעָן שטילעָרהד , אַז קײַנעָר זאָל ניִט העָרעֶן. --
איִטליבֿעָר איַן זײַן קאַנוּרֹעָ פֿאַר זײַן פּיִצעָל נחת יי
איך האָבּ געֲזוּכֿט אַ האַרץ אוּן האָבּ אַ שטײַן געָפֿונעָן,
עֶלעֲנד אין דעָם גראָז , װי איך, איַן עֶר געָלעָגעָן.
גאָרניִשט געֶבּעֶנדיָג ראָס לעֶבּעֶן -- גראָה אוּן קאַלט אוּן האַרט
האָט עֶר אַלײַן פֿו פון לע ריט געװארט+. |
7 : -- 188 -- :
איך האָבּ איָהם צוּגעָרוּקְט צו זיִך אוּן צוּנעֶרריִקט מיט בּײַנקשאַפֿט,
זי צוּ אַ שטוּמעֶן בּרוּרעֶר מײַן צוּהיִצטעְן שטעָרעֶן ; |
- פֿעָרהילעָט איָהט געֶריִבֿט מיט מײַנעַ שװאַרצץ לאָקעֶן,
געֶפֿיִהלט מיט מײַנע אֶדעָרעֶן זײַן שטײַנעָר-האַרץ,
אָנגעָטאַפט מיִט מײַנעָ נעָרוועָן זײַן גראַניִמנעָם רוֹפֿק,
אײַננעָזאַפּט אין זיִך מיט טוֹיזעֲנר מײַלבֿלעָך פֿון מײַן חוֹיט
זײַן שװײַגעֶן אוּן זײַן האַרטקײַט ,,,
אוּן כֿ'האָבּ געָפֿיהלט אָהן וועֶרְטעֶר, װיפֿיעל װאַסעָרעֶן אוּן
| שטראָמעַן
ס'האָבּעֶן איָהם געֶקוֹיקְעָלְט אוּן געָשלײַדעָט ,
װיַפֿיעל רעָגעָם האָבּעֶן איָהם געָשװײַנקט אוּן װױַפֿיעל װונדעֶן
האָבּעָן איָהם פֿעָרשאָטעֶן אוּן צוריק אַרוֹיסגעָגראָבּעֶן,
װיָפֿיעל ויִנְטעֶרעֶן עֶר האָט געָוואוֹסט אוּן װײַפֿיעל זמעָר.נעַכֿט
עָר אי געָלעֶגעֶן עֶלעָנֶר, עָלעָנר , עֶלעָנר ..
עֶר שווגט, עֶר שװײַגט מײַן שטײַן . אוּן איך װעֶל שװײַג עָן אייך,
פֿון פֿעָרמאַכֿטץ לאָרעֶן צינגלעָן פֿײַעֶרלעָך מיט שפּאָט,
און פֿעָרשפּאַרמע הָעָר שוועֶבּעֶן הײַסע פֿרוֹיעֶן-שאָטעָנם ,,
עֶר שװוַגט, עֶר שװײַגט טײַן שטײַן! אוּן איך װועָל שװײַגעָן אוֹיך..,
, ,
י א
6
יי
יע
4 א וי
א אפ
--- 199 ---
= 2 : די אל 2 ,
= = 2 72 גי 346 ריט א" -.
(:
3 2 :א 8 4 : : אלמ
: 1 הי
3 : א על 55 : = יו
427 א ר א יט = א 5 6 ר : 5 אט
יט 4 7 = אט יש 0 לש בס אל טי
יי פאט ר א אש = :
אִיץ-אָבַענָד,
אין טרוֹיעֶריג:ויִסעָ חלוֹמוֹת
פֿאַרװיגט שטיל דאָס װיַנטל די װעֶלט,
אוּן קריאַת:שמע" מוּרמעָלט ראָס טײַבֿל
אוּן דרעָמעֶלט איַן מיַטעֶן אוּן קוועָלט ,
--- אוּן הײַליג פֿאַרבּײַגעֶן די צװײַגעֶן,
פֿאַרטראַפֿט זיַך דעֶר שמעֲקעֲנדעֶר װאַלר }
צָם גיִבּעֶן אַ שטיף אַ פּאָר בּלעֶמלעֶך
אוּן װעָרעֶן אַנטשװיגעֶן אָט בּאַלר ,,
--- אוּן ס'קוּמעָן אוּן בּלײַבּעֶן שטעָהן שאָטעָנסּ
װי שימריִם בּײַ איטליכֿעָר טהיר ,
דֹעֶר נאַבֿטונאַל קנאַקט אוּן פֿאַרגעָהט זיך
אוּן ס'בּלאָנדזעָם אַ גריַלצעֶן ,ציִר" "ציר",
-- עֶס שװיִמט װיַ פֿאַרמאַטעָרט פוּן קירבֿץ
;אַבּים-באָס" אוּן בּרוּמט אוּן צעֶקריִבֿט,
-- דֹעָם היִמעָל, אַפּניִם װעָרט פֿינסטעָר ---
עָר ציִנדט אָן די שטעֲרעֶנרלעֶפֿם ליפֿט.
--- אוּן רוּהיג װעֶרט אַלֹעָם אַנטשלאָפֿעַן
פֿאַרװיִקעָלט איִן שאָטעָן אוּן קיִהל , ---
זײַ װײַסעָן , אַז מאָרגעֶן װועָט קוּטען
אַטאָג פֿול מים זוּן אוּן נעָפֿיִהל א.
אפאגאנפלאנאלאואל -
= 190 יה
קארְשֶען.
צײַמיגע קאַרשען אוּן צײַטינץ מעֲדלעֶך
מיט אוֹינעֶן פֿיעל שװאַרצעָר פֿון קאַרשען {
עֶ קְלעטעֶרעֶן מעֲרלעֶך נאָך קאַרשעָן אוּן לאַכֿעָן,
עָם בּלאַנקעָן איִן גרינם זוֹיבּעֶר-בּאָרפֿיַסץ פֿיִסלעָך ,
צָם קנאַקעֶן די ריַנעָ עֶלאַסטישעָ צװײַגעֶן,
ָם פּלאַפּלעָן די בּלעֶמעֶר אוּן סיהוֹידעָן זיִך שאָטעָנט , --
אַ פּנים זײַ העַלפֿעָן מיט לאַכֿען !
בּעָלאָדעֶן מיִט אוֹיבּס שטעָהט דער אוראַלטעֶר נאָרמעָן
אוּן שמײַבֿעָלט מיט מוֹיועֶנדעֶר רוֹיטיִנקעָ שמײפֿלעָן,
אוּן ממזריש װיַנקט יעֲדעֶר פֿרופֿט צוּ די אוֹינלעֶך
װאָם זעָנעֶן פֿיַעל שװאַרצעֶר פֿון קאַרשעָן .
אָט זעָנעֶן די שטיפֿעָרקעס הוֹיך שוֹין פֿעָרקראָכֿעָן,
עָם מיִשעָן זיך לאָקעָן מיט בּלעֶטעָר אין איַנעָם --
אוּן דוּנקעָלעָ צװײַגעָן מיִט רוּנקעֶלע פֿאַלרעָן {
אַ מרײַסעָל אַ בּוֹים אוּן עֶס שיַטעֶן זיַך קאַרשען ,
מיט פֿלאַמענרץ בּליִקעָן צװאַמעָן. -
ר שמעָהסט אוּנטערן בּוֹים אוּן צוּמיִשט אוּן בּעְצוֹיבּעֶרט,
אוּן װײַסט ניִט װאָס האַפּעָן , װאָס שליַנגעָן אַ פֿריְהעֶר
--.11 --
קאַהשען, | י
אי שיש האי שאר ר רעל , יע קר עי יי
אַ קאַרש צוּ אַ הײַסינקען בּליִק .
שליִנגסט קאַרשעֶן אוּן שטיקסט זיך פֿון יוּנגעֶן געֶלעֶֿטעָר ,
דוּ לאַכֿסט אֶהן אַ ציַעל, אֶהן אַ סבּה, אֶהן װיַלעָן,
עָם בּליָהט דעָר געֶלעָפּטעֶר, װיַ קװאַל-װאַסעָר שלאָגט עֶר
אוּן רוֹישט וי די בּלעְטעֶר פֿון נאָרטעֶן יא
אוּן ס'לאַכֿעָן די היִמלעֶן אוּן ס'לאַבֿט גאָט אַלײַן ---
דֹעֶר גרײַז אַלטעָר גאָט פֿוּן רי װײַסיַנקע װאָלקעֶנם:
חאַחאַ:האַ-חאַ ., אוּן עֶס עֶנטפֿעָרעָן מעֶדלעֶך ;
חאַ-האַיחאַיװאַ,,,. אוּן אַ האָנעָל אַ דוֹיטעָר,
אַ װײַסעֶר , אַ שמעֲקעֲנרעֶר האָנעָל אוּן קאַרשעָן ,
עֶר מעֶנצעֶלט אוּן פּוֹיקט אין די גראָז װי אוֹיף סאַטעָט --
אָ, קאַרשעָן , א קאַרשעֶן ! |
אוֹי , בּחוּר װאָס מרוימטמוּ ! אוּן דאָ שפּרינגט אַ מעֲרעֶל
אַראָפּ פֿון אַ בּוֹים װי אַ יוּנגיִנקְעָ סעָרנץ !
וי װײַס איָו ראָס פֿיִטעָל װאָס טוּקט זיך אין גראָן
וי זיִם איו דעָר רוֹיש פֿון רי מעַרעָלְשעָ פֿאַלרען;
אוּן דוּ טוּז נאָך איָהר, אוּן דוּ לױפֿסט זי נאָך חאַמּעָן ,
דוּ יאָגסט זי נאָך כּלומר'שט אוּן מײַנסט מיט אַניאמת ;
צוּמראָמעֲנעֶר וועָרמוּט פֿעֶרשּוֹר'ש דֹעָם מוֹח ,
צורײַצט מיט זײַן בּיְטעֶרעֶן דופֿט רי געֶפֿיִהלעֶן,
דוּ טרעֶטסט מאַרגאַריַטקעָם ; דוּ שפּרינגסט איבּעֶר ראָזעָן, -
װאָס אַרט דיך 1 פֿאָראוֹיט לוױפֿט דײַן טעֲרעָל , דײַן מעֲרעָל
איָהר קעֲרפּעֶר איָז פֿרישעָר פֿון כּלוּמעֶן יי
מיִט ליִפּעָן בּעָנאָסעֶן מיַט קאַרשעֶן בּלוּט לאַכֿסט הו /
. ,שטעָה ועָהליִנקץָ, קלײַנע", אוּן בּעָמסט זו איַן האַרצען }
--- לוֹיף טעֶר , לוֹיף װײַטעֶר י.י
עָם קלאַפּען : העֶרצעֶר , אַרוּם װעָרט אַלץ שטילעֶר
דוּ בּיִמט שוֹין דעָר יעָנעֶר אוּן זי איָז אַנאַועָל,
ז, שניאנר,
א רער עאל ער עארשל/לשרייא יט יי יי יי 0550 יט טע טי
אַ גאַזעֶל מיט גרוֹיסץַ צוּשראָקעֶנץ אוֹיגעֶן;
פֿעָרמרײַבּסט זי אין װײַטץָ אוּן קיהלץ אַלעַעֶן,
אוּן לאַנגזאַטעֶר לוֹיפֿט זי, װעָרט מיַעדעֶר אוּן מיִערעֶר..,
אײַן שפּרונג---אוּן דוּ חאַפּסט זי. עָם הוֹיבּט זיִך איָהר בּוּזעֶן
אוּן שפּיעלט מיִט די װײַֿץ בּאַטיִסטעֲנץ פֿאַלרעָן. --
עָם שמעָקט פֿון דײַן ליִעבּסטעָר מיִט קאַרשען אוּן יוּנעֲנֵר ,
מיִט טריף-װאַקם פֿון צװײַגעָן אוּן װאַריִטעָן קעֶרפּעֶר --
פֿון קריכֿעָן אוֹיף בּוֹימעֶר אוּן לוֹיפֿעֶן אי
אַרוּם שטעֲהעָן טאָפּאָלען --- די שוֹמרים פֿון { גאָרטעָן --
וי כּהנים:נדוֹלים אין גרינץ טליתים,
די צװײַגעֶן נעֶשפּיִצְט און נעֶשטרעֶקט צוּ דעָם היִמעָל
אוּן דוּכנ'עֶן אײַבּיַג , אוּן בּעֶטעֶן אָהן װעֶרטעָר ;
מעָהו שטראַהלעֶן דעֶם גאָרטעֶן, מעָהר שטראַהלעֶן !
אַ לײַדיג האַמאַק בַּעֶועָגְט זיִך פּאַמעָליִך
:דאָרט עֶרֹגעֶץ צװויִשעָן צװײַ אַלטץ בּעָראָועָס,
עֶר װיַעגט ניִם דעֶרװועֶכּטעָ חלוֹמוֹת דער האַמאַק,,
שטיל , קײַנעֶר זעָהט ניָט . דוּ מאַך ניִט קײַן שהיוֹת
די מאָפּאָלעָן וועֶלעֶן עֶם קײַנעָם דעָרצעָהלעָן ---
אַ קוש איַן די גלאַטע, צוּװאַרעֶמטעָ בּעֶקְלעֶךְ.
אַ קוּש אין די גרוֹיסְץָ , צושראָקעָנץ אוֹיגעֶן
װאָם זעֶנעֶן פֿיִעל שװאַרצעָר פֿון קאַרשען, ---
זי װעֶרט כּלוֹמר'שט בּרוֹנז און בּלאָזט אָן די ליִפּלעֶך,
אוּן ס'לײַגט זיַך אַ קנײַטשעל פֿון קינדעָר-עקשנות
צוויִשעֶן די קיַנרעָרשע בּרעֶמעָן ,
דוּ חאַפּסט זי אַרוּם און דוּ מאַכֿסט זיַך ניט װויִמען ;
אַ קוש איַן דאָס בּרוֹנזדיג מײַלעכֿעָל, איַן העָלועֶל,
אַ קוש דאָרט צויִשען די צעָפּ, די געֲריִבֿטץ,
דאָרט איז אַזוֹי װאַריִם , דאָרט אין אַזוֹי מילר
-- 192 --
קאַדשען.
וי אוּנטעֶר אַ טײַבּעֶלשעַר פֿליעגעַל יי
אוּן לאָזט זי דאַן אפ , זי איַז מיעד, זי איָז דורשט:ג,
דוּ קוקסט אָנאַזײַט אַזוֹי תמימות'דיג-רוּהיָג
אוּן זעָהסט נאָר אַ קלײַגינקעֶן , גליִהעֶנדעֶן אוֹיעֶר,
פֿעָרבּײַסט דאַן די קישען מיִט זאַפֿטינץ קאַרשעָן
אָ, זיִם זעָנעָ קאַרשעַן , געָשמאַק זעָנעֶן קאַרשעֶן ,
אַ וועָלט פֿול מיִט קאַרשעָן.
= 194
שׁבַטמַאמִיוֶוען
+
װייסיבּלאָה ,
די עֶרד איַן װײַם, דֹעֶר היִמעָל---בּלאָה,
אוּן אין דאָס װײַסקײַט שפאַנט אַ טענש,
אַ קלײַנעָד , שװאַרצעָר מעָנש,
אוּן דאָס בּין איך ,
איִך שפּאַן פּאַמעָליך -- צײַט איַן דאָ;
אי דאָ אי דאָרט איז װײַס אוּן בּלאָה,
דעֶר װײַכֿעֶר שנײַ פֿעָרשרײַבּט די טריט ;
איך געָה !
איִך עֶָם דאָס װײַסקײַט, שלינג אוּן שלונג,
איִך טריַנק װײ װײַן דֹעָם כּלאָהעָן רוֹים }
אָ! בּלאָהעָר, קאַלטעָר , װײַן --
פֿעָר שכּוֹר מיך !
נאָר נײַן, מײַן קאָפּ איַן שלאַנק אוּן שטײַף ;
עֶר מאַכֿט נאָר לוֹיטעָרעֶר דאָס אוֹינ,
עֶר מאַכֿט נאָר פֿריִשעָר דעָם געָדאַנק,---
עָר הוַמעָלװײַן. -
-- 198 --
שבמ-משטיווען,
אוּן נעָם איַך לופֿעָן װײַם איַך ניִם
וואוּ מזרח, מערב, רעֶכֿטס אוּן ליִנקם,
צו. א יָךְ יאָג נאָך, צוּ יאָנט מעָן מיַך,
צוּ לוֹיף אוך האַפּעָן זיַך אַלײַן --
איִן װײַסעָן סטעָם ,,,
איך לוֹיף,,, אוּן ס'בּלײַבּט רו בּלאָהקײַט גאַנץ
אוּן אוּנבּעָריִהרט דֹעֶר װײַסעֶר גלאַנץ,
אוּן עֶרד אוּן היִמעָל --- פֿול און קלאָר,
אוּן איַך בּיִן שװאַרץ ,
זײַ בּײַדע בּלײַבּעֶן רוהיג:נרוֹיס ,
אוּן קלײַן אוּן עֶלעָנד --- איך אַלױן ! ---
אַ שװאַרצעֶר פֿלעָק; װאָס שאָמעָנט אָבַּ
דֹעָם װײַסעָן פּראַבֿט ,.,
איִך קוּק אין װײַטעָן האָר;זאָנט }
אַ טאָפּאָל ריַן װי שפּינגעֶוועֶבּ,
אוּן איִבּעֶר איָהם שוועָנט הוֹיך אַראָג---
6 צװײַטעֶר פֿלעָק.
אַ צװײַטער , קלײַנעָר, שװאַרצעֶר פֿלעק,
אַ פּיִנטעָל מיִנט אין בּלאָהעָן ים --
אוֹי חבר, װאַרט ! אוֹיךְ איִך בּלײַבּ שטעָהן,
אַ שאָר, אַ שאָר די האַרטאָניעָ
יט פֿליָה אַװועָק!יי
ז, שניאור ,
1 5555 564656665565556522
בּיים פענסטער,
11
דוּרך די װײַטע , הוֹילעָ צװײַגעָן קוקט אַרוֹיס די זּן ,
װי דוּרך שװאַרצץ , קונציג:אויסגעפֿלאָבֿטעָנע װויַג עֶטעֶן ,
אוּן שמײַבֿעָלט עָמּעָם איַבּוְנעָם מיט קאַלטץ פוּמעֶר-ליִּעָן ,
אוּן רוֹיטעָ , געָלבּץָ, פֿיאָלעָטע פֿלעָקעָן בּײַטעָן זיך אוּן שוועֶנעָן
אוֹיף די װײַסעָ דעָכֿעֶר ,
עָם בּרוֹיזט זיִך שמאָלץ אַ רוֹיךְ, אַ שלאַנקעֶר , גראָהעָר רוֹיך---
אוּן הוֹיבּט זיַך לאַנגזאַם, לאַנמאַם, אוֹי, ועֶר קען דאָס װיִסעֶן 3
אפֿשר געָהט עֶר גלײַך צו גאָט אַלײַן ---
צוּ גאָט אַלײַן ,
איָהם---בּעֶגריִסעֶן מיִט זײַן אוֹיסנעֶשנעָמעֶר עָרֹד,
צֶם צונדט זיך אָן דעֶר אָריאָן, רעֶר אַלטעֶר , קלוּגעֶר שטעֶרעֶן
! אוּן װיִנקט אוּן שיט מיִט זײַנע אײַבּוגינײַעַ קונצען :
אָש װעָרט עֶר אַ סאַפֿיַר , אָט װעָרט עֶר אַ טאָפּאַו,
אוַן בּליִק אַ דיַטעָנט, אַ גריַנעָר, פֿינקלעָנדעֶר שמאַראַנר,
אוּן איַן אַ רגע -- אַרוכּין,
דעֶר טעֶלעָגוֹאֵף װעָרט גראָה פֿון פֿראָסט אוּן זײַנעַ דר אָטעֶן
צוִהעֶן זיַך אַװעָק, דעֶרטריִנקעַן זיך אין שאָטעָן ---
אוּן בּלײַבּעָן דאָרט הענגעֶן איִן דעֶר לופֿטען
וי פֿעָרקיהלטץָ בּלײַבֿץ שטראַהלעֶן, ---
לאַנגעָ, דיִנעַ, בּלײַבֿץַ שמראַהלעָן.
טו, טוּ,,, װאָס איז} עָם פֿײַפֿט אַ צוג װײַטװײַט,
אוּן קאַלט אוּן שעֶן -- זײַן פֿײַפֿעָן וי דֹעֶר װיַנטעָריאָװועָמּ:
אוּן צוּגעֶפּאַסט צוּם אָװועֶנד װן אַניִקעָל-גלעָקעָל
צוּם אָרקעֶסטעָר ,
=- 194 זי
שמט.מאָטיווען,
,, אַ סטרוגע צוַטעָרט שטול, אוּן ס'טרילט אַרוֹים פּאַמעָליִך
דעֶר אַלטעָר, ליַעבּעֶר , מאָנאָטאָנעָר ניגוּן , |
רֹעָר װיִנטער אָװעֲנר-ניגוּן ,
עָר טריפֿט פֿון היִמעָל, פֿון בּעֶשׁנעֶמעָ רעָכֿעָר ,
פֿון װײַטץ, דאַרץ בּוֹימ'לעֶך, פֿון דֹעָם פֿליָה פֿון ראָבּעָן :
מעֶן קעֶן איָהם העֶרעֶן, העָרעֶן מיט די אֹינעָן, --
מעֶן קעֶן איָהם פֿיִהלעֶן, כ;ה 'עֶן מיִט די לאָקען
אוּן קײַנמאָל ניִט געָרעֶנקעָן, |
עָר קיִהלט דאָם הײַסע בּלוּט דֹעֶר װיַנטעֶר אָװעֲנר-ניגוּן,
עֶר בּוֹיגט דֹעֶם קאָפּ מיִט זײַנעָ לײַבֿטץ, קאַלטע טעֲנעָר,
אוּן װי שטיקלעָך פֿראָסט אין פֿעָנסטעֶר --- פֿינקלען שטוּם
| אין מוֹח
קליינעָ, קאַלטיַנקץ געָדאַנקען+.
וצ רײַך דער װײַסעָר-טוױט, װי אָריִם איז דאָס לעָבּעָן,
אוּן מיָר וי בּעֶטלעֶר קְלוֹיבּעֶן אוֹיף די בּרעֶקְלעֶך ,
אוּן פֿול רי טאָרבּעָם פּיצלעָך בּרעָקלעֶך שעַנהײַט,
אוּן דאָם איַז קראַפֿט אוּן ציַעל, אוּן דאָס איָז רײַבֿטהוּם 1,,,
אוּן אײַז---ד! בּרויטעָ עָרר, אוּן שמאָל---דעָר בּלאָהעֶר היטעָל!
-- 108 --
םס צענעם
אין צוויי אקטען .
פֶערְוָאנֶען:
פרומט רי הויפֿץ, די ,געל:הנּיתמע"ו
שרהלע, נײַנצעָהן יאָהר,
הודה, 26 יאָהר,
היים אַ לאָבּום, 21 יאָהר,
מייטע.
רוושע,
פריינע.
מאניע.
ארפיימער פון פאבריק 6
צוויי יונגלעך. -
פארמיינעדער .
דער דתן, װלאַדיִמיִר סעָנאַל (װעְלוועֶל).
דיי בלה } לידאַ,
מחוחנים אִין צילינדעֶרם אוּן מחוּתּנתשעָם אִין װײַטעָן.
א קאפ פון אמחותנתטע,
אֹ קוֹל; פֿוּן זאָל אַרוֹיס ,
ייס 042322ססיײפובן
ערשטער אקם,
די צייט ; די לעצמע . אָנהױיב הערבסט),
אַ געבּעֶלדיְגער אָבֿענד, אַ טײֵל פֿון אַ בּרײטליפֿעַר גאָס
מיט גלײַכֿע שטײַנעָרֹנֹעַ = טראָטואַרעָן, די שֶטליֿץ גאַ
לאַמטעֲרנעָם, װאָם בְּרֹעֶנעֶן דאָ אוּן דאָרטעָן, זעָהעֶן אוֹים
אִין נעָבּעָל, װי געָלְעַ געֶשׁוואלעָנעָ פֿלעַקעָן, אויפֿין עֶר.
שטען פּלאַן רעָכטם : אַ דרײַשטאָקונץָ װײַסעָ הוֹיז מיט אַ שע.
נֹעֶם בּרײַט:פֿונאַנדעֶרגעֶעֶפֿעָנטעֶן אַײיננאַנג, עָם זְעָהט זיף
אַנ'עֶק פֿון אַטאַרמאָרנעֶר טרֹעֶפּ מיט אַפּלוּשעָנעֶר פאַרעֲנץ,
דֹעֶר מיִטעֶלסטעֶר שטאָק פֿון דֹעָם הוֹיז אִיז מיט גרוֹיטעַ
פֿענסטעַר, מיַט אַ בּרײַטעָן באַלקאָן אוּן מיִט אַ נלעזערנער
מיר, צום בּאַלקאָן אִיז צוג עֶשׁלאָנעֶן אַ שיֵלט מיט גרוֹיסע
בּעניִלְטע בוכשטאַבּעָן : ,זאָל אִימאַליעָ", די פֿעַנסטעָר און
די גלעזעינע טיר פֿון בּאַלקאָן זעָנעֶן פֿעָרהאַנגען מיט דוּרפֿ;
זיפֿטיגע געֶשטריִקְטעָ, װײַסעָ פֿאָרהאַנגעָן { אוּן זעָנעֶן שמאַרק
בּעלוֹיכֿטען מיַט בּלוֹיליכֿעֶן גאַן פֿון ליוסטרעָם ,
אוֹיף דעֶר ליִנקער זײַט גאַס --- אַ פֿיער:שטאָקיָגעֶר אַלטעֶר
מוֹיעֶר { = עֶרטעֶרװײַן מיט הַעָלעָ פֿלעקען פֿן אָבּנעֶפֿאַלענע
שטירעָכץ , אוּנטעֶן אַשׁמוּציְג עֶר, נידעֶריִנעֶר מוֹיער מיט אַגרוֹ,
סֹעֶן, היִלצעֶרנעֶם העֲנטיל פֿון אַגלעָקִיֵל מיט אַנאָפֿעָנעם
רוּנדעֶן טיַרעָל, װאָם זעָהט אוֹים, װי אַ לאָך פֿון אַקאַנוּרֹע,
װײַטעֶר א בּיטעֶל -- אַפּאַראַדנֹעַ טיר , = פֿעָרמאַפֿט, דער
צװײַטעֶר שטאָק קומט אוֹים פּונקט אַנטקעֲנעָן ,זאָל אִיטאַליעָי,
אִיבֹּשֶר אַלעַ פּעֶנסְטעֶר פֿון דֹעָם דאָזיִגעֶן שמאָק זעֶנעֶן אַראָבּ.
געָלאָזען געָריכטע, פּאַסקעָנעָ שטאָרעָם , װאָס זעָנעֶן חשרייג,, ,
202 ?; שניאור
נאָר ס'אִיז קענטוג דורך זײַ, אַז אִינולַניג בּרעֶנט פֿײַעַר, רי
נאַנצע שורה פֿעָנסטער פֿון רריָטעָן שטאָק זַעֲנעֶן פֿינסטער ,
נאָך דֹעָם ראָוגעֶן ליַנקען מוֹיעֶר מײַלט זף אָב אָן אַזײַט
אַ פֿנסטעָרץ , שמאָלע געֶטעֶלֹעָ, װעֶר עֶס געָהט אִין אֵיהר
אַרײַן אוּן אַרוֹיס, װעֶרט אַרגע יבל ויפֿטעֶן מיִט אַ געֶלעֶן שײַן
פֿון דעֶר נאָהנטעָר גאַזלאַמטעָרנע,
מיט עֶטליכֿע הײַזעֶר װײַטער, צװויִשעַן ברע מטראָטואַרעֶן , אִיז
צוּ בַּעֶמעֶרקְעֶן ניַט=רײַטליפֿץ, שװאַרצע סילוּעטעֶן פֿון קופּעִם
שמיינעֶר אוּן זאַמד, אִכבּעֶר זײַ אַ זאַסטאַװע פֿון בּרעֶטעֶר ,
אַ שטאַנג מיִם אַרוֹיטעָר לאַמטעֶרנעַ, װאָס װיָגט זיך און
װיַנקט : אַ צײַכֿעָן די פֿוהרלײַט, אַן מעֶן קעֶן ניִט אַריִבּעֶר.
פֿאָהרעֶן, בּאַלד נאָף דעָם װעֶרט די גאַם אִבּעֶרנעֶשׁניִטען
אִין רֹעֶר בּרײִט מיט נאָך אַגאַם, װאָס זעָהט זיף קוֹים, קוֹים ,
אִין נעֲבֹּעָל, פֿון דאָרטעָן גרײַפֿט נאָר 6אַ געֲרוֹישׁ פֿון
פֿוהרעֶן, אוּן פֿײַעֶרלעָךָ לוֹיפֿעַן דוּדך אַ היַן אוּן צוּריִק,
(אִין דֹעָם בּעֶלוֹיפֿטעָנעָם ,זאָל אִיטאַליעָ* בּעֲוועֶנעֶן זיך שאָ
מטעֶנם אִין װײַטעֶן, פֿון דֹעָר שׁמאָלעֶר געֶסעֲלֹעָ געָהעֶן אַרוֹיס
אַ פּאָר מעֶנשְׁעָן און, מאַפֿעַנדיג מיט רי העֲנֹר, געֶהעֶן װ
אַװעָק אִין דֹעֶר טּיעף סצעֲנעָ אוּן װעֶרעֶן פֿעָרשװאוּנדעֶן,
היַנטעֶר דֹעֶר זאַסטאװע דעֶרהעֶרט זיף אַ געֲרוֹישׁ פֿון אקאַראָט;
,טפּררו ;,, ," בּאַלר נאָף רֹעָם גרײפֿט אַגעלעֶפטעֶר פֿון
מאַנסבּיַל אוּן אַ ניִש:צופֿריערעֶנעַ = קװיטשערײַ פֿון װײַבּעֶר,
אַ קוּפּקעלע מחותנים בּעװײַזעֶן זיך אוֹיף דֹעָם רַעֶפֿטעַן טראָ:
טואַר אוּן נעָהעֶן צום װײַסעֶן מוֹיעֶר, צװײ יונגלעֶך לפע
פֿאָרויס, װי די בּאָקען),
31עֶר יונגעָל: (קוקט זַך אַרום) 5::5י, זי ועֶנעֶן
נאָך נימאָ! |
עָר יוּננעֶל: נעָה,,, דוּ האָסט מיף אוםנעָנאַרט,
1 עָר יוּנגעל: װי אִיף בּין אַאִיד,,, דוּ װעָסט וֹעָהן
שפּעטער --- אוֹי,, װעֶלעֶן מיר פֿײַפֿעָן !
1 עֶר מחוּתן: רפֿעָרט אַ סינאַר) דאָס אִיז אַ הקרמה
צוּ אַ אִיריִשְׁעֶר חתונה (צוּ זײַן דאַמע) פֿײַפֿט, אַג
1 עָ מחוּתּנת'טעַ: שדים װײַסען ! גראַד הײַנט אִיז זײַ
אײינגעָפֿאַלען פֿערריכֿטען דאָ דעָם בּרוק (בּעֶקוקט די שי מיִט נרוֹים
צער), פֿעָרשפּריִצ.., |
טעֶר מחותן: מאַדאַט, זײַ האָכען זיִף דעֶרװאוסט, אַן
אֵיהר װעֶט הײַנט קוֹיפֿעָן װײַסע שיכֿלעֶך, |
ער מחותן לאַכֿט פֿעט): נישׂיקשה,,. די טעֲנץ
וועֶלעֶן אל אָב גלאַט, װי אוֹיף פּוטעֶר , פֿע:כֿעָ:פֿע,,, װי געָהט עֶס
דאָרטען צוּ: ,וֹשעַ װאו פרי", כֿעָ:כֿץ יי,
1 טע מחותּנת'טעָ (בּרוֹנויליף)! אַ געלעֶפֿטעָר,. ,
2 טעֶר מחוּתן פֿעַררײַטט דֹעָם קאָפּ צום זאַל): אַ פּנים,
נאָך פֿריָה, ---
3 עָר מחוּתּן: װיושע, אַז עֶס שטעָהט, אַז די חופּה
װועֶט זײַן אַכֿט, מסתּמא װעֶט זי זײַן אֵי"ה אַרום צעָהן , |
2 עֶר יונגעֶל: מאַמעַ, זעֶָהסט? (װײַוט אוֹיף דעם
פֿינסטערעֶן שטאָק, װו אָס עֶנטקעֶגעֶן) דאָ אִיז אוּנזעֶר חדר, מאַמע,
דו ועֶזסט + מאַמע,
2עָ מחוּתגת'טע: גוט אִיז מיר, נוּם (בַּעֶקוּקְט דֹעֶם
שׁליף) אַיאַי! הײַנט װאָם װעֶט נאָך זײַן, אַז מען װעֶט געָהן
צוּריִק }
עָר מחוּתּן: חתן:נלה װעלעֶן װעֶרעֶן מאַן אוּן װײַבּ,
דעֶרװײַל געָהם אַרײַן , |
(נעֶהעֶן אַרײַן פּאָרװײַז אִין אַיינגאַנג און הוֹיבּעֶן זיף לאַננזאַם
אויף דיי מאַרטאָרנע טרעֶפּ),
מײ טעָ, (בּוֹינט זיך אֵיין און געָהט אַרוֹים פֿון ניִדעָריִגע
טוֹיעֶר, װאָס צוּם ליִנקעֶן מוֹיעֶר, אָנגעֶטאָן אִין לײַפֿטע קליַדעֶר
מיט א שׁװעֲרעֶר פֿאַטשױלץ, געריבֿט אָנגעפּודעֶרט): דֹעֶר װיִענעֶר
בּראָך זאָל זי אַװעקלעֶנעֶן, סאִיו נאָך ניִשטאָ קײַן אַכֿט, און זי
מרײַבט שׁוֹין אוֹיפֿץ נאָס,
רוושׁעַ (געָהט אַרוֹיס נאָף אֵיהר): װאָס:? איחר אִיז דעֶן
קאַלט 3 אִיחר פֿוַעֲנעֶר פֿוטעֶר מיט'ן קאָטשיקאָװעָן קאָלנעֶר האָט זי
שׁוֹין געֶהיִיסעֶן אויסלופֿטערן ,,, ס'חיינגט שׁוֹין גרײַם אִין שאַפֿט
(קוקט אוֹיף דער בּעלויפֿטענעם חתונהזאַל) אַהאַ,,, װײַטעָר..,
מי טע (קוקט אוֹיך): אָט בּאַלד װעָם זיף שׁוֹין דאָרטען
אָנהוֹיבַּעֶן , |הוֹידעֶט אִיראַניִשׁ מיטין קעֶרפּעי) הענטע:טעיטע-טע..,
ס'קעָהרט מיַר שׁוֹין רי נאַל, אַלֹעָ נאַֿט, אַלֹעַ נאַפֿטו.,
204 | שניאור
רוּושְׁעֶן געַלְטעֶלעַ אִיז בּײַ לײַטען געֲנוֹג.,,
מײַטעַ: די נאַרישע כּלוֹת,,, קוּצעָנִיו-מוּצעֲניו,,, פּשׁש,,,
זײַעֶרעָ חתנים'לעֶף (געָהט אוּם) זעָהסט 4 (װײַזט אוֹיף דֹעֶר רוֹיטעֶר.
לאַמטעָרנע אִין דעָר טיעף סצעֶנעָ) . דאָרטעָן מעָג מען, -
רוושע: יעָ, דאָרטען האָט מעָן בּײַטאָג פֿעֲרריפֿט רֹעָם
בּרוֹק, װאָסי? |
מײַטעַ: אַז בּײַ אוז אִין פֿעַנסטער אִיז געֲהאַנגען אַזאַ
לאַמטעֶרנעַ, האָט זײַ דאָרטען ניִשט געֲלוֹינט (גיִט אַ װיַנק צו רעִם
חתונה=אַל), נישט אָנג עֶשטאַנעֶן. ,פֿעטעֶרם", מעֶן קעֶן אַייךְיי.
רוּוֹשׁעַ: אַ --
מײַ ט עָ: א פֿריהעֶר האָבּעֶן אַלֹעָ אַזוֹי אוֹיךְ געָוואוּסט, , , אוּן
יעֶצט פֿריָהר, װיַ אַ הוּנד אויף דער גאַס,., זוף זײ,,
רוּזשׁעָ (מיט אַזפֿץ)! יאָ, | |
מײַט עָ: חנּלל , אַגעָװאַלד, ,, רֹעֶר רושאָנצעָ אִיז געָקומעֶן
צו לויפֿעֶן: אַי--אַי--אַי,., עֶס פּאַסט זײַ ניִט,,, עִם שאַדט װײ
צום געֶשׁעֶפֿט.., די מחוחנים קריַמען זיִך,... עֶר װעָט דעָרלאַנגעֶן
דעָם פּאָליצמײַמטער, װעָט עֶר דעֲרלאַנגעָן... (גיפֿטיג די
מחויתּ:נים, -- | |
רוּוֹשׁעַ: או װעֶר װאָלט זײַ דאַן געָהעֶרט, אוֹיבּ פֿרומע
װאָלט געָהאַט פּאַפּוַרעָן | |
מײַטֶעַ: אַז רי בֹּאֶבֹּעָ װאָלט נעָהאַט רַעֶדלעָך.,. מען
װײַסט, --
רוזשׁעַ: או אַו זײַ װאָלטעֶן מאַקע דערלאַנגט?
שׁר ה ילע (נעָהט אַרוֹיס פֿון טוֹיעֶר אָנגעֶטאָן אִין אַ שׁוואַ"=
צעַן ושאַקעֲטעָל, אַ יוּנגעֶר שטילעֶר פ נימיל , אַ װײַכער קוֹל); צאַלע עָם
פֿאַבּריִק האָט שׁוֹין געָפֿײפֿט ?
ם יי ט עֵ (בּײַז) 1 אִיף האָבּ ניִשט געֶהעֶרט,
רוּזשׁעַ (מײַטעָן צום טאָן) 1 ס'אִיז נאָך נישטאָ קײַן אַפֿט,
שר ח"ל עָ (פֿעָרשעָמט) : אִיך פֿרעָג דאָך מעָהר ניִט , |
מײ טע (קרימט אִיבּעֶר) ; : פֿרעַנט דאָך מעֲָהר ניִט,,, זי
דאָט שׁוֹין אויף קײַן צײַט ניִט, דײַן חייט'קע װעֶט צו דיר אַזֹי
אוֹיף טרעֶפֿען, האָכּ נישט מוֹרא, --
שרו ה'לע; וֹעֶר זוּכֿט אִיֹהם 4 אַז די ,הוֹיפֿץ גנבֿישע?* װיַף
אַזוֹי, עֶס פּורקעָם אֵיהר. װאָס, זאָגט זי, זיִצטו 4 דו האָסט דאָך
גל ץצנקינער 205
שׁוֹין אָכּגענעֶסעֶן, ,., אִיך בּין ניט שולריג -- דו בּיִמט, זאָנט ו,,,
{פֿעַרפֿאַפּט זיךף),
רוּזשׁעַ: װאָס זאָנט ז+--
מּײַטץ: (ניַפֿטינ) נו, נו װײַמעָר,,, דו בּיוט, זאָנט וי
ניט גלײַך צוּ מײמען אוּן צוּ רוּושׁעֶן אוּן צוּ קרוֹינעֶן,.., אוראי,
{(געחט אום מיִם רוּזשׁעֶן פֿאַױבּײַ טויעֶר) מיט אַ יאָהר צװײ צוריק
האָט זי טיִר דאָס זַעלבּץ גע'טענה'ט,,, אֶלעַ יאָהר קרוגט זי ויף
אִיחר ,יוננע", מיט װעֶמעֶן זי שטעפֿט אַלעָמעֶן...
רודשעָ: שטעכעניש אֵיהר,
מײַטעַ: (צו שרה'לען) אִין ניכַּעַן װועֶט זי דיך אויף אָנהוֹי.
בּעֶן שטעכֿעַן,.,, אִין גיכעֶן װעֶסטוּ אוֹיך װעֶרעֶן ניִט גלײַך.י.
אִין גיכֿעָן (לאַכֿט דעֶרשׁטיִקט),
רוּזשׁע: (אומגעהענדיג מיט מײַטעַן, שטילעָרהײַט) לאָז זי א
אַ רחמנות , , , אַך, בּיסטוּ אַ בּיוזע, |
מײַטע: װי געפֿעָלט דיַר} אַזשאַקעטל האָט ײ דאָף
(קרימט אִיבּעֶר) אַ רחגנות,,, (געָהט אום צערײצט) קאַלט, אַו
די כֿאָלירע , |
שרה'ל עַ: (שטעַהט געֶבּעֶן טויעֶר אוּן קוקט דאָרשמיג צוּ
דֹעָם בּעֲלוֹיכֿטעָנעָם חתונהמאַל) נאָך אַװֹי װעֲניג געֶסט.-- (צוּ
מײַטען אוּן רוזשען) אִיך װאָלט בּײַ אײף געװאָלט פֿרענען -- אִידף
זֹעֶנט דאָף פֿריְהעָר אַרוֹיס-- ריַ בּלה אִין שׁוֹין געָקוּמעָן אִין
אַ פֿאַעַטאָן ! |
מ ײַ טע ; פֿװויַם ניט ,
רוושץ: סאִיז ניט אונועֶר עֶסק, שרח'ילע,
שרה'לעַ: (מיט פֿעֶרדרום) קײנמאָל ועָה אִיךְ ניִט, װי
עֶס הוֹיבּעֶן זיך אָן רי טענץ, --
אַדוּר 5ג עה עֶר (כבּעֶװוײַוט זיִך אוֹיף דֹעָם לינקעַן טראָטואַר
און קנײַפּט זיף דאָס כעֲרדיל) דֹעֶר רוח װײַסט, װי אַזֹי אִיך
האָב געָמאַכֿט אַ טעות,,, געֶשעֶפֿטעֶן, --- אוּן עֶר.,,
מ יי ט עַ (פֿערלופֿט אֵיהם אַנטקעֶגעֶן אוּן װיַנקט) יוּנגעֶר מאַן!
רוּושעַ (נאָך אֵיהר) פּאַני, פּאַני 6
ד עֶר דוּר5נ עָהעֶר: חאַ 1 (קוקט זײַ אָן) װאָגאָס 1 אַ װעַק
צוּ אַלדן שװאַרץ,., (פֿעָרקיר עֶוועֶט זיף אוּן װעָרט פֿעָרשװאוּנרעֶן
אִין געֶסעֶלעָ) .
06 { שניאור
8 2 54 אידרימסרן אלפר ירוי שיר = + = 0 446 == 415 ללה + *- 7
יי אי א א אי אי יי רא יי
מײַטעַ: (הוֹיך אויפֿץ קוֹל) נעָה אַלײַן צוּ אַלדי שװאַרץ
| ואָהר ,,, װאַריאָט - | |
רוּזשׁע: איך מיר אַ שײַנהאָץ ! |
מײטע: נוּ, אָט בּין אִיך אַבּיַוֹעֵיי. װאָס בּילט ער זיך?
רוּזשׁץע: אַ חונד,
שר ה'לעַ: אִיךְ קעָן אִיהם, עֶר אִיו אַ בּוכהאַלטעֶר ,.. דאָ
ניט װײַט,,, עֶר האָט געָמוּוט פֿאַפּעֶן אַנ'עליח פֿון ,אַלטעֶן",
מײ ט עַ (מיט אַ שמײַפֿעָלע); אַז דוּ קענסט אִיהם, פֿאַר װאָם
האָסטוּ אֵיהם ניט פֿעַררופֿען !
שר ה"ל עָ: נײַן,, אַז אִיך --- װאָס װיָלט אִיהר.י,
(רוושע אוּן מײַטע העָרעֶן זי ניִט און געָהעֶן אַ כּיסעֶל אַרוֹיף
ינאַס, שרח'לע פֿעָרקוּקט זיף אוֹיף דֹעָם חתונה:זאל, אַ כּאֶר דורפֿ;
נַעֲהעֶר קוּמעֶן אָן פֿון רַעכטעָן טראָמוּאַר אוּן געַהעֶן אַריִגּעֶר די
בּרייִט נאַם),
רוּזשע (לאָזט זיִף געָהן צוריק): פּאַני -- פּאַנאָװֹעַ... (רי
דוּרפֿגעֲהעֶר לאַכֿעָן און געָהעֶן אַרײַן אִין געֶמעֶלע),
מיַטעִ (קוקט זײַ נאָל מיט שנאָה) אִין דֹעָר עֶרד מיִם די
רוּושׁע (גרוֹילט) קאַ---אַלט,
מײ ט עָ (כֿאַפּט זיך פֿאַר'ץ קאָפֿ, קרעֶפצט אָב)
רוּושׁעַ: װאָס? שׁוֹין װיָדעֶר אַ מיגרעֶן ?
מײַמע פֿעררײַסט דֹעָם קאָפּ צוּם פנ סטערעֶן, + דריטען
שטאָק) ; ; די חררשיונגלעף זַענעָן זיך שוין צואַנגעָן.. אִט
בײַ גאַפֿט --- יאָ, |
רוזשע (שׁלעָפּט די טיר): די פּאַראַדנעָ מיר אִין שי
אוֹיך פֿעָרמאַכֿט, |
מײַטעָ: אַַקלאָג צו זײ, װאָס זי זײַ גיִבּעֶן אָן אַ מאָג, אַרוף
רי מרעָפּ אוּן אַראָבּ די טרעֶפּ, אַראָבּ אוּן אַרוֹיף, ,, אַ קלאַפּעָרײַ,
אַ טאַראַראַם, װי מיט העָק אִין מוֹח, װי מיט העֶק.,. מעָן קעֶן
טיט אַנ'אוֹיג ניַט צוּ מאַפֿעַן, נאָך װעֲניַג די נאַכֿט,י,
רוזשׁעָ: װאָסי+ זײַ שלאָפֿעַן זיַך דעֶן ניַט אוֹים?
מ וי מע טאָמעֶר װעָניָג, האָבּעָן זײַ נאָך אָנגעָקויפֿט אַזעֶלכֿעֶנעַ
פֿײַפֿעָלעָך , אַ פֿײַפֿעָרײַ, האָבּ אִיך זיך צוּ . זײַ אַרוֹיסגעֶגנבש, אַז
פֿרומקעָלע זאָל זעָהן, אוּ ן געֶבּעטעֶך זיך. אינעָ ושע ן ײַ,
געגענאיבער 07
אַ בּוהײַ מיִט בֹּאַקְעֲנעֶם, האָט זײַ עָפּיִם אַ שׁעֶפּטשׁ געָמאָן,,, אוּן
אַלע האָבּעֶן מיַך אַוֹי געֲנוּמעֶן אָנקוּקֶעָן, װי עָפֹעָם אַחיה;
,טאַקֶע + מְאַמְץָ?" אַ מכּח זײַ , און עָפֹּיִם האָבּעָן זײ געקראָנעֶן
אַ פּאַסקּוּדנעָם װאָרט, האָראָו ,,, װאָראָך . דֹעֶר רוח װײַסט זײַ,
רוושׁעָ: הײַנטיגעָ קיִנדעֲרלעֶךְ זעֶנעֶן נאָך בֹּעֶסעֶר פֿון די
גרוֹיטע,
מײַטעַ: העֶרסט דאָך, אוּן דֹעֶר עֶלטעָרעֶר בּוהײַ מאַפֿט צוּ -
זי ,װאָס שװײַגט אִיהר, חברה? פּײַפֿט!,,,? אוּן ס'האָט זיף
אָנגעהוֹיבּעֶן אַזאַ פּײַפֿעָרײַ, אַז,,,. די גרוֹיסץ מנפֿה האָט זַ
געֶקעֲנט אַוועֶקלעַגעֶן ...
שר ה*לעַ (מיַט פֿעָריחלומישע אוֹיגעֶן) : רוזשע, אוֹיף אֵין
רגע'לע... רוּ זעָהסט דאָרטעֶן אִין זאָל אַ חוֹיכֿעָ מאַראַם--אַ -- אַז
אִין װײַמעֶן
רוּזשׁעַ: װאו?
שר ה'לע: אָט,,, מיט אַ סיווען געֶגרײַזעֶלְטעֶן | קאָּ -=
מײַטץע: נון
שר ה'לע: אִיף רַעָכעֶן, אַז דאָס אִיז דעֶר כּלה'ם אֶרעֶר
דעם חתנ'ס מאַמע, אַ? זי סאַרװעֲרט
רוּוש עו מילאָ בּכֿן }
מײַטעַ: פֿעֶרדועָה זיף דײַן קאָפּ, (צוּ רוּושׁעֶן) װאָס
שטעָלסטוּ זיך מיט אֵיהר אָכּ? (צוּ שרה לעָן) בּאַלד װעֶט קוּמען
דײַן חבֿר'טאָרין , ,, װעָט זי דיַר אַלץ דעָרצעָהלעָן.,, זי אִיז דאָך
עַפַּיִם אַג עֶלעָרעֶנְטעַ, און שרײַבּט אַמעֶריִקאַנעֶר אַדרעֶסעֶן'
(נעָהמט רוּזשׁעֶן אוּנטערץ אָריִם אוּן געָהט אום) עַם װיִלט זיף
אֵיהר אַפּנים זעהר שטאַרק חופה:שטעלעָן.., (לאַפֿט גיפֿטיג),
שר ה"ל עָ (גיִט אַ געָה און כֿאַפּט זײַ אָן { מיִט אַ ציטעָרדיג
קוֹל) זאָנט נאָר, װאָס זעֶנט אִיהר ,,, װאָס בֹּיִסְטוּ אוֹיף מיר
שטענריַג אִין בּעם, מײיטע 1 בּיַן אִיךְ דעָן שולדיג 1 , ,, אִיךְ װעֶל
ניִם צוּנעָהן, וװעֶן אֵיינֹעֶר װעֶט דוּרפֿגעָהן.,., אִיךְ װעֶל זיך אֶבּ-
רוּקעֶן אָן אַזײַט, װעֶן זײַ װעֶלעֶן געהן פֿון פֿאַּריִק,.., אִיך על
בּלײַבּעֶן די לעֶצטע .,., (שטיל, פֿעָרשעָמט) אִיך װיֵל ועָהן,
מעָן טאַנצט דאָרטעָן,, פֿװױיַל העֲרעָן, װי די מוויק שמיעלט .
מײַ ט עַ (קיקט זיך אִיבּעֶר יט רוזשעָן, װײַכֿעַר.): װעָר
שטערט ריר 4 כֿאָטש בּיו טאָג, |
208 ז. ש גיאור
רוֹזשׁע: נאַרעָלעְ, װעֶר לאָזט דיַך נים!
שרה'ל עַ: אַלע מאָל , אַלֹעָ מאָל שׁלעֶפּט מעֶן מיך אַװעָק.,-
פֿרוַהעֶר ,,,+ קונמאָל קומט מיר ניִשְט אוֹים צו זעָהן ראָרטעָןי, -
מײַנמאָל נִיִשׁט,,, |
מײַ טעָ: אַגליִק װעֶט ריר געֶשׁעָהן, אַז דוּ װועֶסט ועָהן,
רוושע: איך קוק גאָר ניִט אִין יַעָנעֶם זײַט, מײַנע דאנ
(אוֹיף דעָם ליִנקען טראָטואַר בּעװײַוט זיִך אַ שֹׁאָטעֶן, שרה'לע רוקט.
זיך אָבּ אָן אַזײַט), |
| מםץ (פֿעָרגעהט דעָם שאָטעֶן פֿאָראויס, צוּ רוּשׁעֶן):
אַהעֶר ! (צום שאָטעֶן) פּאַני?
רוושע ג (גאָך אִיהר) פּאַניי.
2 עֶר דוּר 5ג עָה עֶר (געָנאָלט. אִין אַ קאַפּעֲליוּשׁ, קעָהרט
זיך אָבּ פֿון זײ); אף, נײַן, פֿעָרצײַהם ו, ף ועֶרט פֿעָרשװאונרעָן
אִין דֹעֶר פֿיַנסטעָרעַר געֶסעֶלעָ), |
רוּזשׁעָ: אַנאָנשטעָנדוג עֶד יוּננעֶרמאַן ,
מײַמעָ: אַזוֹי נוּט, װי אַלע,
(פ'דעֶרהעֲרט זיך אַ שמאַרקעֶר פֿײַף פֿון אַ פֿאַבּריִק),
רוּזשׁעַ: (גיִט אַ ציִמעֶר) קוֹים מיט צרוֹת,,
מײַ ט עָ (בּעֶהאַלטעָנדיַג אִיהר פֿרײַד): די ואוֹילץ יונגעֶן
הוֹיבּעֶן שׁוֹין באַלר { אָן צוּ געָהן א |
רוּושׁעַ: קאַ---אַלט,,, פֿװאָלט שׁוֹין געָרן אִין שטוּבּ אַרײַן ,
(שװײַגט אַ װײַלע) הײַנט בּעקוּמעֶן זײ געָהאַלט }
מײַטץָ: און אַז הײַנט + אַסך בּלײַבּט אִיבּעֶר, יאָ, אָט..
אִין איין בּלוֹיזעֶן שאַל,,, אף, פֿרומקעָלע די גנבשעַ!א /
שרה'לע: (שטעָהט אִין שׁאָטעֶן פֿון מוֹיעֶר אוּן לװַענט
פֿעֶר'חלומ'ט דעָם שילט פֿון חתונה=זאַל) זאַ---אַל,,, אִיטאַ---לן---יֹעָי..
גײין ,. אִי---טאַ---לי---יאַ .,, |
רוּושְׁעָ: ,, סֹאִיו נאָף דאָ עָרנעֶר,,, עֶט , דו װײַסט דאָך..
מײַטעַ: דו מײַנסט--חוה? (קוקט זיַך אוּם, צי שרה'לע,
העָרט ניִט } שטילעָרהייד) : העֶרסטוּ,, אִיו זי מיר נמאם געװאָר'עֶן מיּט
אַיהר הוּסטעֶן, מיט אִיררֹע דאַרע ,הראַבליעָם? מיִט אֵיהר קוּקעְלֹע,,, פֿױ! -
רוּושְׁעַ: מען טאָר ניִשט זיַנדיַגעָן, נאָר אִין אָמת'ן אִין
דאָף טאַקע אַזוֹי! שלעָפֿט--און קוקט אוֹיף קײַנעָם ניִשט, אַ ופֿית
;גאָך, װאָס זי רֹעָּדט מיִט שרה'קעָן,,, שלאָפֿט ניִט אוּן רעָדט פֿאַר
געגעבאיבעו 209
זיך אוּן לאָוט דֹעָם אַנדעֶרן ניַט שלאָפֿעָן, (שװײַגט אַ װײַלע) נאָר
יט לאַנג װעָט זי ראָ בּלײַבּען ...
מײַ ט עָ: רו קלעָרסט אַזוֹי+ א אַועֶלפֿע לעַבּעֶן אַװעֶק..
רוזשעַ: נײַן, ניט דאָט,, (בּסוֹד) אִיךְ האָב געֲהעֲרֹטֿ..
אִיך האָבּ זיך צוּג עֶהעֶרט, װי פֿרוּמץ האָט געֶרעֶרט מיִט'ן , אַלטען",,,
אִיהר פֿעֶרדרוסט, װאָס זי האָט זי צוּריִקגעֲנוּמעֶן נאָֿין שפּיטאָל ,,,
מײַט עָ: אוּן אִיז געֶרעֶפֿט, שׁוֹין דרײַ געָפֿט, אַז זי האָם
- קײַן געֶסט ניט געֶבּראַפֿט,
רוושׁעָ: אַ ציִמעֶר מיט מַעֲבֹּעֶל, זאָנט זי, װעֶל אִיך אִיהר
געֶבּעֶן, דער שמאַטעָ, זאָגט זי, אַ ציָמעֶר } |
מײַ טעַ: װאָרום װאָס טוט זי דאָרטעָן? הוסט און לײַענם
כּלוֹמר'שט בּיִכּלעֶך.,, דֹעֶר גאַנצעֶר יָחום--זו אִיז אַמאָל נעוועֶן
אוֹיף מאַרשאַלקאָװסקע י,
רוּושׁעָ: ,, אוֹיבּ, זאָנט זי, זי װעֶט מיִר הײַנט װיִדעֶר קוּמען
פֿון גאם אָט אַזוֹי, װעֶל אִיךְ איהר, זאָנט זי,, |
(אַ געְרוֹישׁ, פֿון טוֹיעֶר לויפֿט אַרוֹים קרוֹינעָ, שׁלעֶפּעֶנריָג פֿאַר'ץ
האַנד מאַניעֶן .) |
מאַנִיעָ (אַ זאַטעָר, טעֶמכֹּעֶר פּניִם, געֶניצט): ,, שׁוין
געפֿײַפֿט 3 מײַטע, צאַלעָם פֿאַבּריק ,., |
מ וי ט עָ; געָפֿײַפֿט, געפֿײַֿט ,,
קרוֹינץ (צו מאַניעָן): זעהסט, דײַזשע, און דו האָסט נְעָ=
זאָגט, אַז מיָר דופֿט זיף!
שרה'לעַ (צוּ מאַניען) אוּן װאוּ אִיז חוה }
מאַניעַ: (געניִצט לאַנג און בּרעֶכֿט זיך) האַ---אַ?
קרוֹינ ע: (מיט אַגריִמאַסע) חוה פוצט זיף!., (נעהמט
מאַניעִן אוּנטעֶר'ן האַנד) קוּם זײַ נעָהן אַנטקעֶגעֶן י..
מ8נ י עָ: (װײַוט פֿויל אוֹיפֿין בּעֶלוֹיפֿטענעָם זאָל : אַ חתונה,,,
{געֶניִצט) 8 ח--תו--נה,
קרוינע: קוּם, קוּם,,,, (געְהעֶן אַרֹױף נאָם),
מײַטץ (קקט ײַ נאָך מיט האַס) עִ--- עָ.. פֿערלאָפֿען
אַ פֿריהעֶר די גראָבּע דייזשע,,, אוּן מְרוֹינרעֶלעָ, אַ קרײַנקעלע אִיחר,
ררעָהט מיטץ קְעֶכֹּעֶלעָ! ע---עָי.. דאַכֿט זיך, זי װײַם, אַז מיר
זעָנעֶן פֿריַהעֶר אַרוֹים, (ס'דעֶרהעֶרְט זיַך אַ חוסט הינטעֲר'ן טוֹיעָר)
אַה! (טדעָם אָב מוט רוושׁעֶן נעֶהנטעֶר צוּ דֹעֶר סצעָנע),
210 | שניאוף
ח וה (נעָהט אַרוֹיס פֿון טוֹיעֶר מיט אַפֿאַטשײַלץ אוֹיף די
פּלױצעֶס. מאָנעֶר { אַ לאַנגליף ראַרע נאָז. גרויסע אַינגעֶגראָבַּעֶנעַ
אוֹינעֶן { אָגגעֶפֿאַרבּט די בַּאַקְעֶן אוּן אָנגעֶפוּדעֶרט),
שר ה'לע (כֿאַפּט זיך צוּ אֵיהר צוּ) אַך, חוה --- חוה'לע ,
ועָהסט 3 (װײַוט אוֹיף דעָם כּעֶלויפֿטעָנעם זאַל) זעהסט, ס'אַראַ חתונה
בּײַ אונז װעט בּאַלד זײַן 3 אָט געהען מחותנים,,,
ח ו ה (שמײַכֿעֶלט); בּײַ אונז 4 (נעחמט פֿון זיך אַראָבּ שרח'לעם
האַנר) לאָז, שרה ,,,
שר ה'ל עָ. נײַן, כֿימײַן אַזוֹי,,, אִין גאַס,,, מיַר װעֶלעֶן אוֹיך
זֹעָהן ,,, זי מאָג דאָרמען אַפֿילוו צעֲפוקעָט װעָרעֶן,,. (שלעפּט חוה'ן
פֿאַר'ן האַנד) פ5'בּעָם דיך ---דוּ װײַסט דאָף -- װאָס ס'טײַטש א
טאַליעָ} אָן , זְעָהסמו 4 זאַל --- אִיטאַ---ליע.,
חו ה: (אַפּאַטיִש) דאָס אִיז אַזאַ לאַנר, װײַט פֿון ראַנעֶן..י
דאָרטעֶן אִיז אײיבּיַג. זומעָר ,
שר ה'לעַ: גו--או ? אַײבּוג? דוּ װײַסט עֶס װפֿער? עָם קעֶן
ניט זײַן ---
חוה: אָ ! מיַר װאָלט ראָרטען גאָרניִט געֲשׁאַ דט צוּ וואויגעֶן---
נאָר ,,, יאָ, יאָ, שרה : אִיף װײַס עֶס זיכֿעֶר ,
שר היל עַָ: אוּן מעֶן נעָהט אוּם אַזֹי, אָן זשאַקעַטלעף?
כֿנּעָם דיַך, װאָס װאָלט אַשׁמײַנְקֶר פֿרומקע געטאָן רֹאָר=
שעֶן מיט אִיהר פֿײַעָנעֶר רעטאָנדץ, אַ 4 (לאַפֿט), | |
מײַטץעַ: (קרימט אִבּעָר שטילעֲרהיַר) פֿי--פֿ!---5: ,4
ס'קעצעֶלעָ האָט זיִך צעָלאַכֿט פֿאַר אִיהר חבר'טאָריַן,,, פֿאַר װעָמעֶן
ווע זי לאַפֿען, אַז מעֶן װעֶט אִיהר װײַזעֶן דֹעֶם װעֶג 1,,,
רוֹּשׁעָ . שאַ---אַ,,, (רערעֶן צװיִשען זיִך שטילערהייד)
ח וה (מיט חֹשד): װאָס װײַנקעֶן זײַ דאָרטען, זי די מאַלפעם?
(הוסט און פֿאַפּט זיך בּײַים האַרצעֶן)
ש ר היל עָ (קוקט זי אָן מיט רחמנות): ס'שטעפֿט+ (זופֿט עָמיִם
װאָס צוּ זאָנעֶן) ע---ניִשׁט נעָדאַרפֿט נאָף אַזוֹי גי אויסשרײבען זיף'
פֿון שפּיטאָל,
ח וה. (װעָרט קרענקליך אױפֿנעָרענט) ניט געֲדאַרפֿט, ניִט
געָראַרפֿט.., כֿ'האָבּ געָהעֶרט,,, אוּן--און אִיך--פֿרעַג יט -- ד+
בּיָסט אַ נאַריש קיִגֹר ,א /
ש ר ה' ל עַ (פֿעַרװאוּנדעָרט): הוח !
געגענאיבער
ח ו ה, (בּעֲרוּהינט): נוּ, נוּ, זײַ אוֹיף מיַר ניִט בּרוֹנו -- אִיף
ניִן געָרװעָו,,, (שװײַגט אַ װײַלע),,, אַז װי נאָר אִיך האָבּ זיך אָנ
נַעֲהוֹיבּעַן פֿיהלען אַ בּיִטעֶל בַּעֶסעָר, האָט מעֶן מיַר געָנוּמען געֶבַּעֶן
אָנצוּהעֲרעְניֵשׁ, אַז אַזוֹינעָ, װי אִיך, זעֶנעֶן דאָ געֲנוּג ,,, די זיִצער-
קע האָט אֵײנמאָל אָפֿעֶן אַרוֹיסגעָזאָגט, אַז ,די דאָזיָג עִי שטופּעָן אַרוֹיס
די אָריִמע לײַט,,, (שטיל װו פֿאַר זיִך) און דאַן האָבּ אִיף מעְהל
נוישט געקעֶנט,,,
מײ ם עָ: (געהט אום מיט רוזשען פֿאַרבּײַ מוֹיעֶר) א שלימ'מזל
אוֹיף זײַ ! װי צוּ להפֿעי געַהעֶן זײַ ניִט,.. סאַראַ פֿײַפֿטקײַט!
רוּזשׁעַ: זײַ זיִצעֶן נאָך אין בּיִר:שיינקעָל, אוּן מאַנייטשקע
האָט שׁוֹין דאָרטען --- די גראָבּע קלאָץ.., |
מ יט עַ: נישיקשה --- סװועט אוֹיטראַרעֶן ,,. (קיקט אַרגע
אוֹיף הוה'ן פֿון אונטערן שטעָרן, פּלוצלנג) װאָס מײנען זײ
טאַקע 4 אוֹיף צופּוקעַניש קוּם אַחיִנְצוּ אוֹיף,,, (לאָועַן זיך אַװעֶק
נעָשינ אִין דעֶר טיעף סצעֶנעָ).
שר ה'לע (לעַהנט זיך אָן מיט'ן קאָפּ אוֹיף חיה'ס פלײַצעם):
אַז דוּ זאָלסט װיָסען , = וי זײַ שטעכֿעָן מיך --- דער גוּטער װײַסט
זײַ--- נים אויסצ וּרעדעֶן פֿאַר זײַ אַ װאָרט, װאָט האָבּעֶן זײַ צוּ מירז
אִיךְ טו זי דעֶן עֶפּיִם
חוה: אַ, אִיךְ װײַם גאַנץ גוּט, דיר פֿערניִנעֶן זײַ ניִט, אוך
מיף --- מיך האָבּעֶן זי אָמת פֿײַנט, נאָך אַקלײַנעֶר פּוע) אוּ
אָפֿשר נאָר דעֶרפֿאַר זעֶנעֶן מיר בּיִדעָ געֶװאָרעֶן גוּם צויִשען זיךיי.
לכל הפּחוֹת, דוּ מיִט מיר,
| שרה'ל עָ: אַך, װאָס רעֶדסטוּ 4 גאָט אִיז מיט דיר ,,
חוה, דיד פֿערנינען זײַ נים, װאָס דו בּיסט פֿריִש, װאָב
דוּ האָסט פֿולע בַּעֶקְלעֶך,,, װאָס דוּ האָמט קלײַדעֶר, װאָס מען
הענגט זיך דיִר אוֹיפֿן האַלו, דוּ רײַצט זײַ, זײַ דעֶרמאָהנען זיִך'
װיַ אַזוֹי זײַ זעֶנעֶן געװעֶן,,, פֿריַהעֶר ...
שר ה'לע (לאָפֿט קינדעֶרשצופֿריַרען): עֶס קעֶן ניִט זײַן}
אוּן פֿאַר װאָס די }
חוה: (שװײַגט),
שרה'לעָ נײַגעריג): פֿאַר װאָס דיף 4 פֿאַר װאָס1
כֿיבּעָט דיִך..,
919 | ז. שׁ 3 יא ר
חוה (פּ"וצלוּנג, דומפוג) ! װײַל אִין מיַר זעָהעֶן זײַ ראָס ,
װאָס מיט זײַ װעָם זײַן.., עפּעטעָר., אִין אַ פּאָר יאָהר אַרום,,,
דעֶרפֿאַ... /
שרה'לע (שטעֲלט אוֹיה אֵיהר אוֹים די אוֹינעֶן) : װאָס
דעֶדסטו 4 הײַמט דאָס, אַז אִיך ,,, אַפֿיִלוּ, ,, נײַן , נײַן,
| חוה (העֶרט נישט, איפֿרעם) אִיף בּרֹיָהת זײַ די אוֹינעֶן,
אִיך בֹּיִן זײַ אַ שפּיגעָל, אַ שרעקליכֿער שפּונעֶל!} ניט װילענריג.
ועָהעֶן זײַ אין מיר דאָם שׁמַּעֶטעֶרדינעֶם, ,.. (מיִט כּעס) אָה, אִיך
וס ! זײַ האָבּעֶן מוֹרא פֿאַר מיִר,,, (לאָזט מיִט אַ מאָל טרוֹיעֶריָג
אַראָבּ רֹעָם קאָפּ) נאָי אֿלץ אֵיינם,,,
ישרה'לע (בּליף) ; עֶרגעֶר דיך ניט, עֶרגעֶר דיך ניִם,,,
{גלעָט אֵיהר די האַנד, אִין דֹעֶר שיעף כצעֲנע דעֲרהעֶרט ויף
א געְרוֹישׁ פֿון אַ קאַראָט, עִמליִכֿץ מחותנים בּעֶווײַועֶן זיך אוֹיף
דעִם רעָכֿטעָן טראָטואַר), דוּ זעֶָהסט 4 אָט געַהעֶן מחותנים , בּאַלף
וועֶט מעֶן דאָרטעָן מאַנצעָן,,, פֿרײַלונם אין װײַסעָן, אִין װײַסען -
און קאַװאַליעֶרעֶן מיִט בּלוּמעֶן אִין די לאַצעָן,., יאָ, חוה?
(די מחותנים װעֲרעֶן פֿעַרשװאונדען אִין פּאַראַדנעָם אײַנגאַנג
פֿון חתונח:זאַל),
חוה: יאָ, שרהלע, אִיךְ זֹעָה, זײַ אוֹיף מיר יט בּרוֹנוי
איף בּין אַזוֹי,,, דוּ װײַסט דאָך, (טוט זיִך אֶן אַ כֹּח אוּן שמײַפֿעָלט)
אַך, יאָ, ס'װועָט טאַקְעָ זײַן זעָהר אַ שׁעֲנֹעָ חתונה,
שר ה'לע: װאָס, ניט אָמת? (בַּעֲרוּהיִנט) הֹעֶר, חוה'לע, -
פֿיבּעט דיַך, , , אָט בּאַלר וועֶלעֶן זײַ אָנקוּמעָן, די גראָבּע יוּנגעָן ,
און אִיךְ װעֶל פֿעַרלױפֿעַן און בּעֶהאַלטעֶן זיַך { דאָ אִין געֶסעֶלעָ,
אַז מעַן װעֶט דיף פֿרענען, זאָלסטו זאָגעֶן,, , װײַסט דאָך װאָס .---
חוה: צו ליעב װאָס זאָלסטוּ עֶס טון? קינד אֵיינעָ! סאִיז
אַזוֹי פײ5ם . | |
שרה'לע : ול זֹעָהן, װי מעֶן טאַנצט דאָרטעֶן , װי מעֶן
שפּיעלט, , , - קײַנמאָל זעָה אִיך ניט, מעֶן לאָזט מיף ניִט אָב --
{מיט בּעֶנקעֶניִשׁ) און רוושץע זאָנט, אַז זײַנעֶר נײַן הױבּט זף
אַלע מאָל אָן די חוֹפּה, וי אִיך בּיִן אַ אִיריִשׁעָ טאָפֿטעָר ! זי זאָגט.
אַז די חופה שטעהט פונקט אַנקעגעֶן דער גלעָועֶרנעֶר טיַר פֿון
בּאַלקאָן ... |
חוה: אָ, קינר אֵינעָ, קינר אֵינעָ.--
ג עג ענאיב ער 213
שר ה'ל עָ: מיר װעֶלעֶן בּידעָ קוּקעֶן, יאָ? דיַר װעט ניִש
זײַן קאַלט 4 װעֶסט אָנטאָן מײַן וֹשׁאַקעֶטעֶל,,, אָט דֹעָם, --
חוה: נײַן, דוּ װײַסט דאָך, אִיך שטעָח אַלץָ מאָל שֹׁפּעָם
אוֹיפֿץ גאַס,,, אַפֿיל , אַז סיאִיז אַפֿראָסט,
שרה'לעָ: אַך, חוה, אִין פֿראָסט, ,, (ניִט אַ צוְטעֶר) 4
געֲהעֶן, געֶרעַנקסט?+
חוה (גיִט אַ שְׁאָקְעָל מיטץ קהָּם אוֹיף גיעָי, שטײפֿעלט).
(אִין דֹעֶר מיעף סצעֶנעָ דעֲרהעָרט וי אַ געָרוֹישׁ פֿון
מאַנסבילשע מריִט און אַ שמיִלעֶר געֶלעֶפֿטעָר),
שר ה "לע (ניִט אַ לאָף צוּם געֶסעֶלעָ אוּן כֿאַפּט זיך :וייק
פֿאָרזיפֿטיג): חיזילע ?
חוה: יאָ?
שרה'לעַ: אוּן װי, אַז קדו װעֶסט פאַװײַ? מיַעָם ו... צ ף
װעֶל ניט בּלײַבּעֶן אַלײַן, כֿװעָל אוֹיף אַרײַן , |
חוה: האכ ניט מוֹרא, מעֶן װעֶט מיף ניִט נֹעָהמעֶן, אִיךו
אִיךְ װעֶל דאָ נאָך שׁמעָהן ,
שר ה"ל עַ: (בּעהאַלט זיִך פֿלינץ אִין געֶסעֶלע)
חוה: פֿאַר זיך,--- שאָקעָלט מיטן קאָפם) נאַרעֲלעָי..
קײַנעֶר װעָם מיף ניט נעָהמעֶן, (בּעֶקוּקט די דאַרֹע הענד) ניטאָ
װאָט, . , (גלײַפֿט זיך אוֹים) נאָר אַלץ אֵיינס , (הוּסט אוּן רוקט ויף
אָבּ אִין שאָטעֶן פֿוּן טוֹיעָר) |
(אוֹיף דִשְׁם לינקען טראָטואַר בּעֲװוײַזט זיִך אַ קופקעלץ =
בער , די פּניִמ'עֶר פֿעָרשמוָרט, די העֲנד--בּרוּריגעָ . עֶרשט פֿון
פֿאַגריַק, צװישען זײַ קרוֹינֹץ, מאַניע, רוּושְׁעַ אוּן מיַיַטעָ.
רעַרעֶן אוּן לאַפֿען).
;טעֶר אַרבּיַיִטעֶר (קיצעֶלט מאַניעֶן מיט אַ פֿנגעֶר
אִין האַלז): העֶר שׁוֹין אוֹיף צוּ געֶנעצעֶן , גראָבּץ!
מ אַניעָ: אַיאַי! סאַראַ קאַלטער פֿנגעֶר! (רײ"סט ױף
אַרוֹים) דײַן קאָפּװעֶהטאָג } ניִשט אוֹיף רײַן קאָסטעָן עִם אִיך,
עָר ארב יַיִט עֶר (װינקט אונטער); מעֶן װײַסט, מעָן
װײַסט.., |
3 עָר אַר 3 יי ט עָר (װײַזט אויף דֹעָם געלוֹיפֿטעָנעֶם זאַל) }
און דאָ נאָר מעָן זונ'ש זיך, אַ מלאכּה! (צו מײַטען) און װעָן
וועֶסְטוּ חתונה האָבּעֶן }
214 | שניאוו
מי ט עָ (חמורע) 1 כֿאָטשׁ באַלר : |
2ט עָר אַר בּ, : מײַמקע אִיו בּײַ מוָר אַ מאַלאָריעץ ! (נעָהמט
זי אָרוּם אַרוּם מאַליע),
מ יי ט עָ (פֿרעהליכֿעֶר, דרעקס לט זיף), , אוּן אַז מעָן האָט
חתונה, טאַנצט מעָן , אָט אַזֹי--אָ. אַ פּאָלקע, זנ אוּנטעֶר)
יעָרִיָ, יעָרִיעָ פאָנאָטאָװיע, ,, יעָרִיָ טוּ אי טאַם, יעָרִיעָ דאָקטאָר
סאַם,,, (מאַנצט אַװעָק אִין טוֹיעֶר, נ נאָשלעפּעַנדיג נאָך זיִך מאניעֶן
מוט עֶטליִפֿע מאַנספּערשׁוֹינעֶן),
רוּושׁע (קויקט אֵיהר נאָך מיט קְנאָה): אַ נײַעַ חױיט האָט
זיך גאָר אוֹיף אִיהר אָנגעֶמעֶן , -- אוּן װאוּ זעֶנעֶן דאָס רי אִיִבּעֶריִג
ערע
4 עָר אַר ב,; ריר אִיו װעַניִג) - |
5ט עֶר אַרֹבּ,! ועֲנעֶן נאָך עבלע אִין שׁיְנקעָל .י.
שׁכּוֹר'ן, (קוקט זיִך אַרוּם) אוּן שרה'קע װאוּ אִיו} שרה'לע, מײַן
גאָלד! שרה'קץע!
חוה (קקט מיט גְלעֲועֶרנעָ אוֹינעֶן אִין אֵיין פּינטעֶל);
0 פֿערנומעֶן, ---
6 עָר אַרבּ,! אַ שאָד,
4 עָר אַרבּ,: אַ, דאָס בּיסטוֹ1,.,, (שפּאָטיִש) חוה'לע?
מײַן קרוֹין ! װאָס האָסטוּ זיַך -דאָס אַזוֹי דעָם פּרצוף אויסגעװײַסט,
3 ר אַ ר בּ, 1 װעָסט דאָך אָנמאַפֿען אַ יקרות אויף מעָהל,,,
{אַ געֶלעֶכֹּנעֶר),
4 עָר אַר בּ, 1 זעָהט גאָר, אִיהר זאָלט אַזוֹי געֲזונד זײַן,
אֵיהרעַ העֶרלעֶף, װי זײַ גלאַנצעֶן ...
6 עָר אָב : דו שװאַרצט זײַ מיט טינש צוּ מיט סאֲוֹשע?
8 עָר אַ ר בּ, 1 מיט סמארע:װיִדלע,,, (אַ געֶלעֶכֹּטעֶר),
חוה (װיל עָפּיִם אַזאָג טון, נאָר פֿעַרבּײַסט א לים),
4 עָר אַר ב, ; שטעָהט וי אַ גוֹלם, אַ נפֿש,
5 עָר אַר ב,: (שִׁעֶפּטשׁעֶט עָפַיִם אַרײַן זײַן חבר)..,
אוֹיף מײַן עֶהרענװאָרט,,,
6 מעֶר אַרבּ, (הוֹיך, גראָב) : נו-- אוּ ז פֿון שפּיִטאָל }
מפֿױ,
| 28ט עֶר אַרבּ,: אַסימן האָמטוּ אִיהױ נעֶיַל.,, אַ מאָרנץ
זאָך מיִט אִיהם ! אַראָבּ --- געָהט עָם, װי אוֹיף פּוטעַר, אוּן אַרויפ--
1
=
+/מ
*+ 54 5 +* 8 ָא 4 א 76
6 א * הא 4 57 . 6 הא )
פֿערהאַקט ! עָם זיך,,, (גֿיִט אומגעריבֿט אַפֿיִהר מיטץ פֿינגעֶר
אִיבּעָר חוח'ם פּנים -- אַראָג אוּן אַרוֹיף,,.), י
חוֹה (ניט װילענריג, שרײַם): הונר, גִרגְבּעֶר יונג , דוּו,,
(וערט פּלוצלונג אַנטשװוגען). -
רוּזשׁעָ: העָרט שׁוֹין אוֹיף,., אַז זײַ בּיִנדעֶן זיך צוּ, קעֲנעֶן
זײַ שוֹין גאָרניט אויפֿהעָרעֶן,
קרוֹינעַ: קומט בַּעֶסעָר אַרײַן, ס'אִין קאַלט,
אלע, אַ חוּץ הוחץ, געוען אריין אין טױיער. א וויילע הערט זיך דאָט
קלאפען פון זייערע פֿים אויף די טרעם, --).
חוה פֿאַר זיִך) אוּן אִיף בֹּיזעֶר זיך, --- אַלץ אֵיינֹם, --
(צערײיצט, קויצט מיִט די צײהן) אוּן אִיךְ פּודעֶר זיך נאָך..,
אוּן טאַקץ (װיִשט געֶרוועֶן רי בּאַקעָן מיַטץ עֶק פֿאַטשײַלע) און
איף פֿאַרבּ מיף ,,
שרה'לעַ: (שטעֲקט פֿאָרזכֿטיג אַרוֹים דֹעָם קאָפּ פֿון גע
טעלע) אַװעָק שׁוֹין ?
חו ח, (שמארקט זיך און מאַפֿט אַ רוהוגעֶן נים) אַװעֶק.,
שר ח'לע (לױפֿט צו אוּן נעָהמט זי רוס אָט אִין גוט,
אָט אִין נוֹם,,, |
- חוה: עֶטלופֿעָ ועֶנעֶן נאָך געֶבּליְבּעֶן אִין בּיַעָר:שונקעָל,
זיר וי ֶלעֶך 3 בּאַלר קומען...
ישר ח"ל ע: אוּן זאָלעֶן זײַ קומען---אוּן אִיך מאַרש אִין נֹע:
סַעֲלֹעָ, ., ניטאָ מין ,, , גוטאָ בין נּאָך די טעֲנץ ,., זײַ וֶלע
בּײַ מיָר הײַנט ניט אוספֿיִהרען, מײַטעָן מיִם הושׁעָן װעֶט נעֶף
זײַן דאָס אַ טוֹבה ,,, זײַ האָט דאָך שׁוֹין ד+עֶרעֶסעֶן רי מעֲנץ מיט
די חופית, װאָס זײַ ועֶהעֶן דאָ אַלעָ נאַפֿט, --- זײַ האָט דער ששעָניי
בּלומוי'שט, ,, (מאַכֿט צו אֵיין אוֹיג, שׁעֲלמיִש) אָ אין פֿעָרשטעה,
אִיך 8 עי זײַ פֿעַרדױוסט, ,, זי זעֶנעֶן מקנא,,, אוּן נאָך
וי .., זײַ מאַכֿעַן זיף נאָר ,,, כֿפֿעָרשטעח .,, (קיקט אָן חוה'ץ)
װאָס שטעהסטו א! (פּויזע) אִיך האָכּ נעָהעֶרט, װי דוּ האָסט
געֶשׁריַעְן -- ,חינד",.,, דוּ, דאַכֿט זיך, אַ 4 װעָר האָט דיך שוין
װײַטעֶר נעֶטשֶׁעפּעֶט ג
חוה: פֿגערענק ניִם,.,
שרח'לעָ אונגלויבּיג) געדעֲנקט ניִט,,, יאָ, אוּן אִיףְ
װאָלש דעַרפֿאַר .,, (שמעלם זיף פֿעָסט אָן, מאַפֿט צװײַ פֿוױסטען)
צ
910 4 שניאור
אִיךְ װאָלט יעָנֹעֶם דֹעָם מוֹח געַשפּאָלְטעֶן ...
חוה (שטיל, פּונקט װי פֿאַר זך),., אִיך װאָלט דעֶרפֿון
ניִט געָװאָרעֶן שׁעֲנעֶר .., |
שרה'לע: דו אָנסט -- (קוקט זי אָן דורפֿדרינגעַנדיג)
אֶדעֶר ,,, העָר ,,, פֿרומקעלע האָט שׁוֹין הײַנט אוֹיף דיָר עְפּיִם
געבּורטשעָט 1, , , נעְואָגט עָפּיִם ! | |
חוה ניִט זיך ניִט װיִלעָנדיַג א טרײַסעל) נײַן, + (שװײַגט
אַ װײַלע) װאָס:? װאָס דאַרף זי מיר זאָנעֶן ?
שר ח"ל עָ (ניִך) גאָרניִשט ,,, פֿפֿרעָג אַװֹי,,, דוּ קעַנסט
זי דאָל ז
חו ה (שׁטיֵל) זי האָט מיִט ריַר גאָרנישט געֶרעָדט 1
(אין דער טועף סצענע הינטער'ן זאפטאַװע דערהערט ויך װידער
| א גערויש פֿון קאַרעטען , װאָס שטעלען זיך אָבּ) |
שרה'לעָ: אָן געהעֶן שׁוֹין נאָך מחוּתנים, אַ--ם--ךי.י
הוה: אִיךף פֿרעָג דאָך בּײַ דיֵר..,
שרה ילע (געשׁװיֵגֵר) אַ מאָדנעָר מעֲנשׁ דאָס איו! װאָם
האָט זי מייט מיר צוּ רעָרעָן!! אַהאַ, װַפֿיעל זײ נְעָהעֶן...
אַ היל אַ גאַנצעֶר, אָ ה--אָ--אָ.. ,
(א היבּשׁ בּיטעל מחותנים -- טענער און דאַמען--געהען אַרוֹים אויף דעם
רעפֿטען טראטואר { אֵיילען זיך . אוּן קוװיַטשענדוג אוּן לאפֿענדיג ווערען
זיי בּיסלעכווייז פֿערשוזאונדען אין איינגאנג פזן ווייסען מויער),
שרה'ל עַ (כאַפּט זיך אַראָב פֿון טראָטואַר , שׁטעֶלט זיף
אִין מיִמעֶן בּרוק אוּן ציָהט אִין זיִך די לופֿט) ; ! אַ, סאַרא מאפֿל }
חוה , דו פֿוהלמט;
ח ו ח (פֿעַרטראַפֿט) װאָם }
שרה'ל עַ: שמעֶק, װאמעֶר..,
חוה: אַ? אַך, יאָ,,, טאַקְעָ.י.
שר הילע (קוקט דאָרשטיג אִין די בּעֶלויפֿטעֶנע פֿעָנ
סִמשָוי פֿון זאַל) פֿיהאָב אַזוֹי מוֹראָ, אַן פֿרומקעֲלעָ זאָל נֹיִשׁט
אַרוֹיסגעָהן אָדעֶר חיימ'קע זאָל זיִך ניִשט צובּינדעָן.
חוה; א מאָרנע זאַד,,, (גיִט נעֶרוועו אַ לאַף)
שרה'לעָ (נעהט צו אִיהר צו) װאָס אִין}
חוה: דיַר אִיז נישט מאָדנץַ ? דאָ, בּײַ אוּנז ג שָ ס ט , אוּן
געגענאיבער 211
דאָרטעָן -- ג עָם ט, (גיִט אַ װאונק אוֹיפֿץ חחכה:אַל) בּארֹעַ
הײַסעָן געֶסט,,, |
(פֿון דעם חתונה.זאל גרײבֿען פֿריהער ניט דײיטלופֿע אויסגעשרויען אוּן .
נאכֿהער א שטארקער , פרעהליבֿער אקאוך פֿון א קאפעליע)
שרה'לעָ: נו, אִיז װאָס פֿאַר אַ װאוּנדֹעֶר 1,,, אַי---אַי---
מוזיִק ! מוזיק ! דו העֶרסט+ דאָס בּעֶנעֶנעֶנט מעֶן אַזוֹי די נעָמם+
| = ח וה: מסתמא, (פּוֹיוֹעָ) ,, , אוּן אפֿשר אָט די דאָזיגע יונגע
לײַטלעֶף אִין שואַרצעָ געֲועֶנְטעֶנעָ פֿרעֲקעֲלעֶךְ מיִט די פֿעָרקעמטע
קַעפּעֶלעָךְ, װאָס טאַנצעָן דאָ אַזֹי אָפֿט און רעדען גוּשינקע
רַעַדעֶלעֶך . זײַעֶרעָ =,פּאַניעֶנקעם" ראָרטען , , , האָבעֶן שׁוֹין אַכֿמ?
צעָהן מאָל געָהאַט אַזוֹינעָ, װיַ איך, װי דוּ--אוּן גאָרנישט,,,
אפֿשױ רֹעֶר חתן אַלײַן . . .
| = שרה'לעָ: (מאַפֿט אֵיהר שֹׁעָלְמיִשׁ מימץ פֿינגער) אָ!
כֿפֿעָרשטעָה , , , פֿפֿעֶרשטעָה, ,, חוה'לע, אַ?
חוה: אוּן פֿן דעֶסטװעֶנעֶן שְׁטעָהעָן מיר דאָ אונטען
אִין דֹעֶר פֿינםטעָר, אִין קַעָלט ,,, אוּן זײַ זעֶנעֶן דאָרטען
אוֹיבּעֶן, + און ס'אִיז זײַ ליִכֿטיג אוּן װאַריִם אוּן פֿרעָהליך --- פֿאַר
װאָס ? (צוּ שרה'לעֶן---שאַרף) װאָס פֿעֶרשטעהסטו }
ש ר ה 'ל עַ: ניט אמת? (בּוֹיגט זיך צוּ אִיהר צו) דאָס האָסטו
געָלייעֶנט אִין רײַנע בּיִפֿלעֶך, אִין דו רוּסִישעַ.., אִיךְ פֿעָרשטעָה,
מיִט מיר פֿלעָנסטוּ נאָר לעֶזעֶן די יוּריִשעַ געָשיכֿטעָם, און די
רוּסיִשע --- דוּ אַלײַן, פֿלעָגסט זאָגעֶן : אִיך װעָל ניט פֿעַרשטעָהן,---
געֶדעֶנקסט ? |
חוה (קרײַנקליף אוֹיפֿגעֶרעֶנט) װאָס געֶרעֶנקסטוּ? קינד
אֵיינֹעָ, װאָס פֿעָרשטעָהסטו4! פֿעָרשטעָהסט נאָר ניִט ,, , (פֿעָר;
הוסט זיף) , |
שר ה'ל עָ: נוּ, גײַן, נײַן ., , עֶרנֹעֶר דיך ניִט , , , פֿיהאָבּ
גאָרניִשט. געָמײנט, (גלעָט זי מיט רחמנוֹת אוֹן שװײַנט אַ װײַלע)
טאָ פֿאַר װאָס רעֶדסטוּ אַלץ אַזוֹי
חוה נכּעֲרוּהיִגְט, שְׁװאַך) מיט אַפְּאֶר יאָהר צוּריִק האָבּ
אִיךְ אַזוֹי ניִם געֶרעֶרְט -- גיִט אוֹיסנעֲקוּמעָן . ,
שר ה'ל עָ: נאָך אֵיידעֶר דוּ בּיִוט ניִט געָזונד געֶװאָרעֶן..,
אַז אי בּיִן אַהעֶר אָנגעֶקוּמעֶן, פֿלעָנסטו אָפֿטמאָל זיָננעֶן, מאַנצעָן---
צֵ
דו טאַנצט דאָך אַזוֹי גוּם,,
5218 ז. שניאוי
חוה. דאָס אִיז שׁוֹין נעֶװעֶן דאָס רעֶשׁט פֿון פֿריְהעֶר..,
פֿריַהעֶר ! אִיז דאָס דאַן געֲווען אַ משו געִנע װיַלרע צײַט, מאָרנעָ.
אִין נאַנצעֶן מיַט עֶטליִכֿץ גאַסען װײַטעֶר פֿון ראַנּעֶן יי
שר ה'ל עִ, אוֹיף מאַרשאַלקאָוסקע, יאָ1
חוה, אִין יעֶנֹעַ מקוֹמוֹת,
שר ה'ל עָ, קײַנמאָל דעֲרצעֲהלסטו ניִט,,, מעֶן ואָגט, אַז
דאָרטעֶן פֿלעָגעֶן אַלֹעַ נאַכֿט זײַן מאָלצײַטען ,,, און סטוּדעָנטעָן פֿון
וישע אוּטשׁעֲבּנָ ואַװעֶרעָנִיעָם פֿלעֶנעֶן קומעָן. אַנאָמת+ פֿון
וישע אוּטשׁעֶבּנץָ? |
הוה , (האַלב עֶרנסט, האַלם אִיראָניִשׁ) אוּן אָפֿיִצעֶרעֶן ...
שר ה''ל עָ (מיִט התפעלות) נוּ---או? (פֿאַפּט אָן חוה'ס האַנד
מיט היץ) אָפֿיִצעֶרעֶן + אָמת'ע אֶפֿיִצעֶרעֶן + מיַט שׁפִאְרעָם ? און מיט
שׁוועֶרדעֶן בּײַ דֹעֶר זײַם,,, אָט װינײַ די רעֶװיֶראְװעֶם! אוה
פֿלעָגעַן דיִך לאָזעֶן אַרוֹיטציָהעֶן עָם פֿון שׁיִד? אַבּלוֹיזעָר שׁוֹעָהױ -
בּליִצם אַודאי אַזוֹי שׁעָהן ... ואס נן } -י
חוה, סאֿלעגט זיך טרעפֿען. |
שר ה'ל עָ, מעֶן רעָרצעָהלט אַפֿילו, אַז דוּ פֿלענסט - דאָרטען
טריַנקעָן מאַשפּאַניעֶר ,,, - נײַן אַשׁפּאַניעֶר-װײַן ,,, װאָםס+.
חוה, שאַמפּאַניעֶר2װײַן ..,
שרה'לע, אוּן רו האָסט מאַקְץָ נעמרוּנקעֶן + (שלעֶפּט זי
:פֿאַר'ץ שׁאַל) מעָן זאָגט, אַז דאָס האָט אַטעם פֿון ליִקעֶר מיט
זאָרעװאַסעֶר ? אַנאָמת ?
חוה, אַבֹּיִסעֶל געֶשׁמאַקְעֶר, װֹעֶר האָט דיַר ראָס אַלץ
געאָגט ?
שרה'לע, רוזשע, זי װײַס, זי זאָגט, אַן ר האָסט אַ מאָל
געְהאַט דאָרטעֶן אַ סף, אַ סף קלוירעֶר , זײַרעֶנעָ אוֹיךְ. הימעל-
לאָהן אוּן רוֹיטע, װי בּלומ, אַלץ געבּלויוטעַ. אַלֹע נאַפֿט, זאָנט
, פֿלענמטו אָנשאָן אַנ'אַנדעֶר קלײַד, אַ, אִיך האָב אַזוֹי ליעב
דעם געֲרוֹישׁ פֿון זײַדענט,,, שטעָנדיָג, אַז אִיךְ דעָרהעֶר עֶם, װיִלט
זיַך מיר װעֶמעֶן ניַט אִיז גלעָמען, דאָס רעָרמאָנט אַ חתונה,
ח וֹה (בּעֶנײַסטעָרט פֿון שרה'לעָם רײַד) נאָר מעָהר פֿון אַלץ
אִיז צו מיַר געגּאַנגעֶן מײַנע אַ שׁוואַרצץ, סאַמעטעָגע קלוי-אלע
פֿלעגען ואָנעֶן, ;,, די קלײַד אִיז געװעְן יט אַ לאַנגען, לאַנגען
שלײַף, דעקאָלטיַרט {; מיט האַלבּע אַרבּעָל מיט קרוּזשׁעֲוועָם, לַפֿטע
ג עגענאובער 219
װי שׁוֹים, אַלֹע נאַכֿט, דו העָרסט! אַלעַ נאַפֿט האָט מען
געשפיעלט פּיאַנעַ און מען האָט געַטאנצט בּיַז צום קאָפּררעָהעֲנִישָ
| ש ר ה' ל. אַךּ, אִיז דאָרטען, דאָרטעֶן האָסטו זיף דאָס אַזֹ
אוֹיסג עלעָרֹעֶנט מאַנצען ז
(בּשעת'ן לעצטען דיאלאָג עֶפֿענט ויה פּאַמעָליִך אוֹיף
א האלבע גלעָועֶרנע טיַר פֿון התנה=אַל, אוּן די
צװוף יוּנגלעֶך גנב'ענעֶן זיך אַרוֹים אוֹיפֿץ באַלקָן און
פֿעַרמאַפֿען די טפיר צוריִק),
וטעֶר יוּנגעֶל:., רי מאַמץ זעָהט ניט, זי עֶסט מײַג:
לעָך . (קוקט זיך אַרוּם) אָן זעֶנעֶן זײַ -- זעֶהסט 1 אַהאַ, װאָם ?
2מעֶר יונגעָל, װאו? (בּײדע שישקען זיף און שטיקען
זיַך פֿון געֶלעֶפּטעָר), אָט װי די װאָס אִין יהוֹשוע, מאַקע?
1טעֶר יוּנגעָל. אי װעָל דיַך דעֶן אויפנאַרען 1 האָסט .
דאָך מיר געְגעֶבּעֶן קנעפּלעֶך .
| הוה בַּעֶמעֶרקְט גאָרנישט. היצוג) אוּן װיפֿיעל פלישענע
טעפּוכֿעָן ראָרט ועֶנעָן געֲוועֶן... שפיגלען פֿון דֹעֶר עֶׁרד בּיץ
סטעליע,,, אַ מאַרמאָרנע װאַגע אַ בּעֲזוּנרעֶרֹעָ,,, שמעקװאַסער פרימע:
מאָרױט, אויסלענדישע ,, מײַן בַּעט אִין שמענדיג געשטאַנען אִין
8 זײַרע וע געֶצעֶלֹט, װי אוּנטעֶר אַשְׁטעֶנריְעֶר חופּה אִיו זי
ברע יוגנלעף (פּלוצלונג) רהב, רהפֿ, ר--חבֿן
(פֿײַטען)
הוה האַ?
(בּיִַדץ גלײַך)
שר ח'לע + װעֶר אִיז דאָם?
/21טעֶר יו נג עֶל צוּם צװײַטען) שרײַ: ,צװײַ רהבם",
ישי !
בּײַ דעָ יונגלעֶך, צװײַ רחב'ם, צװײַ רחבֿם,,, (פֿײַפֿעֶן)
שר ה'ל עָ, זֹעָה,,, חהר:יונגלעָך, פֿון דאַנן,
אַקאָפּ פֿון אַמחותנת'טע (רוקט זיך האַסטיג אַרוֹים פֿון
דֹעֶר גלעזעֶרנעֶר טיָר) װאָס פֿאַר אַ קַעֶהויעֶן די װעָלט, אַ+ װאָס פֿ
אַ פֿײַפֿערײ אַהאַ ? אָן פּאַלטענס אַרוֹיסגע גלאָפֿען ? טײַעֶרֹעָ יונגעלעןף
אֶהן פּאַלטעַנם? אָט געָה אִיך דעֶרְצעַהלעֶן דֹעָר מאַמעַן, אָט גֹעָה
אי 6
:990 | | שניאור
ֹעֶר קאָפּ רוקט צף צוריק אַרײַן, בַֹדץַ יגלעָף לױפֿען
געֶשׁװינר אַרײַץ אִין זאָל, די גלעֲזעֶרנעָ טייר פֿעָרמאַכֿט זף) /
שר ה' עי דאָס האָבּעֶן זײַ געֲמונְט אונז + נאַ דיר נאָר אִר.
מיטעַן ר'ריַנעֶן , |
ח וה (שװײַנט) | 0
שרה'ל עָ: אַ מאָדנעֶר װאָרט, -- דיָר זְעָהט ניט אוֹים דאָםן.
װאָם זי האָבּעָן געֶשריַעֶן, װי עָפֹּיִם אַ פּלאַמשיגעַ זֹשאַבּע, טוט
אַ בּרײַטעֶן פּימק אַזאַ, װאָס שמײַכֿעָלט .,. מיט קײַלעפֿיגע , אַרוֹיסנעָ-.
שֹׁמִעֶקְטעָ אוֹינעָן, - אַזוֹינעָ גרוֹיסעַ,,, נײַן} אוֹי בּין אִיךְ אוֹיף זײַ
אִין כּעם. --
| חוה, אָט, שׁרֹה,,, ס'אִיז דאָ נאָך שׁעֲנעָרם , שׁעָנע וועֶרטעֶר
העֶרעֶן מיַר געֲנוּג ,,,
שר ה''ל עָ (פֿערמאַפֿט אִיהר דעָם מוֹיל) שװײַג, שװײַג, דעו רמא
ניִט,,, דאָ אַנטקעֶנעֶן אִיז יעֶט אַ חתוּנה, אַלֹעָ זעֶנעֶן אִין װײַמען,.
אִין װײַטעֶן ,,, פֿעָרשטעָהסט 1 (פלוצלונג, מיט התפעלות) . אַך ושָה
זעָה, װאָס אִיז דאָרטעֶן ! זְעָה!
ח וה (הוֹיבּט אוֹיף רוּהיג די אוֹיגעֶן צוּם זאַל) די חופה+
(װי פֿאַר זיך) יעֶצט אִין דאָ' אַ הוֹפֹּה א |
| (אַנטקעֶגעֶן רעֶר גלעֲזעֶרנעֶר טיר פֿון בּאַלקאָן בּעֲווי
וע זיִך שטאַנגעֶן מיט אַ רוֹימעֶר פּלאַכֿטע אִיבּעֶר זײַ,
שאָטעָנט פֿון מחוּתּנים ריננלעָן עֶס אַרוּם מיִט אַ סף
אָנגעֶצוּנדעֶנעַ ליכֿטלעָף).
שר ה'ל עָ (אוֹיף די שפּיִצעֶן פֿיִנגער) די חופּה, חופה, אָט
לויעֶנט עָפּיִם אֵיינעֶר מיט אַ לאַנגעֶר בּאָרד,,, דעֶר רבֿ, אַפּנים,..*
עֶס זעֶהט זי ניִם דײַטליַך, (דורשטיג) אַךְ, פֿאַר װאָס האָבּעֶן װײ
פֿעָרהאַנגעֶן די שׁוֹיבּעֶן מיט פֿאָרהאַנגעֶן + ,,. פֿעָרגיִנעֶן ניט, טאָמעָר
װעָט אַ פֿרעָמדעֶר אוֹיךְ זעָהן, פֿעָרנינעָן ניִט,,, ראָ אִיז אַלץ אַזוֹי
אוּן בּײַ אונז אִין שטעָרטיל, אַן מעָן האָט געֶשׁטעֶלט אַ חוּפּה, אִיזּ
עָם געֶװּעֶן אִין בּית-מררש, אוּן אלע האָבּעָן געָמאָנט קוּקעֶן .
זְעָה, אֵיינעֶר אִין אַ צ עָר האָט זיך דאָרטעֶן ינגעבוֹיגעֶך .., ייג
דאָס אִיז געוויִם דעֶר חתן ., |
| = הוה (דומפּיג) דאָס טוּט עֶר אָן דֹעָם פֿוִנגעָרל, -
שר הלעָ: די כּלֹה זעָה אִיךְ גיִט, די קלײַנטשונקץ.
חוה: אַ קלײַנטשונקע? װעָר האָט דיַר געָאָנט+ /
ג עג ענאיבער 221
(פ'דעֶרהעֶרט וי אַ פֿרעָהליכֿעָר ,װיִװאַט" פֿון אָרקעֶסְטעֶר ,)
שר הל עָ (מיט פֿעָרדואָס) : אַךְ.,, שׁוֹין, מעָן צעָנעָהמט די
חופה, מעֶן פֿעָרלעָשט די ליכֿטלעל... מעָן צעָגעָהט זיך... אט
שיט מעֶן זיך מיט פּאַפּיַרעֶלעָף, זֹעָה רייטשינקע, גרינינקץ, בּלאָ:
הינקע, אַסך, אַסך פּאַפֹּיַרעֶלעֶך,.. טעָן לאַכֿט, אֵיינעֶר האָט זֹיף
עָפַיִם געֶשׁטעָלט אוֹיף אַשֹׁטוֹל,,, עֶר האַלט אַכּוֹם אִין האַנד,
אַ גְלעֶזעֶרנעֶם, ,, מיִט װײַן, מיט װײַן ,.. רוֹיטעֶר װײַן, עֶר זאָגט
- עָפּיִם ,,,. זְעָה, אַלע פּאַטשֶׁעֶן מיט רי העֲנר ,,,
(ם'גרײכֿט אַ גיטרײַטליכֿער געָרוֹישׁ פֿון אוֹיסגעֶשׁרייַעֶן אוּן
אַפּלאָריִסמעַנטען),
שׁר הל עַ (דאָרשטיג) : דוּ הערסט ז
חוה (מיַעד): אִיךְ העֶר. (העֶרט זַך צו) די אִיבּעֲריִנע
געָהעָן פֿון שיִנקעָל ..
(אִין דעֶר טיִעף סצעֲנעַ דעֶרהעֶרעֶן זי טריִט).
שׁר ול עָ (װועֶרם פּלוצלונג קינדעֶרשׁ אוֹיפֿגעֶרעֶגם):,,, אוו
דוקא ג יט ! אויף צעֲפּוּקְעָניֶשׁ. (ויִל לויפֿען),
= חוה פֿאַפּט זי אָן) + נעֲנוּג װועָט ריר שׁוֹין זײַן, נעָה...
קֵיִנר אֵינעָ,. דוּ קענסט בּעֶסעֶר---דיָר זאָל זײַן װאַריִם. צוּליעבּ
װאָס1,., װאָס עָפֹּיִם גראָד הײַנט האָט זיך דיִר פֿעָרװאָלט ?
שר היל עָ: די מעֶנץ, רי טעָנץ,., (אַנטלױפֿט אִין געֶסעֶלץִ
(נאָך דרײַ אַרבּײַטעֶר געֲהעֶן צוּ, שׁבּוֹרע) ,
41 טעֶר אַר ב ײַט עִ ד (קריכֿט אָן אוֹיף חוה'ן מיטן שׁכּוֹר'ען
פּנים): הם 1,,, האָ--חאָ.,,
2 עָר אַר בײַט עֶר (שׁלעֶפּט זי בּײַם שׁאֵל); די חברה
אִיז שׁוֹין געֶװעֶן דאָ?,., אַרײַן 4 אַרײַן |
ח וה (נגעֶרועָו) פֿװײַם ניט,,,
8 עָר אַר ב יט עָר (אַגראָכּ קוֹל) : שרה'קה אִיז ראָרטען;
דאָרטעֶן שרה'קע ? 7
הוה: פֿװײַס ניִט ,
41 עָר אַ ר בּ ײַם עִ ר (קריִמט אִיבֹּעָר מיט אַ כּאַס) : פֿיװײַם
כּיט, פֿשײַם ניִט,,, פֿװוײִַם ניִט.,. (שאָקעֲלט זיף), |
2טעֶר אַר 3 ײַט עָר (וינקט אונטעֶר צום יעוו חויקע
קום. --(נעָהמט זי אוּנטעָרן אֶרעָם) קום, א{
222 שניאוף
2 דיי 626 הי 4 ;
4
חױה (קוקט זײַ אָן מיט שרעָק): נײַן, אֵיהר--(קּוים-קוֹים}.
אִיהר לאַפֿט,
טעֶר אַר בּ. ; װאָס זאָנסטו + קום,
חוה: אִיהר., לאַפֿט ,
5 עָר אַר בּ : װאָס פֿאַר אַ טענות 4 געָגאַנגעֶן, נוּ!
חוה (שטיַל, מיט הפֿנעה): נו, קוּמט.,, אִיךְ זאָג דאָף
ניִט , , , (לאָזט זיך געָחן) ;
3טעֶר אַרבּ,: (שטויסט זי אָבּ מיט אַגראָבּ געלעֶפֹטעָר
אוּן לױפֿט אַרײַן אִין אַ טוֹיעֶר , נאָך אֵיהם דעֶר 2:טעֶר,)
טעֶר אַרבּ, (שאָקעֶלט זיך): כֿאָ---כֿאָ---כֿאָ פּיִשלאַ, פֿעָר:
שטאַנעֶן ?,,, פּסיאַיקרעָװו ,,, הם 4 (געָהט אוֹיך אַרײַן).
חוה (כֿאַפּט זיך מיִט בּיַרעָ העָנד פֿאַר'ן קאָפּ אוּן בּלײַבט
א װײַלץַ שְׁטעָהן פֿעָרגליװועָרט, אָנגעֶשפּאַרט מיטץ קע צוּם
װאַנד פֿונ'ם מוֹיעֶר, נאַכֿהעֶר גלײַֿט זי זיך אוֹים, קוּקט זיך אַרוּם
,אוּן ניט אַ מאַך מיִט דער האַנד): נוּ, אַלץ אֵיינם, אַלץ אֵיינם ..
געָנוּג , געָנוּג, נעפֿײַ װאָלט זי מיר שׁוֹין אוֹיךְ געָזאָגט .,, די פֿעֶר
שאָלטעֲנעָ,.,., (שטיל װי פֿעֲר'חלומ'ט) דֹעָר װײַסעָל אִיז מיעף
טיעף , טיעף, ,,, טי---יף,--- |
עֶנרֹע עֶרשמעֶר אַקט,
1128 הבנגזייבטשיזאלומ
געגענאיבער 298
צווייסער אכט,
(אין 5 מינוט ארום)
די זעֶלבּעָ רעקאָראַציעָ, װי אִין עֶרשׁטעֶן אַקְט, אִין ,זאָל
אִיטאַליע* געַהעֶן טאָסטען, ריויגץ שאָטעֶנס פֿון העֲנר גיבּעֶן
זיִך דאָרטעֶן אַלעָ װײַלע אַ הוֹיכּ, בּאַלד דעֶרהעֶרעֶן זיִך אַפּלאָ:
דיסמענטעֶן,, אוּן די מוּזיִק ניִט אַ כֿאַפּ אוּנטעָר / אַ װיָװאַט? און
װערט אַנטשװיָגעֶן, פֿון דעֶר רוּנדעֶר, אָפֿעֲנעֶר טירע?, װאָס
צוּם לינקען, געהעֶן אֵרוֹים אַ פּאָר מעָנשׁעֶן, אוּן אַ פּאָר געהעֶן
אַרײַן,
ח וה, (שטעהט, װי אַ פֿעָרגלוװעֶרטע, אָנגעֶשפּאַרט מיט'ן רו:
קְעָן צוּם טויעֶר אוּן בַּעֶמעֶרקְט קינעִָם ניט),
ט יִיטעָ,. (לױפֿט אַרוֹיס פֿוּן טוֹיעֶר אָהן אַ פֿאַטשױלץ, בּירץ
השָנד אוּנטעָרן קאַפֿטעל, קוקּט זיך אַרוּם), אוּן װאו אִין זי
| ח וה, (גיִט אַ ציְטעֶר אוּן גלײַפֿט זיִך אוֹיס) האַ?
מײִַטעָ. (קריִמט אִבֹּעֶר) האַ--האַ? --- שרה'קע דײַנע װאוּ
אִיז? מעָן דאַרף זי דאָרטעֶן האָבּעָ,, נוֹיטיג,,, פֿרומקעָלע זיצט און
בּראָט,---שומרים דאַרף מעֶן נאָך זײַן בּײַ אִיהרע שרה'קעם, צרות אִיהף !
חוה. (קוקט זי אָן אָננעֶשטרעֲנגט) פֿרומע אִיז זַעָהר אִין
בֹּעם ?,,, אוֹיף שרהיקען ז
מ יי ט עָ. מעֶן פֿרעָגט דאָך בּײַ ריר עָפַּיִם?
חוה, שׂרהקע1 זי אִיז-- פֿיװײַם ניט, לאָן מיך, |
מ ײַ ט עָ. (מיט אַ בּעָהאַלטעֲנעָם קוועֶטֹשׁ) אִיך לאָז דיך, אִיךְ
לאָז ריַך ... (געָהט אִין טוֹיעֶר) זאָל זי אַלײַן געָהן אוּן זפֿען זי.
אוֹיבּ זי דאַרף---(װעֶרט פֿעֶרשואונרען),
| חוה, (קוּקט אִיהר נאָך) ,., נו, אַלץ אֵיינט, --- (פֿאָרזיֿמיג)
שריה שרה! | |
| = שר ה' ל עָ (אִיהר שֹטּיִם העָרט זיך פֿון געֶסיל) 5ֿיבּעָט דיה
חיים, לאָז מוף יעֶצט אָבּ, |
חיים, (געָהט אַרוֹים פֿון געֶסעָל, האַלטעָנדיַג שרה'לען בּײַ
224 ן שניא ור
רֹעֶר האַנר, רי היטעָלץ אוֹיף אַזײַט, מאַכֿט ברײַם מיט'ן פֿינגעָר
5ֿויל ניש---װויַטעֶן יי.
ש ר ה'ל עָ (רײַפט זיף פֿון אֵיהם אַרוֹים) אוּן אִיךְ װיל ניִשם
עָהן, (לופֿט צו צו חוהץ) אִיךְ שׁטעָה דאָ מיִט חוה'ן, אִיךְ דאַרף,
חיים, (געָהט צו צו חוח'ן לאָבּוסדיג, מיט אַזײַט): זאָנ
נאָר,, פּײַפּע, דו רעדסט אִיהר דאָם צוּ 4 (גיִט אִיהר אַ שְׁרוֹיף מיפין
קלײַנעם פֿינגעֶר אוּנְטעֶר דֹעֶר נאָן) מײַנט'ס ניִש--אַנזאַ תרנגלת,,,
גיב דיַר בּאַלד---אַ---אַ כֿמאַל און אַ שיט אוֹים רײַן זעָקִיִל בּײַנעֶר'
אַז ,סמעָנטאַזשעם" װעֶלעֶן דאָס קלײַבּעֶן אוֹיף צוּקעֶר . --- ואוהין
קוקסמו 1 אי רֹעַד דאָך מיט דיָר !
ש ר ה' ל עָ. מאַך ראָ ניִט קײַן שמיִק, װיים,
ח וה, (קוקט אוֹיף אֵיהֶם רוהיג). -
ח יים, װאָס קוּקסטוּ מיף אָן מיט רײַנץ קעצוִש שפּאַקמי=
װעֶס ? סט'מיף ניִשט---רעֶרקעֶנט (אַרײַן אִין סעריאָז, פֿאַפּט זי ָן
אוּן טרײַטעלט) רוּ קענסט מעֶך? (העֶכֹעֶר) אִיף פֿרעָג דיך: דוּ
קעֶנסט מעך}
חוה, (קאַלטבלוטיג) לאָז, |
ח י י ם, (אָנגעָריִהרט) חיים:קיִשׁקע קעֶנסטו4 סגעֶהעָרט פֿון
חיים?קיִשקעֶן ? יי |
שר ח' לע (שפּאָטיש) פ-שישי:ש---
חיים, (קלאַפּט זיך עֶנעֶרניֵשׁ מיַטץ פֿיַנגעֶר אִין האַרצעֶן.
הוֹיךְ אױפֿץ קול) סבין אִיך. אַי--אִיך! (נאף העָכעָר) סבן
אִי---אִיך !
שׁר ה''ל עֵ, אָ:װאַ, אַ העֶלֹד אִין גאַטקעָם !
ח יים, (נעָהמט זיַך צוּ שרהילען) אוּן רו אוֹיך1 זאָג נאָר,
קאַסמאָרע, דוּ אוֹיף? דוּ װײַסט, אַז אִיךְ הא אָט אַנ'זאַ (שטרעקט
אוֹיס אֵיין האַנד אוּן קלאַפּט אוֹיף אִיהר מיט דֹעֶר אַנדעָר האַנד)
אָט אַנזאַ ! |
שׁר ה' לֹעָ, טִי--אָי, וי פֿאַר אַ יאָהריג עֶן שנ יי
חיים, (אױפֿגעבּראַכֿט) דוּ װײַסט, װאָס אִין כֿאָלעֶװעַ ליגט ?
(פּאַטשט זיך אִין שטיִוועֶל) אִין פֿאָלעָועַָ!
| שֶׁר ה'ל ע, א שקאַרפעמקע. -- נאָף מיַט אַ לאָף. -
ח יים, (פֿאַפּט אַרוֹים פֿוּן כֿאָלעָוֹעָ א מעסעֶר און נ ניט מיִט
אֵיהם אַ כּלאַגק) |
ז; שניאון
ש ר ח''ל עָ (גיִם זיַך א טרײַסעָל) אַי, אַ רוגעָר}=
ח וה, (שטעהט רוהיג),
חיים, (צופֿריִרעֶן פֿונ'ם עֶפֿעֶקט) אַ? קאַם = רע, מײַנם טאַקיזש,
---אט שׁוין,. נוּ ! אַ חוֹיבּ די פֿסלעָך און געָנאַנגעֶן,
שר ה'ל עָ, (צעָשראָקעֶן) הימ קע כֿיבּע נָם דיִך יי
חיים, כֿװיִל ניִשׁװיִסעֶן
שר ה'ל עִי געָה יעֶצט אַװעֶקן אַ גאַסט דאַרף קומען,,. (שטילעָר.
הײְֵד) מיִט פּײַאַימ'ם,,, סשקריגען אַ פּאָר גיִלען---קוּם שפּעֶטער .,
חיים, (לאָבוסדיג) אַפּאגילץ (בּעֶהאַלט דֹעָם מעסעֶר).
געֶרעָנק, אִיך געָה יֹעֶצט אַװעֶק פּיס'עֶטעֶן (לאָוט זיך געָהן) קאס?
מאָרע, אָכּעֶר נעֶדעֲנק! (װעָרט פֿעָרשװאונדעָן אִין דֹעֶר טיעף
סצענץ,)
ש ר ה'לעָ, אַזאַ לאָבּום---װאָס }
הוה, נישקשח זיך א
שר ה' ל עָ. (מיִט פֿעָרדראָס) דו װײַסט, עֶר אִיז גאָר ניַט אוט
שלעָכֿטעֶר,,, עֶר דרעֶקסעֶלט זיִך גאָר אַזוֹי--װאָם נַן 4 אָט מײַטץ'ס
און רוזשׁעָם יאַטען,,, װאַזשנץ בעֶשיצעֶר! נעָהמעֶן צוּ בּײַ זײַ ביז
אַ גראָשען,. און אָפֿט מאָל נאָך---(שטיל) מיט די פֿויסטען, מיִט ר
פֿױמטען,,, ס'געָהעָרט, װי מײַטע האָט בּײַ זיך אַיעֶרנעפֿטען געװײַגט
ס'געֶהעָרט !
חוה, פֿיהאָבּ ריר פֿעֲרגעֶסעֶן זאָגעֶן, מײַטע אִיז דאָ געֲועַן
פֿרוּמקעֶלץ זופֿט דיה---זי אִיז בּיז,
ש ר ה'ל עָ, בּײַז+ גוּ זאָל זי זײַן בּײַן!, , אִיף פֿעָהל אִיהר
אֶבּעֶר, אַ 3 --- זי װעֶט שׁוֹין מסחמא בּאֲלד מרוֹיסלופֿעָן מיִט אִיהר
דעֶמאְנדעָ, | נעָכײַ װאָלט זי אַמאָל קראַנק געָװאָרעֶן! כֿאָטש אוֹיף
טֵיין גאַכֿט, אוֹיף הײַנמיגעֶר נאַפֿט, אָט װאָלט געֶוועֶן גוט! ---גײַן,
זי אִיז געֲזוּנר וי אַ שמײַן,
(פֿון חתונה:זאַל דעֶרחעִױיט זיִך אַ פֿרעהליפֿעַר ,װיְװואַט'),
ש ר ה'לעָ, = (טרויעֶריג). דאָ אִיז יעֶצט דֹעָי מאָלצײַט, די
מחוהנים האָבַּעֶן צײַט, שׁוועָר געָהט בּײַ זײַ צוּ די מעֲנץ, (שװײַנט
8 װײַלע) עִם שאָרט אִיהר, אַן אִיךְ ששטעָה אַ מאָל אִין אַ יאֶהר אוֹיפֿן
גאָס נאיכערגץ שעה, און חײנקץ, עָר אוֹיך! לײַדעַן קעֶן אִיף
298 געגעגאיבצ-
חו ה. אוּן ניט לאַנג הטָסטוּ מור געָזאָגט, אַז דוּ האָסט איהם
שרעָקליִך ליעב{ אַ, שרה'לץ;
ּ
שׁר ה' לע שׁרעֶקלַיִף ליִעבּ ,,. נײַן, פֿװײַם ניט, פֿ'װוײַם ניַט,
בּײַ זײַ קוּמט אַלץ אוֹים בַּעֶסעֶר, אֵיידעֶלֹעֶר,.. (װײַזט אוֹיפֿין התונה:
זאַל) אַז דוּ װאָלסט װיַטען ! אִיך האָבּ דאָך געֲועָהן דעָם חתן מיִם .
דֹעֶר כּלה, װאָס האָנעֶן ראָ הײַנט חתונה, אִיךָ װײַם אויף נשָוויִם,
אַז דאָס זעֶנעֶן זײַ . הײַנט בּײַ טאָג האָבּ אִיךְ אוֹיף אַרגע אַ קוק
געמאָן דורכֿ'ן פֿעַנסטער, ועָה אִיף, אַז אֶט רי גלעֲועֶרנעַ טירד פֿוך
בּאַלקאָן אִיז ָפֿען די בַּעֶדיֶענער האָבּעֶן אִינװעַניג געֶפוּצט די א
מעטעָנץָ בּעַנקלעֶף, רוֹיטע גענקלעף אַזוֹינע,---צװײַ. זעֲנעֶן דאָר
אוּמגעָגאַנגעֶן און בּעֶקוּקְט, נאַכֿהעֶר זעֶנעֶן זײַ אַרוֹים אוֹיפֿץ 3 לק
וועֶסט דאָך ניִט גלויבּעָן --- דאָס ועֶנעֶן געועְן חתן-כּלה, פֿ'האָבּ
אוֹיפֿץ שטעָל פֿערשטאַנען פֿון זײַעֶר שמײכֿעָל,,, עֶר אִיו אַזאַ שעַנעֶר,
טיט גענרײַ ועֶלְטעַ האָר, שוואַרצע, װי סמאָלע,,, |
ח וֹה, (גיִט שם טיט צ ציטעֶר) געֶגױייזעֶלְטע? -- מקָן ואָגט :
מיִט אַ געֶגריזעֶלְטעֶן מאַך ניִשט קײַן שותפֿות, -
שר ה' לע (מיט חשק) העֶר זיך צוּ,,, עֶר האָט אֵיהר עפַיִם
אַ שׁוֹשקעָ געָמאָן,, אוּן זי האָט אִיהם געָמאַפֿט מיטץ פֿיַנגעֶר צוּם.
נאָן .., ֶר האָט זיַך אומגעקוקט, צוּ די בּעֶדיעֶנעֶר ,,, כֿי:בו, ער האָט
געמײַנט---קײַנעֶר זעָהט ניִם, עֶר האָט אַוֹי פַּאַמעָלִיך אַראָבּגעְצוֹי=
געֶן פֿון אִיהר העֶנטעֶל די הענטשקע, אַזאַ קלײַגינקע הענטשיקע---
אוּן האָט זיף אֵינגעֶבּוֹינעֶן ,,, עֶר אִיו אַ הוֹיכֿעָר, אוּן זי---אַזאַ. װײַ=
סינקע, א יוּנגינקע. -
חוה, גון עֶר אִיז אַ הו |
שרה'ל עָ, אַ, זעָהסט, בּיִסט אוה מקנא,,, דוּ אוֹיך,. טרעף -
װאָס עֶר האָם נעֶטאָן, אֲנוּ 4 וי בּסוֹר) עֶר האָט אִיהר אַ קוש נעִ=
טאָן, אַ קוּשׁ געֶטאָן אין האַנד. אַלעַ ,רוסמאָקראַטען" קוּשׁעְן אִין
האַנד, אַנ'אָמת ? זי אִיז רוֹיט געֶװאָרעֶן, זאָל אִיךְ אַזוֹי ער זײַן,.
וי אִיך האָב געוֹעָהן מיַט מײַנץ אוֹיג עֶן, מיִר אִיז נאָפֿדעָם געװאָרעֶן
אַזוֹי אומעָטיָג, אַזוֹי אומעְטיָג, פֿרומקעלץ אִיז צוּ מיר צוּגענאַנגעַן, גע
נוּמעָן מיך שֹׁלעֶפֹּעֶן אִין ואַל, בַּעֶטעֶר געָהן זיַף אויטשלאָפֿען, אַײט
רעֶר קוּקעֶן אִין מיִטעֶן העֶלעֶן טאָג אִין פֿעָנסטער,,, אוֹי, װי מיָר
האָט זיך געֶחלש'ט אָנשפּיַעֶן אֵיהר אַ פֿולען פנים1.
ח וה, (רײַבּט זיך נעַרוועָז דֹעָם שט טעָרן.
ז+ שניאור | 1:
שר ה'ל עָ, אוּן דעַרפֿאַר װיַלט זיִך מיִר הײַנט אַזוֹי זעָהן, יי
עָם געָהט דאָ צוּ זײַעֶר חתונה, עָפּיִם ציהט מיף אַזוֹי,,, אִיך װײַם
אַפֿילוּ, װי בּײַרץ הײַסעֶן,,, װאָס קוקסטו אַזוֹי ;
ה וה, (רעֲדט פלוצלונג) שרה, װאָס װעֶט זײַן, אַז איף װעֶל
מיִט אַ מאָל ,,, שטאַרבּען 4
ש ר ה'ל עָ, װאָס אִיז דאָס פֿאַר אַ װעֶרטער?
חוה, זעֲהר אײנפֿאַך,.. מיט אַ מאָל; װאו אִיז חוה 1 ניטאָ.
חוה ! גיטאָ,,, (גיִט אַ לאַך אִין זיך),
ש ר ה' ל עָ. (שטעלט אוֹים גרוֹיסע אוֹיגען) ח:ו:ה+ אִיז יעָנץ
טאַקע אַנ'אָמת 4 אוּן אִיך האָבּ געֶמיינט---
חוה: ננו, נאַרע :יו דאָס לאַך אִיך--גלאָט אווין ײַ
האָט שֹׁין מוֹרא, (שטרעננגט זף אָן) דוּ האָסט געֶמײַנט? װאָם.
האָסט+ געמײַנט + /
שׁר היל עַ (נעָהמט אֵיהר האַנד): חוה, דוּ װײַטט, אַז ד3
רעֶרסט פון שׁלאָף }
הוה: אִיך+.
שר ה'לה: דו,
חוה: סהאָט זיף דיִר אויס;עדופֿט.
שרהילע: די װענטיל צװישען אוּזעדע בּײַדענם צימערן
אִיז זעָהר רין , מעָן העֶרט אַפֿולוּ דעט אֶמעָם; אַז עָם אִין שִטִיָל,,
חוה: נאַר דו! אַז,, אַז זיַנט אִיף בּין אַרוֹים פֿון שפּיטאָל
שלאָף אִיך ניט גאַנצעֶנץ נעָפֿט,
שרהלע; אִיז דעֶדסטוּ דאָס אַזֹי+ ניט פֿון שלאָף ?
חוה (מבלב?): װאָס אַזֹי קיר מֵינֹעַ, רֹעָר, אַז רא
רעָדסט .---
שרהל עָ 1 נוּ, זאָג אַלײַן , איינמאָל קעֶן זיך אוישרופֿטען .
אָבֹּעֶר עֶטליפֿץע מאָל? זאָג אַלײַן , דוּ = װײַסט, דֹעָם לעצמען מאָל
האָב אִיך זיך זעָהר רעֶרשראָקעֶן . , כֿיהאָבּ זיִך אַיינגעָהאַלטעֶן נים-
צוּ שרײַעֶן , גלוֹיבּסט יט 4 פֿ'קען דיר שװעָרען. אִלֹעָ זעָנעֶן זיף
שוֹין לט צעָגאַנגעֶן , ס'אִיז געֶוועֶן אַוראַי פֿיִער אַזײַגעֶר בײַ
נאַפֿט. רי ,הוֹכֿע* האָט שׁוֹין אוּמעֶטוּם צעֲלאָשעָן די לאָמפּעָן +
פֿנסטער, ליג אִיף אַזוֹי און שׁלאָם ניט , מיר דאַפֿט זיך, אַז דוּ
קרעֶכֿצסט . פּלוצלונג הער אִיף, װי דו טוסט אַ לאַך אַזוֹי מאָדנעֵיי,
שטילערהײד אוּן דעָרנאָף--- (גיט אַ ציִטעָר אוּן שטעלט זיך אָב .4
6גג | ג עג ענאיבער
הוה (שמיל) : דעֶרנאָךְ!
שרהלעָ: דעֶרנאָך, ,דֹעֶר װײַסעָל אִיז טיִעף--טיעף--
טיעף , . . דעֶר װײַסעֶל אִיז טיִעף---טיעף---טיעף" , , ,. אוּן װיָדעָר
אַ לאַך--
חוה: אָט דאָס נאָר 4 (לאַכֿט ניִט נאַטיַרליך.)
ש ר ה'ל עָ (אונגלוֹיבּיַג) דאָס אִיז גאָרנישט, חוה
חוה: פֿװײַס װאָס, אֵיינמאָל געָה אִיך אַזוֹי אִיבּעֶרן אֵייזעֶר:
נעָם בּריִק פֿון ,פּראַנע", טו אִיךְ אַ קוק אַראָבּ אִין װאַסעָר ...
דער קאָפּ האָט מור װעָה געֶטאָן , גיִט מיר עָפּיִם אַזוֹי אַ שװויַנרעָל,.,.
קלעֶר אִיךְ : אוּן װי אִיו, אַז דעֶר בּריַק פֿאַלט מיִט אַמאָל אֵיין ..,
דרומעָלט זיך מיָר פֿון דגַן אָן עָפּיִם,,, אין שלאָף, אַז אַ גױ
שלעפּט מיך אִין װײַסעֶל אַרײַן , , , אָט װאָס, | |
שר היל עָ : אוּן אִיךְ האָבּ געמײַנט---נאָט װײַם װאָס. כֿהאָבּ
געָמײַנט, אַז דוּ װיַלסט עָפּיִם שלעפֿטם מוּן , |
חוח (קוקט זי אָן אֶהן בּעֲװעֶנונג), |
שר ה'לע (מבולבּל) : װײַלע זי אִיז אוֹיף דיָר אַזוֹי,, אָננעַ:
כּלאָזעֶן , װײַל דוּ פֿעָרדיַנסט ניט---פּטוּר נו, בּײַ מיר אוֹיף ..,
סטרעֶפֿט זיִך,,, אוּן בּײַ קרוֹינעָן אוּן---אוּן בּײַ מײַטעֶן אוֹיך,,, בּײַ
אַלעֶמעֶן --
ח וה (גלעָם זי) טרײַסט מיף ניט , מירֹעֲלעָ, טּרײַסט גיִם--
ש ר היל ע 1 זאָל אִיך אַזוֹי געֲזונד זײַן---, | -
= הוה } אִיך טרײַסט זיַך אַלײַן ניט , טאָמעֶר ניִם הײַנט, אִיז
מאָרגען , זאָגעָן מוז זי מיָר +--- 0
שר הילע : אַליַגעֶן, זי װעֶט ניִט זאָגעֶן, זי װעָט זיך ניִט
רעֶרוועֶגעֶן ,,, (שװײַגט אַ װײַלע) אוּן דאָם, װאָס זי האָט פֿון דיַר
פֿריִהעֶר געֶהאַט? זי דעָרצעהלט דאָד אַלײַן ... יו
חוה: אֶה, פֿריַהעֶר! (קייצט מיט די צײַהן) דוּ בּיסט
אַ קיר ! שעגערע מענשען, װי ,פֿרומע די הוֹיפֿע?, האָבּעֶן פֿעֶר:
געֶסעֶן, װאָס פֿריָהעֶר---ש עָנ עֶר עָ מעָנשׂעֶן.,. (פֿעֲרהוּסט זיַך)
שרהלעָ: אָט װעֶסטוּ זעָרן, זאָל זי נאָר פּרובֿעָן. מײַן
חיים װעֶט ניִט דעָרלאָזעָן, עֶר האָט הברה, אִיךְ װעָל אֵיהם בּעֶטעֶןיי.
װעֶסט זעָהן,--- אָ, שֶר האָט חברה ! |
חוּה: אַלץ אֵײנס, פֿון דאַנען אִיז נאָר אֵיין װועָג פֿאַרהאַן---
שר היל עַ : (רעָרשראָקעֶן) וואוהין } |
ן. שניאור 599
הוה : אַהיִנְצוּ, , , װאּ מען פֿערדינט אַ פֿעָרציגעֶר אַ מעת=
לֹעָת אוּן דעֶרנאָך נעָהמעֶן עִם אָבּ די לאָכּוסעָם,., ראָ בּין אִיףָ
שׁוֹין אוֹיס סחורה, ,, אִין ,סטאַרי גאָראָר*--יאָ ,
שר היל עָ : אַך דאָס ?---גײַן , נײַן,,, זאָל גאָט היַטען !
חוה : גאָט האָט שׁוֹין פֿעָרהיט,--- (נעָהמט רֹעָם פּניִם אין
בּײִדֹעָ העֲנר) אַז אִיך בין געֶלעֶגען אִין שפּיַטאָל, האָג אִיף אס
נעֶקְלעָרט, קײַנמאָל האָבּ אִיך אַזוֹי פֿיעל ניִט געֶקלעָרט, גאַנצץ
טעָג, נאַנצץָ נעֶפֿט,.,
שר ה'ל עָ: אַ שעֲנעַ מלאפֿח, מעֶן קעֶן דאָף פֿון זיִנעֶן אַיאָבּ!---
אוּן דײַנץ בּיכֿעֶר,., די רוּסִיִשעָ, מיָט די רימענע = וקענס? עָפּים
זעָהט מעֶן זײַ ניִם,,,
חוה: אַ, די בּיִפֿעֶר? (גיִט אַ לאך) זײַ האָבּ אִיך צעָפֿליִקט;.
צעַפֿליקט,,,
שר היל עָ : (היבּט מיט די פּלײַצעם),
חוה : נאָר סײַ װי סײַ לאָוט מעֶן יט לײַענעֶן אִין שפּיטאָ,
דֹעֶר דאָקטאָר פֿעֶרװעָהרט, דאָס שאַדט צוּם געָזוּנד, פֿערשטעָהסטר
מיף , . , דערפֿאַר אֶבּעֶר טראַפֿטען---װעֶר קעֶן דאָס זעָהן, הער
ןׂ :
צ
קען דאס תַּעֶרוו עֶהרעֶן 2 (קלייגע פּוֹיזע). י. דעֶם ער שטען ציגעכ
3
אִיז נאָר געֲוועֶן שׁוועֶר ַרֹפצונעהמעֶ אוּן דעֲרנאָך האָט זיך שוין
אִיטליכֿעֶר געֲנוּמעֶן גרינגעָר, גרונגעֶר , בּיסלעפֿװײַז , יעֶצט אִיז מיָר
גאָרנוישט געבּלובֹּלְן ; נאָרנישט, גאָרנישט, , ,
שר היל עָ: מען קען זיך פֿאָרשטעלעָן--אָנקומעֶן פֿון מאַר:
שאַלמאָװמקץע אַהעֶר, װאָס עֶס קעֶן שוֹין בּלײַבּעָן.,, אֶבּעֶר אַ מענש:
מוּז מען זײַן,.. נאָר זײַן אַ מעֶנֹשׁ,,,
חוה : (הוֹיכּט אוֹיף אִיהר אוֹיף די אוֹינעֶן, שמײַפֿעָלט טרלי.
עֶריג) אֵף, ניט ראָם, ניִט דאָס,,. מײַדעֶלעָ מײַנם, מײַנסט, אַ;
דאָרטען אִיז מיַר טאַקע געֲוועֶן גוּט ? פֿרעהליַך ?, . . דאָרטען האָמ
מען נאָר גיט געָלאָזען זײַן אוּמעטיָג, מעָן האָט טאָג:טעַנליף ניט
געַלאָזעֶן .--- אֶבּעֶר אִין אָמתץ---
ר הלע . װאָס רעֶדסטוּ 4 אוּן די אָפֿיצעֶרעֶן און---און מאַשׁ
פּאַניָעֶר-װײַן ?י.,
חוה : אַפֿילו ניט די פּלישענץ טעפּיפֿעָן, ניט די שפּיגלען,
= די זײַרענם, ניִט די פּאַרפֿומע.., אִיך האָבּ זיך נאָר ג עָ מאַפֿט
פֿרעהליך, אָדעָר אַז דעָר קאָם פֿלעַנט ויִך פֿעָרדרעַהעֶן , פֿלעג אִיף:
0 + ג עגעבאויבעו
פֿעָרגעֶסעֶן.,, (אָטעֶמט שוועֶר) אִיךְ װעֶל דיַר זאָגעָן אִיך װעָל
דיַר זאָגעֶן ,,, אִיך האָבּ געָהאַלוט פֿרעָמרעַ, װילד פֿרעמרע און
געֶקְלעֶרט װעָנעֶן אֵיהם,,, געטרוּנקעָן װײַנעָן אוּן לְיְקעֶרעֶן מיִט
סטודעָנְטעָן אוּן אִין אֶמתן מיִט אִיהם, נאָר מיט אֵיהם,,, פֿעֶר:
'שטעָהסט 1 נאָר מיִט אִיהם, ,, אִיךְ פֿלעָג נאָר דאַרפֿעָן פֿעָרמאַכֿעַן
די אוֹיגעֶן, --- | |
שׂרה'לעָ (מיט חֹשֹׁק): אֵה, אִיך פֿעָרשטעָה, װאָם דו
מײַנסט , = אִיף פֿעָרשטעָה,--אוּן אַז מעָן עָפֿעֲנט אוֹיף די אוֹיגעֶן ,
ונֶחט מעֶן עָפַּיִס פֿרֹעֲמדעָ פּניְמ'עֶר, ,., אָפֿטמאָל נאָך שכּוֹר'ט ,
מאוס'ע,,, און עֶס װַעֶרט אַזוֹי ניִם גום +--- | |
חוה (האַלב:אַיראָניִש) אוּן װעָמעֶן--דו1 װעָמעָן האַלוסטו, -
אַז דו פֿעָרמאַכֿסט די אוֹיגעֶן? חיימיען ג
שר ח'ל עָ (שטאָלציג) : - פֿון יעֶצט אָן---דעָם גענרײַזעֶלטען
חתן , װאָס אִיך האָבּ דאָ געֲזעָהן---אוּן פֿריָהעֶר,,, פֿריַהעֶר שְׁטענ:
דיג דֹעָם פּרינץ אַלבּרעֶפֿט, עֶר שטעֲהט מיָר, װי אַ לעֲבּעֶדיְגעָר
פֿאַר די אוֹיגעֶן..,---
ח וה פֿעָרװאוּנדעָרט): װאָסעֶר פּריַנץ אַלבּרעכט זּ
שר חל עָ: עָ! טישיין פֿעָרגעֶסעָן, (דעקלאַמיים), ,, אוּן
ראַן האָט דֹעֶר פֿעַרצװײַפֿעָלטער פּרינץ אַלבּרעפֿט געֶטאָן אַרוֹיסכֿאַ
פּעֶן זײַן גאָלדעֶנעֶם דאָלך פֿון דֹעֶר זילגעָרגעֶר שיר אוּן מיִם די .
שׁנעֶלקִט פֿון אַ בּליץ נעָמאָן עָם אַױײַנשטעקעֶן אִין דעָר בּרוסט
פֿון דֹעָם אַלטעֶן פֿריַדריך, װאָס האָט אַװעֲקגעֶרוֹיבּט זײַן הײַם:
געַליֶעבּטעָ דאָלאָרעָם, , ," |
חוה: אַ, דאָס האָסטו געֶלעֶזעֶן אִין דעֶר ,בּלוּטיגעֶר ראַפֿע?,---
| = שר היל עָ (פֿעָרשעָמט): אוּן װעֲמֹעֶן דו 4 װועמעְן האָממוּ
געֶמײַנט? אִיך האָבּ געֶמײַנט, אַן דאָס אִיז אֵינעָר פֿון דײַנעַ--
פֿין רײַנע בּיִכֿעֶר , אַנ'אַנדערעַר,,, |
חוה: אִי, גאַרֹעָלעַ. (קלײַנע פויוע) אז אִיך בּין געֶװעַן
אַ יאָהר עֶלְטעֶר פֿוּן דיָר, האָכּ אִיך געָהאָט אַנ'אַינעָנעָם פּרינץ,
עֶר האָט געָהאַלטעֶן עָקואַמעֶגס אִין יענעָד שטאָרט , וא אִיך האָכּ
געָאַרבּײַם,--- | |
שרהלעָ: דָאַן+ אַז דו בּיטט געֶועַן אַ מאָדיִסטקץ 1 אִין
דעָר לימץ } 0 |
חוה (גיִט אַ שׁאָקְעָל מיטץ קְאָפ): אַלעָ פֿאַרנאַכֿט פֿלעָנמ ער
/ שניאור.
אוֹיף מיָר װאַרמעָן אִין בּוּלװאַר.,, און אִיף--אוֹי בּיִן אִיךְ געֶווען
גאַריִש, אַזוֹי נאַריִש!---איך געָה, דאַכֿט ױף, צו זך אַהײַם, צוּ
זיח אִין צימער, און פֿעָרגעָה אִין גאָרטען אַרײַן,,, צו יַעָנעָם:
בנקעָל, וואו עֶר זיִצט,,, אוּן דאָס האַרץ קלאַפּט מיָר אַוֹי ,
קלאמט יי
שר הילע; ראָס אִיז בּײַ אַייך געֲועֶן אַ ליעבּץ} אַ יאָזּ
וג'אָמת'ע ליעב
הוה: צו רי פֿיס אִיז עֶר נעֶלעֶנעֶן (גיפֿטיג) , װײַ אַ הונר,,,
נאָך װי,---אִיך זאָג אֵיהם , אַז מיַר זַעַנעֶן ניַט קײַן פּאָר , אַז אִיך
בּיִן אַ פּראָסטע גײַמאָרין , אוּן עֶר : ,אָהן ריף קעֶן אִיך גיִט לַעֶבֹּעִֶן
אוּן אָט נעָהמט עָר אוּן פֿערװאַיפֿט דאָס לעָרנעֶן אוּן אַלץ, - און
הוֹיכּט אָן מריַנקען בּראַנפֿעַן ,,, אַ פֿעָרציטעָרמץ ֿלע: אִיך װעֶר עֶן.---
אל זאג אִיהם , אַז אִיך בּיִן אָריִם, - אַנ'אָריִמעָ יתוֹמה, אוּן עֶר ;
אע מעֶנשׁעֶן זעֶנעֶן גלײַך בּײַ אַ געבּיִלדעטעֶן, אָריִם אוּן רײַן---
{ אֵיינט?,,, און גאָך א סף, אַ סך פֿלענט עֶר מיר רעדעֶן, (שװײַגט
: אל {) בײ עָר אַרבּײַט , אַז אִיך האָבּ מיף דעֲרמאָנט אָן זײַנעָ
הײַך,. פֿלעַנט מיר װעָרעֶן אַזוֹי װאַריִם, אוּן אִיך פֿלעָג אֶנהוֹיבּעְן
זינגעֶן , ,, די מאַשונעֶס האָבּען געקלאַפט נאָפֿאַנאַנד, די נײטאױי:
נעֶן האָבּעֶן אוּנטערגעקְרעְבֿצט---און אִיך האָבּ געָזוּנגעָן, --- א פֿוליַנקע
בּיַן אִיךְ געֶוועֶן, אַ פֿרעהליפֿע ---
שר היל עֵׁ (נײַגעריג) : אוּן דעֲרנאָך?
חוה : רעָרנאָך האָט עֶר געָנוּמעֶן מיט מיַר לעָרנעֶן, אַלֹעָ
אֶבֹֿעֲֵר געֶבּעָן מיר שטנדלן, װײַעָנעֶן מיט מיַר צװאַמעֶן אוּן
אַװעקויִצען שפּעָט , , , דעֶרנאָך אַלץ שְכַעְטעֶר און שִֹּׁעֶטעֶר
כּיִז װאַנעָן,,, בי װאַגעַן עֶר האָט אוסגעֶפֿיהרט.-- אִיף
האָב מיך געֶבּעֶטעָן. , . מיִט טרעֶרעֶן... און עֶר: ;אע מעָנשען
ועֶגעֶן גלײַף", און אַ סוֹף:אַניעֶק,
שר היל עָ (שטיל) : פֿיוייִַם , װי דאָס טרעפֿט זיך,,, בּײַ מיַר
אוין---בײַ מיָד אִיז אוֹי אַזוֹי געוען . דאַפֿט זיך, מיט אֵיין האַנר
ששופסט דו אִיהם : ,מע דארף { נישט, מעֶן דאַרף ניִשם", און
מיַט דער אַנדֹעֶר האַנד האַלוסמו, מע ררף 5 מען דאַרף
ניִשט"---אוּן אַלײַן קוֹשט דוּ,., פֿאַר אִיז ראָם אַזוֹי?
וה (פלוצלנג אוױפֿג בר אט קריצט מיט די צײָהן): געֶלד
אִיז עַר טיַר געָקומעֶן פֿארלעָגעֶן אוּן רער -,אַלע מענשען ועֶנעֶן
* * ג
ג עג ענאיב עי
גלײַף", אַזאַ חונד ! פֿעֶרשטעהסט 1 אִיך האָבּ שׁוֹין יעֶמאָלט ניִם
נעֶקעֶנט נעָהן צוּ דעֶר אַרבּײַם, אוּן עֶר--געָלט , אָט אִיז געֶוװאָצ
רעָן : ;אַלע מענשעֶן זעֶנעֶן גלײַך *--(הוסט), | |
שרהלעָ (פֿאַפּעַנריג אַלעָ רגע אוּנגעדוּלדיג אַ קוק צום /
חתונה:אַל) : נאָט אִיו טיט דיִר, חוה! זֹעָה, װי דוּ האָסט זי
צעקאָפֿט! אַ מעֲנשׁ האָט זיִך דעֶרמאָנט!---נו זאָג אַלײַן! טו אַ שׁמײ,,
אנ געֲנוֹב,.,,
חוה אָבּנעֶקיִהלט, טווֹיעֶריַג): זעָקס יאֶהר האָבּ אִיךְ גע
שפײַט, ביז װאַנעֶן אִיך האָבּ אָנגעֶהוֹיבּעְן שפּײַעָן מיַט בּלוּט---
(גיִט אַ לאָך) אוּן אָטמאָל האָט זיך מיָר געֶראַפֿט, אַז מיך אַרט
שׁוֹין ניִט,,, אַז אַלץ האָט זיִך אַװעֶקְגעֶרוּקְט עֶרגיִיץ װײַט, װײַט.--
נאָר אַן אִיך בּין ניַם:געזונד געָװאָרעֶן אוּן געֶלעָגעְן אֵינעַ אַלײַן ,
אִיז עָפּיִם אַלץ אַרוֹיסג עשׁוואוּמעֶן, אוּן ס'האָט מיף געָנוּמעְן בּרעֶנעֶן
אִין האַרצעֶן , עֶקבֹּעֶרן אִין מח : אִיך ליג דאָ--אוּן װאוּ אִיו עֶר,
דאַן האָבּ איך אַלץ מײַנע בּיפעֶר, זײַב 9 אַטאָליגץ מתּנות--
געֶריִסעֶן, + געפֿליקט בּלעטלעכֿװײַז, בּלעַטלעפֿװײַן,, שטילעָרהײַד ,
שיט אִיך פֿלעג מיר פֿאָן שׁ ועֶלעֶן, אַז דאָס רײַם אִיך
פֿן איהם ם שמיזער פֿלײַש, אִיברים;װײַז---פלענט מיר גרינגעֶר
וועָרלְן אוֹיף אַ װײַלץ { (שװײַגט), בּיִז אֵיין בּוּך האָב אִיך צעֶריסעֶן ,
(בּשעתץ לעצטעֶן דיאַלאָג האָט זיך דער מאָלצײַט אִין חתונה?
זאַל געֲעֶנדֹיִגט, אַ בּעװעָגוּנג,---הינטער דעֶר גלעועֶרנעֶר טיר
פֿון בּאַלקאָן טראָגט מעָן דורף לאַנגעַ מאָלצײַט-טישען , די
קאַפַּעֲלִיעָ שׁטעֶלט אָן די בּלים, ס'העֶרֹעֶן זיַך אָבּנעֶריִסעֲנץ
| = מעֲנעֶר) , |
שר היל עַ (נעֶהמט ניָט אַראָג אַ ַנ'אוֹיג פֿון רי בּעָוועֶנוּנגעֶן אִין
חתונה:זאַל) ; אַ, אִיז דעָרפֿאַר האָסטו זײַ צעָריִסעֶן, אַ משוּגעיצעֶר
מעָנשׁ דאָס אִיז,--- |
ח וה (פֿעָרשטעֶלט דֹעָם פּניִם) : אַז דוּ װאָלסט װיִסען---דוּ
װײַסט ניִט , עֶר אִיז געָוועֶן אַזאַ װאוקסיגעֶר , אַ װאַרימעֶר , אִיך
האָב אֵיהם שטענדיִג געֶרוּפֿעָן : מײַן אָרלעֶר , אָדלעָר מײַנ'ס,., אוּן
עֶר מיך :, מָיַן װײַסע טוֹיבּ,,,
(פֿון מונהזאַל גרײַכֿען די עֶרֹשׁטעָ אַקאָרדעֶן פֿון װאַלס),
הוה (הוֹיבּט אוֹיף די אוֹינעָן)) שֹׁעַנעָ טױב און אַ שׁעָנעֶר
6:
; שגיאור,
שָרלעֶר--(בּעֶמעֶרמְט, אַז שרה'לע העֶרט זי גים, גיִט אַ מאַך מים
דֹּעֶר האַנד און חמורעט זיף אָן, פויוע),
(אִין זאָל האָבּעָן זיף אָנְגעֶתוֹיבּעְן די מעֶנץ, הינטעֶר דער
זאַסטאַװֹעַ װעָרעֶן די פֿערבּײַלױפֿעַנדיגע פֿײַעַרלעף פֿון די
פֿוחרעֶן אַלץ העָניְגעֶר אוּן ועֲניֵגעָר), |
שׁר הלע (חרוה'דיג) אַהא ! אֶבּעֶר דעֶרװאַרט זיַך !---די
שעָנץ, די טעָנץ! װעֶר האָט אױסנעפֿיהױט, אַ? (צץ מרײַטעָלט)
װאָס בּיִסטו אַנטשװיג עֶן געװאָרעֶן } רעֶרצעָהל , דעֶרצעָהל ,,, אָבּעֶר
אִיךְ האָבּ אוסגעָפֿיַהױט ! (טאַנצט אונטער אוֹיף אֵיין אָרט צוּם
טאַקט דֹעָר מוזיק) אַ שטײַגעֶר, װו זעָהט אִיצט אוֹים די כּלה., די
קלײַנינקע , און דעָר חתן אִין צוְלינדעֶר---כ'װאָלט זיר נאָך אַ מאָל
: לט אָנקוקען---אוף (געֲהט צוּ נאָהעֲנט צוּ חוחץ) העֶר זף
! װלאַ---דו---מיר, ,, אַ שֹׁעֲנעֶר נאָמעֶן ,
ח וה (שטיִל, דעַרשראָקעַן): װאָם אִין ראָם + פֿון װאַנען
װײַסטו זײַן נאָמעֶן ? פֿון װאַנעֶן
ש ר היל עָ : אַנ'עֶפטעֶר נאָמעֶן פֿון אַ אָפֿיִצעָר, אַ { אַ טל
נעֶר, װי װעֶט עֶר זײַן אִין ארי --ברוה! ּעָרוֵל; עָ..,
ניִט שען,
הוה (דײַטלנף) מאַף זיִך ניִט קיִנדעָרשׁ, װי אַזוֹי האָסטוּ זיף
דעֶרוואום
שר הלע (קוקט צוּם ,זאַל*) ; אוּן װי אַזוֹי דו}
חוה: בּיסט בּײַם זיַנעֶן1 אִיךְ זאָל ניִט װיִסעָן, װי עֶר
הײַסט1 אִיך?
שרהל עַ: מײַן ניִשט, אִיף קעַן נאָך אוֹיף װי ניט אִיז
אִיבּעֶרלוַועֶנעֶן אַ רוּסיֵשׁ װאָרט, אִי, וזוה'לע ! אִיךְ בּיִן געָוועֶן זיפֿעָר,
אַז נאָר אִיך אַלײַן האָבּ עֶס געָטאָן, װעֶן בּיִסטוּ דאָרטעֶן געֲוועֶן?
חוה (קוֹים, קוֹים) + אִיך+ געֲווען ?יי
שר חל עִָ: נוּ, נוּ, (מאַפֿט מיִטן פֿיִנגעָר צוּם נאָז) אִיף
װײַם.. . אִיך האָבּ זיִך ניִט געֶקעֶנט אַײנהאַלטען--װי נאָר אִיךְ
האָבּ זו הײַנט דעָרזעָהן אוֹיפֿ'ן בּאַלקאָן, האָב אִיךְ זיף נַעֲמוּוש
אַרוֹיס'נגב'עֶנעֶן אַ קוּק מוּן, וי זײַ היסען, פֿיהאָבּ ג עָמוזט,--
חוה: װאָס אויפֿץ בּאַלקאָן 1 --- דו זאָנסט ; װלאַרינר =
וא 3--- |
שר היל עָ ונק אִיהר ממזרי'ש מיט די אוֹינעֶן), נוּ, װעָל
224 | = געגעגאיבֿעו.
אִיךְ דיַר דעַרמאָנעָן, אָט די מירמעלשמײַנערנע טרעפּ זעַנעֶן בֹּעַי
דעֶקט מיִט שמאָלע מעפּיכֿעָן, (װײַזש אוֹיף דֹעָם אָפֿעֲנעֶם אַיינגאַנג
פֿון חתונה:זאַל) אוּן אַז מעֶן גנבֿיעָט זיך אַרוֹיף, העֲרט מעֶן ניט---
אַ, חוה 1 אוּן אַז ו מע דעֶרגעָהט בּיִז דער װאַנד, דעָרוֹעָהט מע
ראָרט אַ רַעָמיַל , |
ח וה מאָנט נאָך) : דעֲרזעָהט מעָן 8 רעמיִל,---
שר היל עַ : אַהאַ, טזיף דעֶרמאָנט, אַ בּריַטעָ רַעָמֹיִל אַ זא ,
אַ בּעֶגיִלרעֶטע ---
חוה: אַבּעֲניִלְרעטעַ---
ש רהיל 3 : און אַלץָ טאָג שטעָלט מעֶן אַרײַן אִין דער
רַעַמיָל די נעמען פֿון דעָם פּאָר'ל, װאָס האָמעֶן בּײַײנאַפֿט חתונה,
(פאַמשט אִיהר אִין פּליַצע) אוּן חוה יל װײַסט דאָס אויסגעציפֿעֶנט,
אוּן הײַנט װעֶר האָט חתונח? װי רופֿט מעֶן די כּלה, די קלייניִנקע?---
חוה (שמאַקט זיך) : פֿװוײַם ניִט, מײַן עהרעֶװאָרט ,.,
שר היל עג ליִדאַ, גערעֲנק! לן--ד8,,
הוה : ליִראַ--- -- (קוֹים, קוֹים) אוּן עֶר ?---
שר ה'ל עָ (נעָהט אוּם, העָרם ניִט): נאָר יעֶצט אִין שין
אוֹיס ,ליִדאַ", שׁוֹין נאָך דֹעֶר חוּפּה. אַ מאָדנע ואַךְ ! אַ מוּ אָן דעָם
פֿינגעָרל---מאַדאַם,.(מיִט אַ שׁטרעֲנגעֶר מונע) מאַ---דאָט סע---נאַל,---
ח וה (דעֶרשטיקט) אָ. (ניט זיך אַ שְאֶקעָל אוּן הוֹיבּט אָן
ציטעֶרן) גײַן,., נײַן ..,
שר ה 'ל עָ, (האַפּט זי אונטעָר מיַט בּיַרֹעַ העֲנר) חוה, חוה!
װאָס אִיז מיט דיָר? גיב אַ קוק אוֹיף זיף--דיר אִין ניִט גום
געֲװאָרעֶן
חוה, (שפּאַרט זיף צוּ צוּ דעֶר װאַנד, האַלבּ גע'חלשש)
װי אַזוֹי---װי אזוי---דאָם אִיז ניִט אַזוֹי---דאָ! אִין װאַרשׁוי?---
שרה'לה. ײַ אַ טעֶנשׁ, חוה, זײַ אַמעָנשׁ,,, װאָס פַּלוֹ.
רעֶרסטוּ 4 ואוּ טוּט דיַר װעָה ? קום אִין שמוכּ! קוּם!
חוה, (שמאַרקט זיך מיט אַלעַ קרעפֿטען) גאָרנישט--
אַ בּיִסעֶל---דאָ, דאָ האָט אַ שמאָך געֶגעֶבּעֶן,. נאָרנישט,, , שטעָה,
שִׁטעָה ! אִיף ועָל גיט געָהן .., געָה, געָה אַלײַן אִין שטובּ---
(טױײיטעלט זיף) קאַ---אַלט, שרה'לעַ,.,., מיַר אִין זעהר קאַלט, ,,
שרה'לע (חאַפּט פֿון זיִך אוֹיסטון דֹעָם זשאַקעטעל) דאַכֿט
יך, אַגאַנצעֶן אָבעָנֶר בּעֶט אִיך וֹיף בּײַ דיִר; װעָסט זיף פֿעָר=
ן; שניאור. 239
קִיִהלעָן, הּוּ אָן טײַן ושאַקעֲמעָל, סאִיו פֿײַכם -- ענײן"--אוּן
צ
אַ סוֹף !
חות (האַלט זי אֶכּ) מעֶן דאַרף שׁוֹין ניט, מעֶן דאַרף ניִם,
פֿעֶרקעהרט, מיר אִין גאָר הײַם, סור אִיז זְעָהר היַם, (עֶפֿענט
ארק רי פֿאַטשײַלע) זעֲהֶר הײַם,,,
שר ה'לעָ, זעָה, בּײַ דיִר בְּרעֶנעֶן די בּאַקעֶן, דרי טוֹיגשֶן---
(טאַפּט אֵיהר דְעָם שמערן) דו האָסט היִץ! קום אִין שטובּ,.. לאָז,
אִיך געָה ואָנעֶן אִין שטוּבּי:, /
חוה (האַל זי צוּ) מעֶן דאַרף גיִט, ס'אִיז גאָרניִשט, בּײַ
מיַר טרעֶפֿט זיף דאָס, (בּלאָנדושעָט מיט די אוֹינעֶן אִיבֹּעֶר דֹעָם
כּעֶלוֹיפֿטענעם ;אַלי) זאָג גאָרניִשט, א װאַרט, געָה נישט,
פֿרוּמעָ, (אַ גרײַט:בײנערריגע, אַ הוֹיכֿע, א בּיוֹעֶר פּניִם,
א רעַמאָנדעאוֹיף די פּלויצעם---נעָהט פלועפונג אַרוֹיספֿון טייעֶר, קיקט
ניט אוֹיף הוחץ,),,, צי נעָהן, צו ניט געֲהן---אִיז זי דא בּײַ מיַר קײַן
בעל:הבית'טע ניט, -- שרה'קע , אָט שׁוֹין זאָלסטוּ מיָר אִין שטובּ
אַרײַן,. אָט שׁוֹין !--- אַ,., , אַ העזה אַ בּיִסעֶל אָבּהאַלטעֶן געֶכּעֶן זיך
קינד א גאַנצען אָבעֲנֹד 1 װאָסו, אִיהר אִיז אומעטיג צו שמעָהן
אַלײַן } גאָך װעֲניג!-- | |
שרה וילע. אִיף בּין דאָס אַלײַן געשׁטאַנעֶן, אִיך װײַס
אַלוַן ,, , - אִיך בּין אַלײַן געֶשטאַנעֶן, אִיך,.,, איף האָב געֶװאַרט
אוה אֵיינעם ייו
חוה, (קיקט צוּם זאָל" מיט קײַלעפֿיגע אוֹינעְן.)
פֿרוּמעַ, /(צו חוח'ן) אוּן דיַר האָבּ אִיךְ געָװאָלט זאָנעֶן,
אַז דוּ זאָלסט זי אַװעֶקְגעָהן אִין אַנאַנדעֶר אָרט,, , אִיךְ האָבּ
פֿאַר דיַר מעחר קײַן צומעֶר ניט, הײַנט קעֶנסְטוּ נאָך אִיבּעֶרנעָכֿ
טיִנעֶן --- אוּן מאָרגעֶן אִין דעַרפֿרית פֿעֶרשליִם אִיך.,., איך קעַן
מעָהר ניִשׁט ---
שׁרה'לעָ, פֿרוּמע, װאָס רערט אִיהר 1 זי אִיז דאָך זעחר
ניָט געֲזוּנר, ,, זי אִין דאָ שער אִין חלשות ניִט געֶפֿאַלעֶן---זי---
פֿרוּמ עָ, (שלאָגט זי אִיבּעֶר) דו שמעָהסט נאָך ? (בּרײַט)
אָט---שׁוֹין זאָל---סטו מיר---אִי!---שמוב אַרײַן, נו! (װאַרפֿט אַקְרו:
מען קוק אױיף חוחץ) אִיך בּיִן ניט מחויב בי מיר אִיז דאָ ניט -
קײַן בקורי:חֹליםי,., און דו --- געָה ! (שטופּט שרה'לעֶן אַרײַן
אִין טוֹיעֶר אוּן פֿערמאַפֿט די טירעָל) ,
געגעגאיבער.
ח ו ה, (פֿאַר זיך) אַ כּלח אַ קלײנינקע, אַ װײַסינקע, 98:יי
(קוקט זיַך אוּם מיט צעטראָנעֶנעָ אוֹינעָן) אִיהר} װאָס װילט אִיהר,
פֿרומע ?
פֿרוּמעַ, אַז מֵעֶן רעדט מיט דיר, זאָלסטוּ העֶרעֶן (מיט
בּעס) פֿון מאָרג עֶן אִין דֹעֶר פֿריָה װאָסטוּ בּײַ מיָר מעָהר קײַן ציִמעֶר
ניִם, אִיך קעָן דיף מֹעֲָהר ניט אוסהאַלטעָן, אוּן אִיך ראַרף
דיך ניִט,
הוה, ראָס! מיר אִיז שׁוֹין ראָס אַלץ אֵינם,,, אִיצט
אַלם אֵיינס, אִיך האָבּ אַזוֹי אוֹיך געואוסט, (קוקט צום ,זאַל') אִיה
האָבּ נאָך פֿריָהעֶר געָוואוּסט,
פֿרוּמץ (קאַלט), אַז דיָר אִיז אַלץ אֵינס , ,אִיז אַ וראי נוּמ,
אִיךְ מוז דיָר נאָר זאָנעֶן, אַז אַ חוּץ װאָס דוּ קאָסט מיך אָבּ =
טיִנעָ געֶלט, טוסט דוּ מיר נאָך אָן שאָדעֶן, אָט געָה העֶר,
די געֶסט לאַבעֶן מיַר אִין די אוֹיגעֶן אַרײַן,,, דוּ פּטר'סט =
אַװעֶק אַ געֶשׁעֶפֿט ,,, אוּן געָה חעָר, װאָס זײַ זאָגעֶן; װאָס עֲפֹּיִם
פֿרומע, האָט אִיהר אונז געָנוּמעֶן אַרויסשטעֶלען פֿוילע סחוֹרה+---
אָט, נעָה, העָר +א
חוה, װאָ--אָס 1 (שרעֲקלַיִף אויפֿגעָרײַצט) וילע סחורה 9
גנבֿשע! װעֶרט פֿעַרפֿױלט מיט זײַ צואַמעָן, פֿרוּמקעֲלֹעָ די גנבֿישענ
כֿיהאָּ אײַך אַלעֶמעֶן אִין ד'רעָרד, ,, גנב'שע!
שרה'לה, אֵיהה קאָפּ רוּקט זיך שטיל אַרוֹים פֿון
טיָרעֶל,) |
| פֿרומעָ, (קוקט א װײַלע פֿערואונדעָרט) דו פּאַסקודסטװץ 3
דוּ--מיר ? דוּ האָסט נאָך אַ העזה+ אִיךְ װעֶל דיף בּאַלד,,, איף
וועֶל דיך בּאַלד רײַן שמאַטע:פּניִם צופּאַטשעֶן (הוֹיבּט אוֹיף אִיהר
אוֹיף אַ האַנד,)
חוה, (שְׁטעָלט אָן בֹּײְדֹעַ העֲנד װי אַ קאץ) אַנוּ, פּרובֿט
אַקאָרשט1, ,, יעֶצט 4 אַנוּ, גנב'שץ, אֲגנוּ,,,
שר הילע (לויפֿט אַרוֹיס אוּן האַפּט אָן פֿרוּמעַ'ן פֿאַר דעֶר
האַנד) : גאָט אִיז מיט אֵייף ! זי אִיז קראַנק, , , מען טאָר זי ניִט
מִשׁעֲפּעֶן ,,, אִיהר װײַסט ניִט.--- |
פֿר ומ עָ (דעֲרועָהט שרה'קען) : אוּן דו בּיִסט נאָך אַלץ ניט
אַרײַן ! טוּ נאַ דיר---(לאָזט אִיהר אַראָבּ אַ פֿײַעֶרדיגען פּאַטש),
שר ה'ל עָ (גיִט אַ חליפע אוּן פֿעָרחאַפּט ויִך) : פֿרוּמע, אִיהר
ז. שניאור 201
װוײסט ניִם, װאָס זי רעדט בּײַ נאַפֿש,-- אִיהר װײַסט ניט,,
פרוט? (צו חוחץ, שטיקט זיף פֿאַר כַּעם)! אױף מיר
אויפֿהויבעַן העֲנר דו אויף מּיָר ?---דײַן ור זאָל דאָ בּײַ מיר
מעחזר ניּט זײַן ! אָט שׁוֹין !---(געהמט אַרוֹים אַ גרוֹיסען שׁליִסעָל) צוּ
מיר אִין שמות ?---װאָן ! ! (געהט צוּם טיָרעֶל),
שר היל עָ, (האַלט זיִך פֿאַר'ן בּאַק, שטעָלט זיף פֿרומען אוֹיפֿן
װעֶג) װאָס װיִלט אִיהר מון 4 פֿרומץ, פֿרומיגקע, פֿעֶרשליסט ניִם,
פֿעָרשליסט ניט דֹעָם טוֹיעֶר,,, ט'אִיז נאָך פֿייה---
פֿרומעָ. (שטוּפּט זי אִין טיַרעֶל) ; יע דעֶר זַינעֶר
יז בּײַ דיַר פֿריָה ? = פּראָטאָקאָלען װיַלסטו, מען זאָל מיר קוּמעֶן
מאכען ? (װאַרפֿט אַ זשדיגעֶן קוק אויף חוה'ן).י. ראט זאָקאָלען?
שר הל עָ, לאָזט זי אַרײַן, זי האָט זיף שוין אַזֹי אוֹיף
פֿעָרקיִהלט, ,, אִיך האָבּ אַלײַן נעװאָלט שטעהן אוּן קוקען, װי
ומען טאַנצט,,, זי האָט מיף געַטריבּעֶן,---
פֿרוֹמע, נו, נה אִיך האָבּ געָהעֶרט, װיַ זי האָט ריך נע:
טריבען--(שטופּט זי) אוּן דיָר װעָל אִיך נאָך געֶבּעָן--א גאַנצעֶן
אֶבֿעֲנֹד מאַֿען חוזק פֿון מיר אוּן פֿון געֶסט {!
שר ה'ל עָ (הליפּעט, צוּ חוח'ן): נעָה ניש, גְעָה ניִט, געָה
יט עֶרגעֶץ אַװעק !,. שטעה ראָ--- '
פֿרומעַ, האָטש בּיַן מאָרגעֶן אִין דעֶר פֿריה, (שטופט
אַרײַן שרח'לען אִין טיִרעָל מיט ואל א א { געחט אייף אַרײַן, די
| טירעל פֿעֶרמאַפֿט וד , מעָן העָרט, װי דער שליסעל דר עהט זיף
איב ער צוו מאָל), |
שר היל עֵ (אֵיהר קוֹל העֶרט זיִף פֿון הינשערן טוֹיעֶר): שִׁמעָה
דאָ, חוה! שטעָה! חיים װעֶט בּאַלר קומעָן! חײים--(אִיהר קוֹל
האַקט זיַך אָבּ),
= חוח, (אֵיינע אַלײַן) = אָט װײַם אִיך.,. אָט האָט זי מיר
געָזאָגט , אוֹיס! (מאַפֿט מיט די פֿויסטען צום חתונה:זאַל, רעֲד
פֿעָרשטיִקט דוּרף די ציהן) טהאַ, דאָ בּוסטו! ראָ!,, פֿעַרפאָהרעֶן
אַהעֶר חתונ'קץ האָבעֶן,, אַ 3 געַמראַפֿעַן דיִך אַמאָל, געֶטראָפֿען!---
{טראָפֿט) אוּן אָפֿשר יט עֶר + װאָס ראַן + אַ געֶגריַועֶלְטעֶר, זאָגט
זי 4 8 הויכֿעַר 4 סצָנאֵל ?,,
9 עָר דורפֿגעָהעֶר (נעהט צו אֵיהר אַריבּעָר פֿת'ם
206 ג עגעגאיבער
רַעֶפטעָן טראָטואַר, געָהט צו אִיהר צוּ אוּן נעָהמש ז אָן פֿאַר
רֹעָר גאָמבּע), פַּאַניעֶנְקְעַ, אַ!ָ--
חוה, (ניִט אִיחם אַ שׁטוֹים), דוּ, אַװעֶק!,,. אום (ע=
שעֶפֿטעֶן מיט מיָר (לאַכֿט) אִיך בּיַן אַ פֿױלץ סחוֹרה,,, פֿערפֿױילט
זאָלט אֵיהר אַלע װעֶרעֶן, אַלֹע בֹּיַז אֵיינעָם ,,
8 עֶר רוּר5ג עָהעֶר, משׁוּנעֶנעָ! (געָהט פֿון איה
אַװעֶק געֶשׁװיִגד אִין געֶסעֶלעָ אַרײַן, קוקט זיך אוּם בּײַ אישלײכֿען
טראָט) , |
חו ה, אלו דעָם קאָפּ) אוּן װיַ אַן אַטעוֹת! אַז
ניט עֶר 4 דאַן---(גלײַפֿט זיך אוֹים) מענשען װעֶל אִיך קוֹילעַן...
הײַזער על אי אונטערצינדען, (טראַפֿט) די בענילרעטע רַעֲמיֵל?---
(מאַפֿט עֶטליִכֿע פֿאָרזפֿטיגע טריט צום אינגאַנג פֿון חתונה:זאַל
דעָרנאָך אַלץ געֶשװיִנדעֶר, געָשװיַנדעֶר, בי זי װאַפּט זיך אַרײַן
אִין + אַינגאַנג אוּן הױבט זיף אָן גנב'ענעֶן אוֹיף די מאַרמאָרנע
טרטת . די סצענע בלײַבט אַ װײַלץ לײַריג, אין זאָל שפּיעלט מען
אוּן מע ן טאַנצט), |
ו! ה (בּעַװײַוט זיך װיָדעֶר אִין אַיינגאַנג מיט אוֹיסנעֶנלאָצטע
אוֹיג עֶן , בּליִך, געָהט צוּריק אַריִבְּעֶר צוּם לינקעָן טראָטואַר ,
שׁטעָהט אַ װײַלע פֿעָרגלוװעֶרט) עֶר---עֶר ,,, עֶר! --- אָט דאָ װֹעֶל
אִיךְ װאַרטעָן -- (מאַפֿט מיט די פֿויסטען) אָט דאָ,,, אוּן אַז עָר
ועֶט אַרוֹים --- (פּראַפֿט אַ װײַלע) אוּן װאָס װעֶל אִיך אִיהם זאָנעֶן 3
װאָס 3 העָלף גאָט, גאָט ! |
ח יי ם, (קוּמט אָן פֿון דֹעֶר טיִעף סצעֲנעַ, אַבּיִעֶל אוֹיסגע=
טרונקעֶן , גנב'עֶט זי אונטעֶר היִנטעָר חוה'ן , היִם זי צו אִיהױ
אַ נוֹיג מיט'ן רוּקעֶן און אַ שֹׁטוֹים) אַפּטשֿו ! , ,, (מישט אִיהר אִיבֹּעֶר
מיט רי פֿונגעֶר) יאָלריפֿץ, זאָג נאָר , האָסט דאָ געֶשִׁפּיְנְט סקאַר?
פּעֶטקעָם, צי געֶרעֶרט מיט'ן מלאף:חמות 4 רֹעַד בּעָסעָר צוּ מײַן דאַ:
שׁעַק, --- וואוהין קוקסטו + אִיף רעַר דאָך מיִט דיָר ! קאַסמאָרע אִיז
שׁוֹין אַרוֹיף }
| חו ה: אַרוֹף, נֹעָה צו אֵיהר, געָה, זי װאַרט --- געַח .
חיים: פּײַפּע, מיר הײַסטו געָהן ? (קלאַפּט זיִך אִין האַרצען}
מיַר דאַפֿט, אַז דאָס אִין חיים-קישקע, אַ 1 אִיך ניבּ דיַר בַּאֲלד
אַ רײַבצאַרײַן פֿאַרפֿעָל אִין רעִפֿטע; אוֹיעֶר, אַז דיַר װעֶט אָנהוֹיבּע
געָהן פֿײַעֶר פֿונ'ם לק ,, (שטויענג) רער העָכֿט אִיו שׁוֹין גע:
ן. שניאור 285
קוּמעֶן ? דֹעֶר גאַסט מיט די פּײַאִימס? װאָס קוקסטו מיך אָן }
חוה, װַעֶלכֹֿעֶר 1 דאָרטעָן ועֶנעָן ואָ אַסף געֶסט,
החיים, (געָהט צוּם טוֹיעֶר) האָט מיך קאַסמאָרע אוֹיסגעֶנאַרם,
אִיז ניִט מײַן נאָמעָן חיים-קישקע, אוֹיב אִיךְ מאַף פֿון אִיהר ניט
קײַן קאַטערינקע , (גיט אַ שׁמופּ די טיָרעָל) פֿעָרשפּאַרט 4 פֿון חיים
קישׁקעֶן פֿעַרשפּאַרט 4 (שלעפּט דאָט העֲנדעָל פֿון גלאָק מיִט בּירע
העָנד, נאָך יעֶרֹעַ זילבּע) אִיז--ניט---מײַן---נאָמעֶן---חיים---אַ רוּח אִין
אֵייעֶר---טאַטעָנט---טאַטעֶן אַרײַן .. ,
(אויפֿן | צװײַטעֶן שטאָק, װאָס אִין רי נאַנצע צײַט פֿעָרהאָג:
נֹעֶן מיִט טונקעָלעַ שמאָרעָן, חוֹיבּט זיִך אוֹיף אֵין שטאָיעָ, אוּ
'עֶפֿענט זי 8 האַלגעֶר פֿעָנסטעֶר),
פֿרוטעָ, (שְׁטעֶקְט אַרוֹים דֹעִם קאָפּ) װעָר קליַנגט דאָם
דאָרטעֶן אַזוֹי? װאָס איז דאָס פֿאַר אַ קלינגעָניֶשׁ + (דערועֶהעֶנדיג
אוּנְטעֶן חוהץן) אַף, דו 4 דו װעֶמט בּײַ מיַר ניִט אַרײַן.,,
חוה, (גיט א שפּײ = האָס אוּן געָהט אָבּ)
ה"ם, פּאַניפֿרומעַ! אפֿשר דעֶרקעֶנט אִיהר שוין ניִט'
חיימ'ען 1,., איה דאַרף האָבּעֶן צוּ מײַן קאָלעָושאַנקע--גוט'
נ'אַװוענר פּאַני:פרומע !
פֿרומט (שרײַט אַרײַן אִין צוִמעֶר) קרײַנעָ! נאַ, געָה עֶפֿעֶן,
(חיימ'ען) נאָר אָט יעֶנע שמאַטע זאָלסטוּ מיָר גיָט אַרײַנלאָועָן,
ס'ג עֶהעֶרט ג
ח ײ ם. וועֶמעֶן 1 חוחץ 1 פּאַני פֿרומץ װײַם, אַז זי אִיז ניט
מײַן קאֶלעָושׁאַנקעַ.
פֿרומץָ. בּיִמט אַבּיִסעָל,,, אַזוֹי אִין לאָמפּ אַרײַנגעָנאָסען,,
אבֹּעֶר וֹעָח, אִיך בּעָט דיף!
חיים, פּאַנו פֿרומע, אַז חיים -- קִיִשׁקץע זאָגט -- אִיו
געָואָגט ! |
עָר פֿענסטעֶר פֿעָרמאַכֿט זך, די שטאָרץ לאָזש זיף
אַראָבּ. אִין אַ װײַלץ אַרוּם העָיט מעֶן, װי מעָן שפּאַרט אָב די
רונדע. מיר' יש (
חײם . (אַרײַנטרעֶטעֶנדיִג אִין טוֹיעָר) אַז חיים; קיִשׁקע זאָגט ;
גע םי געָעֶפַעָנְט, (געָהט אַרײַן, --- די טירעֶל פֿעַרשפּאַרט
| װידעַר .)
240 געגעגאיבער
ה וה, (געָהט צוּ) --- חיים װעָט העַלפֿען? אָט דֹעֶר 1 (גיט
אַ מאַך מיט דֹעֶר האַנד) -- נאָר דוּ בּיטט דאָרטעֶן! דו בּיסט
דאָרטעֶן . . , (מיט שׁרעֶק) אַ -- -- --
(אַ האַלבּץ גִללזעֶרנעַ טו- פֿון בּאַלקאָן עֶפֿעֶנט זיך. פֿון
אִינװיַניַג חתונה:זאַל רײַסט זיִך אַרוֹיס אַשטראָם ליפֿטיגקײַט אוּן
מוזיִק, עִם גיִבּעֶן אַ בּלאַנק חתונה:קליירעֶר פֿון מעָנעֶר אוּן דאַמעֶן,---
דעֶר חתן מיִט דער לה געָהעֶן אַרוֹיס אוֹיפֿץ בּאַלקאָן, דרי ליפֿ;
טינקײַט בּעֶניִמט זי), |
ח וה, (קוּקט זיף צוּ, ציִטעָרט) דאָס אִין עֶר --- (דריקט
זיך צוּ צוּ דֹעֶר װאַנד אוּן בּלײַבּט שטעָהן, קוקט אֶהן בַּעֲוֹע
גונג) עָר -- | |
ד! כֹּל ה פֿעָרװיִקעֶלט אִין אַ װײַסעֶן װאַרייָמעֶן שׁאֵל, רעֶרט
װײַך אִין זאָל אַרײַן),,, מאַמעָ, האָ ניִשט מוֹרא, אִיךְ בין ניט
פֿעָרשװיצט, אִיך האָבּ זיף גוּם אַרומגעֶויִקעֶלט, (די גלעזערנע
טיָר פֿעָרמאַפֿט זיך.)
ד עֶר ח תן, טײַבּעֶלעָ מײַנע, װײַסע --
די כּלה, װאָס האָסטוּ מיר געװאָלט ואָנעֶן 4 מײַעֲרעֶר ---
ד עָר חתן, גאָרנישט -- (גיט פֿלינק אַהוֹיבּ אַ ביִסעל
אִיהר שֹׁאֵל אוּן אַקוּשׁ אִין פּלײַצע) נאָלד מײַנם ! מיַר האָבּעַן נאָר
רעֶרעֶסעֶן אַלעִ צעַרעמאָניעם, דֹעֶר געֶפּיִלְדעֶר---מיר האָט זיף
פּלוצלינג פֿעַרװאָלט בֿאָטש אוֹיף אַיין רגע בּלײַבּעַן מיט קלײַנינקעָר,
װײַסינקעָר, װאַריִמעָר..,
די כּלה, מיר האָבּעָן געֲלאָועָן אִלֹעָ געֶמט,., עִם
פּאַסט ניִט == - |
דעֶר ח תן, (גיִט אַ מאַך מיט דעֶר האַגר) זאָלעָן זײַ געָהן,---
אַלע חדרים האָבּעֶן זי פֿעָרפֿלװצט, פֿעֶרשװיצטע, אָנגעֶגעֶטעֶנע--
- = די בּלה, טײַעֶרעֶר, אִיך בין אַזֹי מיַער, סאִיז עֶרֹשט
האַלבּ צװעָלף --- --
ד עָר חת|ן, טײַבּעֶלעָ, װײַסיִנקע, האָבּ געָרולד נאָה אַ פּאֶר
שעח --- אִין גיכֿעָן -- (שטעָלט זי הינְטעָר אִיהר און קוֹשט
אֵיהר אִין קאָפּ) לידעַ , לירונקע.., |
ר יַ כּל ה, טײַעֶרעֶר, מען ושָהט ---
ד עָר ח תן, (קוּשט װיִדעֶר) גײַן, ק קיגרעָלץ, אִיך פָֿר'שטעָל
דיִך דאָך --
ן; שניאור 241
רי כּלח, ניט פֿון זאָל{ דאָ אונטען, זעָה, ט'אַראַ אוֹיגעָן ,
אֵיינעֶר קוּקט,,, ועָה !
ד עֶר חת ן, (בּוינט זיך אֵיין אִיבּעֶר אִיהר) ואן ?
חוח, (מאַכֿט עֶטליכֿע מריט פֿאֲראוֹים און שטעָלט זיַך אִין
מיִשען בּרוּק צװיִשען בּײַדעַ הײַועֶר, דומפּיג) מזל:שובֿ ריר .,
ועֲלְוועֶלעָ.,,
ד עָר חתן, האַָ? װאָס אִיז 1 װעָר אִיו דאָס}
ח וה, (דומפּיג) אִיך, --- מול מוֹב ,
רי כּלה, אַדאַי אַמחותנתשע, האָט פֿעַרשפּעמינט,
מאָרנעַָ, (צוּ חוחץ) קוּמט אַרוֹיף, פֿאַר װאָס שטעהט אֵיהר
אוֹיפֿין נאַס?
ח וה, אִיך שׁטעָה אַלץ מאָל אױפֿן גאַס, --
ד עֶר ח ת ן, (חאַפּט אָן ליד עֶן פֿאַר דֹעֶר האַנד, שטיל) לאָז
זַ, רוף ניט -- וי חוחץ) נו, יעָ,,, הײַסט דאָס, מיִט מול---
מּיִט מול זאָלט אִיהר לש 2 |
חוה , חאַ---חאַ --האַ,, , מיט מזל? װי, װעֶלװועֶלע? װי פָ
| דײ כּלה, װאָס לאַפֿט זי דאָס? וװַעֶמעֶן מײַנט זי דאָם--
װעֶלוועֶלעַ!
ד עֶר חתן, (מבֿולבּל) נײַן, דאָס אִיז,,, שׁדיִם װײסעֶן
װאָס --- (פֿעָרחאַפּט זיך) א משׁוּגעֶנעָ,,. אִיך זֹעָה אָבֹּעָריי.
רי כּלה, (קוקט אַראָבּ) נעֲבּי --
חוה, (קאָכֿט אוֹיף) אִיך בִּין משׁונץעַָ ? נעֲבּיך? גנב דון
אַח, אוֹיסגעװופֿט ריך {; אויסגעװּפֿט, אַ+ אַלֹעָ מעֶנשען ועֶנעֶן
גלײַך, 8 ?.יעֶצט אִיז זי שׁוֹין אַ װײַסץ טײַבּעָלץָ! אַ װײַסע בּעָט
האָט מעֶן דיֶר הײַנט אָנגעֶגרייִם, אַ 1 (שטיקט זיִף) שלאַנג עֶן אוּן
עֶקְדיִשעָן דיַר אִין בּעט, שלאַנגעֶן און עֶקְדיִשׁעֶן --- (הוסט)
די כּלה, (דערשראָקען) װאָס אִיז דאָס 1 (צום נאַם) אִיהר!
װאָס שילט אִיהר זיך 4 אִיהר !---
ה וה, מאַדאַם סעָנאַל, װיַפֿועל האָט אִיהר געֶצאָהלט פֿאַר
אַ פֿונט פוך! אַ, מאַדאַם?,,, |
די כּלה, װאָס אִיו דאָס? זי קעֶן דיַך דאָך, די קעֶן
ריך -- | |
דעָר חתן, ײַ -- מיף? אָפֿשר, -- אִיף װײַס4 נאָר װעֶר
ר 842 ג עגענאובער
אִיז דאָס מחויב 1 (נעָהמט זי אוּנְטעֶר דֹעֶר האַנד) קוּם אִין זאָל
אַרײַן -- די משׁוּגעֶנעַ שרעָקְט דיף 1 שׁרעָק זיך ניִש -- |
| די כּלה, (קוקט אִיהם אָן מיִט חשד) נײִן, דו שרעקסט
זיַך, דוּ, --- פֿאַר װאָס ? |
= חוה, (שטאַרקט זיף רַעֲדעֶן געֶלאַסעֶן) מאַדאַם, שטעהט
אַ װײַלץ, געָהט ניִט, פֿרעָגט אִיהם כַּעֶסעַר , װאָס מאַכֿט זײַן קינד,
פֿרעָנט,, , פֿרעַנט ! אַ מאָל בִין אִיך געֶועָן א װײַסע טוֹיבּ -- ניִט
לאַנג,,,
ד עָר חת |, פֿי, פיאַראַ שמוץ !--- אִיךְ װעָל .., לורע,
קוּם אִין זאָל אַרײַן! --- |
די כּלה, נײַן, לאָז, פֿאַרװאָס כּיסטוּ בּלײַף1 פֿאַר װאָס
זאָגט זי דיר , דוּ"?
ד עֶר חתן, (הוֹיבּט מיִט די פּלײַצעָם,) 5ֿ'בּעט דיך, לאָז
צוּ רוּה ,,, |
די כּלה, (צוּ חוחץ) װועֶר זעָנט אֵיהר + װועֶר }
חוה, אִיךְ? א לגעמ = -
דעָר חתן, נאַ, אָט זעָהסטוּ דאָך, אָט! איף אָג
אֶבּעָר!-- |
חוה, אַלעַ בּײַינאַכֿט פֿליח אִיף אַרוֹים,, , אַלץָ בּײַ:נאַכט,
װעֶן בּײַ אַיך הוֹבּט מעֶן אָן שפּיִעלעֶן חתוּנ'קֹעָם אוּן עֶסעֶן
ועֶטשׁעֶרקְעָם, --- נאָר יעֶצט אִיז שוֹין דאָס אוֹיךְ נוטאָ, יעֶצט בון
אִיךְ שׁוֹין אַ,פֿוילץַ סחורה", , , קֵינעֶר קוֹיפֿט ניט--- :
דעֶר חתן. (דרעָהט זיף אוּם װי אַפֿעֶר'סמשעֶר) װאָםס
פֿאַר אַ שׁליְממול, ,, תַּחוְנוֹת לײַעֶנט זי דאָרטען, אָרעֶר װאָס 3
אִיךְ שיק באַלר דֹעָם שװײַצעֶר שִׁיִק אִיך!.., (פֿאַפּט אַקוּק אִין
,זאַל", צי טעָן בַּעֶמעֶרקְט נאָרנישט, צוּ ליַדעֶן.) נוּ, דוּ העֶרסט
דאָך!... קוּם אִין זאָל אַרײַן,,, עֶס פּאַסט וט --- -- -
די כּלה, (האַלט זיך אָן אָן כּאַלקאָן. שװאֵף) װאָס אִיז
דאָס ? גאָט, מײַן נאָט, ,, גאָט, מײַן גאָט.., /
חוה. (הֹיבּט אָן מיִט בּעם אוּן לאָזט אוים מיט אַ שמיָלעֶן.
געָווײִן) דֹעָם שװײַצעֶר 1 אַלעַָ מעֲנשׁעֶן זעֶנעֶן דאָך גלײַך, אַ+
אַ געָרַיִם דיַר פֿון יעָנעֶר װעֶלט, דײַן בּןיחיד'ל אִיז געֶשטאָרבּעֶן...
עֶר האָט געָהאַט רײַנעָ אוֹיגעָן,,, יעָצט בּוִן אִיךְ אַ פֿוילע סחורה, 2
4 שגואור.
און דו האָסם התונ'קע,,, פֿין הײַנט אָן ניִטאָ--אַפֿיְלוּ וא רעם'
קאָט אַװעַקצוּט: צֶנעֶן...
ד יַ כּל ה, נאָט, מײַן נאָט ---
ד ץָ ר ח ת ן, (צו לודעֶן) װאָס גאָט (שטילער),,, דו הערמט.
דאָך, װאָט זי װיַל,,, זי װיַל אַ נדבֿה װיָל ײ,,, נו אִיז װאָם? אִיף
זאָג אֶכֹּעָר---(חאַפּט אַרוֹיפ דעָם טײַסטער מוט צוטעררינע העַנזי
און װאַרפֿט אַראָבּ חוהן) װאָס פֿאַר'אַ סקאַנדאַלען? נאָם אײַף
אוּן געָחט, (נעָהמט ליָדעֵץ אוּנטעֶר דֹעֶר האַנד,)
ח וח, געָה ניִשט, געָה נישט,,, (אִיהר קוֹל ציטערם) ניט
דאָס װיָל אִיך דיַר זאָנעֶן, ניט ראָס,,, זעֶקס יאָהר אַז אִיף קלײַב
זיַף דיַר זאָגעֶן,,, געח נישמ,,,
ד עָר חת ן, נאָך ניִט צופֿריָרעָן+ געָה אִיך זאָגעָן רעָם
שװײַצעֶר---אָט װאָס, (עֶפֿעֶנט אוֹיף פֿליִנק די גלעזעַרנע טי הטפט.
זיִך אַרײַן מיִט ליָדעֶץ, די טיר פֿעָרמאַכֿט זיף.) |
ח וה, אֵיינעַ אַלײַן, מיעד) ניטאָ} אַװעָק? גאָרנישט געָואָגט,
גאָרניִשט,,, װאָס האָב אִיךְ אִיחם געֲראַרפֿט ואָגעֶן?,,, פֿערגעסען,
ניִמאָ שׁוֹין װאָס צוּ זאָגעֶן,,, צוליעב װאָס! (טראַכֿט) אַ? עֶר האָט
דאָ עָפּיִס אַראָכּנעָװאָדפֿעֶן---זוכט אַרום זיִך אוֹיפֿץ בּרוק און הוֹיבּט
אוֹיף דעָם טײַסטער) געָ--עֶלט 4 װיִדעֶר געֶלט? אַך דוּ (קוקט אוֹיף
דֹעָם אַ װײַלעָ אָהן כַּעוועֶנוּנג -- פֿעָרקריצט די צײהן) אַך דוּ! דו}
(טרעָט אֶבּ אוֹיף הונטען) נאַ דיָר עֶם צוריִק! (טוט אַ שלײַרעָר רעָם.
מײַמטעָר אִין דֹעֶר גלעֲזעֶרנעֶר ור אַרײַן, ס'דערהערט זיך אַ קלאַנג
פון צעבּראָכֿען גאר און צעֶשׂאָטעֶנעָ מטבּעות, די מוויק אִין זאַל
אַקט זיף אָבּ),,. דוּ, איהר אַלע ועָנט אַלײַן פֿוילץ סחורה,,, מפֿו,
פאַפקודנוקעם, (גיִט אַ לאָף אוּן שׁטעֶלְט זיך אֶבּ) יאָ,,, שרהילץ, דער
װײַסעֶל אִיז טיעף, זעָהר טיף,,, (לאָזט זיך געָהן | געֲשׁװינר ד 8 װיַלדע מיט
צעֶװאָרפָֿיֵעָ האָר, אָבּעֶר מיִט זיִכֹֿעֶרְעָ טריט. אוֹיפֿן ראָג פֿון געֶסעָ:
לע פֿאַלט פֿון אִיהר אַראָבּ די פֿאַטשײַלע; זי הוֹיבּט עָם ניִש אוֹיף,.
אוּן װעֶרט פערשוהאונרען אִין דעָר טועף מצעָנעָ, אִין נעֶבֹּעֶל),
(אוֹיפֿן בּאַלקאָן רײַסעָן זיַך אַדוֹיס נײַגעֶריְגעָ מחותנים אוּן
מחוּזנת'טעָס, ד עָר חת | מיט זײַ, דעָרנאָך בּיד עָ יונגלעף
אַלעָ קוּקעָן אַראָבּ און זכֿעָן מיט די אוֹיגעֶן, עֶס העָרעֶן זיף
אויסגעֶשׁרוי עֶן.)
244 | ג עג עג אי ב ער
1 ע ר מחותן, ניטאָ. שׁוֹין,.--אָט װאָס וַארשעָ אִיֹ,
אַ נרוֹיל װאָס װאַרשע אִיז,,,
יט עֶר מחותן (בּנלפֿין, דֹעָר צילינדעֶר אוֹיף דער
פּאַטיליִצע) געָנוּמעָן אוּן געֲרוּפֿעֶן 8נאָראָדאָװאָ, ,ראַז:דװאַ" אוּן
פֿאַרטיג ---
ד עֶ ר חתן. (מבֿולבל) נײַן, נײַן, מעֶן דאַרף ניס. גאָט
בַּעְהוִט! אִיחר העָרט דאָך, װי א" |
נטעַ מחותנתטע. װעֶר האָט ראָם געֶטאָן, 8?
2 עָ מחוֹתנ ת'ט עָ, אַשׁכּוֹריעֶר נוֹי, אִיהר העָרט דאָף--
3 עָ מחוּתּנתשעָ, װאוּ אִיו עֶר ?
טעֶר מחוּתן, נײַן, אַ משוגעעעַ.---
ד עָר חתן, אִיךְ זאָג אֶבֹּעָר לידען, קום, זאָג אִיף---
4 עֶר מחותן , (מאַכֿט מיט די העֲנר) דעָם ששׁאָנצע
זאָל מעֶן רופֿען .--- |
יט עָר מחוּתן, אָהן אַגאָראָדאָװאִי אִין נאָרנישט,
דעֶר חתן, נײַן, גײַן, נאָך אָנהוֹיבּעֶן זיך מיט די דאָזיגע..
ְאֵיהר העֶרט דאָך, אִיף געָה אַרוֹים ---
4 עָ. מ חוּתנ תשעִ , װי אַזֹי האָט דאָס דער סטרווש
דערלאָזען }
8 עָר מחוּתן , װאוּ סטרוזש? װאָט סטרוזש!--עֶר שכּוֹריט
מיט'ן שװײַצאַר , |
3 עָ מ חות נ ת'ש עַ (צוּם חתן) , װי? װי אִיז דאָס געֶװועְל?
ד עֶר ח תן, אִיך זאָג אֶבֹּעֶר לידעָן.,, אִיך געָה מיִט אֵיהר
אַרוֹים אוֹיפֿן בּאַלקאָן .---
1 עָר יונגעֶל (לױפֿט צוּם חתן, שמופט אֵיהם עָפַּיִם אִין
יהאַנר) , אט אִיז נאָך געלד: 8 קופּערנעֶר פּיאַטאַקעָל,---
גט עָר יונג עֶל (טוט דאָס זעֶלבּע). אִיך האָב מעָהר, אִיך!
יאִיך האָבּ געֶפֿונעֶן נאך צװיַ פֿעָרציָג עֶר----אִיך !
- דעֶר חתן, (נעָחמט צו מעפֿאַנישׁ דאָס נעֶלט אוּן שמופּט
/אין די קֶׂענעֶס אָט זעָהט אֵיהר דאָך,,, אִיך װאַרף דֹעֶר משוגע"=
נֹעֶר אַראָבּ = מײַן טײַסטעָר--אַנדבה װאַרף אִיך אַראָבּ---זי האָט
געֶבּעֶטַעֶן +---
3 עָ מ חוּתנ תש עָ, אַ גאַנצעֶן טײַמטעָר ז
2 עָר מחותן. װאָס פֿמַ ר'אַ געלד? אַ גאָראָדאָװאָי!
ן שניאור. 545
| 5עַ מחותנתשעַ, געֲהט אַרײַן, נעָהט אַרײַן, אִיהה'
װעֶט זיַך פֿעֶרקיחלען .
1 עֶר יוּגג עֶל (שטופּט זיך װיָדעֶר צוּ צוּם חתן , פֿעֶר:
אַמפּעָרט) , אָט האָב אִיך געָפוּנעֶן נאָך אַ גריוגעָטשע,,, געֶלעָגעַן
אוּנמעֶר אַ שמול =
2 טעֶר יוּנג עָל, (שרײַט) אַ ליגעֶן, אַ ליִנעָן! דאָס האָבּ
אִיךְ דעֲרוֹעָהן, עֶר האָט צוּגעֶהאַפַּט !
3 עָ מ חותּנת'טעָ, שׁטילעָר, קיַנדעֶר, (צוּם חתן) נר
אִיז װאָם אִיז געֶוועֶן?
ד עָר חת |, שֹׁטעָה אִיךְ אַזוֹי מיט ליִדעָץ, שְטעֲהעֶן מיר
און קוקעֶן, קוּקעֶן מיַר אוּן מי--מיַר קוּקעָן -- |
אֲקוֹל פֿון מאַל" אַרוֹיס, דֹעֶר כּלה אִיז נישט גוט נעָפ
װאָר עֶן---די כּלה חלש ',,
(אַלעָ, אַחוּץ בּײַדץָ יוּננלעָך, גיבעֶן זיַך אַװאָרף פֿון
בּאַלקאָן אִין זאָל אַרײַן.)
41 עָר יוננעֶל, דאָס האָט נעָמווט אוֹיסבּרעֶכעָן רפ
שויבּ אֶם יֹעֶנעָ.,, רחבֿ, װאָס פֿריָהעֶר ---
פיט עָר יונג עֶל, (מיִט שרעק) אַהאַ, אַ, פֿאַר װאָס האָסטו
מיַר געהויִסעֶן פֿײַפֿעַן, פֿאַר װאָס }
טעֶר יונג עֶל, העָר, זאָלסט קײַנעם ניִט ואָגען, הערסט?----
יט עֶר יוּגגעֶָל, געָה, געָה, דו האָסט מיך צוּגערעֶרט.
אַנ'עבֿירה,,, דוּ האָסט מיף צוג עֶרעָרם, געָה --
1ט עֶר יונג עָל, שש ש.. פֿװעָל ריר אַװעְקגעֶבּעֶן
אַלעָ מײַנעָ קופּערנץַ קנעפּלעָך; קוּם קוּקעֶן, װי די כּלה חלשש, , ,
(לױפֿען אַרײַן אִין זאַל", דאָרטעָן רוֹישט נאָך ניפ:דײַטליך,
פֿון איַנװוַניג - פֿעָרהענגט מעֶן די אויסגעבּראָפֿענץ שׁוֹיבּ פֿון מיףי
מיִט אַ װײַטעֶר טוף, אִין דֹעָם הוֹיז קעֶגעָנאִיבּעָת, איַן פֿרומע'ם
וואוינונג, הוֹיבּט זיַך אוֹיף די וַעֶלבֹּעָ שטאָרעָ, װאָס פֿריַהעָר, און
! דער פֿעַנסטעֶר עֶפֿעֶנט זיך אוֹיף,)
ח י י ם, (האַלט צוּ פֿעָסט דֹעָם פֿונאַ גרעֶרגעֶעֶפֿעֶנטעֶן פֿעַנם?
טֹעֶר),,, זי אִין מײַן. ,קאָלעזשאַנקע",---און פּאַנײפֿרומע , --- ניִש
געֶרעֶדט קײַן סך! אִיז גיִט מײַן נאָמעָן חייםקישקע, אוֹיבּ זי װעָט.
דאָ הײַנט ניִט נעָפֿטיגעֶן.,
פֿרומעַ, קקט אִיהם נאָר אָן! פֿעַרמאַך דעם פֿענכטער,.
246 געגענאיבער
פֿערמאַך---װי לאַנג אִיז דאָט בּײַ אײַך געֶװאָרעָן אואַ ליעבּעֶשׁקְעָ--
אַ שׁעֶגע פּאַרשוין חאָט טעֶר זי געֶפֿוגעֶן,
היים, נישׁ אײַעֶר אונעָנװעָהטאָג! (זעצט זיף רײַטענריג
אויפֿין פֿעַנסטער, אֵיין פֿום דוויטען, די אַנדעֶרעִ--אין שטובּ;
קלאַפּט מיטץ פֿוױסט) און פֿאַר דרײַ מאָנאַטען װעֶט אֵיהֶר דעֶר
,פיימע" בּעֲצאָהלעֶן אוּן נֹיֵשׁ גערעֶרְט קײַן מך!?(שרײַט צוּם נאַם)
יאָלזיפֿעַ! װאוּ ביסטו דאָרטען ? א גע אִין שטום |
: פֿדוּמץע, 8 ערמ דעָם פֿעַנסטער,, פֿעָרמאַד !---אִיך װעֶל
אָיהר אַרײַנצ אָהלען, יי
חיים, פשר' נײַן 1 (זעהר ערנסט) ס'אִין שיין יעֶצט
אַ צײַט פֿון פּראַלומאַראַטען; א,נאַשׁ בּראָט? פֿערגוסט יעצט זײַן
לוט פֿטַר דֹעָם , פּראָליטאָריאַטען", אוּן טאָמעָר נישׁ--אִיז דער
מעסעֶר אִין חאָלווע, און גאָט אִין אַ פֿאָטעָר! --- אוּן --- פֿרומעס
רעֶטאֶנרֹע אִיז עָפּיִם אוֹיך װעֶרט!
| פֿ ר וּ מ עָ, (מיִט שׁרעָק) װאָ--אָס!ּ מײַן רעטאָנדע? פ-וב
נאָר עָפּיִם,, (חראַכרעָט זיף) הער נאָר, לאָבּוס דוּ, מאַך ראָ ניט
קײַן סקאַנדאַלען אִין מיַטעֶן דעֶר נאַכֿט, װאָרוּםי,
חיים, אִיף בין לאבּום! הײיס-קישקץ אִיז לאָכּום? לע
הור דו, אִיךְ װעָל דיר בּאַלד אֶנהוֹיבּעֶן מפּיל'עֶן דײַנעָ אַרײַנ:
נעֶשטעֶלְטעָ צייהן,.,
ר וושׁ עי (געהט צוּ צוּם פֿענסטעָר האַלבּ:נאַקווט) שׁ שׁ ש---
/חים, אוֹיפֿץ גאָס אִיז גאָרנישט גְעֲוועָן} פֿ'האָב עָפּיִס פֿריִהער!
געַהעֶרט אַ געפּיִלדעֶר --- |
ח י ים, (שטויסט זי אֶבּ) יאַזראַ!---געגאַננעָן אוּן גערוּפֿעֶן
מיַר אֶהעָר קאסער,,
פֿרוםעָ, בּלײַף פֿאַר כּעס אוּן שׁרעָק) רשע נעָה
ראָרטען, גיב שיק אָט דאָס.,, רֹעָם שליטעָל פֿון מוֹיעָר..,
געהן אִין כף--הקלע זאָלט אֵיהר אַלעָ געָהן, (צוּ חיימ'ען מיט .
צוקרימטען שמיפֿעָל) אָפֿשר אִיו שׁוֹין פֿאָרט אַ סברח פֿערמאַכֿעַן
דעָם פֿענסטער? |
חיים, אַז חײם:קישקע אָנט, אין געֲזאָגט,, (נעָהמט
אַרובּעַר דעם פֿום אִין שטובּ אַרײַן) געָגאַנגעֶן און געֶעֶפֿעֶגט---אִיז
געֶעֶפֹֿעֶגט !י-
(דֹער פֿענסטעָר פֿעַרמאַפֿט זי די שטאָרעַ לאָנט זיִך
3
}- שנציאור 244
אַראָבּ,---אִין חתוּנה:זאַל הוֹיבּט אָן װיִדעֶר שפּיֶעלעָן מוזיק, אוּן חָם
בּעֶניַעֶן זיִך די מענץ, אִין אַ װײַלע אָרוּם העָרט מען מבשפאַרען
די רונדע טירעֶל פֿונ'ם לינקעֶן מוֹיעָר), פ
יש ר ה *ל עָ, / (לױפֿט אַרוֹים פֿון טיִרעָל, דעם שׁליִסעֶל אִין
האַנד, פֿעַרטאָפּעָם) אַהאַ! נו װאָס? חיים האָט אֶבּעֶר-(קוקט זיך
אַרום) חוה, וְאוּ בֹּיִסטוּ (װ5ט זי) חוה, חוּה! חוה'לץ, חה!
(שמויסט זיך אָן, אָן דֹעֶר פֿאַטשײלץ, װאָס װאַלגעוט זיך אויפֿץן
ראָג פֿון געֶסעֶלע) װאָס אִיז דאָס? (הוֹיבּט עִֶם אוֹיף לאַננאָם, מיִט
גרויסע דערשאַרקעֶנעָ אוֹיגעֶן) ח:וה'עֶם? עֶם-קען:ניט:זײַן, (שטעהט
א װײַלע װי פֿעַרשטײַנערט מיט אֵיין האַנד אִין די האָר) נײַן, נײַן,
גאָט,, נאָר ניט דאָס, נאָר ניט ד אָ ס! (רופֿט פֿעָרצװײפֿ'עָלט)
וה ! היוה --- |
(אִין תתונה:זאָל שפּיעלט די קאַפּעְלִיעָ אוּן ס'טאַנצעָן פּאָרלעֶף)
Live Music
Archive
Librivox
Free Audio
Metropolitan Museum
Cleveland
Museum of Art
Internet
Arcade
Console Living Room
Open Library
American
Libraries
TV News
Understanding
9/11